1. Evaluatie-tegelservice_20201126.docx

11 January 2021

Evaluatie tegelservice 2020

Conceptversie 2020-11-26

Gemeente Amsterdam V&OR, R&D Amsterdam Rainproof

Conceptversie 2020-11-26

Evaluatie tegelservice 2020

Inhoud

1 Aanleiding en doelstelling .........................................................................................3 2 Uitvoering................................................................................................................4 2.1 Algemeen .................................................................................................................................4 2.2 Fase 1 - Pilots ............................................................................................................................7 2.3 Fase 2 - Zomertegelservice......................................................................................................11 2.4 Communicatie ........................................................................................................................12 2.4.1 Inzet Rainproofnetwerk ........................................................................................................13 2.4.2 Communicatie na afloop ......................................................................................................14 2.5 Kosten ....................................................................................................................................14 3 Analyse ..................................................................................................................15 3.1

Getallen...................................................................................................................................15 3.2 Enquête ‘5 vragen’...................................................................................................................16 4 Conclusies ..............................................................................................................18 5 Aanbevelingen........................................................................................................20

Gemeente Amsterdam V&OR, R&D Amsterdam Rainproof

Conceptversie 2020-11-26

Evaluatie tegelservice 2020

1 Aanleiding en doelstelling

Aanleiding Het klimaat verandert; het wordt warmer en het regent vaker harder. In een versteende stad blijft het langer warm en kan het regenwater lastig in de grond zakken. Minder tegels en dus meer groen in de stad brengt veel voordelen. Groen verkoelt en neemt water op. Ook draagt groen bij aan een gezonde en leefbare stad en draagt het bij aan de biodiversiteit. De gemeente Amsterdam heeft de ambitie de komende jaren flink te vergroenen. Over ongeveer 50% van de stad heeft de gemeente echter weinig te zeggen, want die bestaat uit particulier terrein. Om Amsterdammers te motiveren ook hun eigen tuinen te vergroenen, is er in 2020 een tegelservice georganiseerd. Bewoners konden hierbij op vastgestelde dagen hun tuintegels op de hoek van hun straat plaatsen. De tegels werden vervolgens zonder kosten voor bewoners opgehaald en gerecycled. Met deze service wil de gemeente het voor Amsterdammers makkelijker maken tegels in de tuinen te vervangen door groen. Opzet evaluatie In deze rapportage wordt verslag gedaan van de in derde kwartaal uitgevoerde evaluatie van de tegelservice in 2020.

In deze evaluatie wordt gebruik gemaakt van de volgende gegevens: - Aantal aanmeldingen voor de tegelservice; - Hoeveelheid opgehaalde tegels (aantal en gewicht) per gebied; - Reacties van betrokken partijen en bewoners; - Reacties op de enquête die is uitgezet onder de aanmeldingen van de service. Vraagstelling Centraal in deze evaluatie staan onderstaande vragen: 1. Hoeveel mensen hebben meegedaan en wat heeft dat de gemeente gekost? 2. Wat is het bereik van de tegelservice geweest? Hoe hebben bewoners deze tegelservice ervaren? 3. Welke aanbevelingen kunnen worden gedaan voor een vervolg op de tegelservice in 2021? Doelstelling Het doel van deze evaluatie is om te komen tot conclusies over hoe deze tegelservice dit jaar heeft gefunctioneerd en op grond daarvan aanbevelingen te doen voor de voortzetting van een tegelservice in 2021. Ook zal hiermee een inschatting gemaakt kunnen worden voor benodigde capaciteit en middelen. Een uitwerking hiervan zal als onderdeel worden opgenomen in de Uitvoeringsagenda Klimaatadaptatie.

Gemeente Amsterdam V&OR, R&D Amsterdam Rainproof

Conceptversie 2020-11-26

Evaluatie tegelservice 2020

2 Uitvoering

2.1 Algemeen De doelstelling van de tegelservice is tweeledig. Met deze service wil de gemeente Amsterdam: - Bewoners bewust maken van het belang van het groener en klimaatadaptiever maken van de stad; - Bewoners motiveren om hier zelf actie in te ondernemen, o.a. door hen te faciliteren hun tuin te vergroenen. In het voorjaar en de zomer van 2020 is de tegelservice in verschillende pilots aan Amsterdammers aangeboden. De pilots varieerden in gebiedsgrootte, aanmeldprocedure, vervoerder en communicatie-aanpak. Het heeft inzicht gegeven in wat wel of niet werkt. De pilots kunnen ingedeeld worden in twee fasen. In de eerste fase waren de pilots buurtgericht, gebaseerd op regenwaterknelpunten. De tweede fase behelst de zomertegelservice, waarbij gedurende 7 maandagen in de zomer steeds in een ander stadsdeel de tegels - na aanmelding- op straat aangeboden mochten worden. Een gezonde bodem is belangrijk om de voordelen van vergroening te benutten. Vanwege het industriële verleden van de stad hebben sommige tuinen te maken met loodverontreiniging in de bodem. Wanneer bewoners na het verwijderen van tuintegels een moestuin willen aanleggen en/of jonge kinderen hebben, wordt geadviseerd om te onderzoeken of de grond schoon is. Hierover werd in de tegelservice gecommuniceerd via de website van Rainproof en de website van de gemeente Amsterdam.

Fase 1 De eerste pilot-tegelactie van fase 1 stond gepland op 23 maart 2020. Op vrijdag 13 maart 2020 werden er een aantal landelijke Coronamaatregelen afgekondigd, waardoor o.a. live bijeenkomsten moesten worden geannuleerd. Deze nieuwe maatregelen hadden effect op de organisatie van de pilots. Zo was er in de eerste pilots een samenwerking met een plantenkweker die planten - die over waren door Corona - gratis aan deelnemende buurtbewoners uitdeelde. Het uitdelen van de plantjes werd Corona-proof georganiseerd. In fase 1 is in de periode van 23 maart t/m 16 juni 2020 de tegelservice in 5 verschillende buurten in de stad aangeboden: - Oost – Dapperbuurt en Indische buurt: 23 maart 2020 - Noord – Vogelbuurt Zuid en Tuindorp Oostzaan: 28 april 2020 - Zuid – IJselbuurt, Rijnbuurt, Veluwebuurt en Kop Zuidas: 25 mei 2020 - West – Spaarndammerbuurt en Zeeheldenbuurt: 8 juni 2020 - West – Borgerbuurt, Cremerbuurt, Helmersbuurt, Kinkerbuurt en Lootsbuurt: 16 juni 2020

Gemeente Amsterdam V&OR, R&D Amsterdam Rainproof

Conceptversie 2020-11-26

Evaluatie tegelservice 2020

De selectie van deze buurten heeft plaatsgevonden op basis van de regenwaterknelpuntenkaart (afbeelding 1); de buurten liggen in een regenwaterknelpunt. Regenwaterknelpunten zijn plekken in de stad waar een hoge kans bestaat op wateroverlast en schade als het extreem hard regent. De gemeente werkt samen met Waternet aan het oplossen van deze knelpunten in de openbare ruimte, maar de inrichting van tuinen op privaat terrein draagt hier ook aan bij.

Afbeelding 1 – Regenwaterknelpuntenkaart: plekken in de stad waar een hoge kans bestaat op wateroverlast en schade als het extreem hard regent

Vanaf zondagmiddag 16.00 uur konden bewoners de tuintegels op de hoek van hun straat neerleggen. De daaropvolgende maandagochtend werden de tegels gratis opgehaald en voor recycling weggebracht . Bewoners werden hierover geïnformeerd via verschillende kanalen, deuraan-deur flyers, stadsdeelkrant, sociale media, Rainproof-communicatiekanalen, maar ook via hun woningbouwcorporatie en huizen van de wijk. De service is gestart zonder aanmeldsysteem, vanuit de gedachte de service laagdrempelig aan te bieden aan bewoners. Ook was dit mogelijk omdat er werd gestart in kleine gebieden. Om aan de chauffeur van de ophaalservice de locaties van de stapels tegels te kunnen doorgeven, fietsten leden van het projectteam op maandagochtend de buurt rond en maakten aantekeningen van de locaties waar de tegels lagen. Halverwege fase 1 is gekozen voor een online aanmeldsysteem; bewoners konden zich aanmelden voor de service door een mail te sturen, waarin ze aangaven op welke locatie ze welke hoeveelheid tegels plaatsten. In fase 2 is gekozen voor aanmelding via een online aanmeldformulier.

Gemeente Amsterdam V&OR, R&D Amsterdam Rainproof

Conceptversie 2020-11-26

Evaluatie tegelservice 2020

In de organisatie van de pilots is samengewerkt met verschillende organisaties, zoals woningcorporaties, buurtinitiatieven, kwekers, vrijwilligersorganisaties etc. Hoe die samenwerking eruit zag, komt later aan de orde. Elke buurt is anders en vraagt daarom om een andere aanpak. Per pilot werd met het Rainproof-netwerk in kaart gebracht met welke partners het beste kon worden samengewerkt. Voor het ophalen en recyclen van de tegels werd samengewerkt met Niezen Transport B.V. De afspraken met deze externe partij verliep via de directie Stadswerken, afdeling Infra en Service. Fase 2 Fase 2 van de tegelservice heeft plaats gevonden in de zomer van 2020. Dit vervolg was gekoppeld aan het NK Tegelwippen. In deze ‘wedstrijd’ streden de gemeente Amsterdam en Rotterdam tegen elkaar in het zoveel mogelijk wippen van tegels. In de online tegelteller werd gedurende de zomer de tussenstand tussen bij steden bijgehouden (afbeelding 2). Om te zorgen dat het voor bewoners makkelijk was om mee te doen aan deze wedstrijd, werd van 27 juli t/m 7 september een ophaalservice per stadsdeel aangeboden: - Centrum: 27 juli 2020 - West: 3 augustus 2020 - Zuid: 10 augustus 2020 - Nieuw-West: 17 augustus 2020 - Zuidoost: 24 augustus 2020 - Oost: 31 augustus 2020 - Noord: 7 september 2020 Voor het ophalen en recyclen van de tegels werd samengewerkt met Schreuders Groen.

Dit is een van de aannemers waarmee de gemeente een samenwerkingsovereenkomst heeft. Afspraken met deze externe partij verliepen vanuit het programma klimaatadaptatie Amsterdam.

Afbeelding 2 – In de tegelteller werd online de tussenstand bijgehouden tussen Amsterdam en Rotterdam.

Gemeente Amsterdam V&OR, R&D Amsterdam Rainproof

Conceptversie 2020-11-26

Evaluatie tegelservice 2020

2.2 Fase 1 - Pilots Per pilot staat hieronder aangegeven hoe de pilot is uitgevoerd en wat de bevindingen zijn geweest. Pilot 1: Oost – Dapperbuurt en Indische buurt Wanneer: Vanaf zondag 22 maart 16.00 uur konden bewoners hun tegels aanbieden op straat. Op maandag 23 maart werden de tegels opgehaald. Ongeveer 4.000 begane grond woningen hebben twee weken voorafgaand aan deze tegelservice een flyer in de bus gehad. In deze pilot werd nauw samengewerkt met buurtinitiatief Jungle. Vrijwilligers van Jungle zijn langs de deuren gegaan ter promotie van de actie. Op zondag 22 maart waren er gratis plantjes en aarde af te halen bij Jungle door bewoners (afbeelding 3). Financiering van deze actie vond plaats vanuit stadsdeel Oost. De opgehaalde tegels werden naar buurtmoestuin Oost-Indisch Groen gebracht, waar deze werden gerecycled voor verticaal tuinieren. Reacties van bewoners waren zeer positief. Ze gaven aan al langer van hun tegels af te willen. Bij het ophalen van de tegels op maandag 23 maart bleek dat in sommige gevallen de tegels toch op de afvalcontainers en tussen ander afval waren beland.

Afbeelding 3 – Bewoners in de Dapperbuurt en Indische buurt konden op zondag 22 maart een gratis plantje ophalen bij wijkcentrum Jungle Oost

Pilot 2: Noord – Vogelbuurt Zuid en Tuindorp Oostzaan Wanneer: Vanaf zondag 27 april 2020 16.00 uur konden bewoners hun tegels op de hoek van de straat aanbieden. Deze werden op dinsdag 29 april 2020 (niet op maandag i.v.m. Koningsdag) opgehaald. Voorafgaand aan de tegelservice werd op vrijdag 17 april 2020 een actie georganiseerd waarin gratis plantjes (Campanula) werden uitgedeeld aan bewoners van benedenwoningen. Dit werd georganiseerd i.s.m. kweker Addenda en woningcorporaties Ymere en Eigen Haard. Tijdens het uitdelen van de plantjes werden bewoners geattendeerd op de komende tegelservice. Ook hebben alle benedenwoningen in deze buurten een flyer ontvangen over deze service. Zie afbeelding 4.

Gemeente Amsterdam V&OR, R&D Amsterdam Rainproof

Conceptversie 2020-11-26

Evaluatie tegelservice 2020

Afbeelding 4 – Tijdens het uitdelen van de planten werden voortuinen in beheer van woningcorporatie Eigen haard en Ymere opgefleurd. Op de planten die werden uitgedeeld stond een korte boodschap en een link naar de Rainproof-website met uitleg over de tegelservice.

Op dinsdag 29 april 2020 hebben leden uit het projectteam in de ochtend de beide buurten doorgefietst om aan de chauffeur van de vrachtwagen die de tegels kwam ophalen door te geven op welke plekken tegels lagen. In Tuindorp Oostzaan bleek dit om zeer veel tegels te gaan (afbeelding 5).

Gemeente Amsterdam V&OR, R&D Amsterdam Rainproof

Conceptversie 2020-11-26

Evaluatie tegelservice 2020

Afbeelding 5 – In Tuindorp Oostzaan en Vogelbuurt Zuid zijn deze 2e pilot ongeveer 6.000 tegels opgehaald.

Pilot 3: Zuid - IJselbuurt, Rijnbuurt, Veluwebuurt en Kop Zuidas Wanneer: Vanaf zondag 24 mei 2020 16.00 uur konden bewoners hun tegels aanbieden op de hoek van de straat. Deze werden op maandag 25 mei 2020 opgehaald. Aanvankelijk stond deze actie al vroeg in het voorjaar gepland i.s.m. woningcorporatie De Alliantie. Ze wilden met een marktkraam in de buurt staan en bewoners informeren over het vergroenen van tuinen. Wegens de coronamaatregelen kon dit helaas niet doorgaan. Samen met kweker Addenda was het mogelijk om gratis planten uit te delen in de buurt (zie afbeelding 6). Alle begane grond woningen (±10.000) hebben een flyer ontvangen over de tegelservice.

Gemeente Amsterdam V&OR, R&D Amsterdam Rainproof

Conceptversie 2020-11-26

Evaluatie tegelservice 2020

Afbeelding

6

–

Ondanks

een

veranderde

programmering wegens de coronamaatregelen konden er door samenwerking met kweker Addenda en woningcorporatie De Alliantie voorafgaand aan de tegelservice toch een planten-uitdeelactie worden georganiseerd.

Pilot 4: West - Spaarndammerbuurt en Zeeheldenbuurt Wanneer: Vanaf zondag 7 juni 2020 16.00 uur konden bewoners hun tegels aanbieden op de hoek van hun straat. Deze werden op maandag 8 juni 2020 opgehaald. Aanvankelijk zou de volgende actie in stadsdeel Centrum georganiseerd worden, maar de chauffeur van de vrachtwagen gaf aan dat sommige straten hier te smal waren. Ook lag er behoorlijk druk op het centrum om de stad in te richten op de 1,5 meter samenleving. Het was niet het juiste moment om tegels op de straat aan te bieden. Als alternatief is toen gekozen om deze service in West te organiseren. Door de krappe doorlooptijd, was het lastig om ook hier een plantenactie op poten te zetten samen met de woningcorporaties. Er is voor gekozen enkel te flyeren. Op de flyer is ook het lokale initiatief ‘Tegels eruit, Groen erin’ gecommuniceerd. Om bewoners te attenderen dat zij via dit initiatief ook de mogelijkheid hebben om hulp te krijgen bij het vergroenen van hun tuin.

Afbeelding 7 – Naast het uitdelen van planten werd ook hulp geboden bij het verwijderen van tegels.

Gemeente Amsterdam V&OR, R&D Amsterdam Rainproof

Conceptversie 2020-11-26

Evaluatie tegelservice 2020

Pilot 5: West - Borgerbuurt, Cremerbuurt, Helmersbuurt, Kinkerbuurt en Lootsbuurt Wanneer: Vanaf zondag 14 juni 2020 16.00 uur konden bewoners hun tegels aanbieden op de hoek van hun straat. Op maandag 15 juni werden deze opgehaald en afgevoerd. Deze service werd georganiseerd i.s.m. woningcorporaties Rochdale, Stadgenoot en De Alliantie. Ook werkten we samen met kweker Addenda om gratis planten te kunnen uitdelen. Bewoners van begane grond woningen werden over deze service geïnformeerd via een flyer en via de communicatiekanalen van de woningcorporaties. In deze pilot is ook samengewerkt met ‘Tegel eruit, Groen erin’, zodat bewoners hulp kun worden geboden bij het vergroenen van hun tuinen.

Afbeelding 8 – Samen met kweker Addenda en woningcorporaties Rochdale en De Alliantie konden gratis planten worden uitgedeeld aan bewoners.

2.3 Fase 2 - Zomertegelservice Tijdens het NK-tegelwippen heeft de gemeente Amsterdam bewoners de gelegenheid geboden eenvoudig hun tegels af te voeren. Door ervaring die was opgedaan in de pilots van fase 1 kon dit goed worden georganiseerd. Vanaf maandag 27 juli is er elke maandag tot het einde van het NKtegelwippen (half september) in een ander stadsdeel (behalve Westpoort) een tegelservice op aanvraag geweest. Die maandagen reed er een groengasvrachtwagen van Schreuders/Rutte door één stadsdeel om de aangemelde tegels op te halen. Schreuders scheidt bij het ophalen en hergebruikt tegels via Rutte. Bewoners konden zich tot zondagavond 22:00 voorafgaand aan de tegelservice aanmelden via een Google aanmeldformulier in beheer van Rainproof. De adressenlijst werd door de gemeente Amsterdam/Rainproof op zondagavond 22:30 naar Schreuders verzonden, waarna de chauffeur maandagochtend vroeg begon met rijden. Elke week is er onder de deelnemers één regenton (incl. aansluiting) verloot. In totaal zijn er zeven regentonnen in totaal verloot en aangesloten. In de stadsdelen Centrum, West en Nieuw-West is samengewerkt met initiatief ‘Tegels eruit, Groen erin’ om bewoners te helpen bij het vergroenen van tuinen.

Gemeente Amsterdam V&OR, R&D Amsterdam Rainproof

Conceptversie 2020-11-26

Evaluatie tegelservice 2020

De volgende vragen waren opgenomen in het Google aanmeldformulier 1. E-mailadres: 2. In welk stadsdeel legt u de tegels op straat? Oftewel voor welke tegelservice meldt u zich aan? 3. Hoeveel tegels haalt u (ongeveer) uit de tuin? 4. Waar legt u de tegels op de stoep? Formuleer uw antwoord als volgt: mijn tegels liggen op de hoek van (straatnaam) … en (straatnaam)…

Afbeelding 9 – Tegels worden opgehaald door een Schreuders Groen (Rutte-groep) vrachtwagen die rijdt op groengas.

2.4 Communicatie Tijdens de pilots van fase 1 is er gecommuniceerd via deur-aan-deur flyers, de communicatiekanalen van Rainproof, via woningcorporaties en via kanalen van buurtinitiatieven. Vragen over de tegelservice zijn afgevangen via het mailadres van info@rainproof.nl en via 14020. Tijdens fase 2 zijn alle stadsdelen ingelicht. Ook werd er vanuit de centrale stad gecommuniceerd over verschillende communicatiekanalen van de gemeente zoals Duurzaam020. Aansluitend op de positieve energie die werd gecreëerd rondom het NK Tegelwippen is op een aantal locaties in de stad op straat campagne gevoerd, d.m.v. stoepkrijtacties (afbeelding 10).

Afbeelding 10 – Tijdens fase 2 is er in sommige buurten gecommuniceerd over de tegelservice met stoepkrijt op straat.

Gemeente Amsterdam V&OR, R&D Amsterdam Rainproof

Conceptversie 2020-11-26

Evaluatie tegelservice 2020

2.4.1 Inzet Rainproofnetwerk Per tegelservice – zowel in fase 1 als fase 2 - werd via het Rainproofnetwerk in kaart gebracht met welke partijen in elke buurt het beste kon worden samengewerkt en waar verbindingen konden worden gelegd. Tijdens fase 2 is er – vanwege de kostbaarheid - gekozen om niet meer deur-aandeur te flyeren maar om gebruik te maken van zogenaamde ‘hotspots’ in de buurt en op deze locatie een aantal flyers neer te leggen. Hotspots zijn bijvoorbeeld huizen van de wijk en wijkcentra van woningcorporaties. Tijdens de zomertegelservice hebben de gemeente én Amsterdam Rainproof met veel verschillende partijen samengewerkt. Hieronder zijn deze met elkaar in een overzicht te zien: Centrum West Zuid NieuwZuidoost Oost Noord Partijen West

Gemeente Gebiedsmakelaars Stadsdelen Buurtgroen 020 De Gezonde Stad Stichting Present / Sociaal tuinieren Luca van der Putten Urgenda Ymere Rochdale Eigen haard De Key De Alliantie Stadgenoot Stichting DOCK Tegels eruit, groen erin Groen in de Buurt WIBIT Wackertuin Groene buurten NMT Zuid Stadsdorp Vondeldorp Tuinen van West Platform Zuidoost Bloei & Groei Urbaniahoeve Kwartiermaker Hondsrug 1104enzo ZO !City Jungle Oostelijk Havengebied Tugela58 Oost-Indisch Groen Anna’s tuin en ruigte Indische buurt balie Noord voor Elkaar

Gemeente Amsterdam V&OR, R&D Amsterdam Rainproof

Conceptversie 2020-11-26

Evaluatie tegelservice 2020

2.4.2 Communicatie na afloop De combinatie van de tegelservice met het NK Tegelwippen heeft ook voor veel free publicity gezorgd. Via een aantal regionale of landelijke kanalen werd aandacht gegeven aan deze actie:  NH Nieuws: https://www.nhnieuws.nl/nieuws/272793/amsterdam-knokt-zich-voorbij-rotterdam-in-nktegelwippen-slimmer-met-regenwater-omgaan 

Telegraaf: https://www.rainproof.nl/sites/default/files/20200618_telegraaf_tegelseruittuintjeserin.p df



Parool: https://www.parool.nl/ps/het-nk-tegelwippen-is-in-volle-gang-enormspannend~be670306/?referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com%2F

2.5 Kosten Hieronder staan de gemaakte kosten uitgesplitst voor fase 1 en fase 2. Het grootste deel van de kosten is gemaakt in de uren die zijn besteed aan voorbereiding en communicatie over de tegelservice. Soort Omschrijving Kosten Totaal Uren Fase 1

Projectgebonden kosten

€20.976,Drukwerk en verspreiding Ondersteuning plantenuitdeelacties Ophalen en verwerking tegels

€ 5.222,€199,€5.040,-

Uren Fase 2

Projectgebonden kosten

€10.461,-

€28.702,Drukwerk en verspreiding Ophalen en verwerking tegels Stoepkrijtspuitbussen Regentonnen actie

€ 4.704,€9.986,€215,€2.100,Totaal

€17.005,-

€77.144,-

Gemeente Amsterdam V&OR, R&D Amsterdam Rainproof

Conceptversie 2020-11-26

Evaluatie tegelservice 2020

3 Analyse

Om te bepalen hoe succesvol de tegelservice is geweest, moeten zowel het bereik van de campagnes die zijn georganiseerd rondom de tegelservice in kaart worden gebracht, als de hoeveelheid opgehaalde tegels. Het gaat niet alleen om aantallen, maar ook om de buzz die rondom deze service is ontstaan en bijdraagt aan bewustwording en inspiratie bij bewoners.

3.1 Getallen Hieronder staat per tegelservice aangegeven hoe groot het oppervlak van het gebied is, hoeveel benedenhuishoudens dit gebied heeft, hoeveel aanmeldingen er zijn geweest voor de service (voor de eerste pilot van fase 1 is dit gebaseerd op de stapels tegels die aangetroffen werden bij het ophalen van de tegels), hoeveel ton tegels er is opgehaald, om hoeveel tegels het in totaal gaat en de ratio van het aantal opgehaalde tegels gedeeld door het oppervlak van het gebied. Oppervlak gebied (km²)

Aantal benedenhuishoudens *

23 mrt

2,4

5.159

10

8

1.000

28 apr

1,1

1.366

50

48

6.000

25 mei

1,7

2.841

24

10

1.250

8 jun

1,4

1.787

16

10

1.250

15 jun

1

4.652

30

10

1.250

Centrum

27 jul

8

15.887

4

4,5

558

West

3 aug

10,6

24.350

23

18,1

2.258

213

Zuid

10 aug

17,3

23.967

12

10,3

1.283

74

17 aug

38

22.012

43

14

1.753

Zuidoost

24 aug

22,1

13.553

29

13,9

1.740

79

Oost

31 aug

30,6

21.598

39

26

3.248

106

Noord

7 sep

21,3

13.905

113

112,9

12.385

581

393

285,6

33.932

Stadsdeel

Datum

Aantal aanmeldingen

Opgehaalde tegels (ton)

Opgehaalde tegels (aantal) **

Fase 2 Zomertegelservice

Fase 1 Pilots

Pilot Oost Pilot Noord Pilot Zuid Pilot West Pilot West

NieuwWest

Totaal

Aantal opgehaalde tegels / oppervlak gebied 416

* Het aantal huishoudens van benedenwoningen is berekend door het totale aantal huishoudens per gebied te delen door 3,5. ** In deze berekening is ervan uit gegaan dat één tegel ongeveer 8 kg weegt.

5.455 735 893 1.250 70

46

Gemeente Amsterdam V&OR, R&D Amsterdam Rainproof

Conceptversie 2020-11-26

Evaluatie tegelservice 2020

In totaal is er circa 285,6 ton aan tegels opgehaald tijdens de tegelservice van 2020. Dit staat gelijk aan ongeveer 0,5 hectare tegels dat is ingeruild voor groen. Het aantal tegels dat per keer werd opgehaald verschillende sterk tussen de buurten en stadsdelen. Wat opvalt in de aantallen is dat stadsdeel Noord en West er duidelijk uitspringen. Stadsdeel Noord heeft zowel in fase 1 als fase 2 veel tegels ingeleverd. In fase 1 is ingezet op kleine gebieden per service. Toch is de hoeveelheid tegels die daar is opgehaald soms hoger dan de hoeveelheid tegels die is opgehaald tijdens fase 2, waarin op een heel stadsdeel is ingezet. Dit zou kunnen komen door de samenwerkingen met verschillende partijen die actief zijn in die buurten, door de planten-uitdeelacties die in sommige buurten konden worden georganiseerd, maar het kan ook het maken hebben met het verschil in hoeveelheid en grootte van aanwezige tuinen per buurt. Dit laatste aspect is niet meegenomen in deze analyse. In sommige gevallen werden er stapels tegels geplaatst nadat de tegelservice had plaatsgevonden. Via SIA-meldingen of via Handhaving kwamen deze meldingen bij het projectteam terecht. In samenwerking met Stadswerken zijn deze stapels tegels vervolgens opgehaald en afgevoerd. In totaal gaat het om circa 15 meldingen in totaal gedurende fase 1 en 2 van de tegelservice.

Op de website van het NK Tegelwippen werd live de tussenstand tussen het aantal opgehaalde tegels in Amsterdam en Rotterdam bijgehouden. Het totaal aantal tegels dat met het NK Tegelwippen in Amsterdam is opgehaald is hoger dan het totaal aantal tegels dat werd opgehaald met de zomertegelservice, omdat bij het NK Tegelwippen ook tegels werden meegeteld van schoolpleinen die vervolgens werden vergroend. De tegelservice die in deze evaluatie centraal staat focust alleen op de tegels die werden opgehaald uit tuinen.

3.2 Enquête ‘5 vragen’ Tijdens de pilots van fase 1 in stadsdeel West (Spaarndammer-, Zeehelden-, Borger-, Cremer-, Helmers-, Kinker- en Lootsbuurt) is er onder de deelnemers van de tegelservice een enquête uitgezet, om meer inzicht te krijgen in hoe de tegelservice werd ervaren. De enquête bestond uit 5 vragen en werd aangeboden in de vorm van een online formulier. Dit waren de vragen die werden gesteld: 1. Wat zou jij als inwoner van Amsterdam nog meer kunnen/willen doen? 2. Wat kan de gemeente doen om jou te helpen? 3. Wat vind je dat gemeente moet doen om de stad Amsterdam voor te bereiden op de gevolgen van extremer weer? 4. Heb jij last van hitte of droogte? Zo ja, wat doe jij hier aan? 5. Heb je speciale maatregelen ondernomen? Of andere ideeën? Laat het ons weten. Ook werd gevraagd of bewoners hun mailadres wilden achterlaten, zodat er later nog contact kon worden opgenomen met deze bewoners. De link naar dit formulier stond in QR-code vermeld op de flyers van deze twee pilots. De enquête is 25 keer ingevuld. De bevraagde Amsterdammers waren vooral bewoners met tuin. Tijdens periodes van hitte zoeken ze de koelte op in hun groene tuin, maar ook op koele plekken in de stad. Deze Amsterdammers willen hun tuin vooral groener maken met planten, zodat regenwater makkelijker weg kan en geen overlast veroorzaakt.

Ook wil men maatregelen nemen om regenwater op te vangen en opnieuw te gebruiken (bijvoorbeeld met een

Gemeente Amsterdam V&OR, R&D Amsterdam Rainproof

Conceptversie 2020-11-26

Evaluatie tegelservice 2020

regenton). Ze gaven aan het fijn te vinden wanneer de gemeente informatie deelt over de mogelijkheden en maatregelen die de gemeente in de buurt treft. Ook willen ze geïnformeerd worden over subsidies en de maatregelen die ze zelf kunnen doen. Verder wordt aangegeven dat de gemeente zich moet richten op meer groen en bomen op straat en op daken. Ook het creëren van schaduwplekken en minder bomen kappen, zou volgens de Amsterdammers ook de to do lijst van de gemeente moeten staan. In navolging op deze enquête werd tijdens fase 2 van de tegelservice aan de personen die zich aangemeld hadden voor de service, gevraagd of ze wilden meedenken over wat de gemeente meer zou kunnen doen om bewoners te ondersteunen in het klimaatbestendig maken van de stad. Met de resultaten van de enquête van fase 1 is een aanscherping van de vragen gemaakt. In een online vragenformulier op de Rainproof-website werden deze verbeterde 5 vragen gesteld: 1. Wil je tegels uit je tuin halen? 2. In hoeverre heb jij last van de gevolgen van extreem weer? 3. 3.1 Tegels eruit halen en groen planten is één van de dingen die je als bewoner kan doen, tegen de gevolgen van extreem weer. Er zijn meer manieren, bijvoorbeeld het opslaan van regenwater in een regenton, of het aanleggen van geveltuintjes voor verkoeling.

In hoeverre ben je je daarvan bewust? 3.2 Wat is de reden dat je (nog) niks hebt ondernomen? Of wat heb je ondernomen? 4. Wat kan de gemeente doen om jou te helpen in de voorbereidingen op extreem weer? 5. Vind je dat de Gemeente genoeg doet? Licht je antwoord toe. Zo ja, waarom? Zo nee, waarom niet? Wat zou de gemeente meer kunnen doen? De enquête is door 34 personen ingevuld, waarvan 26 een koophuis bezitten en 8 in een huurhuis wonen. In reactie op vraag 2 over de gevolgen van extreem werd aangegeven dat men het meeste last heeft van hitte in en om huis en droogte in de tuin, maar ook wateroverlast na extreme regenbuien. Men is zich ervan bewust dat er meer mogelijk is dan alleen het onttegelen van tuinen, maar de belangrijkste reden waarom daar niet altijd invulling kan worden gegeven zijn de kosten die moeten worden gemaakt.

Antwoorden op de vragen wat de gemeente kan doen om te helpen en suggesties voor wat de gemeente nog meer zou kunnen doen waren o.a.: meer groen aanleggen in de openbare ruimte, zorgen voor goede afwatering en riolering, continu blijven voorlichten over de mogelijkheden om zelf aan de slag te gaan, hulp bieden bij het groen inrichten van tuinen, hulp bieden met het aansluiten van regentonnen, een vervolg organiseren op de tegelservice, een maximale verhardingsgraad voor tuinen vastleggen, het verplichten van woningbouwcorporaties in het aanleggen van blauw-groene daken en een subsidie voor groene daken.

Gemeente Amsterdam V&OR, R&D Amsterdam Rainproof

Conceptversie 2020-11-26

Evaluatie tegelservice 2020

4 Conclusies

Gezien de hoeveelheid tegels die is opgehaald kan worden geconcludeerd dat er behoefte is aan een tegelservice. Vanwege de coronamaatregelen waren veel mensen thuis. Mogelijk is dit van invloed geweest op de aantallen die zijn opgehaald met de tegelservice; veel mensen zijn dit jaar in en rondom hun gebleven en gingen daarom aan de slag in huis en tuin. Halverwege fase 1 is de overstap gemaakt naar een online aanmeldformulier. Hier werd gevraagd om het aantal tegels in te vullen. Dit aantal werd op verschillende manieren ingevuld. Hierdoor zijn deze getallen niet één op één te vergelijken. Ook werden aanmeldingen vaak pas op het laatste moment gedaan. Bij deze service is het uitgangspunt geweest dat wanneer bewoners tegels inleveren, ze dit vervangen door groen in hun tuinen. Helaas is niet na te gaan en is het dus lastig te bepalen of de service daadwerkelijk bijdraagt aan de vergroening van tuinen, of dat er nieuwe tegels zijn teruggelegd. Tijdens een kleine steekproef onder bewoners kwamen er alleen maar positieve reacties op deze service. Bewoners die enthousiast aangeven blij te zijn met hun nieuwe plantjes. Ook de vragen die tijdens de tegelservice zijn binnengekomen en de reacties tijdens het uitdelen van de gratis planten in de verschillende buurten wijzen erop dat tegels zijn verruild voor groen.

Er kan dus worden gezegd dat in de meeste gevallen de service heeft bijgedragen aan het vergroenen van tuinen. Wat hebben we geleerd?  Lokale netwerken zijn cruciaal in het verspreiden van de boodschap over de tegelservice. Ook de directe samenwerking met de stadsdelen en het inzetten van deze communicatiekanalen zorgt voor een groot bereik;  De tegelservice is een dienst, voor veel mensen neemt die een drempel weg om te vergroenen. Maar: er zijn ook mensen die meer hulp nodig hebben, bijvoorbeeld voor het ophalen van zand, of het aanbrengen van aarde en het planten van groen. Het verbinden van de tegelservice aan lokale initiatieven die dit aanbieden op lokaal niveau biedt veel kansen;  Het is van belang om de dienst te blijven combineren met samenwerkingen en bewustwordingscampagnes. Zodat duidelijk wordt gemaakt waarom die tegels uit de tuin, zo belangrijk zijn voor de stad;  Woningbouwcorporaties stonden zeer positief tegenover de dienst en attendeerden hun huurders op de service. Betegelde tuinen zorgen ook tot overlast bij corporaties, er wordt op verschillende manieren nagedacht om huurders te enthousiasmeren voor een groenere tuin. Dat die boodschap van verschillende kanten wordt meegegeven helpt in opschalen. Het geeft ook inzicht in waar mensen tegen aanlopen. Zodat beter kan worden ingespeeld op wat er lokaal speelt;

Gemeente Amsterdam V&OR, R&D Amsterdam Rainproof

Conceptversie 2020-11-26

Evaluatie tegelservice 2020

















Er was ook vraag naar de tegelservice buiten de aangeboden data om. Het structureel aanbieden van de service kan dit deels opvangen. Voor sommige mensen kwam de datum perfect uit en was het een extra motivatie om die stenen er dat weekend uit te halen. Anderen hoorden er te laat over of schikte het op dat moment niet. Een meerdere malen terugkerende ophaaldag zou hiervoor de oplossing zijn; De tegelservice heeft nationaal veel interesse gekregen. Veel gemeenten kijken met nieuwsgierigheid naar Amsterdam hoe het hier van de grond is gekregen. Er wordt blijvend contact gehouden ook met de andere gemeenten om te blijven leren van elkaar; Er liggen kansen in het ook aanbieden van groen voor in de tuinen, het linken aan het aanleggen van geveltuinen en het ophalen van ook zand. Dit biedt ook een kans voor het creëren van meer werkgelegenheid. Ook moeten worden gelet op de communicatie m.b.t. het loodprobleem in Amsterdam. Er is hierover gecommuniceerd op zowel de gemeentelijke website als Rainproof, maar dit zou mogelijk meer aandacht moeten krijgen; Het ‘handhaven’ of tegels ook daadwerkelijk worden vervangen door groen kan worden afgevangen door expliciet een vraag hierover te stellen in het aanmeldformulier voor de service (evt. kan worden gevraagd om een foto van de tuin te uploaden bij het aanmeldformulier). Dit moet echter geen extra drempel worden om mee te doen.

Het inzetten van positieve campagnes #deelhetgroeninjetuin (bij wijze van spreken) lijken daarvoor een logischere stap te zijn; Bij verschillende Amsterdammers is het van belang dat de tegels op een goede manier hergebruikt worden. Mogelijk kunnen voor 2021 projecten worden opgezet waarin de tegels opnieuw gebruikt kunnen worden en waarin dit aan de deelnemers wordt gecommuniceerd. Zo wordt dit thema verbonden met de circulaire opgave van de gemeente Amsterdam; Communicatie en handhaving op tegels aangeboden op de verkeerde plek (op de ondergrondse afvalcontainer) en op te laat aangeboden tegels moeten worden strakgetrokken. Er zijn meerdere SIA-meldingen binnengekomen. Al is dit niet helemaal tegen te gaan, er kan worden geleerd van andere afvalstromen en hoe hiermee wordt omgegaan. Wanneer de service structureel aangeboden kan worden, dan zouden tegels ook meegenomen moeten worden in de afvalwijzer van de gemeente. De tegelservice heeft in totaal €77.144,- gekost. Dit betekent dat elke ton opgehaalde tegels ongeveer €270,- heeft gekost. Hiervan is ongeveer 2/3 deel besteed aan opstartkosten in uren voor coördinatie, communicatie en participatie. Het overige deel van de kosten (1/3 deel) is besteed aan de projectgebonden kosten, zoals drukwerk, verspreiding en inhuur vrachtwagens. Het betreft een nieuwe service, waarin de voorbereiding veel tijd vroeg.

Wanneer er een vervolg op deze service wordt georganiseerd, wordt verwacht dat de uitvoeringskosten lager zullen zijn; Uit bovenstaande resultaten kan worden geconcludeerd dat de tegelservice in het algemeen heeft bijgedragen aan het vergroenen van tuinen. Ook heeft de service ervoor gezorgd dat het bewustzijn over klimaatadaptatie en wat bewoners zelf kunnen doen hierin is toegenomen. Uit de veelal positieve reacties op deze service kwam naar voren dat er behoefte is aan een voortzetting hiervan.

Gemeente Amsterdam V&OR, R&D Amsterdam Rainproof

Conceptversie 2020-11-26

Evaluatie tegelservice 2020

5 Aanbevelingen

Op basis van bovenstaande resultaten kunnen een aantal aanbevelingen worden gedaan voor een vervolg op deze tegelservice. Hoe dit vervolg er uit zal komen te zien, zal verder worden uitgewerkt in een plan van aanpak. De aanbevelingen die worden gedaan zijn: Organisatie: - Tegels worden één van de afvalstromen die worden opgehaald door de gemeente; om dit voorstel in 2021 te realiseren, zal er een samenwerking nodig zijn tussen de directie Afval en Grondstoffen, het programma Klimaatadaptatie en Amsterdam Rainproof; - Het voorstel is om in 2021 de tegelservice te organiseren met ondersteuning vanuit het programma Klimaatadaptatie, om vervolgens na 2021 de service structureel te organiseren, onafhankelijk van het programma. Het voorstel zal ingaan op de organisatie en dekking van de kosten en zal begin 2021 worden voorgelegd. Communicatie: - In 2021 zal er (waarschijnlijk) weer een NK Tegelwippen worden georganiseerd. Dit biedt veel kansen voor het communiceren over de tegelservice; - Het Rainproof-netwerk wordt ingezet om te zorgen voor passende communicatie per buurt; - In het vervolg wordt nauw samengewerkt met woningcorporaties. Ook wordt dit vervolg meer ingezet op communicatie via tuincentra en VvE’s.

Daarnaast wordt gefocust op het onttegelen van pleinen en binnentuinen; met grote oppervlaktes is meer winst te behalen; - Een doelgroep waarop in het vervolg specifiek wordt gefocust zijn nieuwe huiseigenaren; het betrekken van een nieuwe woning biedt kansen voor het opnieuw inrichten van tuinen. Hierin kan worden voorzien door de juiste informatie hierover te bieden. Uitvoering: - Bewoners kunnen zich via een online formulier op de website van de gemeente Amsterdam aanmelden voor de tegelservice; - In het aanmeldformulier zal expliciet aandacht worden gegeven aan het vergroenen van tuinen, nadat de tegels zijn verwijderd, zonder dat dit een belemmering vormt om deel te nemen aan de service (bijv. d.m.v. toezegging vragen aan bewoners of het uitdelen van gratis planten); - In het vervolg wordt onderzocht hoe Pantar en/of de Werkbrigade kan ondersteunen in deze service.