1. Jaarverslag.pdf
Tekst van het document
KvK 58304193
Jaarverslag 2022
Amsterdam, 13 oktober 2023 Amsterdams Klimaat & Energiefonds
KvK 58304193
Fondsbeheer -----------------------------------e3 B.V. Pedro de Medinalaan 11 1086 XK Amsterdam Portfoliomanagers -----------------------------------Dhr. C. Heijsteeg Mevr. E. Harrewijn Dhr. M. Hendriks Dhr. J. Meinders Dhr. W. van Scheltinga (t/m juni 2022) Dhr. L. Bertels (vanaf augustus 2022) Bewaarder ------------------------------------
Compliance -----------------------------------Darwin Financial Platform B.V. Gustav Mahlerplein 3 1082 MS Amsterdam Accountant -----------------------------------Mazars N.V. Delflandlaan 1 1062 EA Amsterdam Telefoon -----------------------------------020 - 2616940 E-mail ------------------------------------
Stichting Bewaarder Amsterdams Klimaat & Energiefonds Woudenbergseweg 11 3953 ME Maarsbergen
info@akef.nl
Investeringscommissie ------------------------------------
Website ------------------------------------
Dhr. F. Bisschop, voorzitter Mw. M. Geense Dhr. J. Kroes Dhr. S. Follender Grossfeld Mw. A. van Herwijnen
www.akef.nl
Missie: “Projecten stimuleren die een bijdrage leveren aan de routekaart klimaatneutraal en circulaire strategie van Amsterdam” Amsterdam wil de verduurzaming van de hoofdstad versnellen. Om dit te bewerkstelligen hebben ze een routekaart opgesteld met een lange termijn visie op de Amsterdamse energietransitie. Amsterdam wil in 2050 een volledig circulaire stad zijn en de CO2 uitstoot ten opzichte van 1990 met 95% terugdringen. Het Amsterdams Klimaat & Energiefonds zet haar middelen in om dit doel te bereiken. Het fonds investeert marktconform in projecten die aantoonbaar bijdragen aan één van de transitiepaden van de routekaart of de circulaire strategie van de gemeente Amsterdam. Daarnaast mogen de projecten niet in strijd zijn met het ESG-beleid van de fondsbeheerder. Het fonds werkt revolverend: met de opbrengsten die worden gerealiseerd uit de verkoop of herfinanciering worden nieuwe projecten mogelijk gemaakt. Het fonds opereert zelfstandig, op afstand van de gemeente, onder beheer van een professionele fondsbeheerder. Er is een bedrag van 45 miljoen euro gecommitteerd. Het fonds is opgezet als een Fonds voor Gemene Rekening (FGR).
Amsterdams Klimaat & Energiefonds • Jaarverslag 2022
2
Inhoudsopgave 1
Verslag van de beheerder .............................................................................................................. 4
2
Verslag van Investeringscommissie................................................................................................ 9
3
Jaarrekening ................................................................................................................................ 11 3.1
Balans per 31 december 2022 ..................................................................................................................................... 11
3.2
Winst- en verliesrekening over 2022 ........................................................................................................................ 12
3.3
Toelichting op de jaarrekening.................................................................................................................................... 12
3.4
Toelichting op de balans per 31 december 2022................................................................................................ 15
3.5
Toelichting op de winst- en verliesrekening .......................................................................................................... 20
4
Overige gegevens ........................................................................................................................ 22
5
Controleverklaring van de accountant ......................................................................................... 23
Amsterdams Klimaat & Energiefonds • Jaarverslag 2022
3
1
Verslag van de beheerder
Verslag van de directie Het Amsterdams Klimaat & Energiefonds (AKEF) is op 4 juli 2013 tot stand gekomen en op 3 oktober 2013 officieel gelanceerd. Het fonds is opgericht met als primaire doelstelling een bijdrage te leveren aan de duurzaamheidsambitie van de Gemeente Amsterdam. Het AKEF doet dit door het ter beschikking stellen van financiële middelen aan initiatieven op het gebied van energiebesparing, duurzame energieopwekking, energie-efficiency en circulariteit. Het is gebleken dat het fonds met name een interessante oplossing biedt voor projecten die zich in de realisatiefase bevinden en/of waarbij de initiatiefnemer aanvullend risicodragend kapitaal nodig heeft om senior (bank)financiering aan te trekken. Bovendien kan het fonds langlopende financiering aanbieden. Het AKEF verstrekt risicodragende financiering in de vorm van leningen, garanties en/of aandelenkapitaal met een maximum van € 5 miljoen per project. Het fonds verstrekt nadrukkelijk geen subsidies maar uitsluitend marktconforme financieringen. Voor projecten die zijn gefinancierd tot en met 2020 gold daarbij een drempelrendementsverwachting van 7%. Vanaf 2021 is dit 4%. Tot en met 2020 gold dat alleen projecten die een aantoonbare significante CO₂-reductie teweegbrengen in aanmerking komen voor financiering.
Ook moesten projecten tot en met 2020 aantoonbaar een bijdrage leveren aan de Energiestrategie Amsterdam 2040. Vanaf 2021 komen alleen projecten in aanmerking die de Routekaart Klimaatneutraal en/of de Strategie Circulair volgen, die in 2020 zijn vastgesteld door de gemeenteraad van Amsterdam. Daarnaast blijft een significante CO₂-reductie wenselijk. Sustainable Finance Disclosure Regulation Het AKEF is een artikel 9 (sub 3) donkergroen fonds. De financieringen van het AKEF dragen bij aan het reduceren van CO2-emissies, met het oog op het bereiken van de lange termijn doelstellingen inzake aardopwarming van het Klimaatakkoord van Parijs. Om ervoor te zorgen dat de financieringen bijdragen aan dit doel, wordt voorafgaand aan een financieringsbeslissing onderzocht wat de bijdrage van project is aan de reductie van de CO2-emissies. Bij de beoordeling wordt geen index als referentiebenchmark gebruikt, maar wordt onderzocht hoeveel kilogram aan CO2-emissies er gedurende de looptijd van het project (met een maximum van 25 jaar), wordt verminderd per gemiddeld geïnvesteerde euro per jaar.
Tenzij er specifieke conversiefactoren zijn benoemd in de fondsdocumentatie, wordt voor het vaststellen van de reductie van CO2-emissies gebruik gemaakt van de gegevens die worden gepubliceerd op https://www.co2emissiefactoren.nl/, wetenschappelijke bronnen of een door een onafhankelijk bureau opgestelde life-cycle analysis.. Daarnaast wordt onderzocht of een project geen negatieve effecten heeft op andere duurzaamheidsfactoren. Dit wordt getoetst aan de hand van een ESG due diligence. De resultaten daarvan worden verwerkt in het financieringsvoorstel van het relevante project, dat wordt voorgelegd aan de investeringscommissie van het AKEF. Om te voorkomen dat een project gedurende de looptijd alsnog negatieve effecten heeft op andere duurzaamheidsfactoren, wordt in de kredietdocumentatie opgenomen dat een project dient te voldoen aan de e3 Minimum Financieringseisen zoals weergegeven op de website van de fondsbeheerder.
Jaarlijks wordt naar alle projecten in de portefeuille van het AKEF een ESG-vragenlijst uitgestuurd. Deze vragenlijst geeft de input voor het sjabloon voor periodieke informatieverstrekking voor de financiële producten bedoeld in artikel 9, van Verordening (EU) 2019/2088 en artikel 5, eerste lid, van Verordening (EU) 2020/852, welke is opgenomen in Bijlage I. Jaarlijks wordt er onderzocht of de verwachte reductie van CO2-emissies van de projecten in de portefeuille van het AKEF moet worden bijgesteld. Wanneer een project wordt gedesinvesteerd wordt de bijdrage van
Amsterdams Klimaat & Energiefonds • Jaarverslag 2022
4
het project aan de reductie van CO2-emissies over de looptijd van het project definitief vastgesteld door de investeringscommissie. Ontwikkelingen Tot en met 2021 waren er 28 financieringen toegekend ter grootte van in totaal € 66,1 miljoen. In het verslagjaar is voor € 6,8 miljoen aan aanvullende financieringen verstrekt, inclusief € 5,0 miljoen aan 2 nieuwe projecten. Ultimo 2022 heeft het AKEF 17 transacties in actief beheer en bedraagt het geïnvesteerde vermogen € 40,2 miljoen. Inmiddels is de financiering voor 13 initiatieven geheel afgewikkeld voor in totaal € 23,3 miljoen. De totale aflossingen en herfinancieringen bedragen € 28,0 miljoen, wat gelijk is aan 62% van het oorspronkelijke fondsvermogen. De additionele voorzieningen (inclusief bijzondere waardeveranderingen) waren € 2,1 miljoen. Deze zouden in belangrijke mate ook zonder het effect van uitzonderlijke macro-economische uitdagingen, waarop later in detail wordt ingegaan, zijn getroffen. Door deze ongerealiseerde waardeveranderingen blijft het nettoresultaat beperkt tot € 829.410 en is het fondsvermogen toegenomen tot € 53,1 miljoen. In 2022 is het financieringsvolume hersteld tot een normaal niveau. Daarnaast is het aantal reguliere aflossingen toegenomen en waren er een aantal vervreemdingen en versnelde aflossingen. Dit heeft ervoor gezorgd dat het geïnvesteerd vermogen gelijk is gebleven.
De verwachting op basis van de goedgekeurde financieringen en de pijplijn van mogelijke (vervolg)financiering is dat in 2023 het geïnvesteerd vermogen zal toenemen. Door de relatief hoge rente is het niet de verwachting dat er veel herfinancieringen zullen plaatsvinden. Diversiteit van de portefeuille – circulariteit grootste aandeel De aanwas van nieuwe leads is redelijk. De congestieproblematiek maakt moeilijk voor projecten om locaties in Amsterdam te vinden. De beheerder selecteert daarom bewust op partijen die al in Amsterdam zijn gevestigd en een netaansluiting hebben, partijen die slechts een geringe aansluiting nodig hebben en partijen die juist een oplossing bieden voor het probleem. De pro forma verdeling van de verstrekte financieringen over de verschillende transitiepaden van de Routekaart Klimaatneutraal en de Strategie Circulair tot en met 31 december 2022 is als volgt (inclusief afgeronde financieringen):
Transitiepad 23%
27%
12%
22%
Gebouwde omgeving Mobiliteit Elektriciteit Haven en Industrie Circulair
16%
Amsterdams Klimaat & Energiefonds • Jaarverslag 2022
5
Meest gebruikte financieringsinstrument: senior leningen Het fondsreglement van het AKEF schreef tot en met 2020 een minimum rendementseis van 7,0% per jaar op individueel projectniveau voor. Vanaf 2021 is de drempelrendementsverwachting voor nieuwe projecten 4%. Afhankelijk van het risicoprofiel van de transactie wordt dit verhoogd met een risico-opslag. AKEF is zowel eerste financier van projecten waarvoor (nog) geen bankleningen beschikbaar zijn, in welk geval een senior positie wordt ingenomen, als verstrekker van achtergestelde leningen. In mindere mate wordt ook eigen vermogen verstrekt aan projecten waar ook senior leningen aan zijn verschaft. De verdeling over de verschillende, gehanteerde, financieringsinstrumenten tot en met 31 december 2022 is als volgt (inclusief afgeronde financieringen): € 4.890.896
Financieringsinstrumenten Senior lening Achtergestelde lening Equity
€ 22.770.761 € 45.199.993
Door de zogenaamde hefboomwerking van het fonds is, onder andere door de afronding van financieringsrondes bij 3 van de gefinancierde projecten, toegenomen tot € 354,5 mln. aan duurzaamheidsinitiatieven in Amsterdam gerealiseerd (de financieringen van derden aan de projecten die het fonds heeft gefinancierd zijn 3,9 keer de financieringen vertrekt door het fonds). Rendement Financieel rendement 2022 bedroeg € 829.410 De opbrengsten in 2022 (€ 3.562.609) waren 12% hoger dan in 2021 (€ 3.171.326). Doordat de ongerealiseerde waardeveranderingen beperkter waren is een positief nettoresultaat gerealiseerd van € 829.410 (2021: € 27.478). Ten opzichte van het gewogen gemiddeld geïnvesteerde bedrag in 2022 van € 40,3 miljoen, betekende dit een nettorendement van 2,1% (2021: 0,1%). Fondsvermogen toegenomen De behaalde resultaten worden aan het fondsvermogen toegevoegd waardoor het fondsvermogen is toegenomen en € 53,1 miljoen bedraagt. Maatschappelijk rendement uitgedrukt in verwachte CO₂-reductie Naast het financieel rendement wordt het maatschappelijk rendement van het fonds gemeten. Dit wordt primair uitgedrukt in het aantal gereduceerde kg CO₂ per gemiddeld geïnvesteerde euro. Voor de berekening van de impact van alle door het fonds verstrekte financieringen op de totale verwachte CO₂reductie wordt rekening gehouden met de looptijd van deze financieringen.
De looptijden van de verstrekte
Amsterdams Klimaat & Energiefonds • Jaarverslag 2022
6
financieringen verschillen per transactie. De oorspronkelijke doelstelling voor het fonds is minimaal 2 kg CO₂-reductie per jaar per gemiddeld geïnvesteerde euro. Ten behoeve van de verstrekte financieringen zijn voor elk project aannames gemaakt over de verwachte CO₂-reductie. Na afwikkeling van een financiering wordt de daadwerkelijk gerealiseerde en verwachte nog te realiseren CO₂-reductie bepaald. De totaal verwachte CO₂ reductie wordt op fondsniveau berekend en bedraagt, op basis van de 30 gefinancierde initiatieven, naar verwachting 3,0 Mton, waarvan 25% al is vastgesteld voor afgeronde projecten. Daarmee is 223% van de totale fondsdoelstelling ingevuld. Governance Het AKEF valt onder het registratieregime van de Autoriteit Financiële Markten waarbij E3 B.V. als beheerder optreedt. Daarnaast is E3 B.V. administrateur van het fonds en is verantwoordelijk voor het selecteren, structureren en monitoren van de financieringsaanvragen. CSC Governance B.V. is bestuurder van de Stichting Bewaarder Amsterdams Klimaat & Energiefonds en tekent als zodanig de financieringsdocumentatie, belangrijke besluiten en verzorgt de betalingen namens het AKEF.
De bestuurder heeft de heren Heijsteeg, Hendriks en Van Scheltinga gemachtigd om namens haar vergaderingen van aandeelhouders en commissarissen bij te wonen en stemrecht uit te oefenen voor die projecten waar het AKEF aandelen bezit en/of het recht heeft dergelijke vergaderingen bij te wonen met betrekking tot het financiële jaar 2022. Darwin Financial Platform B.V. is verantwoordelijk voor de compliance en risico monitoring. Naast de beheerder, de Stichting Bewaarder en de compliance officer speelt de Investeringscommissie (IC) een belangrijke rol in de governance van het AKEF. De IC komt diverse keren per jaar bijeen om financieringsvoorstellen te beoordelen en de voortgang van de projecten te monitoren. In 2022 is de commissie 7 maal bijeengekomen voor een formele IC-vergadering. De vergaderingen worden genotuleerd en de notulen worden afgetekend door de voorzitter van het IC en de beheerder. Kosten organisatie AKEF De vaste beheervergoeding aan de fondsbeheerder bedraagt sinds 2021 1,0% van het oorspronkelijke gecommitteerd vermogen plus 0,5% van het geïnvesteerd vermogen waarbij desinvesteringen met een vertraging van 6 maanden worden afgetrokken en voorzieningen direct.
Bij een geïnvesteerd vermogen van minder dan 30 miljoen euro en minder dan 10 projecten onder beheer, wordt weer teruggevallen naar de oorspronkelijke afspraak van 1,5% per jaar over het daadwerkelijk geïnvesteerd vermogen. Met betrekking tot de verslagperiode is voor een bedrag van € 660.444 (2021: € 656.421) aan vaste beheervergoedingen uitgekeerd. Uit deze vergoeding worden onder andere ook de accountant, de compliance officer en de juridische kosten betaald. Net als in 2021 is er in het verslagjaar geen prestatievergoeding uitgekeerd. Impact COVID-19 en het conflict in Oekraïne De beperkende maatregelen met betrekking tot de COVID-19 pandemie zijn in Nederland in de loop van 2022 opgeheven. In andere landen (bijv. Midden-Oosten en Azië), waar sommige van de portefeuille maatschappijen mee te maken hebben als verkoopmarkt of als grondstofleverancier was dit in veel gevallen aanzienlijk later (China zelfs pas begin 2023). De ontwrichting van de toeleveringsketen zorgden voor tekorten en stijgende grondstofprijzen. De projecten die zich nog in de realisatiefase bevonden, ondervonden grote vertragingen doordat machines en onderdelen (extreem) lange levertijden hadden.
Amsterdams Klimaat & Energiefonds • Jaarverslag 2022
7
Het conflict in de Oekraïne zorgde voor nieuwe uitdagingen, zoals tekorten aan energiebronnen en bovennormale inflatie. De beheerder heeft een uitvoerige analyse gemaakt van de risico’s en kansen voor de portefeuille projecten van de ontstane macro- economische situatie. Daaruit bleek dat diverse projecten hinder ondervinden van de hoge energie- en grondstoffenprijzen en beschikbaarheid van grondstoffen. Er waren echter ook projecten die juist profiteerden van de hoge prijzen. De meeste projecten zagen kansen, doordat ze flexibel zijn en vaak juist oplossingen bieden om dingen efficiënter te doen en met gebruik van middelen die grotendeels voor handen zijn. De verwachting was dan ook de verduurzamingstrend zal voortzetten en wellicht zal versnellen. Vooralsnog zijn de directie financiële implicaties voor het AKEF beperkt. Er is slechts 1 achterstand ontstaan waarvan gesteld kan worden dat die het resultaat is van de huidige buitengewoon uitdagende macroeconomische situatie. Echter, het risico op potentiële oninbaarheid van de uitstaande investeringen blijft verhoogd. De beheerder houdt de situatie nauwkeurig in de gaten en houdt voldoende middelen in reserve om eventuele overbruggingsfinancieringen te verstrekken. Voordat een overbruggingsfinanciering wordt verstrekt moet de potentie van het project zich wel (her)bevestigd hebben.
Vooruitzicht 2023 We verwachten dat de intensiteit in de monitoring en assistentie van de al gefinancierde projecten opnieuw zal intensiveren. De netcongestie in Amsterdam is een serieuze bedreiging geworden voor de uitbreiding van een aantal van de projecten. Voor één project is, na een intensieve zoektocht binnen de gemeentegrenzen en na overleg met de Gemeente Amsterdam, afgesproken dat ze hun zoekgebied mogen uitbreiden naar de MRA. Bij het genereren van nieuwe leads wordt door de beheerder nu nog meer rekening gehouden met de congestieproblematiek. De focus ligt daarbij op partijen die geen nieuwe netaansluiting nodig hebben of juist een oplossing bieden voor het probleem. Wij verwachten desondanks dat AKEF een actieve rol zal kunnen blijven spelen bij de ondersteuning van initiatiefnemers van projecten in Amsterdam die aansluiten bij de Routekaart Klimaatneutraal en de Circulaire Strategie van de Gemeente Amsterdam. De beheerder verwacht ook in 2023 € 5 tot 10 miljoen aan nieuwe transacties te realiseren en voldoende middelen vrij te maken voor transacties in de opvolgende jaren. Tot slot Verduurzaming draagt bij aan het oplossen van een aantal grote maatschappelijke en macro-economische uitdagingen.
Het AKEF tracht hieraan een bijdrage te leveren, met een focus op de Gemeente Amsterdam, door risicodragende financieringsfaciliteiten aan levensvatbare initiatieven en aanvullende ondersteuning aan ondernemers te verlenen. Wederom veel dank aan de Gemeente Amsterdam, de ondernemers en medewerkers voor hun bijdrages aan de resultaten van het fonds en het in ons gestelde vertrouwen. Wij zien het jaar 2023 met al haar uitdagingen met vertrouwen tegemoet en zijn ervan overtuigd te kunnen blijven bijdragen aan de verduurzaming van Amsterdam. Amsterdam, 7 november 2023 Directie E3 B.V.
Amsterdams Klimaat & Energiefonds • Jaarverslag 2022
8
2
Verslag van Investeringscommissie
De werkwijze en samenstelling van de Investeringscommissie (IC) van het AKEF zijn in 2022 onveranderd gebleven. Alle besluiten zijn genomen op basis van toelichting en discussie in de IC-vergadering(en) nadat er voorafgaand een schriftelijke ronde van vragen en antwoorden had plaats gevonden. Ook in het afgelopen jaar heeft de IC nadrukkelijk aandacht gehad voor zowel financiële investeringscriteria als CO2berekeningen en circulariteit. In totaal zijn er 7 IC vergaderingen geweest in 2022, waarvan er 5 volledig online en 1 hybride is gehouden, deels in verband met COVID-19 beperkingen. In de zomer heeft een excursie plaats gevonden naar 1 van de portfoliobedrijven, waar de IC op locatie nader kennis gemaakt heeft met de onderneming en ook haar vergadering heeft gehouden. Er is ingestemd met 5 (vervolg)financieringen waarvan het grootste deel is gerealiseerd. De portefeuille blijft gevarieerd en verschuift meer en meer naar circulaire projecten & bedrijven. Daarbij is steeds vaker een deel van de financiering gericht op productinnovatie en werkkapitaal, naast de ‘traditionele’ financiering van assets en projecten. De aandacht voor het beheer van de lopende portefeuille is bestendigd. Een groeiend deel van de besluitvorming heeft dan ook betrekking gehad op eerdere investeringen: uitbreiding, herstructurering, afwikkeling of desinvestering.
Er zijn in 2022 bij behandelde dossiers geen situaties gesignaleerd van (potentiële) conflict of interest van IC-leden; de IC is wel geïnformeerd en betrokken geweest bij het voorkomen van tegenstrijdige belangen in het fondsmanagement. Het IC heeft bij de reglementaire evaluatie (artikel 10.1) vastgesteld dat het beoordelings- en besluitvormingsproces effectief en efficiënt verloopt. De commissie is complementair samengesteld en goed op elkaar ingewerkt, en de benodigde kennis en ervaring is aanwezig. Het opvolgingsschema is dusdanig bijgesteld dat wisselingen in het IC gespreid kunnen verlopen ten behoeve van continuiteit. De informatievoorziening vanuit het fondsmanagement is adequaat en is naar behoefte van het IC nader aangevuld en gestructureerd. Amsterdam, 7 november 2023 Namens de Investeringscommissie F. Bisschop, voorzitter (t/m 31 juli 2023)
Amsterdams Klimaat & Energiefonds • Jaarverslag 2022
9
Amsterdams Klimaat en Energiefonds Jaarrekening 2022
Amsterdams Klimaat & Energiefonds • Jaarverslag 2022
10
3
Jaarrekening
3.1
Balans per 31 december 2022
(voor resultaatbestemming) 3.1 Balans per 31 december 2022
referentie
31-12-2022
31-12-2021
42.389.973 2.717.153
41.829.217 2.856.655
Vaste Activa Financiële Vaste Activa Verstrekte leningen Deelnemingen
1
45.107.126 Vlottende Activa Te ontvangen interest Overige vorderingen Liquide middelen
2 3
629.519 286.209
44.685.872
481.674 93.279 915.728
574.953
165.693
163.609
Uitkomst van vlottende activa min kortlopende schulden
750.035
411.344
Uitkomst van activa minus schulden
45.857.161
45.097.216
Kortlopende schulden en overlopende passiva
Eigen vermogen Geplaatst participatiekapitaal Overige reserve Onverdeeld resutaat
4
5+6 37.484.766 7.542.985 829.410
37.554.231 7.515.507 27.478 45.857.161
Amsterdams Klimaat & Energiefonds • Jaarverslag 2022
45.097.216
11
3.2
Winst- en verliesrekening over 2022 referentie
Opbrengsten uit beleggingen Dividend/gerealiseerde waardevermindering Interest
7 7
2022
2021
219.772 3.342.837
3.171.326 3.562.609
Waardeveranderingen van beleggingen Bijzondere waardeverandering financiele vaste activa Mutatie voorziening en kwijtscheldingen lening en rente
(906.222) (1.164.158)
Totaal bedrijfsopbrengsten
Operationele kosten Beheervergoeding Overige kosten Totaal Bedrijfslasten
8
3.171.326
(968.327) (1.518.229) (2.070.380)
(2.486.556)
1.492.229
684.770
660.444 2.375
656.421 871 662.819
657.292
Totaal bedrijfsresultaat
829.410
27.478
Netto resultaat over de verslagperiode
829.410
27.478
3.3
Toelichting op de jaarrekening
Algemene grondslagen voor de opstelling van de jaarrekening Het Fonds is opgericht op 4 juli 2013 met een looptijd van 15 jaar, met een eventuele verlenging van maximaal 5 jaar met wederzijdse instemming van de beheerder en de twee participanten. Bij aanvang van het Fonds is 44.754.500 euro vermogen gecommitteerd. Het Fonds mag het gecommitteerde vermogen, vermeerderd met de eventueel gerealiseerde winsten en verminderd met eventuele verliezen, gedurende de looptijd van de hoofdovereenkomst revolverend investeren. Het gecommitteerde vermogen kan gedurende de looptijd van het Fonds worden verhoogd met instemming van de participanten. Het Fonds wordt ten behoeve van haar participanten als fiscaal transparant aangemerkt. De jaarrekening is opgesteld volgens de bepalingen van Titel 9 Boek 2 BW. Bij de opstelling van de jaarrekening is Titel 9 Boek 2 vrijwillig toegepast. Aangezien het Fonds per balansdatum is ingeschreven als beleggingsfonds van een geregistreerde fondsbeheerder (Light beheerder). Grondslagen voor waardering van activa en passiva en resultaatbepaling Algemeen Alle in de jaarrekening opgenomen bedragen zijn in euro´s, tenzij anders vermeld. Tenzij anders vermeld worden de in de balans opgenomen posten gewaardeerd tegen de nominale waarde.
De opstelling van de jaarrekening vereist dat de beheerder oordelen vormt en schattingen en veronderstellingen maakt die van invloed zijn op de toepassing van grondslagen en de gerapporteerde waarde van activa en verplichtingen en van baten en lasten. De daadwerkelijke uitkomsten kunnen afwijken
Amsterdams Klimaat & Energiefonds • Jaarverslag 2022
12
van deze schattingen. De schattingen en onderliggende veronderstellingen worden voortdurend beoordeeld. Herzieningen van schattingen worden opgenomen in de periode waarin de schatting wordt herzien en in toekomstige perioden waarvoor de herziening gevolgen heeft. Een actief wordt in de balans opgenomen wanneer het waarschijnlijk is dat de toekomstige economische voordelen naar de onderneming zullen toevloeien en de waarde daarvan betrouwbaar kan worden vastgesteld. Een verplichting wordt in de balans opgenomen wanneer het waarschijnlijk is dat de afwikkeling daarvan gepaard zal gaan met een uitstroom van middelen die economische voordelen in zich bergen en de omvang van het bedrag daarvan betrouwbaar kan worden vastgesteld. Baten worden in de winst- en verliesrekening opgenomen wanneer een vermeerdering van het economisch potentieel, samenhangend met een vermeerdering van een actief of een vermindering van een verplichting, heeft plaatsgevonden, waarvan de omvang betrouwbaar kan worden vastgesteld. Lasten worden verwerkt wanneer een vermindering van het economisch potentieel, samenhangend met een vermindering van een actief of een vermeerdering van een verplichting, heeft plaatsgevonden, waarvan de omvang betrouwbaar kan worden vastgesteld.
Indien een transactie ertoe leidt dat nagenoeg alle of alle toekomstige economische voordelen en alle of nagenoeg alle risico’s met betrekking tot een actief of verplichting aan een derde zijn overgedragen, wordt het actief of de verplichting niet langer in de balans opgenomen. Verder worden activa en verplichtingen niet meer in de balans opgenomen vanaf het tijdstip waarop niet meer wordt voldaan aan de voorwaarden van waarschijnlijkheid van de toekomstige economische voordelen en/of betrouwbaarheid van de bepaling van de waarde. De opbrengsten en kosten worden toegerekend aan de periode waarop zij betrekking hebben. Opbrengsten worden verantwoord indien alle belangrijke risico’s zijn overgedragen aan de koper. Impact COVID-19 en het conflict in Oekraïne De beperkende maatregelen met betrekking tot de COVID-19 pandemie zijn in Nederland in de loop van 2022 opgeheven. In andere landen, waar sommige van de portefeuille maatschappijen mee te maken hebben als verkoopmarkt of als grondstofleverancier was dit in veel gevallen aanzienlijk later. De ontwrichting van de toeleveringsketen zorgden voor tekorten en stijgende grondstofprijzen. Deze ontwikkeling werd verstrekt door het conflict in de Oekraïne en de resulterende tekorten aan energiebronnen en bovennormale inflatie.
Alhoewel op korte termijn de macro-economische situatie lijkt te zijn gestabiliseerd, zijn de implicaties voor de economische omstandigheden op de langere termijn onzeker. De opbrengsten uit de verstrekte leningen is de belangrijkste inkomende kasstroom voor het AKEF. Vooralsnog zijn de directie financiële implicaties voor het AKEF beperkt. Er zijn vrijwel geen nieuwe achterstanden opgelopen waarvan gesteld kan worden dat die het resultaat zijn van de COVID-19 gerelateerde maatregelen of buitengewoon uitdagende economische situatie. De rente-inkomsten worden onverminderd ontvangen. Wel worden er voor drie projecten vanwege de langdurige negatieve impact nieuwe afspraken gemaakt. Het kan niet worden uitgesloten dat in de toekomst de gevolgen van COVID-19 en/of het conflict in de Oekraïne van verdere invloed zijn op de (inbaarheid van de) gedane investeringen en de daaraan gekoppelde rentestromen en verkoopopbrengsten. Dit kan mogelijk leiden tot nadere afspraken met kredietnemers rondom hun aflossings- en interestverplichtingen. Daarnaast blijft het risico op potentiële
Amsterdams Klimaat & Energiefonds • Jaarverslag 2022
13
oninbaarheid van de uitstaande investeringen verhoogd. De beheerder houdt de situatie nauwkeurig in de gaten. Op basis van de huidige inschatting van de fondsbeheerder is er rekening houdend met het vermogen van het fonds om te voldoen aan haar kortlopende verplichtingen, er geen sprake is van externe financieringen en er positieve kasstromen uit operationele activiteiten zijn, geen indicatie dat het AKEF haar operationele activiteiten niet zou kunnen voortzetten zonder externe steun. De jaarrekening is daarom opgesteld op basis van de continuïteitsveronderstelling. Financiële instrumenten Onder financiële instrumenten worden primaire financiële instrumenten (zoals vorderingen en schulden) verstaan. Hierbij is er geen sprake van derivaten. Financiële vaste activa Deelnemingen waarin geen invloed van betekening op het zakelijk financiële beleid wordt uitgeoefend, worden gewaardeerd op verkrijgingsprijs en indien van toepassing onder aftrek van bijzondere waardevermindering. De vorderingen op en leningen aan deelnemingen alsmede de overige vorderingen worden bij eerste verwerking opgenomen tegen de reële waarde en vervolgens gewaardeerd tegen de geamortiseerde kostprijs welke gelijk zijn aan de nominale waarde, onder aftrek van noodzakelijk geachte voorzieningen.
Bijzondere waardeverminderingen van financiële vaste activa worden bepaald op basis van de beste inschatting van de beheerder van de toekomstige verdiencapaciteit / verwachte toekomstige kasstromen van de individuele investeringen, rekening houdend met de verkregen zekerheden. Liquide middelen De liquide middelen zijn gewaardeerd tegen de nominale waarde. Indien middelen niet ter vrije beschikking staan, dan wordt hiermee bij de waardering rekening gehouden. Overige activa en passiva Overige activa en passiva worden gewaardeerd tegen de nominale waarde; de vorderingen, voor zover nodig, onder aftrek van een voorziening wegens oninbaarheid. Resultaatbepaling Het resultaat wordt bepaald als het verschil tussen enerzijds de baten, zoals in het jaarverslag vermelde ontvangen dividenden, interest, koersresultaten en valutaresultaten en anderzijds de lasten, zoals de beheer- en prestatievergoeding. Baten en lasten worden toegerekend aan de periode waarop zij betrekking hebben. Kortlopende schulden Opgenomen leningen en schulden worden bij eerste verwerking opgenomen tegen de reële waarde en vervolgens gewaardeerd tegen de geamortiseerde kostprijs. Belastingen Het Fonds wordt als fiscaal transparant aangemerkt. Uit hoofde hiervan is geen vennootschapsbelasting verschuldigd.
Amsterdams Klimaat & Energiefonds • Jaarverslag 2022
14
3.4 1
Toelichting op de balans per 31 december 2022 Financiële vaste activa
3.4 Toelichting opde definanciële balans per 31 december Het verloop van vaste activa 2022 gedurende de verslagperiode is als volgt: Beleggingen
31-12-2022
31-12-2021
41.829.217 6.301.087 1.619.811 (6.215.984) 20.000 (1.164.158) 42.389.973 -
43.151.832 1.784.186 2.015.509 (3.630.781) 26.700 (1.518.229) 41.829.217
Deelnemingen: Stand begin van de verslagperiode Aankopen Verkopen Bijzondere waardeverandering Totaal Deelnemingen
2.856.655 1.050.485 (283.765) (906.222) 2.717.153
2.176.681 1.648.301 (968.327) 2.856.655
Geïnvesteerd vermogen eind van de verslagperiode
45.107.126
44.685.872
Verstrekte leningen: Stand begin van de verslagperiode Verstrekte leningen Kapitalisatie rente op leningen Aflossing op leningen Kwijtscheldingen Mutatie voorziening Totaal verstrekte leningen
(0)
Het geïnvesteerd vermogen kan als volgt worden onderverdeeld: Deelnemingen Orangegas Amsterdam B.V. Ebike Network B.V. GrowX B.V. Amsterdam Energy Arena B.V. Aectual Holding B.V. ByBorre Holding B.V. Bijzondere waardeverandering
Ebike Network Amsterdam B.V. Amsterdam Energy Arena B.V. Aectual Holding B.V. ByBorre
Standplaats Amsterdam Amsterdam Amsterdam Amsterdam
31-12-2022
31-12-2021
1.874.551 166.666 500.000 2.050.485 4.591.702
115.015 1.874.551 168.750 166.666 500.000 1.000.000 3.824.982
(1.874.549)
(968.327)
2.717.153
2.856.655
Aandeelbelang 36,2% 25% 8,89% 11,1%
Amsterdams Klimaat & Energiefonds • Jaarverslag 2022
15
Leningen: Mister Green Lease B.V. Orangegas Amsterdam B.V. Ebike Network Amsterdam B.V. Stichting Broedplaats Contactweg Amsterdam GrowX B.V. GrowX Amsterdam B.V. Chaincraft Amsterdam B.V. Amsterdam Energy Arena B.V. Bio Energy Netherlands B.V. Flexflueler 001 B.V. (Titan) Aectual Holding B.V. Big Energy B.V. City Barging B.V. ByBorre Lab B.V. ByBorre Holding B.V. Urban Mine Trunkrs Wocozon Services B.V. Chaincraft Holding B.V. Bambooder Biobased Fibers B.V. Parcls.com Amsterdam B.V. Caffe Inc. B.V. Circotex B.V. Voorziening
31-12-2022
31-12-2021
1.721.274 307.000 1.937.500 3.204.268 4.073.893 1.523.039 6.512.699 4.050.376 1.826.526 1.438.988 1.899.514 5.676.056 3.152.910 1.783.380 1.385.242 1.011.501 4.145.376 45.649.542 (3.259.569)
1.690.397 2.081.274 307.000 2.012.500 43.083 3.037.944 4.229.302 1.960.699 6.122.125 5.599.136 1.404.045 545.126 1.758.300 1.821.287 506.421 4.623.701 2.926.306 1.655.668 299.802 1.289.203 1.260.593 45.173.912 (3.344.695)
42.389.973
41.829.217
45.107.126
44.685.872
In 2022 is voor een bedrag van € 20.000 kwijtgescholden op een rentefactuur waarvoor al een voorziening was opgenomen. Daarnaast is voor 2 leningen geconstateerd dat er geen opbrengsten meer zullen zijn en zijn deze uit bovenstaand overzicht van leningen genomen (en voor hetzelfde bedrag uit voorzieningen). In 2022 is voor een bedrag van € 1.164.158 aan aanvullende voorzieningen getroffen. Daarnaast is er een bijzondere waardeverandering van € 906.222, waardoor de totale ongerealiseerde waardeverandering € 2.070.380 bedraagt. Van de uitgezette leningen staat per 31 december 2022 een bedrag van € 2.821.387 (2021: € 1.371.147) op geblokkeerde rekeningen. Deze bedragen zullen worden vrijgegeven nadat aan de overeengekomen (verstrekking) voorwaarden is voldaan. Over het bedrag op de geblokkeerde rekeningen wordt een bereidstellingsprovisie in rekening gebracht. Wij benadrukken dat de realiseerbare waarde van de individuele financieringen onderhevig is aan de verhoogde mate van onzekerheid in verband met de inherente subjectiviteit gekoppeld aan de gehanteerde veronderstellingen en assumpties. Deze mate van onzekerheid wordt verhoogd door de (potentiële) zich nog te manifesteren implicaties van de in voorgaande periodes genomen COVID-19 maatregelen en de
Amsterdams Klimaat & Energiefonds • Jaarverslag 2022
16
huidige uitdagende macro-economische situatie op de ontwikkeling van de projecten en daarmee de toekomstige kasstroomverwachtingen van de individuele kredietnemers. 2
Te ontvangen interest
Te ontvangen interest heeft betrekking op per balansdatum nog niet ontvangen interest uit hoofde van verstrekte leningen. Dit zijn posities met een looptijd van minder dan een jaar.
Te onvangen interest
3
31-12-2022
31-12-2021
629.519 629.519
481.674 481.674
31-12-2022
31-12-2021
286.209 286.209
93.279 93.279
Liquide middelen
Rabobank
De liquide middelen aan het einde van 2022 van € 286.209 zijn ter vrije beschikking. 4
Kortlopende schulden
Kortlopende schulden hebben betrekking op nog te betalen beheervergoeding. Dit is een positie met een looptijd van minder dan een jaar. Overige schulden Beheervergoeding
31-12-2022
31-12-2021
165.693 165.693
163.609 163.609
Amsterdams Klimaat & Energiefonds • Jaarverslag 2022
17
5
Fondsvermogen per 31 december 2022 Gemeente Amsterdam
E3 B.V.
Totaal
Geplaatst participatie kapitaal Het verloop gedurende de verslagperiode is als volgt: Stand per 31 december 2021 Opgevraagd vermogen Terugbetaald vermogen Stand 31 december 2022
37.550.470 6.724.323 (6.793.781) 37.481.012
3.761 677 (684) 3.754
37.554.231 6.725.000 (6.794.465) 37.484.766
Overige reserve Het verloop gedurende de verslagperiode is als volgt: Stand per 31 december 2021 (Onttrekking) / toevoeging Stand 31 december 2022
7.514.753 27.475 7.542.228
754 3 757
7.515.507 27.478 7.542.985
Onverdeeld resultaat Het verloop gedurende de verslagperiode is als volgt: Stand per 31 december 2021 Onttrekking resultaat vorig boekjaar (Onttrekking) / toevoeging resultaat Stand 31 december 2022
27.475 (27.475) 829.327 829.327
3 (3) 83 83
45.852.567
4.594
27.478 (27.478) 829.410 829.410 45.857.161
Gecommiteerd vermogen Opgevraagd vermogen Overige reserve Onverdeeld resultaat Resterend gecommiteerd vermogen
44.750.000 37.481.012 7.542.228 829.327 15.640.543
4.500 3.754 757 83 1.586
44.754.500 37.484.766 7.542.985 829.410 15.642.129
Totaal beschikbaar fondsvermogen
53.121.555
5.340
53.126.895
Fondsvermogen eind periode Gecommiteerd vermogen
Amsterdams Klimaat & Energiefonds • Jaarverslag 2022
18
6
Fondsvermogen per 31 december 2021 Gemeente Amsterdam
E3 B.V.
Totaal
Geplaatst participatie kapitaal Het verloop gedurende de verslagperiode is als volgt: Stand per 31 december 2020 Opgevraagd vermogen Terugbetaald vermogen Stand 31 december 2021
38.719.103 1.449.854 (2.618.487) 37.550.470
3.878 146 (263) 3.761
38.722.981 1.450.000 (2.618.750) 37.554.231
Overige reserve Het verloop gedurende de verslagperiode is als volgt: Stand per 31 december 2020 (Onttrekking) / toevoeging Stand 31 december 2021
6.323.496 1.191.257 7.514.753
635 120 754
6.324.130 1.191.377 7.515.507
Onverdeeld resultaat Het verloop gedurende de verslagperiode is als volgt: Stand per 31 december 2020 Onttrekking resultaat vorig boekjaar (Onttrekking) / toevoeging resultaat Stand 31 december 2021
1.191.257 (1.191.257) 27.475 27.475
120 (120) 3 3
Fondsvermogen eind periode
45.092.698
4.518
1.191.377 (1.191.377) 27.478 27.478 45.097.216
Gecommiteerd vermogen Opgevraagd vermogen Overige reserve Onverdeeld resultaat Resterend gecommiteerd vermogen
44.750.000 37.550.470 7.514.753 27.475 14.741.758
4.500 3.761 754 3 1.496
44.754.500 37.554.231 7.515.507 27.478 14.743.254
Totaal beschikbaar fondsvermogen
52.292.228
5.257
52.297.485
Gecommiteerd vermogen
Amsterdams Klimaat & Energiefonds • Jaarverslag 2022
19
3.5 7
Toelichting op de winst- en verliesrekening Opbrengsten uit financiële vaste activa
De volgende opbrengsten uit financiële vaste activa zijn geboekt: Dividend/effect van de aandeelverkopen Renteinkomsten
8
2022 219.772 3.342.837 3.562.609
2021 3.171.326 3.171.326
Bedrijfslasten
Beheervergoeding De beheerder brengt een beheervergoeding in rekening voor het beheren van het Fonds van 1,0% van het oorspronkelijke gecommitteerd vermogen plus 0,5% van het geïnvesteerd vermogen waarbij desinvesteringen met een vertraging van 6 maanden worden afgetrokken en voorzieningen direct. Bij een geïnvesteerd vermogen van dan 30 miljoen euro en minder dan 10 projecten onder beheer, wordt weer teruggevallen naar de oorspronkelijke afspraak van 1,5% per jaar over het daadwerkelijk geïnvesteerd vermogen. De beheervergoeding wordt elk kwartaal vastgesteld en uitbetaald. De vaste beheervergoeding voor 2022 is € 660.444 (2021: € 656.421). Prestatievergoeding Aan de beheerder van het Fonds wordt op projectbasis een prestatievergoeding uitgekeerd, indien:
-
voor projecten die voor 2021 zijn uitgevoerd, een gemiddeld netto financieel rendement van minstens 7% per jaar is gerealiseerd bij afsluiting van de financiering (volledige aflossing, herfinanciering en/of verkoop aandelen) aan een project. Voor projecten vanaf 2021 dient het gemiddeld netto financieel rendement minimaal 4% te zijn;
-
en een maatschappelijk rendement van minimaal 3 kg CO2-besparing per gemiddelde geïnvesteerde euro per jaar wordt gerealiseerd.
In 2022 zijn er wel financieringen volledig afgerond, maar is geen prestatievergoeding in rekening gebracht. 9
Verbonden partijen
De aan het Fonds verbonden partijen zijn de fondsbeheerder: E3 B.V. en portfoliomanagers: Mevr. E. Harrewijn , Dhr. C. Heijsteeg, Dhr. M. Hendriks, Dhr. J. Meinders, Dhr. W. van Scheltinga (t/m juni 2022) en de Dhr. L. Bertels (vanaf augustus 2022). Over 2022 is € 660.444 beheervergoeding uitgekeerd aan de fondsbeheerders. De uitkering van de beheervergoeding heeft tegen marktconforme tarieven plaatsgevonden. Onder de beheervergoeding vallen alle aan het Fonds gerelateerde kosten. Deze worden niet afzonderlijk aan het Fonds in rekening gebracht. 10 Personeel Het Fonds had gedurende de periode van verslaggeving geen personeel in dienst.
Amsterdams Klimaat & Energiefonds • Jaarverslag 2022
20
11 Niet uit de balans blijkende verplichtingen Op 31 december 2022 heeft het fonds geen gecommitteerde financieringen uitstaan. 12 Voorstel resultaatbestemming Het resultaat van het fonds zal jaarlijks worden toegevoegd aan de reserves van het fonds. 13 Bijzondere gebeurtenissen na balansdatum Van 1 januari tot en met 29 september 2023 is voor € 3.210.000 aan capital calls uitgestuurd en ontvangen van de participanten van het Fonds in verband met drie vervolgfinancieringen en twee nieuwe projecten. Hiervan is inmiddels € 1.890.400 uitgeboekt. Op 4 april 2023 zijn de aandelen van een deelneming tegen de waardering waarvoor deze in de boeken stond verkocht en is een lening van € 307.000 volledig afgelost. Op 29 september 2023 heeft het fonds € 819.600 aan gecommitteerde financieringen uitstaan. Deze bedragen zullen worden vrijgegeven nadat aan de overeengekomen (verstrekking) voorwaarden is voldaan. Amsterdam, 7 november 2023 Directie E3 B.V.
Amsterdams Klimaat & Energiefonds • Jaarverslag 2022
21
4
Overige gegevens
Persoonlijke belangen directie van de beheerder De bestuurders van de beheerder hebben gedurende het boekjaar geen (in)directe belangen gehouden in de financiële vaste activa waar het Fonds in participeert. Een van de bestuurders van de beheerder is in overleg met de participanten van het Fonds teruggetreden als bestuurder en is uit dienstverband getreden voor het einde van de verslagperiode en heeft in 2022 een belang verkregen in één van de projecten dat door het Fonds wordt gefinancierd. Accountantscontrole De jaarrekening is gecontroleerd door Mazars N.V. De controleverklaring is opgenomen op de volgende pagina.
Amsterdams Klimaat & Energiefonds • Jaarverslag 2022
22
5
Controleverklaring van de accountant
Amsterdams Klimaat & Energiefonds • Jaarverslag 2022
23
Delflandlaan 1 Postbus 7266 1007 JG Amsterdam T: 088 277 24 02 paul.schutjens@mazars.nl
Controleverklaring van de onafhankelijke accountant Aan: de beheerder van Amsterdams Klimaat & Energiefonds
Verklaring over de in het jaarverslag opgenomen jaarrekening 2022 Ons oordeel Wij hebben de jaarrekening 2022 van Amsterdams Klimaat & Energiefonds gecontroleerd. Naar ons oordeel geeft de in dit verslag opgenomen jaarrekening een getrouw beeld van de grootte en de samenstelling van het vermogen van Amsterdams Klimaat & Energiefonds per 31 december 2022 en van het resultaat over 2022 in overeenstemming met Titel 9 Boek 2 BW. De jaarrekening bestaat uit: 1.
de balans per 31 december 2022;
2.
de winst-en-verliesrekening over 2022; en
3.
de toelichting met een overzicht van de gehanteerde grondslagen voor financiële verslaggeving en andere toelichtingen.
De basis voor ons oordeel Wij hebben onze controle uitgevoerd volgens het Nederlands recht, waaronder ook de Nederlandse controlestandaarden vallen. Onze verantwoordelijkheden op grond hiervan zijn beschreven in de sectie 'Onze verantwoordelijkheden voor de controle van de jaarrekening'. Wij zijn onafhankelijk van Amsterdams Klimaat & Energiefonds zoals vereist in de Verordening inzake de onafhankelijkheid van accountants bij assurance-opdrachten (ViO) en andere voor de opdracht relevante onafhankelijkheidsregels in Nederland. Verder hebben wij voldaan aan de Verordening gedrags- en beroepsregels accountants (VGBA). Wij vinden dat de door ons verkregen controle-informatie voldoende en geschikt is als basis voor ons oordeel.
Mazars N.V. statutair gevestigd te Rotterdam (KvK Rotterdam nr. 24389296)
Verklaring over de in het rapport opgenomen andere informatie Naast de jaarrekening en onze controleverklaring daarbij, omvat het rapport andere informatie, die bestaat uit het verslag van de beheerder, het verslag van investeringscommissie en de overige gegevens. Op grond van onderstaande werkzaamheden zijn wij van mening dat de andere informatie met de jaarrekening verenigbaar is en geen materiële afwijkingen bevat. Wij hebben de andere informatie gelezen en hebben op basis van onze kennis en ons begrip, verkregen vanuit de jaarrekeningcontrole of anderszins, overwogen of de andere informatie materiële afwijkingen bevat. Met onze werkzaamheden hebben wij voldaan aan de vereisten in de Nederlandse Standaard 720. Deze werkzaamheden hebben niet dezelfde diepgang als onze controlewerkzaamheden bij de jaarrekening. De beheerder is verantwoordelijk voor het opstellen van de andere informatie.
Beschrijving van verantwoordelijkheden met betrekking tot de jaarrekening Verantwoordelijkheden van de beheerder voor de jaarrekening De beheerder is verantwoordelijk voor het opmaken en getrouw weergeven van de jaarrekening in overeenstemming met Titel 9 Boek 2 BW van het in Nederland geldende Burgerlijk Wetboek (BW). In dit kader is de beheerder verantwoordelijk voor een zodanige interne beheersing die de beheerder noodzakelijk acht om het opmaken van de jaarrekening mogelijk te maken zonder afwijkingen van materieel belang als gevolg van fouten of fraude. Bij het opmaken van de jaarrekening moet de beheerder afwegen of de onderneming in staat is om haar werkzaamheden in continuïteit voort te zetten. Op grond van genoemde verslaggevingsstelsel moet de beheerder de jaarrekening opmaken op basis van de continuïteitsveronderstelling, tenzij de beheerder het voornemen heeft om de vennootschap te liquideren of de bedrijfsactiviteiten te beëindigen of als beëindiging het enige realistische alternatief is.
Onze verantwoordelijkheden voor de controle van de jaarrekening Onze verantwoordelijkheid is het zodanig plannen en uitvoeren van een controleopdracht dat wij daarmee voldoende en geschikte controle-informatie verkrijgen voor het door ons af te geven oordeel. Onze controle is uitgevoerd met een hoge mate maar geen absolute mate van zekerheid waardoor het mogelijk is dat wij tijdens onze controle niet alle materiële fouten en fraude ontdekken.
2
Afwijkingen kunnen ontstaan als gevolg van fraude of fouten en zijn materieel indien redelijkerwijs kan worden verwacht dat deze, afzonderlijk of gezamenlijk, van invloed kunnen zijn op de economische beslissingen die gebruikers op basis van deze jaarrekening nemen. De materialiteit beïnvloedt de aard, timing en omvang van onze controlewerkzaamheden en de evaluatie van het effect van onderkende afwijkingen op ons oordeel. Wij hebben deze accountantscontrole professioneel kritisch uitgevoerd en hebben waar relevant professionele oordeelsvorming toegepast in overeenstemming met de Nederlandse controlestandaarden, ethische voorschriften en de onafhankelijkheidseisen. Onze controle bestond onder andere uit: ●
het identificeren en inschatten van de risico’s dat de jaarrekening afwijkingen van materieel belang bevat als gevolg van fouten of fraude, het in reactie op deze risico’s bepalen en uitvoeren van controlewerkzaamheden en het verkrijgen van controle-informatie die voldoende en geschikt is als basis voor ons oordeel. Bij fraude is het risico dat een afwijking van materieel belang niet ontdekt wordt groter dan bij fouten. Bij fraude kan sprake zijn van samenspanning, valsheid in geschrifte, het opzettelijk nalaten transacties vast te leggen, het opzettelijk verkeerd voorstellen van zaken of het doorbreken van de interne beheersing;
●
het verkrijgen van inzicht in de interne beheersing die relevant is voor de controle met als doel controlewerkzaamheden te selecteren die passend zijn in de omstandigheden. Deze werkzaamheden hebben niet als doel om een oordeel uit te spreken over de effectiviteit van de interne beheersing van de entiteit;
●
het evalueren van de geschiktheid van de gebruikte grondslagen voor financiële verslaggeving en het evalueren van de redelijkheid van schattingen door de beheerder en de toelichtingen die daarover in de jaarrekening staan;
●
het vaststellen dat de door de beheerder gehanteerde continuïteitsveronderstelling aanvaardbaar is. Tevens het op basis van de verkregen controle-informatie vaststellen of er gebeurtenissen en omstandigheden zijn waardoor gerede twijfel zou kunnen bestaan of de onderneming haar bedrijfsactiviteiten in continuïteit kan voortzetten. Als wij concluderen dat er een onzekerheid van materieel belang bestaat, zijn wij verplicht om aandacht in onze controleverklaring te vestigen op de relevante gerelateerde toelichtingen in de jaarrekening. Als de toelichtingen inadequaat zijn, moeten wij onze verklaring aanpassen. Onze conclusies zijn gebaseerd op de controle-informatie die verkregen is tot de datum van onze controleverklaring. Toekomstige gebeurtenissen of omstandigheden kunnen er echter toe leiden dat een onderneming haar continuïteit niet langer kan handhaven;
●
het evalueren van de presentatie, structuur en inhoud van de jaarrekening en de daarin opgenomen toelichtingen; en
●
het evalueren of de jaarrekening een getrouw beeld geeft van de onderliggende transacties en gebeurtenissen.
3
Wij communiceren met de beheerder onder andere over de geplande reikwijdte en timing van de controle en over de significante bevindingen die uit onze controle naar voren zijn gekomen, waaronder eventuele significante tekortkomingen in de interne beheersing.
Amsterdam, 7 november 2023 Mazars N.V.
drs. P.A.B. Schutjens RA
4