1. Pilot positieverbetering arbeidsmigranten_Bevindingen en aanbevelingen.pdf

Pilot positieverbetering arbeidsmigranten Amsterdam Bevindingen en aanbevelingen Middels deze opdracht heeft FairWork zich gericht op de positieverbetering van arbeidsmigranten in Amsterdam die kwetsbaar zijn voor uitbuiting, door middel van informatievoorziening, outreach, ondersteuning en het aankaarten van systemische knelpunten. Het onderliggende doel van de pilot was om zicht op en inzicht te krijgen in ontwikkelingen en trends met betrekking tot arbeidsrechtelijke klachten van arbeidsmigranten (sectoren, groepen, risico’s) op basis van meldingen. Deze opdracht is zo ingericht dat de gemeente kan leren wat bruikbare elementen kunnen zijn bij inrichten van een meldpunt. Dit document geeft de aanbevelingen weer. Ook gaan we in op de bevindingen die we tijdens de cliëntondersteuning hebben opgedaan. In bijlagen van dit document worden concrete activiteiten en resultaten verder toegelicht.

Aanbevelingen Arbeidsmigranten in zicht Zicht op arbeidsmigratie en de doelgroep is een basisvoorwaarde voor het signaleren van uitbuiting evenals voor handhaving op het gebied van eerlijke werkomstandigheden. Op verschillende vlakken zien we kansen bij onderdelen van de gemeente Amsterdam. -

-

-

Intensiveer en onderhoud contact met migrantenorganisaties in de positie van specialisten op wat er speelt in verschillende gemeenschappen en specifieke informatiebehoeften die er zijn. Registreer contactgegevens en woonadres (in plaats van adres in thuisland) waar mogelijk- conform aanbevelingen Roemer. Bied arbeidsmigranten daarbij de mogelijkheid om zich in te schrijven op tijdelijke woonplekken (bijvoorbeeld genoemd knelpunt: geen mogelijkheid zich in te schrijven gedurende verblijf op camping) – hierdoor hebben deze arbeidsmigranten meer toegang tot voorzieningen , bouwen zij rechten op en krijgt de gemeente meer beschikking over informatie over aantallen en contactgegevens. Kunnen arbeidsmigranten middels voorlichting gestimuleerd worden zich in te schrijven in het BRP? En kunnen mogelijkheden worden onderzocht tot het ter plekke (‘ambtshalve’) inschrijven of aansporen tot inschrijven wanneer mensen worden aangetroffen in het kader van toezicht of handhaving? Om registratie van arbeidsmigranten te verbeteren zou adressenregistratie een vast onderdeel kunnen zijn van de loonaangifte. Kan de gemeente werkgevers stimuleren het verblijfadres van de arbeidsmigranten op de loonstrookjes te registeren? Een Digi-D is erg belangrijk voor arbeidsmigranten omdat daarmee hun arbeidsverleden aangetoond kan worden waardoor ze, wanneer ze daar recht op hebben, meer toegang

-

kunnen krijgen tot voorzieningen. Informeer arbeidsmigranten over het belang van het bezitten van een Digi-D. Vergroot zicht op de grote werkgevers in de gemeente. Besteed bijvoorbeeld aandacht aan hoe ze het goed kunnen doen. Als gemeente kun je een norm stellen en goed werkgeverschap stimuleren, bijvoorbeeld door contracten in aanbestedingen te gunnen aan organisaties/ werkgevers die een fair recruitment en fair employment code hebben.

Toegang tot informatie Toegang tot begrijpelijke en actuele informatie is een basisvoorwaarde voor positieverbetering van arbeidsmigranten. Om deze informatievoorziening verder vorm te geven liggen zowel kansen bij de gemeente als bij andere actoren. Bij de gemeente is hiertoe van belang: -

-

-

-

in kaart te brengen welke informatie er al ontsloten is online ( bijvoorbeeld via de website workinnl.nl, de folder Nieuw in Nederland, de folders van FairWork in de eigen talen, informatie voor uitzendkrachten in diverse talen via SNCU, informatie in andere talen van de FNV). Deze basisinformatie kan worden ingezet middels online informatievoorziening in combinatie met offline informatievoorziening (zoals bijvoorbeeld een gemeentelijk spreekuur). in kaart te brengen op welke momenten arbeidsmigranten nu in contact komen met lokale overheidsdiensten om deze momenten te gebruiken voor informatievoorziening (speciale aandacht voor RNI loketten). beschikbare informatiematerialen en kanalen uit te breiden met specifieke gemeentelijke informatie, zoals een sociale kaart aangepast op de context en situatie van arbeidsmigranten. de structuur zoals er die al bestaat voor hoger opgeleide kenniswerkers (InA msterdam) toegankelijk te maken voor alle arbeidsmigranten, waaronder EU-arbeidsmigranten. Nieuwkomers kunnen zo hulp en ondersteuning krijgen en worden gestimuleerd om te participeren in de Amsterdamse samenleving.

Werken met bruggenbouwers Hoe goed de informatievoorziening ook ingericht wordt, er zal altijd een groep zijn die door overheidsinformatie en kanalen niet goed bereikt wordt. Gebrek aan vertrouwen in autoriteiten, taalbarrières, laaggeletterdheid en isolement maken informeren ingewikkeld, maar zijn ook juist factoren die kwetsbaar maken voor uitbuiting. Er zal onder arbeidsmigranten dus ook altijd behoefte blijven bestaan aan informatie van voor hen bekende actoren die al een vorm van vertrouwen genieten, zoals bijvoorbeeld migrantenorganisaties, onafhankelijke NGO’s en online communities in de eigen taal. Een reden voor de gemeente om dit netwerk duurzaam te faciliteren. Aanbevelingen: -

Breng het netwerk in kaart van organisaties die in contact staan met de doelgroep (migrantenorganisaties, buurtwerk). Samenwerking met sleutelfiguren en belangenorganisaties is nodig om sociale structuren op te zetten of te versterken.

-

-

-

-

-

Hierdoor kunnen EU-arbeidsmigranten in een eerder stadium geholpen worden en/of naar de juiste hulpinstantie doorverwezen worden. Bouw en breid het netwerk uit van mensen die contact hebben met de doelgroep. Verduurzaam deze organisaties bijvoorbeeld door middel van structurele samenwerking en financiering: je hebt ze nodig voor contact met de doelgroep. Ook kunnen huidige mogelijkheden die de gemeente al biedt om kleinschalige activiteiten, netwerkbijenkomsten etc. te organiseren beter kenbaar gemaakt worden aan belangen/zelforganisaties. Is er een rol voor buurtwerk in het signaleren van arbeidsuitbuiting en verspreiding van informatie? Voordeel is zichtbaarheid in de wijken (signaleren; kruispunten, doorgeefluik van informatie). Combineer informatie voorziening met al bestaande spreekuren/ contactmomenten die organisaties met contact met de doelgroep al hebben. Op plekken waar al wel aanknopingspunten zijn kan de gemeente de samenwerking aangaan, versterken, informatie aanreiken aan organisaties als tussenpersoon. Houdt de specialistische informatie over arbeid en recht voor arbeidsmigranten geborgd (nu bij FairWork). Beschouw migrantenorganisaties als specialisten op contact met de doelgroep. Zet in op informatievoorziening op (werk)plekken waar migranten veel komen. Contact zoeken met inlener/ bedrijf (informatie voorziening bijvoorbeeld in kantines).

Ondersteuning individuele arbeidsmigranten Het is voor arbeidsmigranten om meerdere redenen lastig om misstanden aan te kaarten en/of hun rechten te effectueren. Taal is vaak een belangrijke barrière. En ook de bekendheid met instanties en het feit dat er een mogelijkheid is om te melden, is laag. Er zijn altijd arbeidsmigranten die tussen de mazen doorvallen en geen toegang vinden tot bestaande gemeentelijke dienstverlening. Dit zijn bijvoorbeeld mensen die bang zijn voor de autoriteiten, te maken hebben met ernstige uitbuiting (en daarbij horende angst en afhankelijkheid) of complexe problemen. Laagdrempeligheid en vertrouwen zijn sleutel woorden voor een effectieve ondersteuning. Organisaties, zoals FairWork, die werken met cultural mediators die de eigen taal spreken en thuis zijn in de culturele omgangsvormen, zijn voor deze personen makkelijker benaderbaar en kunnen een brug vormen tussen de Nederlandse context en de problematiek als ervaren door de hulpvrager. Aandachtspunt is om eerstelijns instanties ten behoeve van toegang tot recht (zoals het juridisch loket) te stimuleren om stap voor stap hun dienstverlening passend te maken voor migranten en daarnaast de mogelijkheden die zij bieden meer bekend te maken onder organisaties van migranten.

Op dit moment constateren dienstverleners zoals het Juridisch Loket (vooral met het verdwijnen van diensten uit de wijken) dat zij minder (dan voorheen) gevonden worden door, voornamelijk laagopgeleide, arbeidsmigranten.

-

-

-

-

Zorg dat laagdrempelige ondersteuning in eigen taal aanwezig blijft om de meest kwetsbare groep (potentiele slachtoffers van arbeidsuitbuiting) te bereiken. Als je de ondersteuning (deels) in plaats van bij NGO’s ergens anders wilt onderbrengen (bijvoorbeeld bij sociale wijkteams), zorg er dan voor dat de succesfactoren (werken met cultural mediators, eigen taal, verschillende vormen van actieve online en offline outreach) worden geborgd. We zien dat maatwerk voor arbeidsmigranten met problemen noodzakelijk is. Met name in het geval van de meest kwetsbare arbeidsmigranten, gaat het dikwijls om complexe casussen. Voor veel reguliere organisaties of instanties (zoals politie, NLA, advocaat) past de benadeelde arbeidsmigrant vaak niet in een ‘bepaald hokje’ waardoor zij de zaak niet altijd willen of kunnen oppakken. FairWork begeleidt deze cliënten die tussen de mazen doorvallen, onderzoekt met hen wat wel mogelijk is, in de eigen taal en slaat waar mogelijk alsnog de brug naar autoriteiten en instanties. Een sociale kaart voor arbeidsmigranten is nodig met verwijzing naar instanties die iets kunnen betekenen voor arbeidsmigranten. Niet alleen voor doelgroep, maar ook voor organisaties om effectief samen te kunnen werken.

Veel migranten hebben behoefte aan hulp bij administratieve verplichtingen zoals het invullen van belastingformulieren, aanvragen van zorgverzekering, Digi-d etc.. De gemeente kan een rol spelen in het toegankelijk maken van reguliere structuren waar ze bevoegdheid hebben (WMO gefinancierde zorg) zoals buurthuizen, sociaal werk.

Participatie van de doelgroep -

-

Het is belangrijk om als gemeente arbeidsmigranten structureel te betrekken bij beleidsontwikkeling. Sleutelpersonen en organisaties kunnen enerzijds een brugfunctie vervullen in het onder de aandacht brengen en verspreiden onder de doelgroep van initiatieven en informatie vanuit de gemeente. Anderzijds zijn zij door hun kennis uit de praktijk bij uitstek in de positie om advies te geven. Idee kan zijn om focusgroepen te organiseren met sleutelfiguren en organisaties, bijvoorbeeld om behoeften in kaart te brengen, om te verkennen welke hulp de gemeente kan bieden voor verschillende vraagstukken, informatiemateriaal (door) te ontwikkelen of een klachtenlijn vorm te geven.

Verder ter bespreking: -

-

Aanpak arbeidsuitbuiting raakt aan verschillende gemeentelijke domeinen: zorg (opvang slachtoffers, ondersteuning/ preventie), veiligheid (aandachtsfunctionaris mensenhandel), EZ (arbeidsomstandigheden breed). Wat is de gezamenlijke ambitie? En waar zitten de gaten? Waar ligt het zwaartepunt/coördinatie van Amsterdam Uitbuitingsvrij? Is het nuttig om uit te wisselen met en te leren van gemeenten zoals Den Haag en Rotterdam? Deze gemeenten hebben een ‘projectleider arbeidsmigranten’ en het thema belegd bij één specifieke wethouder.

Bevindingen cliënt-ondersteuning 2021-2022 In de periode van de pilot zijn hebben de volgende internationale werkers uit Amsterdam zich gemeld bij FairWork met een klacht: Periode 1 januari 2021- heden (13 december 2022): Aantal cliënten Amsterdam 2021 en 2022 tot op heden: 151  







32 nationaliteiten. Grootste groep Filipijns (34), gevolgd door Spaans (14), Roemeens (13), Indonesisch (7), Braziliaans (6), Kroatisch (5), Nigeriaans (5) en Oekraïens (5). Gewerkt in huishoudelijk werk (51), horeca (31), schoonmaak (16), bouw (8) en logistiek (7), productiewerk, detailhandel, transport, massagesalon en meerdere sectoren of onbekende sector. Type klachten: corona gerelateerd (ontslag en/of anderszins), te weinig of onbetaald salaris, ongezond werk, pesten/ intimidatie, ongelijke behandeling en teveel uren werken. Veel mensen gaven aan FW gevonden te hebben via een andere hulporganisati e in Amsterdam of daarbuiten (46), andere cliënt (25), zoekmachine op internet (22) of via cultural mediator (11). Daarnaast werden ook social media, via een folder en het bijwonen van een voorlichting genoemd. In 26 van deze gevallen gaven cliënten aan te weten dat er meerdere mensen voor dezelfde werkgever in problematische omstandigheden werken (dit is niet altijd gevraagd/geregistreerd).

FairWork heeft met ieder van deze 151 cliënten persoonlijk contact gehad, hen geïnformeerd over hun arbeidsrechten en mogelijkheden en een persoonlijk plan van aanpak besproken. Dit over het algemeen in de eigen taal en met aandacht voor interculturele communicatie . De ondersteuning is doorgaans gelijktijdig van praktische en juridische als van sociaal -emotionele aard. Met betrekking tot deze 151 casussen zijn in overleg met de cliënten de volgende acties genomen: 25 interventies richting de werkgever. Denk hierbij aan een gesprek van de juridisch adviseur van FairWork naar de werkgever om deze op zijn/haar plichten te wijzen, een brief, of een actie door een advocaat nadat cliënt is doorverwezen door FairWork. Ook zijn 9 casussen gemeld bij de arbeidsinspectie (NLA) (waarvan 4 bij directie toezicht en 5 bij directie opsporing) en er zijn 3 casussen doorverwezen en opgepakt door een civiele (pro d eo) advocaat. Meerdere cliënten zijn doorverwezen naar het Juridisch Loket, migranteninformatiepunt, SNF (in het geval van huisvestingsproblemen) voor verdere ondersteuning in het geval van ook niet-arbeidsgerelateerde problematiek.

Voorbeelden van succesvolle positieverbetering in de periode 2021 tot heden: Nabetaling Een zaak van schending van de arbeidsrechten van Chinese koks is uitgebreid begeleid door FairWork en gemeld bij de NLA. Naast aanpak via civiel recht is de werkgever door de NLA, na melding en bemiddeling door FairWork gemaand het achterstallig loon te betalen, wat ook is gebeurd. Opvang In het geval van verschillende cliënten in Amsterdam hebben we snel opvang kunnen regelen wanneer ze (door verlies van werk) op straat staan, door contacten met organisaties als AMOC (de Regenbooggroep), kerkelijk netwerk (Wereldhuis Amsterdam) of via het informele netwerk van de cultural mediators. Empowerment Van hulporganisaties als Rode Kruis en voedselinitiatieven krijgen we terug dat mensen die hebben meegedaan aan een voorlichting van FairWork in staat zijn geweest om zelf, of in sommige gevallen met behulp van een hulpverlener, met de werkgever te onderhandelen en hun recht te halen. Deze klachten zijn opgelost door acties van de getroffene zelf voordat het tot een formele melding is gekomen. Aan deze voorbeelden zien we dat het voorlichtingswerk van FairWork successen oplevert op het gebied van positieverbetering en preventie.

Veilige aangifte Een casus in Amsterdam waarbij sprake was van mishandeling door de werkgever: de cliënt (ongedocumenteerd) is zelf aangifte gaan doen maar de betreffende agent gaf aan dat dit niet kon omdat deze persoon geen verblijfspapieren heeft. Bij een vervolg afspraak is de cultural mediator van FairWork meegegaan met de cliënt om aangifte te doen en (in dit geval een andere) agent gewezen op het “free-in free-out” principe en het recht voor iedereen die in Nederland is om veilig aangifte te doen. De agent gaf aan dit te weten omdat hij op een voorlichting was geweest bij Veni Cultura (partner organisatie van FairWork in de Bijlmer) en daar door FairWork informatie had gekregen hierover. De politie heeft de zaak vervolgens naar behoren in behandeling genomen.

Knelpunten in het behalen van recht En er zijn helaas ook veel zaken zonder (positieve) uitkomst. Arbeidsmigranten ervaren knelpunten in het halen van hun recht en belanden regelmatig tussen wal en schip: -

Cliënten melden zich wel bij ons, maar nadat wij samen met ze de opties op een rijtje hebben gezet, besluiten zij niks te doen. Reden: het kost ze veel (tijd, risico) en levert ze waarschijnlijk weinig op (geen geld of bescherming). De cliënten die besluiten niet te melden bij autoriteiten, worden door ons in ieder geval wel geïnformeerd over hun

-

-

rechten en krijgen tips om hoe in het vervolg te voorkomen dat hij/zij weer in een situatie van misbruik terecht komt. Zaken die worden gemeld bij de NLA worden regelmatig niet onderzocht. Redenen zijn bijvoorbeeld: cliënten hebben geen administratie (in het geval van informeel werk), de NLA heeft niet genoeg informatie om het goed te onderzoeken (bv geen volledige salarisstroken, contracten, namen van werkplekken of betrokkenen. NB: juist bij gedupeerde werknemers is dit vaak het geval omdat het onvolledig informeren bij uitstek een strategie van malafide werkgevers is). Ook advocaten besluiten soms een zaak niet op te pakken, bv omdat het om een korte periode ging, of weinig geld, of er zijn te weinig bewijzen voor een succesvolle zaak. De aanpak van de NLA is niet voldoende effectief (blijkt ook uit het rapport ‘Daders vrijuit, slachtoffers niet geholpen” (Algemene rekenkamer 2021). Civielrechtelijke zaken duren vaak erg lang (soms meer dan een jaar) . Een deel van de hulpvragers uit de periode van de pilot positieverbetering, is dus nog in afwachting van resultaat.

FairWork stelt de knelpunten die slachtoffers ervaren aan te orde in contacten met instanties en op beleidsniveau in Den Haag en werkt zo tevens op een hoger niveau aan positieverbetering en toegang tot recht.