1. Monitor_actieplan_schone_lucht_amsterdam_2022.pdf

Monitor Actieplan Schone Lucht 2022

Samenvatting WHO-ADVIESWAARDEN Amsterdam ligt op koers om in 2030 overal te voldoen aan de WHO-advieswaarden uit 2005 voor NO2, PM10 en PM2.5. Deze advieswaarden zijn strenger dan de huidige wettelijke grenswaarden voor deze stoffen. De WHO-advieswaarden zijn in 2021 opnieuw stevig aangescherpt, en de Europese EU GRENSWAARDEN LUCHTKWALITEIT Commissie heeft een voorstel gedaan om ook de De jarenlange inzet op de verbetering van Europese grenswaarden opnieuw aan te scherpen. luchtkwaliteit loont. Voor het tweede jaar op rij Dit onderstreept de noodzaak van verdere voldoet Amsterdam overal aan alle wettelijke verschoning van de lucht in Amsterdam. grenswaarden voor stikstofdioxide (NO2) en fijnstof Tegelijkertijd is luchtkwaliteit niet gebonden aan (PM10 en PM2.5). De laatste knelpunten voor NO2 zijn stadsgrenzen. De gevolgen van de voorgestelde daarmee verdwenen. Aan de wettelijke grensaanscherping worden daarom verkend in waarden voor fijnstof voldeed Amsterdam al jaren. samenwerking met de partners van het landelijke Schone Lucht Akkoord. KLIMAAT EN CO₂-REDUCTIE Het Actieplan Schone Lucht (ASL) is vastgesteld in 2019 met de ambitie om vanaf 2030 te voldoen aan de WHO-advieswaarden voor luchtkwaliteit uit 2005. Om deze doelstelling te halen wordt vanuit het ASL gewerkt aan de verschoning van mobiliteit, mobiele werktuigen en houtstook in Amsterdam.

Amsterdam heeft de ambitie om in 2030 volledig uitstootvrij te zijn. Deze doelstelling is vastgelegd in de Routekaart Amsterdam Klimaatneutraal 2050 en het ASL, en vertegenwoordigt een potentiële CO₂reductie van 11% voor heel Amsterdam. Een voorwaarde hiervoor is dat de benodigde energie afkomstig is van een duurzame bron. De doelstellingen zijn nog steeds uitdagend en daarom is het belangrijk om de ambities zoals die zijn vastgesteld in het ASL volledig na te streven.

Monitor Actieplan Schone Lucht 2022

•

De maatregelen die Amsterdam gaat nemen komen in 2023 samen in de Uitvoeringsagenda Uitstootvrije Mobiliteit: een integraal maatregelenpakket voor de uitvoering van de plannen uit het ASL.

UITBREIDING LAADINFRASTRUCTUUR De gemeente is volop bezig met de uitvoering van het Strategisch plan Laadinfrastructuur 2020-2030. • In november 2022 is de 3.000ste standaard publieke laadpaal geplaatst. • TOTAL is de partner die nieuwe laadpalen plaatst. Vattenfall beheert ruim 2.500 laadpalen die per januari 2023 zijn overgenomen door Equans.

UITVOERING ACTIEPLAN SCHONE LUCHT Een uitdaging bij de groei van het laadnetwerk is De aanpak van de uitvoering bestaat uit vier pijlers: congestie op het elektriciteitsnet. Deze druk op het stimuleren, communiceren, faciliteren en reguleren. net heeft vooral betrekking op het laden van • Per 1 januari 2022 is de milieuzone binnen de logistiek (hoogvermogen, snelladen) en nog niet op Ring A10 aangescherpt naar EURO 6 en laag vermogen laadinfrastructuur. De gemeente zet uitstootvrij voor vrachtwagens en autobussen. hierdoor zoveel mogelijk in op het zo slim mogelijk • In 2022 zijn het Landelijk Taxiconvenant en het omgaan met het energienet, om laadpieken te lokale convenant emissieloos taxivervoer voorkomen en te vermijden. Amsterdam getekend.

Januari 2023 | 2

Inleiding AMBITIES Op 1 oktober 2019 heeft het college het Actieplan Schone Lucht (ASL) vastgesteld. Dit actieplan vertegenwoordigt de ambitie om vanaf 2030 te voldoen aan de WHO-advieswaarden voor luchtkwaliteit uit 2005. Het doel van het ASL is tevens om te blijven voldoen aan de wettelijke Europese normen voor luchtkwaliteit en luchtverontreinigende stoffen verder te blijven reduceren. Met het ASL zet de gemeente Amsterdam stevig in op het verschonen van mobiliteit, om een belangrijke bijdrage te leveren aan CO₂ reductie tegelijk de luchtkwaliteit (verder) te verbeteren.

BELEIDSCONTEXT Het Actieplan Schone Lucht geeft in Amsterdam invulling aan diverse plannen en akkoorden: INTERNATIONAAL Akkoord van Parijs – het mondiale verdrag om de opwarming van de aarde te beteugelen en te beperken tot max. 1,5°C. NATIONAAL Klimaatakkoord – een onderdeel van het Nederlandse klimaatbeleid. Een overeenkomst tussen overheden, organisaties en bedrijven om de uitstoot van broeikasgassen tegen te gaan. Schone Lucht Akkoord – een overeenkomst tussen Rijk, provincies en gemeenten om de luchtkwaliteit in Nederland permanent te verbeteren.

AANPAK De werkwijze kenmerkt zich door ambitieuze doelstellingen en een aanpak bij de bron. Er wordt REGIONAAL ingezet op vervuilingsbronnen waar de gemeente Regionaal Mobiliteitsplan – een uitwerking van het de meeste directe invloed op heeft: het Klimaatakkoord om toekomstbestendige wegverkeer, de passagiers- en pleziervaart, mobiele oplossingen te realiseren die bijdragen aan de werktuigen en houtstook. Hierbij wordt een mix van transitie naar een duurzaam mobiliteitssysteem maatregelen gehanteerd: communiceren, stimuleren, faciliteren en reguleren. De samenhang LOKAAL van de maatregelen brengt beweging in de Routekaart Amsterdam Klimaatneutraal 2050 – Een maatschappij. beleidsplan waarin is vastgelegd hoe Amsterdam haar CO₂-uitstoot met 5% reduceert in 2025, met 60% in 2030 en met 95 procent in 2050 (ten opzichte van 1990) Monitor Actieplan Schone Lucht 2022

LAADINFRASTRUCTUUR Nationale Agenda Laadinfrastructuur (NAL) – een meerjarige beleidsagenda met ambities en acties die zorgen voor een landelijke uitrol van een dekkend laadnetwerk. Regionale Aanpak Laadinfrastructuur (RAL G4) – Een uitwerking van de NAL. In dit verband staan Amsterdam, Rotterdam, Utrecht en Den Haag gezamenlijk aan de lat voor het realiseren van laadinfra en het vervullen van een voorbeeldfunctie voor de andere regio’s. INHOUD In de Monitor Actieplan Schone Lucht Amsterdam wordt jaarlijks gerapporteerd over enerzijds de voortgang ten aanzien van de ambities, en anderzijds over de uitvoering van de belangrijk(st)e maatregelen van het ASL. Eerst worden de monitoringsresultaten van de luchtkwaliteit en CO2-reductie in Amsterdam toegelicht, afkomstig van de landelijke rapportage van het RIVM. In het tweede deel staat de aanpak vanuit het ASL centraal en geven we een overzicht van de uitgevoerde activiteiten. Daarna volgt de ontwikkeling van het wagenpark dat in Amsterdam rondrijdt en een overzicht van de stand zaken bij de overige ASL-opgaven. Ten slotte worden de prognoses bij de ASL doestellingen voor 2030 gegeven. Januari 2023 | 3

De missie: Schone Lucht DE ONTWIKKELING VAN DE AMSTERDAMSE LUCHTKWALITEIT Monitoring en wettelijke toetsing van de luchtkwaliteit wordt in Nederland gedaan door het RIVM. Dit gebeurt op basis van een combinatie van metingen afkomstig van het landelijk meetnet luchtkwaliteit en berekeningen. Deze monitoring en toetsing vindt jaarlijks plaats binnen het Nationaal Samenwerkingsprogramma Luchtkwaliteit (NSL), aangevoerd door het RIVM en het Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat. De NSL-monitoringsresultaten van 2022 hebben betrekking op zichtjaar 2021, en dit is het tweede jaar op rij dat Amsterdam overal voldoet aan de wettelijke EU-grenswaarden voor jaargemiddelde concentraties stikstofdioxide (NO2) en fijnstof (PM10 en PM2.5). In 2021 (zichtjaar 2020) werd hier voor het eerst sinds het begin van het NSL in 2010 aan voldaan. In tabel 1 zijn de hoogst berekende jaargemiddelde concentraties voor stikstofdioxide en fijnstof weergegeven. Het doel van het ASL is om in 2030 te voldoen aan de WHO-advieswaarden voor luchtkwaliteit uit 2005, die strenger zijn dan de huidige wettelijke normen. De concentratie van een stof op een bepaalde locatie is opgebouwd uit de lokale bijdragen – zoals wegverkeer, industrie en scheepvaart – en de achtergrondconcentratie. Berekende jaargemiddelde concentraties heel Amsterdam

Voor stikstofdioxide geldt dat circa 40-60% van de concentratie afkomstig is van de lokale bijdragen, waardoor hier relatief veel invloed op uitgeoefend kan worden met lokaal beleid. De concentraties fijnstof bestaan voor slechts 1020% uit lokale bijdragen. Aan de hoogst berekende jaargemiddelde concentraties fijnstof in 2021 is te zien dat Amsterdam bijna voldoet aan de WHO-advieswaarden uit 2005. Vanwege de beperkte lokale bijdrage aan fijnstof zal echter alle mogelijke lokale winst geboekt moeten worden vanwege de geringe invloed van lokale interventies op de totale concentraties. In Amsterdam wordt de luchtkwaliteit ook uitgebreid gemeten door de GGD. De GGD is tevens beheerder van het Amsterdamse luchtmeetnetwerk dat hiervoor gebruikt wordt. De gemeten jaargemiddelde concentraties NO2, PM10, PM2.5 en roet (EC) zijn in 2021 vergelijkbaar met die gemeten in 2020. De GGDmeetresultaten zijn in lijn met die van het NSL en bevestigen dat in 2021 overal wordt voldaan aan de huidige wettelijke grenswaarden voor luchtkwaliteit. In 2021 is de verkeersintensiteit toegenomen ten opzichte van 2020, maar nog niet tot het niveau van 2019. De maatregelen die in Amsterdam zijn genomen om de verkeersemissies terug te dringen leveren daarom nog steeds een positieve bijdrage op de luchtkwaliteit in Amsterdam.

Toetslocaties met hoogste berekende jaargemiddelde concentratie

EU wettelijk

WHO 2005

WHO 2021

Stikstofoxide (NO2) Fijnstof (PM10)

21,4 (µg/m³) 18,5 (µg/m³)

37,7 µg/m³ 23,2 µg/m³

IJ-tunnel Noord Stadhouderskade

40 µg/m3 40 µg/m3

40 µg/m3 20 µg/m3

10 µg/m³ 15 µg/m³

Fijnstof (PM2.5)

10,3 (µg/m³)

13,2 µg/m³

Stadhouderskade

25 µg/m3

10 µg/m3

5 µg/m³

Tabel 1: Hoogste jaargemiddelde concentraties in 2021 in microgrammen per kubieke meter, berekend door het RIVM, in relatie tot de WHO-advieswaarden uit 2005 en 2021. Bron: NSL 2022

Monitor Actieplan Schone Lucht 2022

Januari 2023 | 4

De missie: Klimaat •

de samenstelling van het Amsterdamse wagenpark; de door TNO ontwikkelde emissiefactoren.

in de stad. De relatieve stijging in 2021 komt door de toename in verkeersintensiteit als gevolg van de versoepeling en beëindiging van coronamaatregelen. In 2021 is nog wel een reductie zichtbaar ten opzichte van zichtjaar 2019, waarin er geen coronamaatregelen waren.

Figuur 1 laat zien dat de CO₂-uitstoot van wegverkeer in Amsterdam in 2021 met 11% (43 kiloton) is afgenomen ten opzichte van 2019. Deze reductie in Amsterdam komt door een lagere verkeersintensiteit in 2021 als gevolg van de coronamaatregelen. Daarnaast speelt ook de autonome groei van het aantal elektrische voertuigen in Nederland en Europa een rol, en de overstap naar steeds meer uitstootvrije voertuigen als gevolg van stimulerende en regulerende maatregelen van de gemeente.

Snelwegen zijn rijkswegen en vallen daarmee dus buiten de scope van het ASL. De verschoning van het wegverkeer in Amsterdam heeft echter wel een uitstralingseffect op de samenstelling van het verkeer op de omliggende snelwegen. 45% van de huidige uitstoot van verkeer op snelwegen in Amsterdam is van voertuigen met een herkomst of bestemming in Amsterdam, terwijl 55% enkel passeert. Dit betekent dat een volledige verschoning van het Amsterdamse wagenpark ook kan bijdragen aan een flinke reductie van de uitstoot door wegverkeer op snelwegen.

De CO₂-uitstoot van het wegverkeer op snelwegen in Amsterdam is in 2021 met 4% toegenomen ten opzichte van 2020, tegen 2% stijging bij wegverkeer

CO2 UITSTOOT PER JAAR [KTON]

2017

2018

390

2019

425

398

409

411

Stad

494

Snelweg

511

Om zo zorgvuldig mogelijk in te schatten hoe de CO₂-uitstoot van het Amsterdamse wagenpark zich ontwikkeld wordt gebruik gemaakt van drie databronnen: • de geregistreerde voertuigkilometers op basis van het Verkeersmodel Amsterdam en actuele verkeerstellingen;

•

503

EEN FORSE CO₂-OPGAVE Klimaatproblematiek is urgent en het college heeft de Amsterdamse doelstelling op dit gebied aangescherpt: 60% CO₂-reductie van de CO2uitstoot in 2030 ten opzichte van basisjaar 1990. Zodra al het Amsterdamse verkeer uitstootvrij is en de productie van elektriciteit volledig duurzaam, wordt een reductie van 9% van de totale CO₂uitstoot van Amsterdam (op basis van de situatie in 2017) gerealiseerd. Het verschonen van de productie van elektriciteit is geen onderdeel van het ASL. Dit wordt aangepakt vanuit het landelijke Klimaatakkoord en Amsterdam draagt hieraan bij via de Regionale Energietransitie. Voor mobiele werktuigen geldt volgens conservatieve berekening dat een verschoning hiervan kan bijdrage aan een reductie van de totale CO₂-reductie van 2% 9op basis van de situatie in 2017). De maatregelen in het ASL zijn daarom belangrijk voor de verbetering van de luchtkwaliteit en voor het halen van de Amsterdamse klimaatambities.

347

339

2020

2021

Figuur 1: Aandeel CO2-uitstoot van wegverkeer in Amsterdam tot en met 2021. Bron: emissieregistratie/TNO.

Monitor Actieplan Schone Lucht 2022

Januari 2023 | 5

Aanpak: Communiceren We benadrukken de noodzaak van schone lucht en het tegengaan van klimaatverandering. Na de koplopers willen we ook de massa bereiken en de bewustwording en draagvlak voor onze uitstootvrije ambities vergroten. We bieden handelingsperspectief en delen kennis en goede voorbeelden.

BELANGRIJKSTE INSPANNINGEN IN 2022 • Samen met Rotterdam en Utrecht onderdeel van het Nederlands paviljoen op het Electric Vehicle Symposium en heeft bijgedragen aan presentaties en paneldiscussies. •

Drie netwerkbijeenkomsten Koffie Elektrisch voor bedrijven en organisaties over EV: een werkbezoek bij Feenstra, een bijeenkomst bij EV Experience in Zandvoort en een met Pakhuis de Zwijger.

•

Veel aandacht voor de doelgroep ondernemers (stadslogistiek), via eigen kanalen en met een landelijke campagne. Er is een nieuwe webpagina opgezet en er is een advies- en inkoopactie voor laadpalen opgezet.

•

Er zijn voorbereidingen getroffen voor een informatiebrief voor alle Amsterdamse ondernemers met een bestel- en/of vrachtwagen.

•

Er is laagdrempelige voorlichting ingezet op social media over houtstook begin 2022 en eind 2022 (herfst-/wintermaanden).

• •

Er zijn voorbereidingen getroffen voor een grote bewustwordingscampagne in 2023 over de uitstootvrije ambities van Amsterdam.

COMMUNICATIESTRATEGIE De bekendheid en het draagvlak van de uitstootvrije maatregelen zijn afgenomen t.o.v. 2021, maar zijn ongeveer gelijk aan 2020. De meerderheid staat nog achter de ambities en is ook tevreden over de verdere uitbreiding van het laadnetwerk. De bekendheid is echter nog steeds erg beperkt en moet flink vergoot worden. Bekendheid 86% is bekend met het thema luchtkwaliteit en de negatieve gevolgen van vervuilde lucht voor gezondheid (2021: 89%) 39% is bekend met het ASL-doel om de luchtkwaliteit te verbeteren (2021: 46%) De bekendste maatregelen uit het ASL: huidige milieuzones (59%), uitbreiding laadinfra (43%), uitstootvrije bebouwde kom 2030 (39%) en snelladers (33%) Draagvlak 29% staat wel achter de ambitie van het ASL (2021: 31%) 31% staat enigszins achter de ambitie van het ASL (2021: 34%) 40% staat niet achter de ambitie van het ASL (2021: 35%) Tevredenheid (over de faciliterende rol van de gemeente) 61% is (zeer) tevreden over de uitbreiding van openbare laadinfra 40% van de e-rijders is (zeer) tevreden over de oplaadinfra (2021: 62%) 4% van de e-rijders is (zeer) ontevreden over de oplaadinfra (2021: 10%)

Huidig gedrag 35% maakt regelmatig gebruik van het OV (2021: 33%) 33% maakt bewust vaker gebruikt van een (e-)fiets (2021: 30%) 23% laat pakketleveringen bezorgen bij een pakketpunt (2021: 17%)

Het lespakket over luchtvervuiling en gezondheid is bij 12 Toekomstig gedrag basisscholen gegeven en in de Week van het Verkeer is op 9 basisscholen 64% van de personenauto- en motoreigenaren verwacht over te stappen naar een les gegeven over luchtkwaliteit. uitstootvrij vervoer voor 2030; 36% van de personenauto- en motoreigenaren heeft geen overstapintentie. Monitor Actieplan Schone Lucht 2022 Januari 2023 | 6

Aanpak: Stimuleren Het stimuleren van gebruik maakt de overstap naar uitstootvrije varianten laagdrempeliger. Met diverse prikkels worden de alternatieven aantrekkelijk gemaakt. Hierbij vergt iedere modaliteit (doelgroep) een andere aanpak en benadering.

SUBSIDIE Sinds 2019 stimuleert de gemeente de zakelijke markt met diverse subsidieregelingen, om nu al te kiezen voor uitstootvrij vervoer. In 2021 zijn de aanvraagcriteria van de lopende regelingen versoepeld, en zijn alle bepalingen samengevoegd tot de overkoepelende Subsidieregeling Duurzame Amsterdamse Vervoermiddelen. De looptijd is verlengd tot en met 31 december 2022. Ondernemers konden subsidie aanvragen voor de aanschaf van een elektrische bedrijfsauto (bestel- of vrachtauto of autobus) of taxi(bus). Dit geldt voor nieuwe, gebruikte (en/of omgebouwde) voertuigen. Bij de sluiting van de regeling is 262 keer subsidie verleend voor de aanschaf van een schoon voertuig. Dit is 54% van in totaal 482 aanvragen. Omdat een aanvraag binnen acht maanden nadat de subsidie is verleend moet worden vastgesteld op basis van de voorwaarden, kan het totaal en het percentage verleende subsidie nog veranderen.

Monitor Actieplan Schone Lucht 2022

Stadslogistiek • Vanuit de afdeling Duurzaamheid van de gemeente Amsterdam is er een integrale, gebiedsgerichte aanpak op bedrijventerreinen opgestart. Het doel hierbij is om input van bedrijven en verschillende teams bij elkaar te brengen om bedrijven integraal te kunnen helpen met de energietransitie en de transitie naar uitstootvrij vervoer. •

Om te voorkomen dat een ondernemer in de verduurzaming van zijn/haar pand en bedrijfsvoering verstrikt raakt in de vele contacten van de gemeente haken we aan bij de opzet van een energieloket. Hiermee is er een vast aanspreekpunt voor bedrijven.

•

Door middel van een pilot in de Haarlemmerbuurt onderzoekt de gemeente manieren om een slimme en uitstootvrije bevoorrading van winkels mogelijk te maken.

•

In 2022 is er een plan opgesteld voor het aanpassen van venstertijden voor uitstootvrije stadslogistiek. Er wordt in (pilot-)gebieden getest of een verruiming van venstertijden voor uitstootvrije stadslogistiek gewenst en toepasbaar is.

Taxi • Op 21 april 2022 is het landelijke Afsprakenkader Emissieloos Taxivervoer getekend. Amsterdam committeert zich hiermee aan stille en schone taxi’s, samen met het Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat, diverse gemeenten en partijen uit de taxisector. Dit afsprakenkader biedt steden vanaf 2025 de mogelijkheid om alleen uitstootvrije taxi's in (delen van) de stad toe te laten.

•

In 2025 rijden alle taxi’s binnen de ring uitstootvrij. Deze ambitie is 23 september 2022 vastgelegd in het Convenant emissieloos taxivervoer Amsterdam. De maatregel wordt gesteund door een meerderheid van de taxibranche en draagt bij aan betere luchtkwaliteit en minder verkeerslawaai in Amsterdam.

Januari 2023 | 7

Brom- en snorfietsen • 2022 stond in het teken van het treffen van de benodigde voorbereidingen voor het kunnen invoeren van een uitstootvrije zone voor bromen snorfietsen per 2025. In afstemming met belangenverenigingen is er gewerkt aan een beleidsvoorstel. In 2022 was er verder een sterke stijging van het aandeel elektrische bromen snorfietsen in de nieuwverkopen. De eerste 9 maanden van 2022 lag dat rond de 75% voor heel Amsterdam.

Mobiele werktuigen • In mei 2022 is een Plan van Aanpak vastgesteld door het college om te komen tot een Amsterdamse Aanpak Schone Mobiele Werktuigen. Het doel van deze aanpak is om duidelijkheid te scheppen in de route naar schone mobiele werktuigen, en in de diverse rollen die de gemeente Amsterdam heeft in dit dossier. In 2022 is ook de marktgroep gestart die bijdraagt aan de ontwikkeling van de Amsterdamse Aanpak. •

Autobus • Per 1 januari 2022 is de milieuzone aangescherpt voor autobus (openbaar vervoer) en touringcar binnen de Ring A10, waardoor dit gebied alleen nog toegankelijk is voor EURO 6 en uitstootvrije voertuigen. Dit is een belangrijke stap richting de ambitie van een volledig uitstootvrije zone binnen de Ring A10. Gedurende 2022 is er hard gewerkt aan de voorbereiding van een landelijk convenant met de touringcarbranche, ten behoeve van draagvlak voor een uitstootvrije zone voor autobussen.

Monitor Actieplan Schone Lucht 2022

•

TNO ontwikkelde een emissietool voor het berekenen van de uitstoot van mobiele werktuigen en bouwlogistiek, ten behoeve van monitoring, sturing en inzicht in uitstoot. Deze wordt per 1 januari 2022 door alle partners van de Samenwerkingsovereenkomst Verhardingen gebruikt. Per 2022 wordt de CO2-prestatieladder standaard gebruikt voor de beoordeling van inkoop door de gemeente Amsterdam. Daarnaast zien we steeds vaker de toepassing van de criteria Slim & Schoon en de Milieu Kosten Indicator. In de Samenwerkingsovereenkomst Verhardingen 2.0 zijn tevens eisen en gunningscriteria met betrekking tot mobiele werktuigen gedefinieerd.

Houtstook • De gemeente Amsterdam heeft opnieuw voorlichting gegeven over houtstook om de bewustwording over de (gezondheids) effecten van houtstook te vergroten en de tips van de ‘Stookwijzer’ onder de aandacht te brengen. Bij de voorlichting wordt ook verwezen naar amsterdam.nl/houtstook. •

In opdracht van de gemeente Amsterdam heeft Motivaction in december 2021 een onderzoek uitgevoerd naar de kennis, de houding en het gedrag van Amsterdammers met betrekking tot houtstook. De belangrijkste conclusie is dat een meerderheid van de Amsterdammers het belang ziet van regels om houtstook te beperken.

•

Het RIVM, TNO, Institute of Risk Assessment Sciences (IRAS, Universiteit Utrecht) en GGD Amsterdam hebben in 2021 landelijk onderzoek gedaan onder de noemer Samenwerking Houtrookonderzoek. Het onderzoek toont aan dat blootstelling aan houtrook op buurtniveau tot schadelijke concentraties (fijn)stoffen en gezondheidsklachten leidt.

Januari 2023 | 8

Aanpak: Faciliteren In het Klimaatakkoord is de ambitie opgenomen dat in 2030 alle nieuwe auto's uitstootvrij zijn. De Nationale Agenda Laadinfrastructuur (NAL) is een samenwerkingsverband tussen gemeenten (o.a. Amsterdam, Den Haag, Utrecht en Rotterdam), het Rijk, provincies, markpartijen en netbeheerders die de realisatie van voldoende laadinfrastructuur hiervoor mogelijk maakt.

Ook regionaal worden stappen ondernomen om deze landelijke ambities waar te maken. In het Laad me – Strategisch plan laadinfrastructuur 2020 – 2030 zijn de strategische lijnen voor Amsterdam uitgewerkt om een betrouwbaar en dekkend openbaar laadnetwerk te realiseren. Met als randvoorwaarden dat de infrastructuur veilig, betrouwbaar, toegankelijk en betaalbaar is. Bovendien heeft het fuseren van Weesp met Amsterdam de vraag naar openbare laadinfrastructuur met 30% vergroot. Gelet op de ambities van het ASL voor 2025 en 2030 is een aanzienlijke schaalsprong nodig: van circa 9.600 laadpunten nu, naar 37.000 laadpunten in 2025 en 82.000 in 2030. Dit is gebaseerd op de verwachte ontwikkeling van het aantal auto’s in Amsterdam.

Omdat de openbare ruimte in Amsterdam schaars is, is het uitgangspunt van de gemeente dat er wordt ingezet op het laden op privaat terrein*. Als dit niet mogelijk is kan er uitgeweken worden naar (semi) publieke laadpunten.

Figuur 2 laat zien dat in september 2022 de laadpalen tezamen in totaal bijna 6.000 oplaadpunten bevatten. Het aantal standaard laadpalen is in november 2022 op meer dan 3.000 gekomen.

PUBLIEK LADEN In de openbare ruimte heeft de gemeente een regierol voor het realiseren van een dekkend oplaadnetwerk. Het daadwerkelijk realiseren van laadinfrastructuur wordt tot en met 2023 gedaan door Total Energies. Momenteel wordt de volgende aanbesteding voor plaatsing van publieke laadpalen voorbereid. Het doel hierbij is om tot een kosten efficiënte overeenkomst te komen en om in te zetten op innovatieve oplossingen zoals slim laden.

In 2023 veranderen we de werkwijze voor het plaatsen van laadpalen van (aan)vraaggestuurd- naar datagestuurd. Door data uit operationele laadpunten te analyseren, zien we op welke locaties een grotere vraag naar laadcapaciteit en dus behoefte naar laadpalen ontstaat. Potentiële laadpaallocaties zijn door de gemeente in kaart gebracht en afgestemd met de stadsdelen, diverse (centrale) opgaven en buurtbewoners. Dit wordt het wijklocatieplan genoemd. Begin 2023 wordt de definitieve afgestemde kaart verwacht.

Uitbreiding laadinfrastructuur Laadpalen

Laadpunten

5000

3000

1000

* De gebruiker is zelfvoorzienend en parkeert en laadt op eigen terrein (of het private terrein van zijn/haar/hen werkgever). Het laadpunt is doorgaans niet toegankelijk voor derden. Figuur 2: Ontwikkeling publieke laadinfrastructuur Amsterdam

Monitor Actieplan Schone Lucht 2022

Januari 2023 | 9

SNELLADEN In 2022 waren er 33 publieke snelladers in gebruik in de stad. Er zijn in Amsterdam echter ook snelladers die op privaat terrein staan, welke toegankelijk zijn gemaakt voor derden. Het totaal aantal snelladers in Amsterdam is met 70 stuks ongeveer het dubbele. De ontwikkeling van kortparkeerladers tot en met 50kwh wordt ondergebracht in de nieuwe aanbesteding voor plaatsing van publieke laadpalen, die vanaf 1 januari 2024 ingaat. De laatste drie snelladers van de vorige concessie worden in 2023 geplaatst. SEMI-PUBLIEK & PRIVAAT LADEN De gemeente stimuleert de ontwikkeling van het realiseren van private laadpalen. Om plaatsing eenvoudiger te maken voor particulieren, Vereniging van Eigenaars (VvE’s) en andere eigenaren van parkeerterreinen, ontwikkelt de gemeente, gebaseerd op behoeftes van stakeholders, instrumenten om private eigenaren te helpen met laadinfrastructuur door o.a. de juiste randvoorwaarden te creëren.

Monitor Actieplan Schone Lucht 2022

Deze instrumentenkist bestaat uit landelijke en lokale instrumenten, gericht op private of semipublieke partijen. De instrumenten zelf variëren van gerichte informatie voor kleine ondernemers, tot rekentools om een total cost of ownership (TCO) te bepalen, tot ondersteuning bij wet- en regelgeving. Enkele voorbeelden hiervan zijn: • Landelijk is er vanuit de rijksoverheid een subsidie beschikbaar gesteld voor het inwinnen van advies over het veilig realiseren van laadinfrastructuur in parkeergarages. De actie is bedoeld om de zorgen van Vereniging(en) van Eigenaren (VvE's) over de brandveiligheid van het laden van elektrische auto's in hun (vaak oudere) garages te doen afnemen en het draagvlak voor laadpunten in garages te doen toenemen. • Regionaal financierde de gemeente gedeeltelijk het onderzoek (2022) van 4 Amsterdamse corporaties naar veilig laden en het toekomstbestendig maken van hun garages. Op basis van het daarop gebaseerde beleid worden binnenkort de eerste laadpunten verwacht in enkele van de corporatiegarages. • Intern worden afspraken gemaakt over het toekomstbestendig maken van de aanleg van laadpunten in nieuwbouwprojecten.

ENERGIECONGESTIE De afgelopen jaren zijn delen van Amsterdam geconfronteerd met capaciteitsproblemen/ transportschaarste op het energienet (ook wel congestie). Vooralsnog heeft deze congestie vooral betrekking op het middenspanningsnet (o.a. snelladen voor logistiek) en nog niet op het laagspanningsnet (publieke laadinfrastructuur). De vraag naar elektriciteit zal echter in 2030 zo’n anderhalf tot drie keer zo groot zijn. De toenemende congestie is een serieus probleem voor de transitiedoelen van de gemeente. Vanuit het team Laadinfrastructuur zijn we daarom bezig om te zien welke bijdrage we kunnen realiseren om de ambities uit de Laadvisie richting 2030 te realiseren en tegelijkertijd de impact op het elektriciteitsnet zo klein mogelijk te houden.

Januari 2023 | 10

ENERGIESTRATEGIE Om te voorkomen dat het Amsterdamse elektriciteitsnet piekvragen niet aan kan moet laadinfrastructuur zoveel mogelijk flexibel en ‘slim’ kunnen laden. Door deze flexibiliteit kan het net ontlast worden op piekmomenten. Binnen verschillende gemeentelijke projecten onderzoeken we welke mogelijkheden er zijn, hoe deze toe te passen en welke rol de gemeente op zich neemt. •

•

Het project Batterijhub P&R Zeeburg onderzoekt of de inzet van grote batterijen een goede ondersteuning is voor de laadcapaciteit in woonwijken en op drukke knooppunten.

TOEZEGGING COMMISSIE MOW – TA2022-000974 Het opnemen van de effecten die eindgebruiker ondervindt van de congestie op het netwerk in de jaarlijkse rapportage.

•

De batterij werkt goed sinds oktober 2021 maar de batterij is nog te weinig gebruikt om de technologie goed te testen. We (in samenwerking met de HvA) zien al wel dat de efficiëntie van het gebruik van de batterij niet optimaal is. De lessen uit het eerste jaar zijn dat dergelijke experimenten met het laden met batterijen uitdrukkelijker onder de aandacht gebracht moeten worden bij gebruikers en dat er slim gestuurd moet worden om te voorkomen dat er minder dan 10 kW geladen of ontladen wordt, want dan is er veel energieverlies.

Om de benodigde groei in laadinfrastructuur te kunnen realiseren, terwijl de piekvraag op het elektriciteitsnet niet toeneemt, is flexibel laden dus belangrijk. De kennis en ervaring die geput is uit onder andere het Flexpower3-project wordt in 2023 breder in de stad toegepast. De toepassing van deze technologie is belangrijk om de netcongestieproblematiek de komende jaren zoveel mogelijk te ontzien, zonder de gemeentelijk ambities uit het oog te verliezen. We zetten ons in om veilige, betrouwbare en betaalbare laadinfrastructuur te realiseren.

Met ‘slim opladen’ wordt er rekening gehouden met de vraag en aanbod van stroom vanuit het elektriciteitsnet en/of duurzaam opgewekte lokale stroom uit bijvoorbeeld zonnepanelen. Vehicle-to-Everything (V2X) is een specifieke vorm van slim opladen waarbij een elektrische auto via de laadkabel stroom terug kan leveren aan het net. Binnen het Europese DriVe2Xproject gaat de gemeente Amsterdam in een pilot V2X-laadinfastructuur aanleggen bij de, nog nieuw te bouwen, Smart Mobility Hub nabij de Johan Cruijff ArenA.

Bij de toepassing van innovaties is het effect hiervan op de eindgebruiker zeer belangrijk. Tijdens Flexpower3 is gebleken dat licht vertraagd laden bij korte laadsessies tijdens congestiemoment geen effect heeft op het gebruikersgemak. Bij lange laadsessies is er geen effect op het gebruikersgemak wanneer er licht vertraagd geladen wordt. Deze aanpak wordt omarmt in de aanpak ‘Slim laden voor iedereen’ die nationaal (door de NAL, Nationale Adviescommissie Laadinfrastructuur) wordt uitgerold.

Met het project Flexpower3 is samen met partners* gewerkt aan een opschaalbare, toekomstbestendige manier van het laden van elektrische voertuigen aan publieke laadpalen. De stroom die hiervoor nodig is wordt via middenspanningsstations naar laadpalen (en woningen) geleid. Met de technologie van Flexpower 3 kunnen middenspanningsstations • functioneren met tot vijf keer minder ** gereserveerde stroom , waardoor er aanzienlijk meer capaciteit beschikbaar komt voor de constante toelevering. Gedurende 2023 worden de publieke laadpalen die in samenwerking met Vattenfall zijn geplaatst uitgerust met deze innovaties.

*

Vattenfall, Heijmans, Liander, Elaad en de Hoogeschool van Amsterdam ** Middenspanningsstations reserveren standaard een deel van de capaciteit op basis van het aantal aansluitingen

Monitor Actieplan Schone Lucht 2022

Januari 2023 | 11

Aanpak: Reguleren Met de invoering van milieuzones weren wij de vervuilendste dieselvoertuigen van de stad. Door de invoering van uitstootvrije zones wordt de overstap naar uitstootvrije varianten verplicht. Dit is de stok achter de deur die kracht bijzet om over te stappen op schonere alternatieven. MILIEUZONES PER 2022 Milieuzones zijn het sterkste regulerende middel om oude en vervuilende voertuigen uit de stad te weren. Amsterdam heeft milieuzones voor personenauto’s, bestel- en vrachtauto’s, autobussen, taxi’s en brom- en snorfietsen. Per 1 januari 2022 is de toegang voor vrachtauto’s en autobussen aangescherpt naar EURO 6 en uitstootvrij.

Monitor Actieplan Schone Lucht 2022

EVALUATIE HARMONISATIE MILIEUZONES Sinds 1 april 2021 hebben alle gemeenten met een milieuzone voor personen- en bedrijfsauto’s de ondergrens van emissieklasse 4 en is er sprake van een uniform toegangsregime. De belangrijkste bevinding uit de evaluatie van deze harmonisatie is dat tijdige en duidelijke communicatie cruciaal is, omdat weggebruikers vanaf 2025 in een aantal binnensteden worden geconfronteerd met milieuen uitstootvrije zones.

Aanvullend is er een overgangsregeling bepaald voor bestel- en vrachtauto's waardoor de nieuwste (fossiele) voertuigen tijdelijk toegang houden tot de zone na 2025: emissieklasse 5 bestelauto's tot 1 januari 2027 emissieklasse 6 bestelauto's tot 1 januari 2028 emissieklasse 6 vrachtauto's tot 1 januari 2030

De gemeente Amsterdam ondersteunt bedrijven bij de verduurzaming van hun bedrijf en bedrijfsvoering De gemeente Amsterdam werkt daarom met en signaleert tevens dat ondernemers ook van haar andere gemeenten, diverse partners en het Rijk aan verwachten om samenwerking te faciliteren om tot een landelijk loket voor ontheffingen voor milieuvoldoende laadinfrastructuur te komen. Om en uitstootvrije zones vanaf 2025. Parallel hieraan bedrijven te helpen bij de overstap naar volledig wordt gewerkt aan een oplossing voor de uitstootvrij vervoer is er een adviestraject handhaving van buitenlandse voertuigen. ontwikkeld om uitdagingen voor ondernemers met een klein wagenpark proactief op te pakken. Dit UITSTOOTVRIJE ZONE STADSLOGISTIEK traject gaat naast de keuze en de beschikbaarheid In 2022 zijn er belangrijke stappen gezet in de van voertuigen over het realiseren van voorbereiding van een uitstootvrije zone voor laadinfrastructuur en meedenken over het bestel- en vrachtauto's binnen de Ring A10 per vermijden van knelpunten in het energienet. Hier is 2025. Vanuit het Rijk ligt er een landelijk kader die de energiecongestie zorgelijk omdat veel de uitstootvrije zone juridisch mogelijk maakt. bedrijven(terreinen) geen verhoogde aansluiting kunnen krijgen die noodzakelijk is voor de verduurzaming van het wagenpark.

Januari 2023 | 12

Het wagenpark op straat in Amsterdam In het ASL is vastgesteld dat de samenstelling van het wagenpark dat in Amsterdam rijdt jaarlijks wordt gemonitord. Deze analyse gebeurt op basis van kentekenscans afkomstig van handhavingscamera’s. De data in dit hoofdstuk heeft betrekking op de periode Q2 2019 tot en met Q3 2022.

WAGENPARKSAMENSTELLING Figuur 3 geeft de samenstelling van het Amsterdamse wagenpark weer in september 2022: alle voertuigen die in Amsterdam rijden. Met circa 74% van de detecties is personenauto’s de grootste groep. Opvallend is dat personenauto's ten opzichte van het totaal met 2% zijn afgenomen sinds medio 2021. Vooral uitstootvrije taxi's en bestelauto's hebben sinds 2021 een groter aandeel in het totale aantal bewegingen in de stad.

Figuur 3: Aandeel per voertuigcategorie t.o.v. de totale detecties in Amsterdam. Eén detectie staat gelijk aan één vervoersbeweging langs één ANPR-camera in de stad.

Figuur 4 geeft per modaliteit het percentage uitstootvrije detecties binnen die categorie ten opzichte van het totaal weer. Hieruit blijkt dat de verschoning van bussen, brom- en snorfietsen en taxi’s vooruitloopt op de overige modaliteiten – een trend die al zichtbaar was in 2021. Bij autobussen komt dit door de verschoning (elektrificatie) van het stedelijke en regionale (openbare) busvervoer in en naar Amsterdam. Het aandeel uitstootvrije touringcars is zeer klein ten opzichte van het totaal. Met de versoepeling van coronamaatregelen zijn touringcars weer meer gaan rijden en dit verklaart de afname in het aandeel uitstootvrije bussen in het derde kwartaal van 2022. Het aandeel uitstootvrije brommers en scooters is sinds 2020 meer dan verdubbeld en dit is deels te verklaren door de groei van schone deelscooterconcepten in Amsterdam. Tegelijkertijd is de beschikbaarheid van elektrische modellen flink toegenomen waardoor medio 2022 gemiddeld 75% van de nieuw verkochte brommers en scooters in Amsterdam uitstootvrij was. Zoals figuur 4 laat zien is daardoor 23% van alle bromen snorfiets-detecties een uitstootvrij voertuig. Wat ten slotte opvalt in figuur 4 is dat het aandeel uitstootvrije detecties bij personenauto’s ruim vervijfvoudigd is sinds 2019, van circa 1,5% naar 8% uitstootvrij ten opzichte van het totaal. Monitor Actieplan Schone Lucht 2022

Figuur 4: Percentage uitstootvrije detecties per modaliteit.

Januari 2023 | 13

SAMENSTELLING PER MODALITEIT IN AMSTERDAM Figuren 5 tot en met 11 laten de samenstelling en het verloop zien van het wagenpark per modaliteit tot en met september 2022. De percentages zijn totalen per kwartaal en wijken daarom licht af van de percentages per maand in figuur 6. Voor alle modaliteiten behalve personenauto’s en motoren geldt dat er sinds 2019 aanscherpingen zijn geweest in het toegangsregime. Er is dan ook een duidelijke daling zichtbaar bij de meest vervuilende categorieën, ten gunste van EURO 6 en uitstootvrij. In het derde kwartaal van 2022 was 8,4% van alle detecties uitstootvrij: circa 11 miljoen op 129 miljoen voertuig-passages. Personenauto’s vertegenwoordigen 74% van alle passages. Van alle uitstootvrije passages van het totale wegverkeer is 65% een uitstootvrije personenauto. Het grote aandeel personenauto’s in het verkeer wijst op het belang om deze modaliteit de komende jaren te blijven stimuleren om te verschonen.

Motoren 22%

43%

1% 7%

27%

2%

12%

27%

38%

38%

6% 0% 14%

Brom- en Snorfietsen 11%

25%

35%

20%

22%

1%

28%

1% 2019-Q4

26%

26%

6%

3%

4%

2020-Q4

2021-Q4

2022-Q3

Overig brandstof

Benzine EURO 2 of lager

Benzine EURO 3

Benzine EURO 4

Benzine EURO 5

Uitstootvrij

Figuur 5: Samenstelling en ontwikkeling van motoren.

Monitor Actieplan Schone Lucht 2022

21% 16%

8% 3%

31% 33% 16%

16% 16%

20%

21% 20% 18%

11%

10% 8% 7%

53%

6%

2%

2%

2019-Q4

2020-Q4

2021-Q4

2022-Q3

Benzine EURO 2 Uitstootvrij

6% 3%

26%

8%

4% Overig brandstof Benzine EURO 5

26%

4% 2%

9%

61% 55%

33%

Personenauto's

16%

0%

22%

75%

3%

Benzine EURO 4

Figuur 6: Samenstelling en ontwikkeling van brom- en snorfietsen.

8%

8%

4%

3%

2019-Q4

2020-Q4

Diesel EURO 4 of slechter Diesel EURO 6 Benzine EURO 4 Benzine EURO 6 Uitstootvrij

6%

6% 6%

7% 2%

6% 2%

2021-Q4

2022-Q3

Diesel EURO 5 Benzine EURO 3 of slechter Benzine EURO 5 Hybride

Figuur 7: Samenstelling en ontwikkeling van personenauto’s.

Januari 2023 | 14

Bij vrachtwagens is de groei van het aandeel EURO 6 het opvallendst. De uitstootvrije zone in Amsterdam per 2025 binnen de Ring A10 voor stadslogistiek – bestel- en vrachtauto’s – kent een overgangsregeling vanuit het Rijk. Hierdoor hebben EURO 6 voertuigen toegang tot en met 1 januari 2030. Bedrijven zijn daarom het afgelopen jaar overgestapt op EURO 6. Hoewel het aandeel uitstootvrij met 50% is toegenomen is dit nog steeds slecht 3% van het totaal. De uitstootvrije zone voor stadslogistiek kent ook een overgangsregeling voor bestelauto’s. Dit is terug te zien in de groei in EURO 5 en 6, die toegang houden tot respectievelijk 1 januari 2027 en 1 januari 2028. Het aandeel uitstootvrije bestelauto’s in Amsterdam gaat gelijk op met vrachtauto’s: een toename van 1% in 2019 naar 3% van het totaal in 2022.

3%

Bestelauto's 4%

2% 3%

3% 3%

51%

54%

30%

28%

Uitstootvrij

36% Benzine + Overig

42%

Diesel EURO 6

37%

Diesel EURO 5 Diesel EURO 4 of slechter

34%

24%

19%

14%

12%

2019-Q4

2020-Q4

2021-Q4

2022-Q3

Vrachtauto's 1%

2%

3%

65%

77%

85%

4%

23% 3%

18% 2%

10% 1%

2019-Q4

2020-Q4

2021-Q4

2022-Q3

Figuur 8: Samenstelling en ontwikkeling van bestelauto’s.

11% 19% 31%

33% 2019-Q4

Taxi's 12% 13%

13% 15%

43%

41%

26%

27%

16% 15%

Autobus: ov en touringcars 9% 23% 23% 34% 21% 29%

2020-Q4

2021-Q4 Diesel EURO 6 Uitstootvrij

Figuur 9: Samenstelling en ontwikkeling van taxi’s

Monitor Actieplan Schone Lucht 2022

60% 29%

40% 56%

Diesel EURO 5 of slechter Benzine

35%

55%

26% 2022-Q3

1%

0%

2019-Q4

2020-Q4

Diesel EURO 4 of slechter Diesel EURO 6

48%

2021-Q4

33%

35% 2022-Q3

Diesel EURO 5 Uitstootvrij

Figuur 10: Samenstelling en ontwikkeling van autobussen.

Diesel EURO 4 of slechter Diesel EURO 6

Diesel EURO 5 Uitstootvrij

Figuur 11: Samenstelling en ontwikkeling van vrachtauto’s.

Januari 2023 | 15

Stand van zaken overige ASL-opgaven DEELMOBILITEIT De gemeente zet in op deelmobiliteit met deelauto´s, deelscooters en deel(bak)fietsen als alternatief voor de privéauto omdat dit ruimteefficiënter is. Dit draagt bij aan schone lucht doordat de deelauto-gebruiker zo’n 10 % minder rijdt en de deelauto’s doorgaans nieuwer zijn. In navolging van de Agenda Autodelen (2019) worden alle deelauto’s uitstootvrij in 2025.

VAREN Alle passagiersvaartuigen op het Amsterdamse binnenwater dienen in 2025 uitstootvrij te varen. Voor pleziervaartuigen geldt de ambitie dat in 2025 in het centrum uitstootvrij moet worden gevaren. Vanaf 2030 geldt dat alle pleziervaart in heel Amsterdam uitstootvrij moet zijn.

Momenteel is de gemeente in gesprek met de branche om voor de pleziervaart te komen tot een Routekaart Uitstootvrije Pleziervaart 2025-2030. Met de (volledige) verschoning van deelvervoer in Amsterdam per 2025 wordt naar verwachting (TNO) Hierin wordt uitgewerkt hoe de transitie naar uitstootvrije varen er precies uit zal zien. Deze een reductie van circa 10 kiloton CO2, ruim 7 ton Routekaart, die onderdeel uitmaakt van de stikstofdioxide en 0,11 ton fijnstof behaald. Dit is Uitvoeringsagenda Uitstootvrije Mobiliteit, zal in gebaseerd op de groei van deelvervoer, in 2023 worden vastgesteld. combinatie met de verschoning van de vloot.

VEREN De gemeente heeft samen met het GVB afspraken gemaakt over het verschonen van de IJveren. De strategie schrijft een stapsgewijze verschoning van de vloot tot 2030 voor. Jaarlijks wordt de strategie geëvalueerd en waar nodig aangepast. Dit gebeurt op basis van de reizigersgroei en in samenhang met de Sprong over het IJ. •

• Er zijn circa 3.000 deelauto’s in Amsterdam. De helft 70% van de passagiersvoertuigen vaart in 2021 uitstootvrij. De prognose is dat er volledig daarvan is free-floating en uitstootvrij. De uitstootvrij wordt gevaren per maart 2025. 15% van • deelauto’s met vaste standplaats zijn merendeels fossiel en in transitie naar uitstootvrij. Hierin werkt de pleziervaart vaart medio 2022 uitstootvrij. Begin • 2023 staat een evaluatie gepland om de de gemeente nauw samen met de branche. uitstootcijfers van pleziervaart opnieuw te bepalen. Inmiddels zijn er 153 deelauto’s met standplaats Dan wordt de bijdrage van de pleziervaart aan de omgezet naar uitstootvrij (van 1400), inclusief het luchtkwaliteit accurater ingeschat. plaatsen van een laadpaal. Naast de doelen van de Voor zowel passagiers- als pleziervaart wordt gemeente hebben ook de aanbieders van gewerkt aan een passende laadstrategie. deelvervoer de weg naar een uitstootvrije vloot in alle steden omarmd. Monitor Actieplan Schone Lucht 2022

Vanuit de Update Nota Veren 2021 groeit de vloot van 11 naar 18 veren. De nieuwe veren zijn volledig uitstootvrij en worden in twee fasen ingevoerd: eerst vier IJveren in 2024-2026, daarna nog drie IJveren op basis van de reizigersgroei. De vijf veerponten op de verbindingen Buitenhuizen, Velsen en Zaandam zijn per 2022 allemaal vervangen door uitstootvrije veren. Circa 25% van de totale brandstofkosten (diesel) van het GVB is afkomstig van de veren. Voor de verdere verschoning van de vloot moeten de bestaande diesel- en dieselhybrideveren omgebouwd worden, in tandem met de aanleg van laadinfrastructuur op de diverse aanlandingen.

Januari 2023 | 16

OV-BUSSEN GVB, de gemeente Amsterdam en de Vervoersregio Amsterdam werken samen aan de realisatie van uitstootvrije bussen voor de concessie Amsterdam. Het doel is om in 2025 alleen nog maar met ZE bussen te rijden. Dit wordt bereikt door de huidige dieselbussen van GVB aan het eind van hun technische levensduur te vervangen door ZE bussen. Zo ontstaat op een natuurlijke wijze de vervanging in zes verschillende opeenvolgende batches.

Op 24 november 2022 werd de derde batch in gebruik genomen: de laadvoorzieningen bij busstation Amsterdam Centraal. Eind 2022 zijn er van de totale vloot 75 bussen verschoond. De 4e batch gebeurt in fases in 2023. Het betreft drie verschillende locaties, busstation Lelylaan, Noord en Holendrecht, waar overdag circa 85 nieuwe elektrische bussen kunnen bijladen. In de GVB garages West, Noord en Zuid worden de bussen in de nacht geladen. Verschoning van de batches 5 en 6 volgt vanaf 2024. Het betreft de locaties busstation Strawinskylaan/Zuidas en Strandeiland op IJburg (realisatie eind 2024) en de locatie Olof Palmeplein (realisatie eind 2025) De bussen van Connexxion, die onder de concessie van Amstelland rijden, zijn al bijna volledig uitstootvrij. GEMEENTELIJK WAGENPARK “Goed voorbeeld doet volgen.” Zo luidt de strategische leus in het ASL. In het Transitieplan Verduurzaming Amsterdams Wagenpark (2019) zijn doelstellingen afgesproken om het eigen wagenpark tot 2030 stapsgewijs volledig te verschonen. De verduurzamingsopdracht komt overeen met de logistieke strategie van Amsterdam: schoner, lichter, veiliger, efficiënter.

Monitor Actieplan Schone Lucht 2022

De komende jaren is er nog veel werk te verzetten om de doelen daadwerkelijk te behalen. Een uitdaging voor het komende jaar is om aanbod te vinden bij de vraag van de gemeente naar elektrische voer- en werktuigen. Het afgelopen jaar zijn enkele belangrijke mijlpalen behaald. • In het transitieplan staat de doelstelling om per 2023 alle personen- en kleine bestelauto's te verschonen. Eind 2022 zijn 89% van de personenauto's en 41% van de kleine bestelauto's uitstootvrij. • Per 2022 zijn zeven locaties van de gemeente Amsterdam volledig geëlektrificeerd, waaronder de Jan van Galenstraat en twee locaties aan het Weesperplein. • Per 1 december heeft de gemeente Amsterdam een nieuwe leverancier voor uitstootvrije platformtrucks, die in de hele stad gebruikt worden voor het schoonhouden van de openbare ruimte. In 2023 komt er een herijking van het Transitieplan Verduurzamen Gemeentelijk Wagenpark waarin de aanpak voor de komende jaren wordt voorgesteld. Het gemeentelijk wagenpark zal aan de eigen milieuzone-eisen (inclusief uitstootvrije zones) voldoen. Januari 2023 | 17

Prognoses voor 2030 De doelstelling in het ASL is om in 2030 te voldoen aan de WHO-advieswaarden voor luchtkwaliteit uit 2005. Ten aanzien van de jaargemiddelde concentraties NO2 en PM10 is de verwachting dat deze doelstelling wordt gehaald. De haalbaarheid van de doelstelling voor PM2.5 is echter nog onzeker, omdat er volgens de prognose uit het NSL voor 2030 nog een beperkt aantal toetslocaties met een kleine overschrijding zal zijn. De prognose gaat uit van de autonome ontwikkeling vanaf 2021. De verbetering van de luchtkwaliteit als gevolg van de lokale aanscherping van de milieuzone voor vrachtauto en autobus is hier nog niet in opgenomen. Dit geldt ook voor de effecten van de uitstootvrije zone voor stadslogistiek die in 2025 wordt ingevoerd. AANSCHERPING WHO-ADVIESWAARDEN Diverse wetenschappelijke onderzoeken hebben de afgelopen jaren uitgewezen dat er ook bij heel lage concentraties stikstofdioxide en fijnstof negatieve gezondheidseffecten optreden.

Monitor Actieplan Schone Lucht 2022

In 2021 heeft de WHO daarom haar advieswaarden voor NO2, PM10 en PM2.5 stevig aangescherpt. Dit is weergegeven in tabel 2. Verbeterde luchtkwaliteit leidt daarom altijd tot gezondheidswinst. Dit onderstreept de noodzaak van verdere verschoning van de lucht. Sinds de aanscherping van de WHOadvieswaarden in 2021 zijn de SLA-partners gezamenlijk in overleg wat de consequenties hiervan zijn voor het luchtkwaliteit- en klimaatbeleid. In 2022 heeft de Europese Commissie een voorstel gedaan voor de opname van de nieuwe WHO- advieswaarden in de EUgrenswaarden voor luchtkwaliteit.

De constatering dat lage(re) concentraties NO2 en PMx alsnog een negatieve impact hebben op gezondheid benadrukt opnieuw het belang van de ambities in het ASL. De grootste uitdaging voor Amsterdam is de reductie van fijnstof omdat lokale uitstoot hier slechts beperkt aan bijdraagt. Hierdoor hebben lokale maatregelen ook slechts een beperkte impact op de totale concentratie.

CO2-DOELSTELLING 2030 Het behalen van de Amsterdamse CO₂-doelstelling ten aanzien van het wegverkeer is afhankelijk van de verschoning van het (Amsterdamse) wagenpark en de ontwikkeling van het aantal voertuigkilometers. In september 2022 was 8,4% van het totale gemotoriseerde verkeer in Amsterdam uitstootvrij. Aan de ontwikkeling van de verkeersvolumes is te zien dat de druk van verkeer op de stad zonder mitigerend beleid onverminderd groot blijft. Als Amsterdam aan haar CO₂-doelstellingen ten aanzien van het wegverkeer wil voldoen is de volledige verschoning van het wagenpark daarom van groot belang.

Het momenteel ontbreken van een juridische grondslag voor het invoeren van een uitstootvrije zone voor personenauto’s per 2030 (zoals is voorgesteld in het Actieplan Schone Lucht) is een uitdaging, waardoor we rekening moeten houden met een overgangsregeling. Deze ontwikkeling kan zorgen voor een lagere reductie van de CO₂uitstoot door het wegverkeer dan geambieerd en dit kan invloed hebben op het streven naar een reductie van de totale CO₂ -uitstoot van Amsterdam in 2030 met 60%.

Januari 2023 | 18