1. Raadsbrief Duurzaam Economisch Herstel

Raadsinformatiebrief

Aan:

Behandeld door

De leden van de gemeenteraad van Amsterdam 11 januari 2022 Duurzaamheid en Circulaire Economie Sociale Zaken Economische Zaken Mbo-agenda, Beroepsonderwijs en Toeleiding Arbeidsmarkt. Marieke van Doorninck, Rutger Groot-Wassink, Victor Everhardt, Simone Kukenheim en Egbert de Vries. Ruimte & Duurzaamheid (bestuurszaken.rd@amsterdam.nl)

Onderwerp

Voortgang Duurzaam Economisch Herstel

Datum Portefeuille(s)

Portefeuillehouder(s):

Geachte leden van de gemeenteraad, In juni 2021 informeerden wij u over de voortgang van onze inzet op Duurzaam Economisch Herstel aan de hand van de monitor Duurzaam Economisch Herstel en presenteerden wij de uitvoeringsagenda Duurzame Stad, Duurzame Banen, de uitwerking van de zes duurzame herstelmotoren en de focuspunten om instroom naar duurzame banen te bevorderen. In deze brief informeren wij u over de voortgang die hierop geboekt is in het afgelopen half jaar. Sinds de vaststelling van het Duurzaam Herstelplan is het veld flink veranderd. De coronacrisis is nog steeds gaande, het aantal besmetting loopt op, maatregelen worden aangescherpt en toch is de economie op dit moment herstellende. De economie ontwikkelt zich daarmee anders dan verwacht. Waar de verwachting was dat, als gevolg van de coronacrisis, de werkloosheid flink zou stijgen, is het tegenovergestelde het geval: Het aantal openstaande vacatures overstijgt voor het eerst in jaren de omvang van de werkloze beroepsbevolking. De aanvankelijk verwachte ruimte op de arbeidsmarkt is omgeslagen naar een enorme krapte in meerdere sectoren. Hoewel het uiteraard gunstig is dat de economie zich vooralsnog positief ontwikkelt, blijft de inzet op het opleiden van meer vakmensen voor de sectoren Installatietechniek, Infra, Bouw en Groen evident.

Ten eerste om de klimaatambities van de stad te realiseren en ten tweede om de Amsterdamse economie te ontwikkelen naar een robuuste en meer diverse economie. De coronacrisis heeft ons geleerd dat onze economie te eenzijdig, en daarmee kwetsbaar is. Er is de komende tientallen jaren meer dan voldoende werkgelegenheid in genoemde sectoren. Het opleiden voor deze banen biedt dan ook zekerheid en een toekomstperspectief aan veel Amsterdammers. 1. Economische en arbeidsmarktontwikkelingen De economie van de Metropoolregio Amsterdam (MRA) kromp in 2020 met 7,1% en werd daarmee harder geraakt dan de Nederlandse economie (een krimp van 3,8 %). De relatief grote impact van de coronacrisis in de MRA heeft te maken met de sectorstructuur. Deze kenmerkt zich

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 11 januari 2022 Pagina 2 van 7

door een oververtegenwoordiging van werkgelegenheid in sectoren die zwaar zijn geraakt door de coronacrisis, meer flexibele arbeid en internationaal georiënteerde bedrijvigheid. Inmiddels herstelt de economie zich in de loop van 2021 sneller dan verwacht. Door de inzet van massale steunpakketten van de Nederlandse overheid en het ontbreken van een onderliggende economische oorzaak voor de crisis, zijn de gevolgen voor de arbeidsmarkt in Nederland en de MRA beperkt gebleven. De huidige verwachting is dat in de tweede helft van 2022 de omvang van de economie van de MRA weer terug is op het niveau van vlak voor het uitbreken van de coronacrisis. Op de arbeidsmarkt zien we maandelijks een daling van het aantal bijstands- en WW-uitkeringen. De werkloosheid is flink gedaald, deze bestaat grotendeels uit frictiewerkloosheid en de krapte op de arbeidsmarkt is weer terug. Toch moeten we voorzichtig zijn ten aanzien van toekomstige voorspellingen, omdat we te maken hebben met structurele onzekerheden over het (internationale) verloop van de coronacrisis, de impact op verschillende sectoren en het herstel van de wereldeconomie. Het is nog onduidelijk wat de toekomstige impact van het coronavirus op de economie zal zijn.

Wat zijn de economische gevolgen op onze internationale handelspartners en de effecten op onze handel met hen? Welk effect hebben stijgende grondstofprijzen op het herstel van het investeringsvermogen? En wat zijn blijvende effecten op zwaar geraakte sectoren zoals de luchtvaart of internationaal toerisme? Waar het herstel van de coronacrisis er voor Nederland en ook voor de MRA gunstig uitziet, stellen de vooruitzichten voor de (middel) lange termijn de regio voor grote uitdagingen. Zo beperken de tekorten aan arbeid en de afnemende groei van arbeidsproductiviteit de economische groei. Bovendien zorgt de toenemende krapte in de technische sectoren ervoor dat de transitie naar een klimaatneutrale en volledig circulaire economie in 2050 nog meer onder druk komt te staan. 2. Focuspunten In de brief van juni 2021 kondigden wij aan nadrukkelijk te investeren op de volgende punten: 1. Enthousiasmeren van werkzoekenden en zij-instromers om zich (om) te scholen naar de sectoren Installatie-/Elektrotechniek, Infra en Bouw. 2. Meer en beter omscholingsaanbod dat aansluit op de vraag van de werkgevers en dat ook aansluit bij de omstandigheden van werkenden en werkzoekenden. 3. Meer en beter toegankelijke (financiële) middelen voor omscholing en voor levensonderhoud tijdens de omscholingsperiode. 4.

We maken afspraken met onze samenwerkingspartners en opdrachtnemers over hun rol in baanbehoud en baancreatie. Sociaal Opdrachtgeverschap (Social Return) is hierbij een belangrijk middel. Bij gemeentelijke aanbestedingen verhogen we de norm voor social return naar 5%. 5. Waar mogelijk ontzorgen we werkgevers, bijvoorbeeld door het opstellen van werkgeversarrangementen. Enthousiasmeren van Amsterdammers voor scholing in Installatie-Elektrotechniek, Infra en Bouw De allergrootste uitdaging blijft het vinden van Amsterdammers die zich willen laten (om)scholen voor een baan in de sectoren Installatietechniek, Infra en Bouw. Deze sectoren kampen met tekorten wat deels veroorzaakt wordt door het imago. Op verschillende niveau wordt gewerkt aan

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 11 januari 2022 Pagina 3 van 7

het verbeteren hiervan, denk aan landelijke campagnes van Bouwend Nederland (De Bouw maakt het), Netbeheer Nederland (Power up the planet), de inzet vanuit TechniekPact, Techniek Nederland en Sterk Techniekonderwijs. Deze campagnes zijn gericht op scholieren en jongeren door hen vroegtijdig in aanraking te laten komen met techniek en benadrukken het belang om te kiezen voor technisch vervolgonderwijs. Ook in Groot-Amsterdam zijn verschillende initiatieven om scholieren en jongeren te enthousiasmeren voor technisch onderwijs. Dit wordt gecoördineerd vanuit het Masterplan Techniek MRA 2.0, de MBO-Agenda en de Uitvoeringsagenda OnderwijsArbeidsmarkt en de Techcampus. In de raadsbrief Meer vakmensen voor Duurzaamheid (23 maart 2021) bent u hierover geïnformeerd. De inzet om scholieren en jongeren enthousiast te maken voor techniek onderwijs is essentieel; er moet zo vroeg mogelijk gestart worden met kennismaking en waardering voor dit vakmanschap. Echter, de in- en uitstroom in het onderwijs is gericht op de langere termijn, terwijl er nu vakmensen nodig zijn. Met het programma Duurzame Stad, Duurzame Banen richten wij ons daarom op het aantrekken van zij-instromers en werkzoekenden voor omscholingstrajecten in de sectoren Installatietechniek, Infra en Bouw.

We ontwikkelen een concept voor een stedelijke wervingscampagne die gericht is op ‘Banen voor de Toekomst’ en Amsterdammers wijst op de enorme kansen die er liggen wanneer zij zich laten omscholen voor banen in de duurzaamheidssector. Omscholingsaanbod binnen de duurzame motoren Binnen de duurzame motoren is de gemeente in gesprek met werkgevers en opleidingsinstituten om per motor een kort omscholingstraject voor instapfuncties. Voor de Zonmotor en de Klimaatadaptatiemotor zijn deze trajecten gereed en starten in januari 2022. Deze trajecten staan nu open voor kandidaten van WPI en UWV en worden later opengesteld voor alle geïnteresseerde Amsterdammers. De op maat gemaakte omscholingstrajecten binnen de Zon- en Klimaatadaptatiemotor zijn een start en dienen als voorbeeld voor meer generieke omscholingstrajecten voor zij-instromers. De gemeente is met mbo’s, private opleiders, publiek-private-samenwerkingspartners en brancheverenigingen in gesprek om generieke omscholingstrajecten voor elektrotechniek, infra en bouw te ontwikkelen en aan te bieden. Op die manier kan er grootschaliger opgeleid worden. Propositie MBO als scholingspartner Zoals beschreven in de vorige raadsbrief, hebben de mbo-instellingen uit onze arbeidsmarktregio gezamenlijk een propositie opgesteld, waarin ze weergeven hoe ze willen bijdragen aan de om- en bijscholingsopgave in de arbeidsmarktregio.

Mbo’s willen hun opleidingsaanbod, expertise en netwerk bundelen en inzetten voor scholingsvraagstukken voor werkenden en werkzoekenden. Deze om- en bijscholingsopgave sluit aan bij de ambitie van de mbo-instellingen om meer te investeren op Leven Lang Ontwikkelen (LLO). Bovendien heeft het Amsterdamse mbo een sterke en duurzame relatie met het regionale /sectorale bedrijfsleven waardoor ze weten waar ontwikkelingskansen liggen. Het mbo heeft een groot aanbod waarmee ze kandidaten kunnen opleiden voor praktijkverklaringen, deelcertificaten en diploma’s. Het mbo maakt dan ook deel uit van bovengenoemde op te zetten omscholingstrajecten voor de bouw & installatietechniek.

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 11 januari 2022 Pagina 4 van 7

Toegankelijke financiering: Om- en Bijscholingsmiddelen Het programma Duurzame Stad, Duurzame Banen draagt bij aan om- en bijscholing in duurzaamheid door knelpunten aan te pakken bij (om)scholingsvraagstukken. In de raadsbrief Om- en Bijscholingsmiddelen informeert het college u over de inzet van € 4 miljoen bestemd voor deze om- en bijscholing die is genoemd in ‘Samen sterker uit de crisis‘. Hiermee geven we een positieve impuls aan de brede behoefte van werkgevers, werkenden en niet-werkenden aan meer om- en bijscholing. 3. Voortgang uitvoeringsagenda Duurzame Stad, Duurzame Banen Het programma Duurzame Stad, Duurzame Banen legt de koppeling tussen de ruimtelijke investeringen, die wij als gemeente in de stad doen, én het behouden van werk, het creëren van nieuwe banen en het opleiden voor en toeleiden naar werk. Daarvoor worden in eerste instantie de zes duurzame herstelmotoren benut en tevens wordt gekeken naar koppelingskansen met andere programma’s zoals Programma Bruggen en Kademuren en de Masterplannen Nieuw-West en Zuid-Oost. Duurzame Stad De duurzame herstelmotoren, die bijdragen aan een duurzame stad, kennen ieder een eigen dynamiek en aanpak. Binnen een aantal motoren heeft de focus in de tweede helft van 2021 gelegen op het voorbereiden en uitwerken van regelingen die de uitvoering van het werk mogelijk maken.

Zoals de Mantelovereenkomst Warmtemotor, Regeling voor collectieve inkoop van verduurzamingsmaatregelen voor particuliere eigenaren en MKB-ers, subsidieregeling voor zonnepanelen op corporatiedaken en een financiële regeling voor eenvoudige isolerende maatregelen voor woningen in de wijken van de warmtemotor. Met het vaststellen van de regelingen kan de daadwerkelijke uitvoering van de werkzaamheden van start. Binnen andere motoren, zoals de Zonmotor, de Vastgoedmotor en de Klimaatadaptatiemotor is de uitvoering van de werkzaamheden al gestart en ook binnen de MKB-motor worden meters gemaakt met het verduurzamen van bedrijventerreinen. In de 1e subsidieronde van de zonmotor vroegen 5 corporaties, De Key, Eigen Haard, Rochdale, Stadgenoot en Ymere voor in totaal €2,3 miljoen subsidie aan. In 2022 plaatsen de corporaties 19.000 tot 20.000 extra zonnepanelen op hun daken, circa 6,5 megawatt. De 2e subsidieronde opent op 17 januari 2022. Wanneer ook het overige deel van de subsidie (€1,7 miljoen) volledig benut wordt, heeft Amsterdam de komende 2 jaar in totaal zo’n 32.000 zonnepanelen erbij. Voor het Midden- en Kleinbedrijf starten we een collectieve inkoopactie voor de isolatie van vloer en wanden. In het vierde kwartaal van 2021 ontvingen de eerste 5.000 bedrijven een brief om hier aan deel te nemen.

Bedrijven worden door dit traject ontzorgt: Het Regionaal Energieloket selecteert een betrouwbare partner en coördineert het proces, waardoor het makkelijker wordt voor bedrijven om mee te doen. Daarnaast ontvangen bedrijven door de collectiviteit een scherpe prijs. Ook is in 2021 het traject advisering voor Energielabel C gestart. In het traject vindt een gebouwopname plaats resulterend in een ‘concept label’. De ondernemer ontvangt een maatwerkadvies om C label te realiseren (of indien reeds C label dan minimaal 2 label stappen hoger) én aan het eind van het traject een nieuw energielabel. Op deze manier ondersteunen we

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 11 januari 2022 Pagina 5 van 7

ondernemers om te voldoen aan de wettelijke verplichting om in 2023 minimaal een label C voor hun kantoorgebouw te realiseren. Door de klimaatadaptatiemotor wordt Amsterdam groener. Inmiddels zijn er in totaal 5 groene plekken vergroend en worden er in het eerste kwartaal van 2022 nog eens 28 groenplekken opgeleverd. Deze plekken worden aangelegd daar waar hittestress, droogte en/of waterproblemen groot zijn. Duurzame Banen De voortgang op het gebied van het toeleiden van kandidaten naar werk in de energietransitie is complex en vergt een enorme inspanning. Er staan heel veel vacatures in deze sectoren open, de vacaturedruk is enorm hoog (landelijk 1:32). In het derde kwartaal van 2021 bedraagt het aantal openstaande vacatures voor technische beroepen landelijk 105.100 en voor Groot-Amsterdam zijn dat er 7.350( bron UWV). Bekende redenen voor de tekorten zijn onder andere: - Jongeren en zij-instromers kiezen in afnemende mate voor de installatietechniek en bouw. Het imago van de techniek is op alle opleidingsniveaus onvoldoende. Voor het MBO is de verwachting dat het aantal technische studenten bij ongewijzigd beleid met 18% daalt tot 2030. - Opleidingscapaciteit en begeleidingscapaciteit op de werkvloer is schaars. - Het behouden van personeel in de techniek is een bottleneck.

De jaarlijkse instroom is ongeveer gelijk aan de uitstroom (Bron: onderzoek opleidingsinstituut Techniek NL). We constateren een hoeveelheid aan landelijke, regionale, gemeentelijke en branchegerelateerde initiatieven om de personeelstekorten te verminderen. Tussen de overheidslagen, maar ook daarbinnen, is nog onvoldoende afstemming en samenwerking. Initiatieven voor het aantrekken en opleiden van technici zijn extreem versplinterd en te kleinschalig. Daarom wordt de publiekprivate samenwerking ASTA (Arbeidsmarkt Samenwerkingsnetwerk Techniek Amsterdam) in 2022 verstevigd, waarbij de inzet is om niet enkel een netwerk te bieden waar initiatieven elkaar ontmoeten, maar waar ook een gezamenlijke uitvoeringskracht wordt gebundeld om initiatieven samen te voegen, de versnippering in opleidingen tegen te gaan en projecten op te schalen. 4. Voortgang Sociaal Opdrachtgeverschap Als inkoper handelt de gemeente als sociaal opdrachtgever; de gemeente vraagt opdrachtnemers een bijdrage te leveren aan sociale doelstellingen. Het bevorderen van werkgelegenheid voor de doelgroep Social Return, werktoeleiding, stages en opleidingen staan daarbij voorop. Doelstelling van het college is 5% sociaal rendement bij elke aanbesteding. Er geldt het principe van comply or explain: alleen bij uitzondering kan er gemotiveerd van de 5%-norm worden afgeweken.

Stand van zaken 5% social return in het fysieke domein Ook in Bouw, Infra en Grond- Weg- en Waterbouw (GWW) heeft het college de ambitie om 5% sociaal rendement bij aanbestedingen te realiseren. Tot de introductie van de nieuwe leidraad Sociaal Opdrachtgeverschap in mei 2021 werd een standaardvoorwaarde en een percentage van 2% social return toegepast bij aanbestedingen (GWW). In de advisering van Bureau Social Return is de 5% ambitie geoperationaliseerd. In plaats van het toepassen van standaard percentage betekent dit in de aanbestedingspraktijk dat vooraf afwegingen worden gemaakt per

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 11 januari 2022 Pagina 6 van 7

aanbesteding; waar liggen kansen, waar kan het echt niet? Daar waar 5% (of hoger) echt niet kan, geldt het principe ‘comply or explain’ bijvoorbeeld wegens juridische kaders (proportionaliteitsbeginsel) wordt dan een lager percentage opgenomen. Sinds de introductie van de nieuwe leidraad is het gemiddeld Social Return-percentage (uitvoeringsvoorwaarde) in nieuwe, bij Bureau Social Return geregistreerde en gemonitorde contracten 3% (peildatum 12 december 2021). Het gerealiseerde sociaal rendement op inmiddels beëindigde contracten is gemiddeld 2,8%. Hier valt dus nog winst te behalen. Opdrachtnemers vullen op heel diverse wijze hun Social Return verplichting in; werk, stages, sociaal inkopen en aparte Social Return projecten. Een voorbeeld daarvan is de Talent Hub in het Westelijk Havengebied of jongeren met een detentieverleden die opgeleid worden tot beroepsduiker. Op lopende contracten (peildatum 12 december 2021) zijn 531 mensen behorende tot de doelgroep Social Return aan de slag gegaan. Daarvan wordt 20% van de beschikbare plekken door Amsterdammers ingevuld. Doelgroep Amsterdammers Participatie (WWB) Wajong WIA/WAO/WGA NUG WSW WW BOL/BBL (niveau 2) Voortijdige schoolverlaters onbekend

107 135 24 36 9 16 173 115 1 22 531

20% 25% 5% 7% 2% 3% 33% 22% 1% 4%

Het e-zine ‘Sociale impact in het fysieke domein’ laat zien wat er in het fysieke domein al gebeurt op het gebied van inkopen met sociale en maatschappelijke impact. Het sluit goed aan op ‘Inkopen met invloed’, het visiedocument van de gemeente waarin de 6 belangrijkste inkoopdoelstellingen zijn geformuleerd. Het e-zine kunt u hier lezen: www.amsterdam.nl/socialeimpactindebouw 5. Verbinding met andere gemeentelijke programma’s en investeringen Voor het herstel van de bruggen en kademuren doet de gemeente forse investeringen in de fysieke omgeving. Binnen het Programma Bruggen en Kademuren gaan we langjarige innovatieve samenwerkingsovereenkomsten met onze opdrachtnemers aan. We benutten dit innovatieve partnerschap om langdurig sociaal rendement te creëren voor de doelgroep Social Return en vragen de opdrachtnemers als partners om sociaal te investeren in de stad. De PBK Academy is opgezet om de sociale impact van het Programma Bruggen en Kademuren te vergroten. Hierdoor leveren zowel de opdrachtnemers als het programma zelf een bijdrage aan het creëren van sociale meerwaarde voor de stad en de Amsterdammers. Door opdrachtnemers met samenwerkings- of raamovereenkomsten zowel met elkaar als met partners in het sociale domein te verbinden, bouwen we gezamenlijk aan effectieve trajecten voor Amsterdammers om de instroom binnen de sector te bevorderen.

Dit heeft geleid tot een MBO-stagiair die aan de slag is gegaan bij een raamcontractant die verantwoordelijk is voor de veiligheidsconstructies en een reeks excursies om aan eerstejaarsstudenten van ROC Noord een beeld te geven van het vak. De komende tijd zet PBK-Academy om techniek, grond-, weg- en waterbouw onder de aandacht te brengen onder jonge kinderen door lesmateriaal te ontwikkelen voor het basisonderwijs. Ook gaan we samen

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 11 januari 2022 Pagina 7 van 7

met de raamcontractant ‘veiligheidsconstructies’, mogelijkheden verkennen om samen een omscholingstraject op te zetten om instroom van Amsterdammers binnen de sector te bevorderen. Vanuit het programma Masterplan Nieuw-West is de ambitie om in de periode 2021-2026 tweeduizend bewoners aan een baan te helpen. Om dit te realiseren zijn er verschillende ‘doorbraakprojecten’. Ook omscholingstrajecten binnen het programma Duurzame Stad, Duurzame Banen worden nadrukkelijk in het Masterplangebied ingezet. 6. Monitoring Duurzame Stad, Duurzame Banen Ieder half jaar verantwoorden we ons over de voortgang. Door middel van kwantitatieve gegevens laten we de economische- en arbeidsmarkteffecten zien. De monitor geeft inzicht in het tempo van de stedelijke investeringen die werk genereren. Kwantitatieve indicatoren laten in de tekortsectoren duurzaamheid, bouw en techniek, de groei van banen, de begeleiding naar omscholing én de begeleiding naar werk zien. Kwalitatieve indicatoren laten de voortgang en ontwikkeling zien van samenwerkingsverbanden en afspraken met werkgevers en onderwijsinstellingen. Wij vertrouwen erop met deze brief en bijlagen u voldoende geïnformeerd te hebben over de voortgang van Duurzaam Economisch Herstel. Met vriendelijke groet, Het college van burgemeester en wethouders van Amsterdam

Femke Halsema Burgemeester

Bijlagen 1. Voortgangsrapportage Duurzame Stad, Duurzame Banen 2. Monitor Duurzame Stad, Duurzame Banen 3. E-zine: Sociale impact in het fysieke domein via de link: www.amsterdam.nl/socialeimpactindebouw

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Peter Teesink Gemeentesecretaris