1. Ondertekende RIB B - 05 Duurzaamheid en Circulaire Economie (29) 1. Raadsinformatiebrief Zome.pdf

Raadsinformatiebrief

Aan:

Portefeuillehouder(s): Behandeld door

De leden van de gemeenteraad van Amsterdam 15 februari 2022 Duurzaamheid en Circulaire Economie, Bouwen en Wonen Marieke van Doorninck, Jacob Wedemeijer Ruimte en Duurzaamheid (bestuurszaken.rd@amsterdam.nl)

Onderwerp

Zomercomfort

Datum Portefeuille(s)

Geachte leden van de gemeenteraad, Bij het aannemen van de Transitievisie Warmte Amsterdam [sept 2020] is tevens de motie 1125.20 aangenomen waarbij het college is gevraagd om naast de Transitievisie Warmte (hierna TVW) ook een aantal koelingsscenario’s uit te werken en deze mee te nemen in een eerstvolgende herijking van de TVW. Bij het afdoen van de motie [23 maart 2021, AD2021-032185] is toegezegd een nota zomercomfort1 op te stellen waarin de omvang van hittestress in kaart wordt gebracht, maatregelen voor zomercomfort worden geïnventariseerd en wordt nagedacht over het behoud van zomercomfort in de stad. Met deze brief bied ik u de resultaten aan. Resultaten verkenning thema zomercomfort De bijgevoegde notitie zomercomfort geeft de verkennende resultaten over het vraagstuk zomercomfort weer, welke het volgende beeld opleveren. Hitte in de stad neemt toe De gemiddelde temperatuur in de stad is sterk gestegen en zal de komende jaren verder toenemen, stelt gezamenlijk onderzoek van het KNMI, de gemeente Amsterdam en de Metropoolregio Amsterdam. Dit resulteert in een groter aantal zomerse dagen (>25 °C) en tropische nachten (>20 °C); naar schatting neemt het aantal zomerse dagen toe van 20 (heden) naar maximaal 40 (in 2085), en stijgt het aantal tropische nachten van 7 (heden) naar 21 (in 2050) in de meest dichtbebouwde gebieden in de stad.

In algemene zin is bekend dat hitte kan leiden tot onder andere discomfort, afname van arbeidsproductiviteit en (ernstige) gezondheidsproblemen. Hittegolven leiden veelal tot oversterfte (circa 500 extra sterfgevallen in Nederland tijdens de laatste hittegolf). De gemeente Amsterdam heeft in 2020 de ambitie gesteld om in 2050 zo goed mogelijk voorbereid te zijn op het veranderende klimaat (Strategie Klimaatadaptatie Amsterdam 2020); in april 2021 is ook de Uitvoeringsagenda Klimaatadaptatie vastgesteld door B&W.

1 De motie vraagt om de uitwerking van koelingsscenario’s. Er is invulling aan deze vraag gegeven door het begrip

‘zomercomfort’ centraal te stellen, dit is omvattender. Het voorkomen van oververhitting wordt zomercomfort genoemd; koeling is een middel om oververhitting tegen te gaan, net als zonwering of het terugdringen van hitte in de stad.

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 15 februari 2022 Pagina 2 van 4

TOjuli normeert zomercomfort in nieuwbouwwoningen Voor nieuwbouwwoningen is in januari 2021 gelijktijdig met de invoering van de BENG-eisen een norm voor zomercomfort vastgelegd in het Bouwbesluit (TOjuli). De TOjuli is een grenswaarde voor het toegestane risico op temperatuuroverschrijding in een woning; aan de TOjuli kan voldaan worden door genoeg maatregelen te nemen om oververhitting te voorkomen, of door een systeem voor actieve koeling aan te leggen. De TOjuli geldt niet voor utiliteitsbouw (gebouwen zonder woonfunctie, zoals kantoren of publieke gebouwen). Voor bestaande woningen is een dergelijke norm niet vastgelegd in wet- en regelgeving; een uitzondering binnen de bestaande bouw bestaat voor ingrijpende renovaties die ook aan de nieuwste eisen uit het bouwbesluit en daarmee de TOjuli moeten voldoen. Oververhitting in bestaande woningen neemt toe Op basis van twee studies wordt een eerste beeld van oververhitting in de bestaande woningvoorraad geschetst. Uit een grove modeldoorrekening van veel voorkomende Amsterdamse woningtypen blijkt dat er in bijna alle woningtypen in het huidige klimaat oververhitting plaatsvindt volgens de ATG-methode (de gangbare rekenmethode voor thermisch comfort). Volgens deze methode staat oververhitting gelijk aan meer dan 200 uur onaangename warmte in woningen in de maanden april t/m september.

De grenswaarde voor onaangename warmte beweegt mee met de buitentemperatuur – wanneer het buiten erg warm is vinden mensen een hogere binnentemperatuur veelal acceptabel. De studie laat zien dat oververhitting in de toekomst toeneemt door het opwarmende klimaat en dat ook het isoleren van woningen een beperkt negatief effect heeft. Uit een kleinschalig praktijkonderzoek van de HvA (Hogeschool van Amsterdam) dat is uitgevoerd tijdens de laatste hittegolf in 2019, bleek dat 75% van de meetwaarden de theoretische grens van oververhitting overschreden werd; in 14% van de onderzochte woningen werd dit door de bewoners daadwerkelijk als probleem ervaren. Vervolgonderzoek kan meer inzicht geven in de huidige en toekomstige situatie. Collectief koudenet is een van vele maatregelen tegen oververhitting Maatregelen om woningen koel te houden zijn er in verschillende vormen en schaalgroottes. Er kan onderscheid gemaakt worden tussen maatregelen op het schaalniveau van een individuele woning, een gebouw, of een buurt/wijk, en tussen maatregelen die actief koelen of passief koelen. Denk aan collectieve systemen als stadskoude, individuele maatregelen als airco’s en luifels, of het plaatsen van bomen als natuurlijke zonwering voor laagbouw. Een overzicht van maatregelen is opgenomen in de bijgevoegde notitie zomercomfort.

Een collectief koudenet is een van vele maatregelen om zomercomfort in woningen te behouden. Een dergelijk systeem levert koude vanuit een koudebron (of warmte-koudeopslag) aan meerdere gebouwen en gaat het best samen met laagtemperatuur warmtelevering. Dit vraagt om het gereed maken van woningen voor een laagtemperatuuroptie, door uitstekend te isoleren en het warmteafgiftesysteem aan te passen. Een van de voorziene individuele maatregelen in de stad is de airco (een toename van 6 tot 40% in aantallen airco’s tot 2050 wordt geschat). Het huidige beeld is dat de toename in elektriciteitsvraag door airco’s in de toekomst geen additionele problemen op het elektriciteitsnet zal veroorzaken en dat waar nodig voldoende tijd beschikbaar is om hierop voor te bereiden.

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 15 februari 2022 Pagina 3 van 4

Uitrol collectieve koudenetten zou TVW vertragen Met de TVW wil het college richting geven aan de overgang naar een stad zonder aardgas. De TVW laat per buurt zien welk duurzaam alternatief voor aardgas de laagste maatschappelijke kosten heeft en wanneer buurten aan de beurt zijn. Een duidelijke voorkeur voor het behoud van zomercomfort in Amsterdamse woningen middels collectieve koudesystemen, zou een aanleiding kunnen vormen om aardgasvrije warmteopties te heroverwegen. Om de bestaande bouw collectief te koelen zouden in elk geval de 248.000 woningequivalenten die volgens de TVW in de periode tot 2040 aangesloten worden op een middentemperatuur warmtenet, aangesloten moeten worden op een laagtemperatuur warmtenet en koudenet. Om het tempo te halen dat nodig is voor aardgasvrij in 2040 (ambitie Amsterdam) of 2050 (ambitie NL) is het belangrijk om het moment van aansluiten op een middentemperatuur warmtenet los te koppelen van het moment dat de gebouwgebonden maatregelen (isolatie) gereed zijn. Voor de overstap naar een laagtemperatuursysteem is volgordelijkheid wel van belang: gebouwgebonden maatregelen (hoog isolatieniveau, warmteafgiftesysteem geschikt voor laagtemperatuur en koeling) moeten getroffen worden voordat aansluiting op een laagtemperatuurwarmtenet mogelijk is. Dit heeft vergaande gevolgen voor de haalbaarheid en betaalbaarheid van de ambitie aardgasvrij in 2040.

Conclusie verkenning thema zomercomfort Naast collectieve koudenetten zijn er veel andere denkbare maatregelen tegen oververhitting. Gezien de verwachte impact op de warmtetransitie en het scala aan maatregelen, leidt deze verkenning niet tot voortijdige herijking van de TVW. Zomercomfort is een relatief nieuw thema waar nog niet veel over bekend is. Binnen Nederland worden momenteel verschillende studies naar oververhitting van gebouwen en naar koude in relatie tot de TVW opgestart en uitgevoerd (o.a. door provincie Zuid-Holland, gemeente Rotterdam, Hogeschool van Amsterdam, TNO). Wanneer deze studies daar aanleiding toe geven, zal het onderwerp zomercomfort in de geplande vijfjaarlijkse herijking van de TVW meegenomen worden. Met de bijgevoegde notitie over zomercomfort en met deze brief beschouw ik mijn toezegging als afgedaan. Met vriendelijke groet, Namens het college van burgemeester en wethouders van de gemeente Amsterdam,

Marieke van Doorninck, Wethouder Ruimtelijke Ontwikkeling en Duurzaamheid

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Jakob Wedemeijer, Wethouder Wonen, Bouwen, Openbare Ruimte en Groen en Reiniging

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Bijlagen 1. Notitie Zomercomfort

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Datum 15 februari 2022 Pagina 4 van 4