1. Investeringsnota K-midden.pdf
Tekst van het document
Versie 3.0 28 november 2025
Investeringsnota K-midden december 2025
Gemeente Amsterdam Grond en Ontwikkeling
Versie 3.0 28 november 2025
Investeringsnota K-midden
Samenvatting
Deze investeringsnota met bijbehorend stedenbouwkundig plan (SP) en grondexploitatie voorziet in de ontwikkeling van K-midden. Het richt zich op de transformatie van een monofunctionele woonwijk naar een levendige, multifunctionele stadswijk met ruimte voor wonen, werken en leven. De buurt krijgt een centrale rol in Amsterdam, met het iconische gebouw van OBA Next als anchor institute. In plaats van een uniforme stad wordt gewerkt aan een ‘complete stad’ met ruimte voor unieke wijkidentiteiten. De K-buurt focust extra op jongeren en hun talentontwikkeling, onder het motto "van woonstart naar leefstart", met behoud van het karakter van Kraaiennest. Het SP omvat de bouw van 1.250 nieuwbouwwoningen met bijbehorende voorzieningen. Meer levendigheid, veiligheid en groen zijn de doelen. Het plein naast station Kraaiennest wordt heringericht tot een ontmoetingsplek met horeca, kunst, cultuur en buurtfuncties. Er is aandacht voor werkgelegenheid, scholing, ruimte voor ondernemers. In de Kbuurt vindt ontwikkeling plaats met behoud van de eigen identiteit en zonder verdringing. De belangrijkste onderdelen zijn: 1. Bijdrage aan de woningbouwopgave: toevoeging van circa 1.250 woningen met nadruk op het sociale segment. De 500 starterswoningen zijn onlosmakelijk verbonden met de maatregelen voor de leefstart voor de jongeren die hier komen wonen; 2.
Integrale aanpak: deze investeringsnota, het stedenbouwkundig plan en sociale paragraaf; 3. Duurzaamheidsambities: klimaatbestendig en klimaatneutraal; 4. Programma: - Circa 1.250 woningen, waarvan: 64 procent sociale huur, 22 procent middensegment en 14 procent vrije sector; - Voorrang voor bewoners uit Zuidoost; - Mogelijkheden voor bijzondere woonvormen of woonconcepten; - Er is ruimte voor maatschappelijke voorzieningen, waarbij wordt afgeweken van gemeentelijke normen in het kader van ongelijk investeren voor gelijke kansen. Daarnaast is er ruimte voor commerciële voorzieningen; - Inrichting openbare ruimte: bestaand groen en oppervlaktewater wordt met elkaar verbonden met aandacht voor sociale veiligheid, sport en spel in de openbare ruimte; 5. Er komen circa 575 parkeerplaatsen in de openbare ruimte. Er is binnen het gebied ruimte voor een mogelijke uitbreiding tot 610 gebouwde parkeerplaatsen. Een deel hiervan wordt inpandig gerealiseerd op de ontwikkelkavels en er is een kavel gereserveerd voor een te bouwen mobiliteitshub.
Gemeente Amsterdam Grond en Ontwikkeling
Versie 3.0 28 november 2025
Investeringsnota K-midden
Inhoud 1 Inleiding.................................................................................................................. 4 1.1 Locatie .......................................................................................................................................4 1.2 Opgave ...................................................................................................................................... 5 1.3 Voorgeschiedenis planontwikkeling ........................................................................................... 7 1.4 Leeswijzer ..................................................................................................................................8 2 Kaders .................................................................................................................... 9 2.1 Ontwikkelstrategie .....................................................................................................................9 2.2 Beleid ruimtelijke ordening ...................................................................................................... 11 2.3 Sociaal-maatschappelijke analyse ............................................................................................ 14 2.4 Cultuurhistorie .........................................................................................................................
15 2.5 Naar een complete stad ........................................................................................................... 17 2.6 Masterplan............................................................................................................................... 18 3 Stedenbouwkundig plan......................................................................................... 19 3.1 Bebouwing ............................................................................................................................... 19 3.2 Programma .............................................................................................................................. 20 3.3 Openbare ruimte ...................................................................................................................... 21 3.4 Parkeren ................................................................................................................................. 24 3.5 Sociale paragraaf ..................................................................................................................... 26 4 Duurzaamheid ........................................................................................................ 27 5 Participatie en communicatie...................................................................................
30 5.1 Wat hebben we gedaan? .......................................................................................................... 33 5.2 Wat gaan we doen? .................................................................................................................. 35 6 Uitvoering en beheer .............................................................................................. 37 7 Vervolg ................................................................................................................. 40 7.1 Juridisch-planologisch kader..................................................................................................... 41 7.2 Ontwikkelstrategie ................................................................................................................... 41 7.3 Planning ................................................................................................................................... 42 8 Financiën .............................................................................................................. 44 Bijlagen ....................................................................................................................45
Gemeente Amsterdam Grond en Ontwikkeling
Versie 3.1 28 november 2025
Investeringsnota K-midden
1 Inleiding
Voor u ligt de investeringsnota K-midden met een hernieuwd stedenbouwkundig plan en bijbehorende grondexploitatie. Met dit voorstel wordt aan de gemeenteraad een herziening voorgelegd van het investeringsbesluit uit 2005 over de ontwikkeling van K-midden. Voor K-midden hebben in het verleden veel plannen het licht gezien. Zo werd in 2001 de buurt een bruisend hart en een wijkeconomie in het vooruitzicht gesteld. De vernieuwing van de Bijlmermeer startte met het verlagen van de dreef en de bouw van onder andere winkelcentrum De Kameleon. Maar het overgrote deel van deze plannen is nog niet uitgevoerd. Na een participatiestaking door de buurt in 2018, werkte de gemeente vanaf 2020 in co-creatie met de buurt aan een Stedenbouwkundig Plan in een breder kader dan alleen fysiek, met als doel om samen een leefbare buurt te bouwen. Om daartoe te komen is begin van 2022 door College van B&W een gezamenlijke ontwikkelstrategie vastgesteld. Hierbij is besloten ten behoeve van vlotte voortgang van woningbouwontwikkeling de kavels 4, 5 en 6 aan de zuidzijde vooruit te trekken, op basis van het bestaande investeringsbesluit met de bijpassende Grondexploitatie. Deze Grex (2005) is met het MPG actueel gehouden maar is met deze investeringsnota toe aan herziening op basis van indexering.
De belangrijkste opgave is om de K-buurt te transformeren van een monofunctionele woonwijk naar een multifunctionele kern met wonen, werken en bruisend leven. De focus ligt op woningen voor jongeren en hun talentontwikkeling, de zogeheten van woonstart naar leef-start-benadering De opgave bestaat uit het realiseren van circa 1.250 woningen met de daarbij behorende commerciële en maatschappelijke voorzieningen in de plinten en deze opgave in te zetten om een bruisend hart voor de K-buurt te creëren.
1.1 Locatie Het plangebied voor K-midden ligt langs de Karspeldreef, tussen de Groesbeekdreef en de ’sGravendijkdreef, De kern of het centrale hart van K-midden ligt aan het plein rond metrostation Kraaiennest. Aan de noordzijde wordt het gebied begrensd door het Bijlmermuseum, aan de zuidzijde vormt het Kantershofpad de begrenzing. Het eigendom van het volledige plangebied ligt in handen van de gemeente Amsterdam.
4
Gemeente Amsterdam Grond en Ontwikkeling
Versie 3.1 28 november 2025
Investeringsnota K-midden
Ligging K-midden in Zuidoost
1.2 Opgave Doel van deze opgave is een haalbaar, weloverwogen en duurzaam plan dat bijdraagt aan de Amsterdamse woningbouwdoelstellingen. De opgave voor de K-buurt is om de wijk te ontwikkelen mét, vóór en dóór de bewoners, zodat zij zich thuis blijven voelen in hun eigen buurt. Zo kan de K-buurt een opstapbuurt blijven die de gemeenschap versterkt en in stand houdt. Uitgangspunten:
Voortbouwen op en versterken van wat er al is. De K-buurt wil de jongerentalenten-ontwikkelbuurt zijn. De K-buurt wil meer reuring en levendigheid. Toekomstbestendig maken van woningvoorraad en openbare ruimte. Een duurzaam plan waarbij rekening wordt gehouden met veranderingen in het klimaat, afvoer of opslag van (meer) regenwater en ruimte voor de natuur.
5
Gemeente Amsterdam Grond en Ontwikkeling
Versie 3.1 28 november 2025
Investeringsnota K-midden
Om bovenstaand doel te behalen, voorziet het plan in een levendige, groene en een duurzaam gebouwde woonwijk met circa 1.250 woningen en voorzieningen. Aanvankelijk was de woningbouwopgave om tussen de 600 tot 900 woningen te bouwen. Bewonersgroep Hart voor de K-buurt (HvdK) opperde de middenweg van 750 woningen, gefinancierd volgens de 40-40-20-verdeling, met daarbovenop 500 starterswoningen onder voorwaarden (de voorwaarden: geen flexcontracten, hoofdzakelijk toegewezen aan jongeren uit de buurt en een sociaal programma voor jongeren). Deze starterswoningen maken deel uit van het totale sociale huursegment. In de onderste bouwlaag, de plinten, is ruimte voor commerciële, maatschappelijke, culturele voorzieningen. Een gevarieerd woningaanbod maakt de buurt aantrekkelijk voor starters, middeninkomens en doorstromers en senioren uit de buurt. Daarnaast zijn er kansen voor bijzondere woonvormen of woonconcepten en voor zelfbouw, zoals een wooncoöperatie of collectief particulier opdrachtgeverschap (CPO). Het woningbouwprogramma is als volgt verdeeld: circa 64 procent sociale huurwoningen. circa 22 procent middensegmentwoningen circa 14 procent vrijesectorwoningen. Het plan bevat een schetsontwerp voor de inrichting van de openbare ruimte. De openbare ruimte wordt zo ingericht dat deze een aantrekkelijke plek wordt met veel groen.
Waar je prettig kunt lopen, fietsen, spelen, ontspannen en ontmoeten. De aansluiting op het huidige groen van het Bijlmermuseum plus het groen ten zuiden van het Kantershofpad bij Karspelhof en aandacht voor klimaatbestendigheid zijn belangrijke onderdelen. De huidige sport- en speelplekken worden herpositioneerd en verbeterd.
6
Gemeente Amsterdam Grond en Ontwikkeling
Versie 3.1 28 november 2025
Investeringsnota K-midden
Voorbeelduitwerking K-midden
1.3 Voorgeschiedenis planontwikkeling De ontwikkeling van de K-buurt kent een lange voorgeschiedenis. Het behoort tot de lopende gebiedsontwikkelingen die voortkomen uit de stedelijke vernieuwing. Al in 2001 werd de buurt een bruisend hart en een wijkeconomie in het vooruitzicht gesteld. Met de vernieuwing van de Bijlmermeer werd aangevangen met het verlagen van de dreef en de realisatie van onder andere het winkelcentrum De Kameleon. Maar het merendeel van het plan is nog niet uitgevoerd. In 2016 werd de planontwikkeling weer opgestart. Na een participatiestaking door buurtbewoners, die het niet met de gemeentelijke plannen eens waren in 2018, werkte de gemeente in co-creatie met de buurt aan een Stedenbouwkundig Plan in een breder kader dan alleen fysiek, namelijk vanuit het kader samen een leefbare buurt bouwen. Om daartoe te komen is in het begin van 2022 door College van B&W een gezamenlijke ontwikkelstrategie vastgesteld. Vanuit deze ontwikkelstrategie is samen met bewoners, buurtexperts en Hart voor de K-buurt een nieuw Stedenbouwkundig Plan uitgewerkt (SP) Dit plan ligt nu ter besluitvorming voor, samen met deze Investeringsnota.
7
Gemeente Amsterdam Grond en Ontwikkeling
Versie 3.1 28 november 2025
Investeringsnota K-midden
1.4 Leeswijzer Deze Investeringsnota bestaat uit vier onderdelen: voorliggende nota, het stedenbouwkundig plan (SP) voor K-midden (bijlage 1), een bijlagenboek concept stedenbouwkundig plan K-midden (bijlage 2) en de financiële paragraaf (bijlage 3 – GEHEIM). In voorliggende nota komt het beleid dat van toepassing is aan de orde (hoofdstuk 2), een samenvatting van het stedenbouwkundig plan (hoofdstuk 3), hoe de gemeente omgaat met duurzaamheid (hoofdstuk 4), welke rol participatie en co-creatie speelt (hoofdstuk 5) en over het vervolg (hoofdstuk 6 en 7). Er worden twee aparte hoofdstukken over duurzaamheid en participatie gewijd, omdat beide onderwerpen voor dit project van groot belang zijn.
8
Gemeente Amsterdam Grond en Ontwikkeling
Versie 3.1 28 november 2025
Investeringsnota K-midden
2 Kaders
De ontwikkeling van het SP voor K-midden is een experiment. K-midden zelf is geen losstaande ontwikkeling. De gemeentelijke kaders en bestaande omgeving waarin de ontwikkeling plaatsvindt, zijn onlosmakelijk met elkaar verbonden. In deze paragraaf wordt het geldende beleid over de ruimtelijke ordening, de bestaande sociale situatie en de cultuurhistorie van het gebied beschreven
2.1 Ontwikkelstrategie In 2016 hebben actieve bewoners van de K-buurt zich verenigd in het bewonerscollectief ‘Hart voor de K-buurt’ met als doel een pleidooi voor een echt “Hart voor de K-buurt”, een fijn plein rondom metrostation Kraaiennest. In co-creatie hebben Hart voor de K-buurt en de gemeente Amsterdam een ontwikkelstrategie (december 2021) uitgewerkt. Deze ontwikkelstrategie, vastgesteld door de gemeenteraad, vormt het kader voor de stedenbouwkundige uitwerking van de plannen voor de K-buurt. Een team van de gemeente heeft samen met buurtbewoners en buurtexperts het SP uitgewerkt, op basis van de uitgangspunten uit de ontwikkelstrategie. De uitgangspunten uit de ontwikkelstrategie zijn: 1. De K-buurt transformeert van monofunctioneel woongebied naar multifunctioneel woon-, leefen werkgebied; een kern in de stad met een bovenlokale relevantie en uitstraling. 2. Het hart van de K-buurt wordt gevormd door het plein bij Kraaiennest. Hier bruist het en is verdichting en verstedelijking gewenst. Aan de westzijde van het plein wordt de Karspeldreef ontwikkeld als stadsstraat aan de oostzijde van het plein wordt de Karspeldreef in een parkachtige setting uitgewerkt met bebouwing in het groen. 3. Ontwikkel de buurt vanuit het aanwezige.
De buurt heeft specifieke kenmerken in bewoning en gebruik van de openbare ruimte dat versterkt en gefaciliteerd kan worden in een nieuw stedenbouwkundige uitwerking. Hierbij is het uitgangspunt dat de potentie van de jongeren in de buurt benut en betrokken wordt bij het realiseren van woningen voorzieningen en programmering voor de buurt. 4. De buurt ambieert een rol als stedelijke knooppunt in het grootstedelijk tapijt en wil een plek bieden aan de anchor instituut met als uitgangspunt ‘Welcome In My Backyard’. 5. De K-buurt is een multiculturele buurt; gebruik de kennis en kunde bij het ontwikkelen van de buurt. 6. Grenzen van de GREX.
9
Gemeente Amsterdam Grond en Ontwikkeling
Versie 3.1 28 november 2025
Investeringsnota K-midden
Deze Investeringsnota heeft als basis het vastgestelde GREX uit 2016. Gedurende het proces zijn in overleg met de buurt deze grenzen plus programma aangepast In vergelijking tot het investeringsbesluit uit 2016 zijn de GREX-grenzen opgerekt: • •
•
Aan de westzijde is een deel van de Kikkensteinstraat opgenomen om de afwikkeling van het verkeer dat gebruik maakt van de uitrit van winkelcentrum Kameleon beter te accommoderen. Aan de noordzijde is het GREX-gebied uitgebreid met de openbare ruimte rond atletiekbaan in het Bijlmermuseum om een betere aansluiting te krijgen met de ontwikkeling rondom het plein. De atletiekbaan zelf wordt opgeknapt met gelden van Sport & Bos, maar de aansluitingen worden vanuit de GREX gefinancierd. Aan de zuidzijde is een kavel voor een mobiliteitshub gereserveerd en toegevoegd aan het GREX-gebied.
10
Gemeente Amsterdam Grond en Ontwikkeling
Versie 3.1 28 november 2025
Investeringsnota K-midden
2.2 Beleid ruimtelijke ordening Omgevingsvisie Amsterdam 2050 In de Bijlmermeer liggen mogelijkheden voor verdichting. Langs de verschillende autodreven is ruimte voor nieuwe woningen. De fiets- en autoverkeersstructuren zijn in deze wijken nu nog van elkaar gescheiden. Auto’s rijden over de dreven, fietsers over vrij liggende fietspaden die de dreven ongelijkvloers kruisen. De dreven kunnen straks een hoofdnetwerk van lanen vormen, waar verschillende soorten verkeer gebruik van maken. Bovendien kan volgens de omgevingsvisie een groot deel van het publieke leven zich er afspelen door er aangename verblijfsruimten van te maken. Dit is vooral van invloed voor K-midden als Kraaiennest het ontmoetingsplein van de Kbuurt wordt. K-midden is in omgevingsvisie aangeduid als hoogstedelijke buurt: Ontwikkeling van woonbuurten met een hoogstedelijke dichtheid en meer ruimte voor niet-wonen. Groen krijgt een plek in de straten, buurtparkjes en grote stadsparken. Maatschappelijke voorzieningen, ruimte voor nutsvoorzieningen, groen en sport zijn naast ruimte voor wonen en werken onderdeel van de opgave voor de ontwikkeling. Met het besluit van de gemeenteraad om OBA Next in de K-buurt te vestigen is bevestigd dat de Kbuurt een van de kernen van Zuidoost is in een meerkernige stad.
11
Gemeente Amsterdam Grond en Ontwikkeling
Versie 3.1 28 november 2025
Investeringsnota K-midden
Omgevingsvisie op Amsterdam Zuidoost, hoogstedelijk nabij OV-knooppunten
Agenda wonen De gemeente Amsterdam wil meer betaalbare woningen voor lage inkomens en middeninkomens laten bouwen. Daarom bestaat voor nieuwe woningbouwprojecten de regel 40-40-20: 40 procent sociale huurwoningen, 40 procent middensegmentwoningen en 20 procent vrijesectorwoningen. Van deze verdeling wordt in dit project afgeweken. Met 64-22-14 als percentages, omdat de buurt 500 starterswoningen in het sociale segment wenst. Daarbij zijn er kansen voor bijzondere woonvormen of woonconcepten en voor zelfbouw, zoals een wooncoöperatie of collectief particulier opdrachtgeverschap (CPO). Bouwen aan de buurten van de toekomst, Ontwikkelstrategie 2035 Deze ontwikkelstrategie betekent niet alleen een inhoudelijke verschuiving naar het versterken van buurten en centra buiten de binnenstad. Het betekent ook een verschuiving in de manier waarop we aan de stad gaan werken. Nog meer dan de afgelopen periode zoeken we hiervoor de samenwerking met bewoners, ondernemers, maatschappelijke instellingen en investeerders in de buurten van de stad. Zo bouwen we samen aan de buurten van de toekomst.
12
Gemeente Amsterdam Grond en Ontwikkeling
Versie 3.1 28 november 2025
Investeringsnota K-midden
Parkeren Fiets- en scooter De ontwikkeling van K-midden moet voldoen aan de Nota Parkeernormen Fiets en Scooter (2018). Door de sterke groei van het fietsverkeer en het toenemende scootergebruik zijn er veel geparkeerde fietsen en scooters in de openbare ruimte. Om te voorkomen dat bewoners in de openbare ruimte parkeren, moet dit op eigen terrein worden geregeld. Voor scooters geldt de norm van 0,13 parkeerplaats per woning. Voor fietsen hangt dit samen met de woningoppervlakte. De fietsenstalling moet bij voorkeur bij de entree van het woonblok komen. In de fietsenstalling moet ruimte zijn voor bezoekers die met hun fiets of scooter komen. In de openbare ruimte moeten er voor bezoekers 0,5 fietsparkeerplaats per woning komen. Om lang fietsparkeren te voorkomen plaatsen we bij voorkeur geen nietjes en rekken met aanbindmogelijkheid voor fietsen en/of scooters. Auto In de Nota Parkeernormen Auto (2017) staan parkeernormen voor transformatieprojecten en nieuwbouw. De nota zorgt voor gelijke parkeernormen in de hele stad. Belangrijkste uitgangspunt is dat bij nieuwbouw de bewoners en werknemers geen parkeervergunning krijgen. Ontwikkelaars moeten het minimumaantal parkeerplekken op eigen terrein realiseren. De norm voor parkeren door bezoekers is 0,1 parkeerplek per woning voor alle woningtypen (sociaal, middensegment en vrije sector).
Visie Openbare Ruimte 2025 In 2017 stelde de gemeenteraad de Visie Openbare Ruimte 2025 vast. Amsterdam heeft voor de inrichting van de openbare ruimte vijf doelen vastgesteld: 1. De openbare ruimte is ingericht op huidig en toekomstig gebruik. 2. De openbare ruimte ondersteunt de dynamiek van de stad. 3. De openbare ruimte wordt duurzaam ingericht en beheerd. 4. De openbare ruimte wordt overal op verzorgd niveau onderhouden en beheerd. 5. Het inrichten en beheren van de openbare ruimte is een gezamenlijke opgave. Deze vijf doelen worden op hun beurt uitgewerkt in een aantal ontwerpprincipes. Deze ontwerpprincipes worden toegelicht in het stedenbouwkundig plan K-midden (bijlage 1). Puccinimethode Vanuit de Structuurvisie Amsterdam 2040 volgt de visie op de Openbare Ruimte. Een belangrijk kader is het stedelijk kader: Puccinimethode. Bij het inrichten van de openbare ruimte wordt het operationele ‘Handboek Rood’ gebruikt. Voor K-midden vindt een afweging plaats welke delen van het openbaar gebied opnieuw ingericht worden en welke delen vanuit het oogpunt van duurzaamheid en materiaalgebruik nog functioneel voldoen, ook al zijn ze niet meer opgenomen in handboek Rood. Uitgangspunt blijft dat voor een klein deel (ca 5%) afgeweken kan worden van de Puccinimethode om specifieke plekken in K-midden in te richten.
Mede afhankelijk van de verstrekking van de Rijkssubsidie in het kader van Nationaal Programma Leefbaar en Veiligheid wordt nader bekeken of alle openbare ruimte opnieuw volgens de Puccinimethode ingericht kan worden.
13
Gemeente Amsterdam Grond en Ontwikkeling
Versie 3.1 28 november 2025
Investeringsnota K-midden
Masterplan Zuidoost Er zijn veel zorgen over de leefbaarheid en veiligheid in Zuidoost. Nog steeds hebben te veel bewoners problemen rond wonen, gezondheid of inkomen. Vaak meer dan in de rest van de stad. Daarvoor is een aanpak op lange termijn nodig. Want veranderen kost tijd. Die aanpak moet leiden tot een blijvende verbetering voor de bewoners in het algemeen en voor jonge, opgroeiende bewoners van Zuidoost in het bijzonder. Daarom is het Masterplan Zuidoost opgesteld. Het Masterplan heeft de volgende ambities: 1. inwoners worden volwaardig geaccepteerd en gerespecteerd 2. wonen en veiligheid 3. kansen voor jongeren 4. economie en ondernemerschap 5. transparante overheid Ambitie 3 wil voor de kinderen die nu in Zuidoost worden geboren zorgen dat er in 2040 een prachtig en kansrijk stadsdeel voor ze klaarligt. Een stadsdeel waar ze al hun talenten verder kunnen ontwikkelen en dezelfde kansen krijgen als kinderen in de rest van Amsterdam. Om deze ingewikkelde problemen aan te pakken is een overkoepelende aanpak nodig. Een aanpak met ingrepen op verschillende niveaus, in verschillende domeinen in de levenssfeer van inwoners. Daarbij is nodig dat we vanuit verschillende onderwerpen doeltreffend samenwerken. De oorzaken van kansenongelijkheid worden blijvend aangepakt door met het Masterplan te werken aan: onderwijs.
jeugd en gezin (opvoedondersteuning laagdrempelig en dichtbij). wonen. werk.
2.3 Sociaal-maatschappelijke analyse De K-buurt is een gebied in transitie waar in de afgelopen 20 jaar veel mensen vertrokken, verhuisd of nieuw zijn komen te wonen. In die zin is het een jong gebied waarin nog veel te ontwikkelen is aan sociale verbanden en maatschappelijke deelname. Maar het is ook een plek waar pioniersgeest heerst en waarin nieuwe buren samen initiatieven nemen. De bevolkingssamenstelling is zeer divers in culturen en achtergronden. De statistieken laten zien dat het overgrote deel van de bewoners uit niet-westerse Nederlanders bestaat. Postcode 1104. Er zijn 7.194 adressen en 6.855 woningen in het postcodegebied 1104. 70% van de woningen in het postcodegebied 1104 is een huurwoning. De woningen hebben een gemiddelde WOZ waarde van €325.000. Er wonen 15.935 inwoners in het postcodegebied 1104. De meerderheid van de inwoners (29%) is tussen de 25 en 45 jaar oud. Postcode 1104 telt 8.210 huishoudens van gemiddeld 1,9 personen. Verder zijn er 5.548 voertuigen, waarvan 4.296 personenauto’s geregistreerd in het postcodegebied 1104. (bron: allecijfers.nl) In de K-buurt (de wijk bestaat uit buurten Kortvoort, K-buurt ZO, K-Buurt ZW, Gooise Kant en Kelbergen) wonen ca 7.630 mensen waarvan relatief veel tussen de 0 en 17 jaar (22 ten opzichte van 16 procent in Amsterdam. Veel van deze jongeren leven in een sociaaleconomische kwetsbare positie.
62 procent van de woningvoorraad bestaat uit sociale huurwoningen. In Amsterdam ligt dit 14
Gemeente Amsterdam Grond en Ontwikkeling
Versie 3.1 28 november 2025
Investeringsnota K-midden
gemiddelde op 39 procent. Relatief veel bewoners hebben een lage- of midden sociaaleconomische status. Het aandeel eenoudergezinnen is groot. Het aandeel mensen met een uitkering en minimahuishoudens is de laatste jaren gedaald en ligt iets boven het gemiddelde van de stad. Het gemiddelde inkomen van de K-buurtbewoner is 37.000, - euro per huishouden en is daarmee 25 procent lager dan dat van de gemiddelde Amsterdammer en ruim 3 procent hoger dan het gemiddeld inkomen in Zuidoost. Daarom is het niet vreemd dat een groot deel van de kinderen in K - buurt opgroeit in armoede. Dat hangt onder meer samen met het (zowel in relatieve als in absolute zin) hoge aantal eenoudergezinnen die vaak minimahuishoudens zijn. En met het feit dat veel bewoners geen of slecht betaald werk hebben en ook een (te) laag opleidingsniveau of te lage inzetbaarheid. Anno 2024 wonen 7460 mensen in de K-buurt verdeeld over 3547 huishoudens. 990 mensen (13 procent van het totaal aantal inwoners) worden gezien als kwetsbaar in hun sociaaleconomische positie. De K-buurt telt 1662 jongeren (0-17) en 865 ouderen (66+) het aantal jongeren neemt in de toekomst af en het aantal ouderen zal in de toekomst toenemen. De sportdeelname is in Zuidoost lager dan gemiddeld in Amsterdam, zowel bij volwassenen als bij kinderen. Overgewicht en obesitas zijn voor een relatief grote groep kinderen en jongeren een probleem.
De Bijlmermeer kent in het algemeen risicofactoren voor het ontwikkelen van crimineel gedrag, zowel onder volwassenen als onder jongeren. Een overkoepelende aanpak gericht op jeugd, hangvolwassenen, drugspreventie en dagbesteding blijft nodig in de gehele Bijlmermeer. Verstevigen van de inzet rond jeugd en veiligheid en dit lange tijd volhouden is een voorwaarde voor: de leefbaarheid in het gebied. kansen op lange termijn voor de bewoners, jong en oud. Op criminaliteit en overlast scoort de K-buurt bovengemiddeld (6,4) al is er ook een stijgende trend te ontdekken in de veiligheid (6,7 op een schaal van 1-10) in het gebied (cijfers 2023 Bron: onderzoek.amsterdam.nl)
2.4 Cultuurhistorie Bijlmermuseum Het GREX-gebied voor K-midden overlapt deels met en grenst aan het Bijlmermuseum Het Bijlmermuseum is sinds mei 2019 aangewezen als gemeentelijk beschermd stadsgezicht. Het betreft een parkachtig woongebied in de Amsterdamse wijk Bijlmermeer (G/K-buurt) in Amsterdam-Zuidoost. Dit beschermde gebied omvat het deel van de Bijlmermeer dat tussen 1969 en 1972 is gebouwd. Het wordt begrensd door de Bijlmerdreef, ’s-Gravendijkdreef, Karspeldreef en Groesbeekdreef. Niet het volledige gebied binnen deze grenzen valt onder de bescherming, maar specifiek de zes overgebleven flatgebouwen — Gooioord, Groeneveen, Grubbehoeve, Kikkenstein, Kleiburg en Kruitberg — samen met de twee maal 1100 meter lange metroviaducten (brug nr. 1613) van metrolijn 53 en de parkachtige openbare ruimte.
15
Gemeente Amsterdam Grond en Ontwikkeling
Versie 3.1 28 november 2025
Investeringsnota K-midden
Archeologie De Bijlmermeer was in de middeleeuwen daadwerkelijk een meer, ontstaan uit veenriviertjes en oeverafslag als gevolg van storm en overstroming. In 1627 werd de Bijlmermeer ingepolderd en drooggemaakt, nadat de Staten van Holland daartoe in 1622 octrooi hadden verleend.
De polderkaart van W.H. Hoekwater uit 1901
Tot in de jaren zestig van de 20e eeuw was het een landelijk gebied. De bodemkwaliteit in de polder was voor landbouw ongunstig, vooral door het ontbreken van een voldoende afsluitende laag die het grondwater kon vasthouden. Hierdoor trad ziltige kwel op. Herhaalde overstromingen verslechterden de situatie verder. Om die reden werden boerderijen vooral aan de randen van de polder gebouwd, waar de bodemkwaliteit nog relatief het best was. In de jaren zestig werd de polder bestemd voor woningbouw en werden de boeren onteigend en uitgekocht in opdracht van Amsterdam. De polder werd opgehoogd met twee meter zand, afkomstig uit de Vinkeveense plassen. Door deze ophoging zullen sporen van oorspronkelijke bewoning en bebouwing niet in de bovenste lagen van ondergrond terug te vinden zijn. Verder is er geen vermelding van oorspronkelijk bewoning gevonden.
16
Gemeente Amsterdam Grond en Ontwikkeling
Versie 3.1 28 november 2025
Investeringsnota K-midden
2.5 Naar een complete stad In stadsdeel Zuidoost worden de komende jaren een groot aantal nieuwbouwwoningen gerealiseerd. Maar met woningen alleen bouw je geen stad. Om een complete stad te maken, is het noodzakelijk om ruimte te reserveren voor voorzieningen. Een van de randvoorwaarden voor een leefbare, complete stad is een goede balans tussen wonen, werken en recreëren. Bewoners hebben (maatschappelijke) voorzieningen nodig, voor hun ontwikkeling, gezondheid, ter ontspanning of als vangnet. Nabijheid van basis- en middelbare scholen, jeugd-, zorg- en basisvoorzieningen, kunst & cultuur, groen-, recreatie- en sportvoorzieningen zijn cruciaal voor de kwaliteit van leven. De vraag naar voorzieningen, van de huisarts tot basisschool, groeit mee met de bevolkingsgroei in het stadsdeel. Om bij te dragen aan een functioneel gemengde stad is de studie Naar een complete stad: ruimte voor voorzieningen in Zuidoost, DNK en ABPZ (april 2019) opgesteld. Hierin staan opgavekaarten waarop is aangegeven welke locaties geschikt zijn voor voorzieningen en voor welke locaties er al afspraken zijn, zodat daar in de planvorming rekening mee kan worden gehouden. De Strategische Huisvestingsplannen 2023-2027 zijn opgesteld voor jeugd, zorg en basisvoorzieningen, onderwijs, kunst en cultuur en sport en spelen. Er wordt vooral in en rondom de stedelijke kernen buiten de binnenstad gebouwd.
De druk op de binnenstad wordt hierdoor minder. Met investeringen in vooral kwetsbare buurten rondom die stadscentra wordt ruimtelijk bijgedragen bij aan meer gelijke kansen voor iedereen. We investeren dus ongelijk voor gelijke kansen en voor een duurzame toekomst voor ons allemaal. Daarnaast blijft er ruimte voor werkgelegenheid behouden door terughoudend om te gaan met de transformatie van bedrijventerreinen. Concreet betekent dat voor K-midden de volgende voorzieningen deel uitmaken van het SP: Gezondheid • Een eerstelijns gezondheidscentrum; ter vervanging van het MC Kraaiennest. • Een hospice; verplaatsing van Kelbergen naar K-midden. • Een verpleeghuis in combinatie met woningen voor ouderen; uitbreiding intramurale zorg. Jeugd • •
Een Ouder- en Kindteam. Jongerentalentontwikkelcentrum gericht op zelfredzaamheid van 16-27-jarigen.
Basisvoorziening • Een Huis van de Wijk; vervanging van het huidige Huis van de wijk De Bonte Kraai met kleine uitbreiding. • Een Jongerencentrum; permanente oplossing voor het tijdelijk jongerencentrum 4EVER aan de Kruitbergweg. Kunst en Cultuur • Een culturele wijkvoorziening; deze ruimte wordt ingevuld als oefenruimte voor brassbands. • De OBA Next.
17
Gemeente Amsterdam Grond en Ontwikkeling
Versie 3.1 28 november 2025
Investeringsnota K-midden
Sport en spel • Speelplekken • Speelvelden • Sport in de openbare ruimte. Er wordt urban sport toegevoegd. • Georganiseerde sport; de atletiekbaan wordt opgeknapt zodat deze ook voor (niet-) georganiseerde sport gebruikt kan worden.
2.6 Masterplan Masterplan Zuidoost Het Masterplan Zuidoost is gemaakt door partijen die actief zijn in Amsterdam Zuidoost: bewoners, scholen, woningbouwverenigingen, welzijnsinstellingen, politie, justitie, kunst- en cultuurinstellingen, bedrijven, ondernemers, de Rijksoverheid en de gemeente Amsterdam. Samen noemen zij zich Zo=Zuidoost en investeren zij in de toekomst. In het Masterplan staan vijf thema’s centraal: participatie, onderwijs, veiligheid, wonen en werken. Per thema ontwikkelt het masterplan, waar mogelijk in samenwerking met bewoners, activiteiten en plannen om de ambities te realiseren. Indicatoren en ambities
18
Gemeente Amsterdam Grond en Ontwikkeling
Versie 3.1 28 november 2025
Investeringsnota K-midden
3 Stedenbouwkundig plan
In 2039 wonen er ruim 4.600 bewoners in K-midden. Dat is bijna een verdubbeling van het huidige bewonersaantal. Dit wordt een nieuwe buurt met circa 1.250 woningen erbij en een centraal plein. Een fijne leefomgeving door de directe aansluiting op het Bijlmermuseum, de metro en de A9. Dit hoofdstuk is een samenvatting van het stedenbouwkundig plan voor de ontwikkeling. Het complete plan is te lezen in bijlage 1.
Overzicht K-midden met ontwikkelkavels
3.1 Bebouwing Door de financiële crisis is er tot nu toe niet voldoende gebouwd. Hier ligt een kans om een haalbare, weloverwogen en duurzame bijdrage aan de Amsterdamse woningbouwopgave te leveren. Met respect voor het bestaande groen en in co-creatie met de bestaande bewoners. De nieuwe bebouwing is geconcentreerd aan beide zijden van de Karspeldreef op de braakliggende kavels die vrijgekomen zijn na de sloop van de parkeergarages en het voormalig winkelcentrum Kraaiennest. Van garage Kempering staat nog een deel dat in gebruik is bij de Church of Pentecost. Ook dit deel zal worden gesloopt nadat de COP-kerk nieuwbouw heeft gerealiseerd naast de Taibah moskee. De hoogste concentratie woningen en voorzieningen ligt rond en aan het plein dat naast metrostation Kraaiennest wordt gerealiseerd. Waar aan de 19
Gemeente Amsterdam Grond en Ontwikkeling
Versie 3.1 28 november 2025
Investeringsnota K-midden
westkant van de Karspeldreef het accent op de stedelijkheid van de bouwblokken ligt, verschuift het accent aan de oostkant naar integratie van de bebouwing met groen en water. Houtbouw De nieuwbouw voor K-midden wordt zoveel mogelijk in houtbouw gerealiseerd. Hout is een hernieuwbaar en natuurlijk materiaal. Het werkt als opslagsysteem voor CO2 doordat hout tijdens de groei CO2 uit de lucht opneemt. Bouwen met hout kan een belangrijke bijdrage leveren aan het terugdringen van klimaatverandering.
3.2 Programma In het stedenbouwkundig plan voor K-midden worden circa 1.250 woningen ontwikkeld. Een gevarieerd woningaanbod maakt de buurt aantrekkelijk voor starters, middeninkomens, doorstromers en senioren. De woningverdeling naar categorieën is als volgt: 64 procent sociale huurwoningen, 22 procent middensegmentwoningen en 14 procent vrijesectorwoningen. In de plinten (de onderste bouwlagen) is ruimte voor maatschappelijke, culturele en commerciële voorzieningen. Daarbij wordt op een plein vormgegeven met daaraan de gebouwen voor maatschappelijke en culturele voorzieningen. Dit draagt bij aan de sociale veiligheid en de levendigheid.
In het stedenbouwkundig plan voor K-midden worden de volgende bouwblokken ontwikkeld: • 3 bouwblokken waarvan 2 aan de westzijde naast de torens en 1 aan het plein • aan de oostzijde bij de Gravendijkdreef: 2 opengewerkte bouwblokken • 1 toren in het verlengde van de Kleiburgflat • 6 losse blokken langs de Kreek • 1 à 2 gebouwen ten behoeve van de OBA Next en buurtgebouw • 1 gebouw als werkgebouw naast de toren Klieverink Op kavel A ten noorden van plein Kraaiennest komen de OBA- Next, Huis van de Wijk, jongerencentrum, kunst en cultuur. Er is stedenbouwkundig ruimte om dit aan te vullen met andere functies voor de buurt. Op het plein is vooruitlopend op de komst van OBA Next het OBA Lab als tijdelijke voorziening ontwikkeld. Naast dit lab is het tijdelijke gebouw verrezen van de Paperdome, waar gesport kan worden, o.a. 3x3 basketbal. Deze twee
20
Gemeente Amsterdam Grond en Ontwikkeling
Versie 3.1 28 november 2025
Investeringsnota K-midden
Programma-onderdelen zijn als placemaking ingezet om meer programmatische reuring op het plein te krijgen.
3.3 Openbare ruimte De openbare ruimte kent drie identiteiten. Het gebied rond de metrobaan is het hart van de buurt en krijgt een hoogstedelijk karakter. Dit gebied strekt zich uit van de atletiekbaan tot over de Karspeldreef, tot waar de Kromwijkdreef begint richting A9. De centrale spil is de verheven metrobaan. Aan beide zijden bevinden zich deelgebieden. Aan de westzijde een stadstraat, aan de oostzijde een parkachtige omgeving.
21
Gemeente Amsterdam Grond en Ontwikkeling
Versie 3.1 28 november 2025
Investeringsnota K-midden
Drie verschillende deelgebieden
Stadsstraat Aan de westzijde komt een stedelijke woonomgeving die zich richt op de Karspeldreef. Deze nieuwe bebouwing leidt vanuit de Gooiseweg naar het centrale plein en nodigt mensen uit zich daarheen te bewegen. Aan deze stadsstraat liggen voorzieningen in de plinten van de (nieuwe) gebouwen. Deze straat wordt groener ingericht, waar mogelijk een tweede bomenrij plus groenvakken. Er is onderscheid tussen de toekomstige bebouwing aan de zuid- en noordzijde van de Karspeldreef. Aan de zuidzijde wordt de ruimte tussen de vier K-torenflats ingevuld, op de plek waar garages zijn gesloopt. Deze nieuwe blokken krijgen een dubbele functie: • •
Ze markeren en activeren de Karspeldreef, een belangrijke gebiedsontsluitingsweg met voorzieningen en veel beweging. Tegelijkertijd zorgen ze voor een goede aansluiting op de zuidelijk gelegen buurten van de Bijlmervernieuwing, zoals Laag-Kralenbeek, Nieuw Kempering en Laag-Kouwenoord.
Stedelijke hart De openbare ruimte in het hart kent twee delen: één sport- en spelgebied dat meer de tuin van de buurt is. Dit deel is landschappelijk ingericht en onderdeel van het Bijlmermuseum. Het andere deel is het stedelijk ingericht plein dat ruimte biedt aan diverse groepen in de wijk, een vertiergebied dat de huiskamer van de buurt kan zijn en dat deel uitmaakt van het stedelijk tapijt langs de Karspeldreef.
22
Gemeente Amsterdam Grond en Ontwikkeling
Versie 3.1 28 november 2025
Investeringsnota K-midden
Reuringkaart
Parklandschap Het oostelijk deel krijgt een landschappelijk karakter, met een groene beleving in noord- zuid richting die het Bijlmermuseum als het ware door en over de Karspeldreef heen voortzet richting het Kantershofpad. De inrichting van het landschap versterkt dit effect, waardoor de Karspeldreef opgaat in een parkachtige omgeving. Een watergang draagt bij aan het natuurlijke karakter en zorgt voor een robuuste ecologische verbinding. Verspreide kantoor/bedrijfsruimtes in de plinten zorgen voor levendigheid, onverwachte ontmoetingen en geven het gebied een eigen, herkenbare identiteit. Sociale veiligheid De Bijlmer kampt al sinds het ontstaan ervan met het imago sociaal onveilig te zijn. De grote schaal van de bebouwing, het gescheiden functiesysteem en grote hoeveelheid openbare ruimte creëerden een gevoel van niet gezien worden. Dat gevoel trok ook juist allerlei illegale praktijken aan, zoals drugs, prostitutie en vernielingen. De Bijlmervernieuwing gaf hierop deels een antwoord door veel hoogbouw te vervangen voor grondgebonden woningen en een menselijke maat terug te brengen. Met dit stedenbouwkundig plan voltooien we de Bijlmervernieuwing voor K-midden met een verdichtingsslag die past bij de ambities van deze tijd. Met de nieuwe bebouwing vullen we de lege plekken die ontstaan zijn na de sloop van de garages.
Met voorzieningen en woningen in zowel de plinten als op verdieping ontstaan er nieuwe loopstromen en zijn er meer ogen op straat. Waar de woningen aan de straat komen hebben deze, wanneer mogelijk, een eigen entree om de gebouwen een menselijke schaal te geven.
23
Gemeente Amsterdam Grond en Ontwikkeling
Versie 3.1 28 november 2025
Investeringsnota K-midden
Ook is in het ontwerp voor de openbare ruimte meer aandacht en ruimte voor de voetganger en de fietser. Juist door meer kwaliteit te bieden aan langzaam verkeer kan het gevoel van sociale veiligheid worden verhoogd. Bij het ontwerp van de openbare ruimte is aandacht voor verlichting en beplanting waarbij het belangrijk is dat er goede zichten over langere afstanden zijn en er goed verlichte routes komen.
Visualisatie van de vernieuwde Karspeldreef
3.4 Parkeren Het stedenbouwkundig plan voorziet in circa 575 parkeerplekken in de openbare ruimte. Dat zijn 81 minder parkeerplekken in de openbare ruimte dan in de huidige situatie terwijl er 1.250 woningen bij komen. Naast de parkeerplekken in de openbare ruimte (op straat) komen er ca. 575 plekken inpandig. 360 daarvan zijn onderdeel van ontwikkelingen. 250 kunnen, afhankelijk van exploitatiemogelijkheden, in een mobiliteitshub gerealiseerd worden. Deze hub zal het tekort aan toe te voegen parkeerplaatsen in de openbare ruimte opvangen.
24
Gemeente Amsterdam Grond en Ontwikkeling
Versie 3.1 28 november 2025
Investeringsnota K-midden
Totale parkeerbalans K-midden
Daarnaast wordt de mogelijkheid voor het beter en efficiënter benutten van de parkeerplaatsen in de parkeergarage van winkelcentrum Kameleon onderzocht. Het stedenbouwkundig plan voor K-midden is een forse verdichting ten opzichte van de bestaande situatie. Dat heeft gevolgen voor de openbare ruimte. De Karspeldreef die door het hele plangebied loopt wordt momenteel gekenmerkt door de ventwegen die worden gebruikt voor parkeren. Deze ventwegen zijn ooit aangelegd ter compensatie voor de gesloopte Bijlmergarages met als effect dat er veel ruimte wordt gebruikt door auto's. Met het stedenbouwkundig plan wordt ingezet op een kwaliteitsimpuls voor de openbare ruimte met meer ruimt voor fietsers, scootmobielen, voetgangers en rollatorgebruikers. Waar mogelijk worden de ventwegen verwijderd om het oversteken van de Karspeldreef voor langzaam verkeer beter te maken. Waar nu nog geparkeerd wordt op de ventwegen komen straks brede trottoirs met vrijliggende fietspaden en meer ruimte voor groen. Zo maken we beter gebruik van de openbare ruimte. Het huidige parkeren in de openbare ruimte gaat anders worden verdeeld en er zullen parkeerplaatsen in de openbare ruimte komen te vervallen. Er blijft voldoende capaciteit in de openbare ruimte voor bezoekersparkeren en plekken voor vergunninghouders maar neemt de autodominantie af en wordt de buurt een stukje autoluwer.
25
Gemeente Amsterdam Grond en Ontwikkeling
Versie 3.1 28 november 2025
Investeringsnota K-midden
Voor de gewenste mobiliteitshub wordt een parkeerstrategie gemaakt voor de hele buurt. De strategie moet inzicht geven in de hoeveelheid parkeermogelijkheden in openbare ruimte, openbare garages en privé garages. Gerelateerd aan de het bestaande en toe te voegen programma.
3.5 Sociale paragraaf Het stedenbouwkundig plan is het product van een intensieve co-creatie tussen de buurt en de gemeente, wat betekent dat de buurt in de lead was en het gemeentelijk projectteam faciliteerde. Hiermee is getracht het gat tussen de systeemwereld en de leefwereld te verkleinen. De co-creatie resulteerde ook in integrale aanpak, die is opgenomen in de sociale paragraaf. De achtergrond, totstandkoming en uitgangspunten in een aparte bijlage van de investeringsnota zijn toegelicht. Bij de fysieke ontwikkeling van K-midden is het essentieel om sociale en andere leefbaarheidsaspecten mee te nemen. Het doel is niet alleen gebouwen te realiseren, maar ook een gemeenschap te creëren. De focus ligt op de mensen, en dan pas op de gebouwen, met de buurt in de lead. De sociale paragraaf helpt de ambitie van integrale wijkontwikkeling helder te maken en voegt de benodigde elementen toe om deze ontwikkeling daadwerkelijk te realiseren. Normaal gesproken richt een stedenbouwkundig plan (SP) zich op de fysieke randvoorwaarden voor sociale ontwikkeling, zonder uitspraken te doen over partijen of programmaonderdelen buiten het fysieke bereik. Dit SP gaat een stap verder, door sociale voorwaarden en instrumenten op te nemen die nodig zijn om bepaalde doelen te realiseren, middels het Sociaal Kavelpaspoort.
Door deze sociale paragraaf te integreren in het stedenbouwkundig plan voor K-midden, streven we naar een inclusieve en veerkrachtige gemeenschap waarin iedereen de kans krijgt om te gedijen en bij te dragen aan een bloeiende buurt. Om dit te bereiken worden de volgende principes gehanteerd: • ABCD: Asset Based Community Development, oftewel uitgaan van wat de buurt biedt aan kansen, talenten, relaties, mensen en daarop en daaraan bouwen. • Co-creatie: niet ‘bewoners mogen meedenken’ maar een gelijkwaardige rol voor bewoners, ook om het initiatief te mogen nemen (community driven) en daarin ondersteund te worden. • Inclusieve opbouw participatie: in plaats van ‘betrekken’ breed luisteren, diep luisteren, zelf-organiserend vermogen verhogen, transparantie.
26
Gemeente Amsterdam Grond en Ontwikkeling
Versie 3.1 28 november 2025
Investeringsnota K-midden
4 Duurzaamheid
Algemeen Duurzaamheid en toekomstbestendigheid spelen een centrale rol in de planvorming en uitvoering. Enerzijds moet K-midden zich voorbereiden op een veranderend klimaat, anderzijds moet Kmidden gebouwd worden binnen planetaire grenzen zodat het niet verder bijdraagt aan klimaatverandering. Uitgangspunt van duurzaamheidsmaatregelen is dat ze ingezet worden om het woongenot en de leefkwaliteit van de buurt te versterken en dat ze bijdragen om de financiële lasten (bijvoorbeeld energielasten) van bewoners zo laag mogelijk te maken. De relevante duurzaamheidsthema’s voor het stedenbouwkundig plan worden hieronder en in bijlagen 1 en 2 beschreven. Een overzicht van randvoorwaarden en ambities is te vinden op www.amsterdam.nl/duurzaamontwikkelen. Voor de ruimtelijke kwaliteit is het belangrijk dat duurzaamheidsmaatregelen op vanzelfsprekende wijze worden geïntegreerd in zowel de architectuur als de openbare ruimte. Circulair bouwen Kenmerkend voor de Bijlmermeer zijn de lange, horizontaal gerichte galerijflats, geplaatst in een honingraatpatroon. Het prefab bouwsysteem dat is toegepast bepaalt sterk hoe de wijk er uitziet en hoe deze ervaren wordt. Destijds speelden betaalbaarheid en bouwsnelheid een belangrijke rol in de keuze voor een geprefabriceerd betonnen bouwsysteem. In K-midden wordt op deze traditie voortgebouwd.
Door opnieuw in te zetten op modulair bouwen kunnen de kenmerkende beeldkwaliteit van de Bijlmermeer versterkt worden en kunnen er efficiënte, duurzame en kwalitatief hoogwaardige gebouwen ontwikkeld worden. Modulaire bouwsystemen en prefab bouwen zorgen bovendien voor efficiënt materiaalgebruik en aanzienlijk minder bouwverkeer en minder bouwoverlast. Voor de totale ontwikkeling wordt, conform doelstellingen Rijk (Nationale Aanpak Biobased Bouwen) en MRA (Convenant Houtbouw, concept Houtbouw Pact), gestreefd om 30% van de bebouwing, dus circa 375 woningen, in houtbouw te realiseren. Voor bebouwing t/m acht lagen is houtbouw op dit moment concurrerend met traditionele bouw, voor de lagere delen wordt daarom gestreefd om tenminste 50% van de woningen in houtbouw uit te voeren. Woningen met houten draagconstructie en biobased afwerking zijn over het algemeen toekomstbestendiger, gemakkelijker aan te passen aan veranderend gebruik en hebben een gezonder binnenklimaat. Er wordt in K-midden ruimte gemaakt voor de circulaire economie. Circulaire bedrijvigheid in de buurt wordt aangemoedigd. Denk aan een repaircafé of circulair ambachtscentrum, tweedehands winkels en horeca met lokale producten. Dit verkleint de hoeveelheid afval, komt ten goede aan de portemonnee van de inwoners en maakt K-midden klaar voor een toekomst waarin afval zoveel mogelijk wordt voorkomen.
27
Gemeente Amsterdam Grond en Ontwikkeling
Versie 3.1 28 november 2025
Investeringsnota K-midden
Duurzame energie en warmte Het stadsdeel spant zich de komende jaren in voor een sociale energietransitie. Betaalbaarheid voor de eindgebruiker is een belangrijke afweging in de keuze van een energiesysteem. Het doel is om in het stadsdeel slimme warmte- en koudevoorziening en hernieuwbare energie op te wekken door zoveel mogelijk in lokaal beheer te geven. Uitgangspunt is de bebouwing zo vorm te geven dat de warmte- en koudevraag beperkt wordt en zo min mogelijk (kostbare) installaties nodig zijn. Denk aan compacte bouwvolumes, goede isolatie, het maken van luifels en overstekken ten behoeve van schaduw en het toepassen van zomernachtventilatie voor koeling op warme dagen. Bij de keuze van het energiesysteem voor verwarming en koeling dient uitgegaan te worden van het principe ‘comply or explain’; warmte is laagtemperatuur en duurzaam, tenzij daar om zwaarwegende redenen van wordt afgeweken. Bodemenergiesystemen moeten zich houden aan het bodemenergieplan dat voor K-midden wordt vastgesteld. Aanvullend worden gebiedsbrede scenario’s voor een netbewust energiesysteem ontwikkeld om het congestieprobleem voor nietwonen programma zoals de OBA Next op te kunnen lossen met zo min mogelijk tijdelijke, kostbare ingrepen. Natuurinclusief bouwen Natuurinclusief bouwen versterkt de biodiversiteit van de locatie en de omgeving.
Uit de quickscan natuur in het projectgebied zijn de volgende kansen voor natuurinclusief bouwen vertaald in het plan: • Gebouwen worden zo veel mogelijk voorzien van groene gevels en met verblijfsplekken voor vleermuizen en vogels. • Binnentuinen van bouwblokken worden groen ingericht • Natuurdaken op meerdere lagen bieden insecten stepping stones naar omliggende groenstructuren en dienen als foerageerlocatie voor vogels. • De buitenruimte wordt gevarieerd ingericht, met kleine ‘biodiversiteitshotspots’ die kruiden en struwelen bevatten. Deze bieden voedsel voor insecten en schuilplekken voor kleine zoogdieren en amfibieën. • Minder groenbeheer en meer ecologische waarde staan centraal, met afwisselend open en gesloten beplanting • Kades van watergangen worden ingericht als natuurvriendelijke oevers met een flauw talud en oeverplanten. Dit creëert een natuurlijke overgang van land naar water, wat gunstig is voor amfibieën en insecten zoals libellen en juffers. Klimaatadaptatie K-midden wordt regenbestendig ingericht met groene daken wadi’s en waar mogelijk regentuinen. Deze zorgen samen voor een regenbestendige wijk zonder extra belasting van de openbare ruimte. Groene daken bieden ook voordelen zoals meer biodiversiteit, geluidsreductie en het binden van fijnstof. Daarnaast is het afstromende water schoner.
Met een goede maaiveldhoogte kan regenwater gecontroleerd naar oppervlaktewater of bergingsvoorzieningen stromen. Bij het ontwerpen van de gebouwen moet het vasthouden en vertragen van hemelwater worden meegenomen. De eisen voor bebouwing zijn opgenomen in de Hemelwaterverordening Amsterdam.
28
Gemeente Amsterdam Grond en Ontwikkeling
Versie 3.1 28 november 2025
Investeringsnota K-midden
Door het planten van droogtebestendige planten en bomen wordt droogte zo veel mogelijk voorkomen. Er wordt ingezet op het toevoegen van oppervlaktewater en regenwaterbuffers op daken en in de openbare ruimte. Uitstootvrije mobiliteit en schone lucht Er wordt maximaal ingezet op gezond bewegen en schone lucht. Dit leidt tot verlenging van het aantal gezonde levensjaren, fysieke en mentale fitheid, lagere zorgkosten en hogere productiviteit. Fietsers en voetgangers krijgen ruim baan en de openbare ruimte wordt overzichtelijk en met logische loop- en fietsroutes ingericht. De inzet is om het autogebruik zoveel mogelijk te beperken door een lage autoparkeernorm. Het parkeren van auto’s gebeurt in principe op de eigen kavel. Door het toepassen van deelauto-concepten is het in sommige gevallen mogelijk om te werken met een lagere parkeernorm. Gewoon Goed Gewoon Goed ligt ten grondslag aan de ontwikkeling. De synergie met duurzaamheid is gezocht door te focussen op modulair en biobased bouwen. Hier is de stedenbouwkundige massaopbouw geschikt voor en modulair bouwen en past bij het karakter van de Bijlmer. Het project faciliteert modulair bouwen door vrijheid te bieden in de bouwenveloppen en een integraal proces met stedenbouw, architectuur, ontwikkelaar en bouwer te doorlopen. Het project is terughoudend met overige duurzaamheidsambities.
Duurzaamheidsprestaties worden gemonitord gedurende de uitvoeringsfase.
29
Gemeente Amsterdam Grond en Ontwikkeling
Versie 3.1 28 november 2025
Investeringsnota K-midden
5 Participatie en communicatie
Participatie speelt een belangrijke, zo niet cruciale rol in dit project. Omwonenden en geïnteresseerden zijn in een zo vroeg mogelijk stadium geïnformeerd en betrokken en tussendoor op de hoogte gehouden. Na de participatiestaking van Hart voor de K-buurt in 2018 heeft het bestuur van de stad besloten dat de bewoners van de K-buurt zelf hun plan voor de K-buurt mogen maken. De afgelopen jaren hebben de bewoners van de K-buurt onder leiding van Hart voor de K-buurt een plan uitgewerkt. Het proces om te komen tot deze producten is voor zowel de bewoners als het projectteam van de gemeente een enorme krachtsinspanning geweest. In deze paragraaf begeleidt een tijdlijn de achtergrond van de participatie K-buurt. 2004 - 2012 In het kader van de vernieuwing van de Bijlmermeer is in 2004 een investeringsnota en SP voor Kmidden vastgesteld. In de periode 2006- 2012 worden de parkeergarages en het winkelcentrum Kraaiennest gesloopt, de autodreven worden verlaagd en het metrostation Kraaiennest heringericht. In 2008 komt de ontwikkeling van nieuwbouw door de financiële en economische crisis tot stilstand. 2016 Het Dagelijks Bestuur Zuidoost (DB) besluit de ontwikkeling van de kavels te hervatten. De opdracht is om het eerder vastgestelde SP te actualiseren en hiervoor een participatietraject op te zetten.
Bewoners K-buurt hebben aangegeven actief betrokken te willen worden bij de planuitwerking. Naar aanleiding hiervan wordt besloten een onafhankelijk bureau een voorstel te laten maken over participatie. 2017 - 2018 In de periode juni 2017 t/m februari 2018 wordt het participatieproces doorlopen zoals beschreven in het vastgestelde participatieplan. De buurt krijgt gelegenheid om informatie op te halen en haar wensen aan te dragen. Dit wordt afgesloten met een slotbijeenkomst participatieproces. Tijdens de slotbijeenkomst wordt door HvdK tot een participatiestaking uitgeroepen. De buurt voelt zich niet herkend en erkend in de uitwerking van de plannen. Dit geldt voor de doelen van het participatieplan als keuze voor het bureau dat de participatie heeft uitgevoerd. De werkwijze van het bureau zou niet geschikt zijn voor een multiculturele buurt als de K-buurt. Ook was er veel commentaar op het gekozen plan (een greep uit hieruit: behoud levendig plein, te veel massieve woonblokken, wens voor een icon/landmark, integrale aanpak voor gebied rond metrostation en speeltuin, ontmoetingsplekken).
30
Gemeente Amsterdam Grond en Ontwikkeling
Versie 3.1 28 november 2025
Investeringsnota K-midden
Begin maart 2018 spreekt HvdK in tijdens een vergadering van de Raadscommissie Ruimtelijke Ordening om haar onvrede te uiten over het doorlopen participatieproces. In maart van hetzelfde jaar zijn er gemeenteraadsverkiezingen. HvdK doet de een voorstel aan de gemeenteraad om eerst een integrale ontwikkelstrategie op te stellen en vervolgens een alternatief stedenbouwkundig plan voor te kunnen leggen vormgegeven door HvdK. Dit is aanleiding voor het bestuur om het doorlopen proces te evalueren. Met de aanbevelingen uit de evaluatie vormt het bestuur een visie voor het vervolg van de samenwerking. Het coalitieakkoord biedt aanknopingspunten voor een doorstart met andere accenten en met ruime mogelijkheden voor meer zeggenschap voor bewoners. Nu is de buurt in de lead en het ambtelijk team faciliteert. Aan de relatie tussen HvdK en een aantal ambtenaren van de projectgroep wordt onder begeleiding gewerkt om het wederzijds begrip en vertrouwen te verbeteren. Een mediator ("critical friend” genoemd) begeleidt gedurende het traject (tot afronding SP) de samenwerking tussen HvdK en het ambtelijk team. 2019 - 2020 Tussen juni 2019 en februari 2020 wordt gewerkt aan een afsprakenbrief, waarin samenwerkingsafspraken tussen gemeente en HvdK worden vastgelegd.
Inclusief een begroting voor het maken van SP, met daarin een buurtstaffel van een uurtarief voor het vergoeden van de inzet van bewoners als buurtexperts. In 2020 wordt een afsprakenbrief vastgesteld met als eindstreep het vaststellen van een SP. In deze periode wordt met de aanpak Ontwikkelbuurten door de gemeente gefocust op de structurele fysieke en sociaaleconomische versterking van 32 buurten in Amsterdam met een concentratie van hardnekkige problemen > De K-buurt valt ook onder deze Ontwikkelbuurten. Bij zowel de fysieke als sociale investeringen staat participatie, eigenaarschap en zeggenschap van bewoners centraal, bewoners krijgen een centrale positie in de planvorming. Er wordt een budget beschikbaar gesteld waar bewonersverenigingen in de K-buurt aanspraak op kunnen maken. Door de buurt is een prioriteitenlijst opgesteld voor verbeteringen in de openbare ruimte. De samenwerking met HvdK en het zeggenschap die bewoners hadden op de vormgeving en uitvoering van de projecten heeft tot veel positieve reacties geleid. 2020 - 2021 In de periode 2020 -2022 wordt door HvdK en het ambtelijk team een herstart gemaakt in het verzamelen van informatie voor het SP. Het participatieproces wordt op een nieuwe experimentele wijze doorlopen. Door de coronapandemie wordt dit bemoeilijkt. Desondanks wordt er wekelijks (online) vergaderd.
Onder leiding van HvdK wordt in deze periode gezamenlijk gesproken met verschillende belangengroepen uit de K-buurt. Ook worden vakspecialisten uit de gemeente als ambtelijke directies/diensten (EZ, wonen, maatschappelijke voorzieningen, verkeer enz.) uitgenodigd om de verschillende wensen uit de buurt te bespreken. 2022 In maart 2022 wordt een Ontwikkelstrategie voor K-midden vastgelegd. De opgehaalde informatie en wensen van de buurt worden vertaald naar een visie- en ambitiedocument voor de K-buurt. Het geeft een plan weer dat recht doet aan het DNA van de buurt. Hiermee wordt richting gegeven voor de verdere uitwerking van het SP. In de Ontwikkelstrategie wordt een grootstedelijke functie, een anchor institute, opgenomen. 31
Gemeente Amsterdam Grond en Ontwikkeling
Versie 3.1 28 november 2025
Investeringsnota K-midden
In dezelfde maand wordt aan negen buurtplatforms een certificaat uitgereikt waarmee zij onderdeel worden van de Proeftuin Buurtplatformrecht. De bedoeling van de proeftuin is uit te zoeken hoe de platforms, de gemeente en wijkpartners tot een effectieve duurzame manier van samenwerking kunnen komen. 2024 Begin 2024 kiest het College voor de K-buurt als locatie voor de OBA Next. Hart voor de K-buurt heeft, samen met haar jongerenteam Kraaiennext, een intensieve campagne gevoerd om OBA Next naar Kraaiennest te krijgen met als doel een vliegwiel voor wijkontwikkeling te worden. De komst van de OBA Next vergt intensieve afstemming tussen HvdK en het gemeentelijk team. De locatie van het gebouw van OBA Next, de samenwerking met nieuwe ambtelijke directies en afspraken die hiermee samenhangen maken de samenwerking complex. Het SP moet op enkele punten worden aangepast. Eind 2024 is er inhoudelijk overeenstemming over het SP. In september 2024 wordt door de gemeenteraad de Participatieverordening vastgesteld. In deze participatieverordening is vastgelegd hoe de gemeente burgers betrekt bij het maken van plannen en beleid, en hoe de gemeente met buurtplatformen en met initiatiefnemers die gebruik willen maken van buurtrechten, samenwerkt aan de ontwikkeling van de stad.