1. (Defintieve) investeringsnota Centrum Reigersbos.pdf

Investeringsnota Centrum Reigersbos

straa t nerw oerd

Renooiplein

Ter besluitvorming, datum: 15 december 2021

lein

Reigersbosdreef

Reige

rsbos

d

Scho

onho vend reef

Scho

Remmerdenplein

Verbeteren van het centrumgebied van Gaasperdam

2 Investeringsnota Centrum Reigersbos

Inhoudsopgave Kernboodschap 5 Deel 1: Inleiding

1.1 Aanleiding en urgentie 7 1.2 Sociale ambities 7 1.3 Doel en projectgrens van de investeringsnota 7 1.4 Participatie 7 1.5 Leeswijzer 7

Deel 2: Het plan

2.0 Inleiding 9 2.1 Uitgangspuntpositie en ruimtelijke context 9 2.2 Toekomstbeeld 17

2.2.1 Centrum Reigersbos in 2030` 17 2.2.2 Gevarieerd woningaanbod 17 2.2.3 Maatschappelijke voorzieningen 19 2.2.4 Commerciële voorzieningen en werken 23

2.3 Ruimtelijke hoofdopzet 27 2.4 Inpassing en inrichting 33 2.5 Verkeer en parkeren 36 2.6 Ontwerpprincipes gebouwen 41 2.7 Uitgangspunten voor duurzaamheid 51

Deel 4: Vervolg

4.1 Ontwikkelstrategie 71 4.2 Planning, proces en juridisch planologisch 73 4.3 Participatie en communicatie 74 4.4 Financiën 74

Bijlagen

Verkenning Renkumhof en Rhenenhof Parkeerbalans Reigersbos Quickscan Flora en Fauna Quickscan Water Bodem (archief)onderzoek Verkennend onderzoek geluidsbelasting Cultuurhistorische verkenning Gaasperdam Cultuurhistorische verkenning Winkelcentrum Reigersbos e.o. Mobiliteitsplan Zuidoostflank Archeologisch bureauonderzoek Gaasperdam Inventarisatie natuurvriendelijke oevers Gaasperdam Bezonningstudie Reigersbos Woonadvies Reigersbos

Deel 3: Verantwoording

3.0 Inleiding 59 3.1 Participatie 59 3.2 Beleid- en wet- en regelgeving 61

Investeringsnota Centrum Reigersbos 3

4 Investeringsnota Centrum Reigersbos

Kernboodschap investeringsnota Reigersbos Het centrum van Reigersbos is 40 jaar oud. De openbare ruimte, de bebouwing en de ruimtelijke opzet zijn verouderd en voldoen niet (altijd en overal) meer aan de eisen van een hedendaagse wijk. Reigersbos is een Ontwikkelbuurt, onderdeel van Masterplan Zuidoost en een zoeklocatie woningbouw in Koers 2025. Gemeente Amsterdam vernieuwt daarom het centrum van Reigersbos en de directe omgeving ervan. Dit moet zorgen voor een wijk die er prettiger uitziet en veiliger voelt, en die bewoners, ondernemers en bezoekers meer mogelijkheden biedt om zich thuis te voelen en te ontplooien. De eerste verbeteringen lopen al. Er is bijvoorbeeld al meer groen aangeplant en een aantal onderdoorgangen zijn schoongemaakt en veraangenaamd met kunst. De komende jaren gaat de vernieuwing op diverse fronten verder: • er worden ongeveer 700 nieuwe woningen gebouwd. Daarbij zijn woningen voor jongeren en voor ouderen; • het centrumgebied wordt opgeknapt en het krijgt extra sport- en speelplekken, horeca, werkfuncties en eventueel een extra supermarkt; • er komen onder meer een buurtkamer, een jongerencentrum, een broedplaats, een vernieuwd OuderKindTeam en ruimte voor kunst en cultuur; • bij de metrohalte komt een nieuw plein en krijgen de bushaltes een betere plek;

• • • •

• • •

twee andere pleinen in de wijk worden verbeterd; de scheiding tussen auto verkeer en langzaam verkeer blijft gehandhaafd; de Reigersbosdreef blijft op dezelfde hoogte als nu; In de nieuwbouw bij het winkelcentrum komen parkeervoorzieningen voor toekomstige bewoners en bezoekers. Er blijven voldoende openbare parkeerplaatsen over voor de huidige bewoners en bezoekers; er worden twee extra buurtparkjes aangelegd; de nieuwe bebouwing krijgt ramen en deuren aan straat; en de nieuwe bebouwing sluit met stoere, kleurrijke en groene architectuur aan op de bestaande bebouwing.

Het is de planning dat de gemeenteraad de definitieve Investeringsnota Centrum Reigersbos in januari 2022 vaststelt, en dat de eerste bouwwerkzaamheden in 2024 beginnen.

Investeringsnota Centrum Reigersbos 5

Ligging in de stad 6 Investeringsnota Centrum Reigersbos

Plangebied

Deel 1: Inleiding 1.1. Aanleiding en urgentie Reigersbos is één van de 32 ontwikkelbuurten in Amsterdam. Dat betekent dat Reigersbos op sociaaleconomisch vlak minder profiteert van de welvaart in Amsterdam dan andere buurten. Het college van B&W wil daar graag verandering in brengen. Ook is tijdens een groot participatietraject in 2012/2013 in Gaasperdam gebleken dat er een aantal zaken ontbreekt in de wijk, waaronder woningen voor jongeren en ouderen en een aantal voorzieningen. Reigersbos is daarnaast ook opgenomen als kansrijke locatie voor extra woningbouw in Koers 2025 en de Omgevingsvisie Amsterdam 2050. Gebiedsontwikkeling in Amsterdam verloopt bijna altijd volgens het Plaberum proces. Dit staat voor PLAn en Besluitvormingsproces Ruimtelijke Maatregelen. Dit proces kent 4 fasen: de verkenningsfase, de haalbaarheidsfase, de ontwerpfase en de uitvoeringsfase. Aan de eerste drie fasen hangt een product: bij de verkenningsfase resulteert in een principenota, de haalbaarheidsfase in een projectnota en de ontwerpfase in een investeringsnota. In juli 2019 is de Principenota Reigersbos vastgesteld, waarna vervolgens gewerkt is aan een Projectnota. Die is op 6 april 2021 vastgesteld door het college van B&W. In de Projectnota is een analyse gemaakt van de wijk en is de gebiedsontwikkeling op haalbaarheid onderzocht.

Het college heeft ingestemd met de ruimtelijke bouwstenen voor Reigersbos en met de uitwerking van de woningbouwopgave naar een 3e fase Plaberum product (Investeringsnota) voor het Centrumgebied van Reigersbos.

Voorliggend document is de investeringsnota, en is dus het product van de ontwerpfase. Dit betekent echter niet dat het plan af is. Het plan is zodanig opgezet dat er nog voldoende ruimte is om het plan samen met bewoners, eigenaren en belanghebbenden verder uit te werken, ook nadat de raad een besluit heeft genomen.

1.2 Sociale ambities Naast de ruimtelijke ambities zijn er in de principenota sociale ambities voor Reigersbos beschreven. Aan die ambities wordt nu door de projectleider Sociaal vanuit stadsdeel Zuidoost en de gemeentelijke directies vanuit het sociale domein gewerkt. Het ruimtelijke en sociale domein werken samen om te resultaten te optimaliseren.

1.3 Doel en plangrens van de Investeringsnota Deze investeringsota gaat specifiek over het centrum van Reigersbos. Het bevat een stedenbouwkundig plan waarin met extra functies, waaronder woningbouw en voorzieningen, de wijk duurzaam wordt verbeterd.

1.4 Participatie De projectnota Centrum Reigersbos, Bouwstenen voor hét centrumgebied van Gaasperdam is in april 2021 vastgesteld. In hoofdstuk 3.1 beschrijven we de participatie activiteiten tot en met juni 2021. We richten ons voornamelijk op de stedenbouwkundige activiteiten die een sterke basis vormen van deze nota. De investeringsnota is een tussenstation in de participatie. Na vaststelling gaat de participatie verder in de verschillende deelgebieden en op een aantal specifieke overstijgende thema’s.

1.5 Leeswijzer Deze nota bestaat uit vier onderdelen. Na deze inleiding (onderdeel 1), worden in deel 2 de voorstellen voor ruimtelijke en programmatische ingrepen in het centrum van Reigersbos beschreven. Daarnaast wordt in deel 2 ingegaan op de uitgangspunten voor duurzaamheid. Deel 3 vormt de verantwoording van de keuzes in het plandeel, waarbij ingegaan wordt op de participatie tot dusver, de beleids- en wettelijke kaders en de uitvoerbaarheidaspecten. In deel 4 wordt ingegaan op de ontwikkelstrategie, planning, proces en juridisch planologisch kader, verdere partcipatie en communicatie, financiën.

Op de kaart hiernaast is het plangebied aangegeven. Het gaat hierbij om een gebied ten oosten en westen van de Reigersbosdreef, dat functioneel onderdeel is van het centrum van Reigersbos. Van deze buurten valt een deel binnen het plangebied: • • • •

Holendrecht (buurtnaam: Reigersbos Noord) P-buurt (buurtnaam: Gaasperdam Noord) S-buurt (buurtnaam: Gaasperdam Zuid) T-buurt (buurtnaam: Reigersbos Midden)

Investeringsnota Centrum Reigersbos 7

8 Investeringsnota Centrum Reigersbos

Deel 2: Het plan 2.0 Inleiding In de projectnota, die op 6 april 2021 door het college van B&W is vastgesteld, waren een aantal keuzebouwstenen beschreven. Zo was bijvoorbeeld nog niet bekend of de dreef op hoogte bleef en waar de nieuwe pleinen zouden komen. Hierover zijn in deze investeringsnota knopen doorgehakt. Dat heeft geleid tot het plan dat in dit hoofdstuk wordt beschreven. Naast de ruimtelijke context en de (programmatisch) ruimtelijke ingrepen zelf, worden in dit hoofdstuk ook de uitgangspunten voor duurzaamheid beschreven.

2.1 Uitgangspositie en ruimtelijke context Stadsdeel Zuidoost kent een aantal unieke en bijzondere ruimtelijke kwaliteiten. Zo is het gebied ruim opgezet met veel openbaar groen en met een goede infrastructuur en goede voorzieningen, zoals winkelcentrum de Amsterdamse Poort, Johan Cruijff Arena en Ziggo Dome. Met tien metro- en twee NS-stations is de ov-bereikbaarheid de beste van de stad. Toen ruim veertig jaar geleden de wijken Bijlmer en Gaasperdam werden ontworpen, was functiescheiding het leidende ruimtelijke principe: wonen aan de ene kant van het spoor, werken aan de andere. Dat heeft kwaliteiten, maar de schaal waarop de functiescheiding in Zuidoost is toegepast kent ook de mindere kanten. Tegenwoordig wordt de menging van wonen, werken en voorzieningen als kwaliteit van een stadswijk gezien, zeker in de centra ervan. Bij de metrostations van Zuidoost zijn ruimtelijke mogelijkheden om die menging te creëren of te versterken. Er zijn mogelijkheden om op die plekken woningen te bouwen, waar erg veel vraag naar is in Amsterdam, met behoud van de kwaliteiten van groen en rust.

Een verborgen parel in Amsterdam Zuidoost is Gaasperdam. Reigersbos is een van de buurten in Gaasperdam. Door de rust en de natuurlijke kwaliteit van de parken, natuurgebieden, groene fietsroutes en hoven onderscheidt de buurt Reigersbos zich van andere woonbuurten in Amsterdam. Het biedt een ander woonmilieu dan het woonmilieu van de drukke stad binnen de ring. De buurt heeft ook nog eens een bijzonder fraaie ligging aan de rand van de stad.

Het winkelcentrum heeft een uitgesproken voor- en achterzijde. De achterzijden liggen met dichte plinten aan parkeerpleinen. Op het Reewijkplein staan een parkeergarage en bezinepomp. Het winkelcentrum en de openbare ruimte daaromheen zijn weinig veranderd sinds de aanleg. Daarom vertonen zowel de bebouwing als de openbare ruimte nu tekenen van sleetsheid.

2.1.1 Huidige situatie projectgebied

Reigersbos ligt centraal in Gaasperdam, tussen Holendrecht en Gein. Reigersbos is in de jaren ‘80 gebouwd. In de eerste ontwerpen was Gaasperdam bedacht als hoogbouwwijk, zoals de Bijlmer. Later is vanwege de negatieve ervaringen met de Bijlmer, besloten om voor Gaasperdam terug te keren naar middelhoge etagebouw met aan de randen ruimte voor laagbouwbuurten. Gaasperdam werd buurt voor buurt een ware proeftuin voor nieuwe verkavelingen, met autovrije straten, veel groen, gevarieerde woningtypen en met behoud van de halfverhoogde autowegen als hoofdontsluitingsstructuur. Het autovrije centrum van Reigersbos bestaat uit een winkelstraat met aan weerszijden bouwblokken met voorzieningen (vooral winkels) op de begane grond. Centrum Reigersbos is hét centrum voor de lokale bevolking van Gaasperdam. Er is elke woensdag een markt. Ook veel bewoners uit de Bijlmer komen daar regelmatig - het is de best bezochte markt van Zuidoost. In het hart van het winkelcentrum is de entree van de metro. Een poortgebouw boven de metrolijn en twee lage torentjes aan weerszijden van de metro-ingang zijn destijds al gebouwd als kantoren, een bescheiden vorm van functiemenging.

Investeringsnota Centrum Reigersbos 9

10 Investeringsnota Centrum Reigersbos

2.1.1.1 Gescheiden verkeerssysteem Het autoverkeer, de metro en de fietspaden zijn in Gaasperdam en dus ook in Reigersbos, gescheiden van elkaar aangelegd. De metrobaan en autodreven liggen verhoogd, met een fijnmazig (groen) fietsnetwerk dat kruisingsvrij onder de dreven en metrobaan door loopt. Automobilisten, fietsers en voetgangers bewegen zich zo ongehinderd door de wijk. De verhoogde dreven vormen een fysieke scheiding tussen de verschillende buurten. De buurten zijn op maaiveld met elkaar verbonden via onderdoorgangen van de dreven.

Door het gescheiden verkeersysteem is de verkeersveiligheid optimaal. Een van de nadelen van het gescheiden verkeerssysteem is het anonieme karakter van de ruimtes langs de dreef, die niet levendig zijn en in de avonduren niet als veilig worden ervaren. Dat geldt ook voor de fiets- en voetgangerstunneltjes die onder de dreven door lopen en voor de fietspaden langs de blinde gevels van de koppen van het winkelcentrum. Langs de metrolijn ontbreekt een goede voetgangersroute en oversteek over de dreef. Er is dus ruimte voor verbeterig van de huidige wandel- en fietsroutes langs het winkelcentrum en de metrobaan.

2.1.1.2 Parkeren De parkeerplaatsen zijn voornamelijk gesitueerd op parkeerterreinen langs de dreven. In de huidige situatie wordt er veel in de openbare ruimte geparkeerd: er zijn circa 600 parkeerplaatsen op de parkeerpleinen. Daarnaast zijn er ook 200 parkeerplaatsen in een openbaar toegankelijke parkeergarage. De parkeervelden achter het winkelcentrum zijn onaantrekkelijk als entreegebied van het centrum en worden als onveilig ervaren in de avond en nacht. Het beeld wordt bepaald door achterkanten van winkels en een (particuliere) parkeergarage met een versleten uitstraling.

A9 Dreven

N

Straat

0

Fietsnetwerk

50

100

150

200

N

250

0

Autonetwerk

50

100

150

200

250

Parkeren Investeringsnota Centrum Reigersbos 11

2.1.1.3 OV Reigersbos centrum heeft een heel goede verbinding met het OV – met de metrolijn (lijn 54) ben je in 15 minuten in het centrum van Amsterdam. Er zijn ook diverse busverbindingen. Het probleem is dat de bushaltes en de metrohalte nu op een flinke afstand van elkaar liggen. Vooral vanuit de halte aan het zuidelijke deel van de Reigerbosdreef kost het relatief veel tijd om over te stappen op de metro. Bovendien liggen de bushaltes nu verlaten aan de dreef, achter bosschages en op afstand van de woningen. Daardoor is het niet veilig of prettig om naar de bushalte te lopen. 2.1.1.4 Groen en openbare ruimte Vanuit Reigersbos ben je met de fiets in een paar minuten in het centraal park Gaasperdam en bij de Gaasperplas. De fietspaden, die oost met west van

het centrum met elkaar verbinden, zijn ruim ingericht. De fietspaden zijn als groene parkstroken aangepakt, met waardevol recreatief groen. De zuidelijke groene strook (Snellewaardgracht) loopt samen met de watergang. De autowegen zijn ruim met bomen en struiken ingericht en werken daardoor als groene doorgangen. Het groen scheidt de wegen mooi af van de wijken, maar wordt ook als onveilig ervaren door mensen die op de dreef de bus moeten nemen. Aan de koppen van het winkelcentrum liggen twee pleinen. Op het noordelijke plein staat een kerk, en wordt daarom in deze investeringsnota het kerkplein genoemd. Het zuidelijk plein ligt aan de zuidzijde van de Snellerwaardgracht. Het is een flink plein waar twee basisscholen, een Ouder Kind Team en een medisch centrum staan. De scholen zijn de belangrijkste gebruikers van deze openbare ruimte.

Het gespreid liggende groen heeft vaak een onduidelijke functie en nodigt niet uit tot gebruik. Bovendien is de openbare ruimte sleets. Bij de groenstrook langs het puifluikpad en langs de dreven zijn plekken waar in de loop van de jaren doorzichten zijn dichtgegroeid met groen. Dat draagt niet bij aan het gevoel van sociale veiligheid. 2.1.1.5 Bebouwing De bestaande woningbouw bestaat voornamelijk uit ‘meanderende’ gebouwen. De woongebouwen in het gebied zijn tussen 3 tot 6 bouwlagen hoog. Het autovrije winkelcentrum bestaat uit een straat met aan weerszijden bouwblokken met op de begane grond winkels, horeca en/of maatschappelijke voorzieningen. De bebouwing aan de winkelstraatkant heeft een kenmerkende luifelconstructie. Vanaf de eerste verdieping zijn de bouwblokken voor wonen

9.

24 tio

Sta ht rec

nd

e uiv

nD ee -W sp

le Ho t

h rec

nd 54. Centraal Station - Gein Gein

50. Isolaterweg - Gein

s

rsbo Reige

da

r ste

Am al -

tra

en

mC

47. Station Holendrecht - Station Bijlmer

am

erd

tt Ro Ce

Actieve voorkant Half actieve voorkant

ntr

Gesloten voorkant

aal/

Actieve achterkant Half actieve achterkant

rec Ut

Gesloten achterkant

C ht

Dreven

en

Plusnet-fietspad

al tra

N

Fietspad

0

OV netwerk 12 Investeringsnota Centrum Reigersbos

Maaiveld

50

100

150

200

N 250

Voor- en achterkanten

bestemd. Ter plaatse van het metrostation lopen de winkels onder het metroviaduct, met boven de winkels kantoren in vier bouwlagen met een ‘gat’ over 3 lagen, waar de metro doorheen rijdt. Het winkelcentrum valt op door het kleurgebruik in de woongevels. De luifel en plinten in de winkelstraat zijn inmiddels aangepakt. Verder is het winkelcentrum weinig veranderd sinds de aanleg. Met name de woongevels, en de (winkel)plinten bij de pleinen zijn verouderd en bouwtechnisch aan verbetering toe. De achterkanten van het winkelcentrum en de vele smalle steegjes zijn gesloten en onaantrekkelijk. De gesloten gevels met bergingen en supermarktplinten aan de fietspaden creëren een gevoel van sociale onveiligheid, omdat er niet vanuit een duidelijke voorkant aan de straat ogen op de openbare ruimte zijn.

2.1.1.7 Eigendom Het gemiddelde percentage corporatiebezit in Reigersbos ( 58%) is boven het stedelijk gemiddelde (53%). Veel corporatiewoningen zijn uitgepond (= verkocht aan de huurder). Het corporatiebezit is daardoor versnipperd geraakt. Woningen boven de winkelplinten zijn voor 44% in eigendom van woningcorporatie Stadgenoot en deels in particulier eigendom. Kantoorgebouwen, de parkeergarage en het benzinestation in centrum Reigersbos zijn in particulier eigendom (erfpacht). Het winkelcentrum is in particulier eigendom (erfpacht). Alle grond is in erfpacht uitgegeven, met uitzondering van de openbare ruimte, de parkeervelden en de twee basisscholen.

2.1.1.6 Woningvoorraad De bestaande woningvoorraad in Reigersbos is eenzijdig en bestaat voornamelijk uit eensgezinswoningen en portiek-etage woningen zonder lift. Er zijn geen of nauwelijks woningen kleiner dan 50 m2 (jongeren) en woningen groter dan 100 m2 (duurder segment). Bewoners in Reigersbos wonen er relatief lang. Maar niet iedereen woont passend, zoals ouderen die graag kleiner willen wonen, in een gelijkvloerse woning met een lift, maar nergens in Reigersbos terecht kunnen. Ook is er een tekort aan woningen voor starters, vaak jongeren uit de wijk zelf, die er graag willen blijven wonen maar waarvoor nu nog nauwelijks mogelijkheden zijn. In de wijk vormen jongeren in de leeftijd tussen 15 en 25 jaar de komende jaren een belangrijk deel van de woningzoekenden. Kortom er is een behoefte aan nieuwe en andersoortige woningen.

2.1.1.8 Voorzieningenstructuur Centrum Reigersbos heeft een breed en goed aanbod van zorg en onderwijsfuncties, zoals een scholengemeenschap voor voortgezet onderwijs (het Lelylyceum), basisscholen, een gezondheidscentrum, een Ouder Kind Team en zorginstellingen voor specifieke doelgroepen. Wel is er behoefte aan sociaalmaatschappelijke functies zoals een ontmoetingsplek voor ouderen en een jongerencentrum. In de winkelstraat zijn veel winkels, horeca en dienstverleners. Aan de zuidkant, ten zuiden van de Snellerwaardgracht, staat een maatschappelijk cluster met de basisscholen, kinderopvang, Ouder Kind Team en het gezondheidscentrum. Aan het noordelijke plein zijn er meerdere maatschappelijke voorzieningen, zoals de kerk.

De Alliantie Ymere

Cordaan De Key

Detailhandel

Eigen Haard

Horeca

Stadgenoot

Zorg

Woonzorg Nederland

Onderwijs

VVE

Kantoor Activiteit en ontmoeting

Particulier

Bedrijf

Eigendom minder dan 85%

Religie

Gemeente Amsterdam

0

50

100

Sport

N

EPC

150

200

N

Leegstand

250

0

Eigendom

50

100

150

200

250

Voorzieningen Investeringsnota Centrum Reigersbos 13

14 Investeringsnota Centrum Reigersbos

2.1.1.9 Cultuurhistorie De verschillende delen van de wijk ontlenen mede hun identiteit aan afleesbare geschiedenis. In Reigerbos bevinden zich cultuurhistorisch betekenisvolle stedenbouwkundige structuren, elementen en bebouwing. Dat zijn: de verkeersstructuur met scheiding van verkeerssoorten; de bijzondere metrostations, bruggen en viaducten; het winkelcentrum; de groene hoven in de middelhoogbouw; de groene routes in Gaasperdam en het ‘centraal groenelement’ tussen Reigersbos en Gein.

groen in de stedenbouwkundige meander maakt van drie verschillende architectonische eenheden een geheel.

Aan de westkant tegen de Reigersbosdreef ligt grenzend aan centrum Reigersbos een bijzondere buurt: Holendrecht-West. Deze buurt bestaat uit twee noord-zuid gerichte meanders, met een autovrije groene strook en hoven ertussen. Het weelderige

2.1.1.10 Omliggende buurten Marktpartijen zoals ontwikkelaars en eigenaren zien kansen in Reigersbos. De eigenaar van het winkelcentrum wil bijvoorbeeld het winkelcentrum opknappen. Zorgcentrum Cordaan is niet lang geleden verbouwd en ook de basisschool De Tamboerijn is gerenoveerd en is uitgebreid met een extra verdieping. Ook in de omgeving van Reigersbos spelen ruimtelijke ontwikkelingen:

In het gebied zijn ook een aantal cultuurhistorisch waardevolle gebouwen; onder meer om het winkelcentrum, de kantoorgebouwen en de gymzaal van basisschool De Mobiel. Ook de metroviaduct en de bruggen over de Snellewaardgracht zijn waardevolle bouwwerken. (zie bijlage ‘Cultuurhistorische verkenning Winkelcentrum Reigerbos e.o.’)

Gaasperplas: Voor het park is een Toekomstplan vastgesteld door B&W (16 maart 2021) met daarin een nieuw ontwerp voor het verbeteren van routes en entreegebieden, herinrichting van het voormalig Floriadeterrein, het toevoegen van zwemlocaties en horeca / stedelijke functie, zelfbeheer door bewoners. Centraal park Gaasperdam: Voor het centraal park Gaasperdam wordt onderzocht of, en zo ja, in welke mate, hier sportvoorzieningen gemaakt kunnen worden voor de georganiseerde buitensport.

is in de toekomst ruimte voor woningbouw of andere ontwikkelingen. Amstel III: Het gebied wordt getransformeerd naar een gemengd woon- en werkgebied. De ambitie is om een aantrekkelijke en leefbare stadswijk te realiseren. Arenapoort: In het winkelcentrum de Amsterdamse Poort worden woningen toegevoegd en kantoorgebouwen getransformeerd (hoofdkantoor ING). Holendrecht: Deze buurt is aangewezen als ontwikkelbuurt. In het noordelijk deel werkt Stadgenoot en gemeente samen aan de renovatie van de portiek-etagewoningen en groot onderhoud van de openbare ruimte. Eigen Haard wil het zuidelijk deel van de buurt renoveren samen met de gemeente. Voor het centrumgebied is een projectnota opgesteld, voor verbeteren van de openbare ruimte en het bouwen van 800-1000 woningen. H-buurt: Deze buurt is eveneens een ontwikkelbuurt. Hier wordt gewerkt aan de renovatie van metrostation Bullewijk, de sloop van verschillende parkeergarages en de transformatie van kantoorpanden langs de dreef. Mandelapark en omgeving Bijlmer Sportcentrum: Aan het park komt een stedelijk programma met woningen, scholen en maatschappelijke voorzieningen.

Gaasperdammertunnel A9: De snelweg A9 is door Rijkswaterstaat in een tunnel gelegd. Het dak van de tunnel is als park ingericht. Aan de noord- en zuidzijde Cultuurhistorische waarden Investeringsnota Centrum Reigersbos 15

Impressie plein naast de metrohalte

16 Investeringsnota Centrum Reigersbos

2.2 Toekomstbeeld 2.2.1 Centrum Reigersbos in 2030

In 2030 is Reigersbos nog meer hét centrum van Gaasperdam. Je kunt er wonen, werken en recreëren. Het is er groen en prettig vertoeven. En in de avonduren loop je veilig naar de bushalte. In het hart van het centrum Reigersbos zijn in 2030 nieuwe plekken met reuring en levendigheid gemaakt. Naast de metrohalte komt een nieuw plein voor de wijk, met (meer) ruimte voor horeca met terrassen en de markt. Het zuidelijke plein bij basisschool de Tamboerijn, bij het gezondheidscentrum en het kinderdagverblijf, wordt ruimer en groener. Er worden circa 700 nieuwe woningen gebouwd aan beide zijden van de Reigersbosdreef en de metrohalte. Voor een belangrijk deel zijn dat woningen waaraan in Gaasperdam veel behoefte is: woningen voor jongeren, starters en woningen voor ouderen. Er is ruimte voor nieuwe wijkfuncties, zoals een jongerencentrum, culturele functies en een broedplaats. Door het toevoegen van woningen in Gaasperdam en Amstel III, kan er draagvlak ontstaan voor extra winkels, voornamelijk in de vorm van een extra supermarkt. Functies zoals nieuwe horeca, een sportschool of kringloopwinkel kunnen in Reigersbos ook een plek krijgen. Aan de dreef staan in 2030 woningen en werkfuncties, in de vorm van dienstverlenende bedrijven, schone productiebedrijfjes en kleinschalige kantoren. Daarmee ontstaan voor Gaasperdammers meer mogelijkheden om in de eigen wijk te werken.

Verder van het hart is het juist rustiger. Met de nieuwe gebouwen wordt het centrum groter, maar de ‘dorpse’ kleinschalige sfeer van het centrum die nu al zo prettig is, blijft behouden. Het centrum

van Reigerbos krijgt een groene uitstraling, met pleinen en (winkel)straten met een groene inrichting. Maar ook door klimaatbestendige gebouwen met groene en waterbergende daken, gevels en binnenhoven. Op de huidige parkeervelden achter de winkels worden woningen gebouwd. Binnen de bouwblokken worden nieuwe parkeervoorzieningen gerealiseerd. Het winkelcentrum is uitnodigend naar zijn omgeving. De entree met de auto, fiets en openbaar vervoer voelt welkom. De overstap tussen metro, bus en fiets komt dichter bij elkaar te liggen en wordt daardoor verbeterd en veiliger. Het is ’s avonds prettiger om langs het winkelcentrum te fietsen, door de extra woningen en de nieuwe functies die ook ’s avonds open zijn, zoals de horeca, het jongerencentrum, mogelijk een sportschool en culturele functies. De bestaande plantsoenen en hoven aan de Rhenenhof, Renkumhof en het Puifluikpad worden beter ingericht als buurtparkjes. De dreef houdt brede groene taluds en bermen met veel bomen. De nieuwe bebouwing ligt daarmee niet aan een dreef, maar aan een parkachtige omgeving. Samengevat is de opgave om woningen, voorzieningen en werkfuncties aan het centrum van Reigersbos toe te voegen. Door deze vooral te bouwen langs de anonieme dreef en aan de achterkanten van het winkelcentrum, kan ook de stedenbouwkundige opzet van het centrum worden verbeterd.

Dat moet samengaan met een verbetering van de ruimtelijke kwaliteit, met vergroening en verduurzaming.

2.2.2 Gevarieerd woningaanbod

Woningen in centrum Reigersbos zijn vooral aantrekkelijk voor mensen die graag in de

levendigheid wonen en de voorzieningen dichtbij willen hebben. Nieuwe woningen nabij de metrostations levert nieuwe ov-reizigers op en is daarmee goed voor een duurzame en bereikbare woonwijk. In centrum Reigersbos worden ca 700 nieuwe woningen gebouwd. Bij 700 woningen stijgt het aantal inwoners in Reigersbos met ca 1000 personen. Voor de verhouding sociaal - midden - duur wordt uitgegaan van de verhouding 40% sociale huurwoningen, 40% middelduur (koop en huur) en 20% dure woningen (koop en huur), die de gemeenteraad als stedelijk uitgangspunt voor alle projecten heeft vastgesteld. In de participatie is opgehaald dat er in Reigersbos met name behoefte is aan woningen voor jongeren en voor ouderen. Daarnaast hebben de directie Wonen en het W-team van de gemeente geadviseerd. Met name voor jongeren zijn er in Gaasperdam minder kansen op de woningmarkt. In Gaasperdam wonen 4.000 jongeren tussen 15 en 25 jaar die de komende jaren op zoek zullen gaan naar woonruimte, of dat al zijn. Er kan een onderscheid gemaakt worden tussen de jongste groepen (tot 23 jaar) en jongeren tussen 23 en 28 jaar. Bij de eerste groep is de beschikbaarheid en betaalbaarheid van de woningen belangrijker dan de woninggrootte, zeker als zij vanuit een moeilijke thuissituatie op zoek zijn naar woonruimte.

De ‘oudere’ jongeren hebben langer gewacht en willen graag een tweede kamer, ook bijvoorbeeld om te kunnen samenwonen. Er is ook behoefte aan woningen voor ouderen. Voor een deel kan die behoefte worden opgevangen in de bestaande woningvoorraad van Gaasperdam. Dat geldt niet voor de vraag naar geclusterde zelfstandige Investeringsnota Centrum Reigersbos 17

Vogelvlucht plein naast de metrohalte 18 Investeringsnota Centrum Reigersbos

woningen met gedeelde voorzieningen. Ouderen in Gaasperdam hebben vaak een goede en betaalbare woningen. Goede voorzieningen of de nabijheid van leeftijdgenoten zijn voordelen om te gaan verhuizen naar een (vaak kleinere) ouderenwoning. De vraag daarnaar in heel Gaasperdam wordt ingeschat op ongeveer 500 woningen. Ook leraren zijn een mogelijke doelgroep. Omdat er bij nieuwbouw doorstroming kan plaats vinden uit bestaande woningen in Gaasperdam, kunnen er ook in de bestaande voorraad woningen vrij komen die bereikbaar zijn voor hen. Daarnaast is er veel vraag naar middeldure koopwoningen, zowel grotere (ruim 80 m2) als kleinere. Voor de vrije sector is er vraag naar woningen rond de 100 m2. De intentie is om een deel van de middeldure koop te realiseren als koopgarant en/of koopstart. Deze mogelijkheid moet nog financieel, beleidsmatig en juridisch uitgewerkt worden. Ook zijn er in Reigersbos kansen om een wooncoöperatie te realiseren. Eventueel zou zo’n coöperatie ook gecombineerd kunnen worden met maatschappelijke voorzieningen. Ingezet wordt op een wooncoöperatie waarbij de toekomstige bewoners gezamenlijk een nieuw gebouw ontwikkelen en huurder worden. Op deze manier hebben de bewoners veel zeggenschap over hun leefruimte én zijn zij collectief eigenaar, terwijl ze individueel huren. Meer informatie hierover is te vinden op de website www.amsterdam.nl/zelfbouw .

Op basis van de Huisvestingverordening kunnen bewoners voorrang krijgen op een deel van de nieuwbouwwoningen in hun eigen stadsdeel. 25% van de woningen zullen in overleg met de eigenaar bij de eerste verhuring, met voorrang toegewezen worden aan bewoners uit het stadsdeel.

Woningbouw segment

Sociaal*

Midden

Duur

gemiddelde woninggrootte (gbo)

aantal woningen

%

jongeren

35 m2**

75-85

40%

regulier sociaal

45 m2

55-65

ouderen

60 m2

75-85

gezinnen

75 m2 ***

55-65

koop

70 m2 ****

175-180

huur

50 m2

60-70

huur

65 m2 *****

35-40

koop

105 m2

135-145

40%

20%

*: waarvan 2% rolstoelwoningen, verdeeld over verschillende huishoudtypen **: labelen als jongerenwoning ***: bij gezinnen gaat het om een mix van 3- en 4-kamerwoningen ****: bij de middeldure koopwoningen wordt gestreefd naar een zo groot mogelijk woonoppervlak als marktconform mogelijk is bij de dan geldende maximale middeldure koopprijsgrens *****: o.a. 3-kamerwoningen voor ouderen en combinatie met gemeenschappelijke voorzieningen (Directie Wonen werkt aan het toevoegen van een label ouderenwoning in het middensegment in de verordening, dat t.z.t. toegepast kan worden).

2.2.3 Maatschappelijke voorzieningen

Centrum Reigersbos is het centrum voor heel Gaasperdam. Dat betekent dat er niet alleen voorzieningen komen voor de bewoners van het centrum zelf, of alleen voor de bewoners van de wijk Reigersbos, maar ook voor álle bewoners van Gaasperdam. Het niet-wonenprogramma staat in de tabel op de volgende bladzijde. Reigersbos is een ontwikkelbuurt. In het centrum van Reigersbos worden 700 woningen gebouwd. De opgave voor de maatschappelijke voorzieningen voor gebiedsontwikkeling is in 2017 vastgesteld aan de hand van de “Referentienorm Maatschappelijke voorzieningen, groen en spelen”. Die norm bepaalt het gewenste toe te voegen aanbod voor

verschillende sociale domeinen: onderwijs, zorg, jeugd, basisvoorzieningen, sport en kunst en cultuur. Het voorzieningenprogramma wordt bepaald aan de hand van de aantallen toe te voegen woningen en het beoogde type woonmilieu. Op basis van beleidsdoelen zoals de Ontwikkelbuurtopgave en de behoefte aan vervanging van bestaande voorzieningen is er ook aanvullende behoefte aan maatschappelijke voorzieningen. In samenwerking en op advies van Afdeling Maatschappelijke Voorzieningen is deze opgave in deze investeringsnota opgenomen. Omdat Reigersbos het centrum van de wijk is, is er ook een berekening van de benodigde voorzieningen voor alle nieuwe woningen in Gaasperdam gemaakt. Sommige (buurt-)voorzieningen die erbij komen, zoals Investeringsnota Centrum Reigersbos 19

Impressie entree winkelstraat bij de gracht

20 Investeringsnota Centrum Reigersbos

basisonderwijs of kinderopvang, moeten gespreid over Gaasperdam worden gebouwd, op de plekken van de woningbouwlocaties. Voor voorzieningen die gericht zijn op álle bewoners van Gaasperdam, is het centrum van de wijk, dus centrum Reigersbos, de geschikte plek. Het gaat hierbij onder meer om kunst en cultuur, jongerencentrum en broedplaats. Het programma voor maatschappelijke voorzieningen voor centrum Reigersbos bestaat uit: • • • • • • • • •

Jongerencentrum (350 m2 bvo): gericht op jongeren van 10 – 19 jaar. Broedplaats (minimaal) 1.000 m2 Cultuur 200 m2: de normering voor kunst en cultuur is gebaseerd op ervaringscijfers. Buurtkamer: een buurtkamer (120 m2 bvo) is een kleinschalige ruimte die door buurtbewoners zelf wordt ingevuld. Buurtteam (230 m2 bvo) Dagbestedingslocatie (250 m2) Gezondheidscentrum (600 m2 bvo) Ouder Kind Team (650 m2) Apotheek (450 m2 bvo)

Reigersbos heeft de potentie om uit te groeien tot een levendige culturele plek voor de buurt en het stadsdeel. In Reigersbos wonen veel getalenteerde creatieve kinderen en jongeren, maar er zijn nu nog nauwelijks voorzieningen aanwezig waar ze kunnen gedijen. Er is behoefte aan meer creatieve plekken en toevoeging van culturele wijkvoorzieningen. Dit draagt bij aan het vasthouden van creatieve talenten in de wijk en het voegt nieuwe activiteiten toe aan de stad. Sinds 2020 is in de tijdelijke broedplaats De Kazerne operationeel in Reigersbos. De plek biedt naast atelierruimten ook plekken voor een maatschappelijk creatief programma. Hiervoor zijn muziekproductieruimten, een buurtwerkplaats,

Maatschappelijke voorzieningen functie

realisatie (bvo)

waarvan nieuwbouw

Huisvesting

jongerencentrum

350

350

volgens Amsterdamse

kunst en cultuur

200

200

refentienormen

buurtkamer

120

120

dagbestedingslocatie

250

broedplaats

(minimaal) 1000

1000

Ouder Kind Team

650

650

gezondheidscentrum

600

600

buurtteam

230

230

apotheek

450

basisschool **

n.t.b. ***

totaal

3.850

waarvan transformatie *

sloop (bvo)

250

770

450 3575 3.150

700

Huisvesting

brandweer

buiten Amsterdamse

kerk (verhuizing)

250

250

250

refentienormen

politiebureau (verhuizing)

1.100

1.100

1.100

totaal

1.350

1.350

1.350

georganiseerde sport

3.500 ***

speelveld

(minimaal) 350

speelplekken

(minimaal) 350

Sport en spelen

1.050

sport in de openbare ruimte (minimaal) 700 totaal 4.900 * In totaal 1.600 m2 te tranformeren oppervlakte naar maatschappelijk, commercieel en werken; door verplaatsing (deel van) de supermarkten (1.100 m2) en bergingen van bestaande woningen (500 m2; indien mogelijk). ** inclusief kantoor schoolbestuur *** realisatie buiten projectgebied

Investeringsnota Centrum Reigersbos 21

Impressie zuidelijk plein bij de gracht

22 Investeringsnota Centrum Reigersbos

flex-werkplekken, (buurt)podium, buurtkeuken, koffiebar en sportzaal gerealiseerd in het gebouw. Deze broedplaats wordt voornamelijk gebruikt door creatieven die binding hebben met de buurt. Veel jongeren uit de wijk voelen zich aangetrokken tot De Kazerne vanwege het creatieve ondernemerschap dat er plaatsvindt en de positieve sfeer die dat met zich mee brengt. In Reigersbos is ook een buurtvestiging van de openbare bibliotheek (OBA) aanwezig. Vanuit de gebiedsontwikkeling ligt er een kans om in co-creatie met de creatieven uit De Kazerne, de OBA, bewoners, stadsdeel Zuidoost en het projectteam voor de gebiedsontwikkeling het culturele aanbod in Reigersbos te versterken met een culturele wijkvoorziening. Er liggen kansen om dit te combineren met het geambieerde jongerencentrum of andere maatschappelijke voorzieningen. Een jongerencentrum moet een aantrekkelijke accommodatie midden in de wijk zijn, dus niet ergens weggestopt. Jongeren moeten zich er thuis voelen. Naast de nieuwbouw voor extra voorzieningen, is er binnen het plangebied ruimte in de nieuwbouw voor de verplaatsing van bestaande voorzieningen. Het gaat om het politiebureau, kerkgebouw aan het Reewijkplein, het Ouder Kind Team en het bestuurskantoor van enkele basisscholen.

Voor de sloop/nieuwbouw van de basisschool De Mobiel wordt samen met het schoolbestuur gekeken naar een locatie buiten het plangebied Sport en spelen Wat betreft sport, is er een opgave voor georganiseerde sport en een opgave voor sport in de openbare ruimte. De hoeveelheid georganiseerde sport hangt samen met het woonmilieu. Het centrum van Reigersbos is een gemengd stedelijk woonmilieu. Dat houdt in dat per woning 5 m2 georganiseerde

sport moet worden gemaakt. Bij 700 woningen, is dat 3.500 m2. Dat is te vergelijken met een half voetbalveld. De totale opgave is te klein voor een volwaardig sportpark, maar te groot voor de beschikbare ruimte binnen het bestaande en toekomstige woon- en centrumgebied van Reigersbos. De opgave voor veldsport voor alle woningen die er in Zuidoost bij komen, wordt niet (altijd) binnen de projecten zelf opgelost. Op een aantal locaties moeten sportparken komen voor meerdere woningbouwprojecten in Zuidoost samen. Bovenplans en op schaal van Zuidoost, worden de opgaven van meerdere projecten gebundeld en ingezet op de versterking van de sportinfrastructuur van Zuidoost. Een van die locaties is die wordt onderzocht is Centraal Park Gaasperdam. In dit park liggen kansen voor een nieuw sportpark op korte fietsafstand van het projectgebied. Naast Centraal Park Gaasperdam worden de mogelijkheden voor veldsport onderzocht in de flanken van de A9 en de Gaasperzoom. Uitgangspunt is een landschappelijke inpassing, waarbij bewegen en sporten in het landschap samen gaat met inpassing van sportvelden. Voor informele sport en spel in de openbare ruimte zal bij de bouw van circa 700 woningen 1750 m2 ter beschikking moeten staan. Hierbij wordt uitgegaan van circa 350m2 voor (drie) speelplekken, 350 m2 voor een speelveld, en 700 m2 voor sport in de openbare ruimte.

Alle speelruimte is openbaar toegankelijk. In het plan is ruimschoots ruimte voor informele sport en spelen in de openbare ruimte. De nieuwe plekken worden voornamelijk aangelegd in de buurtparkjes van het Rhenen- en Renkumhof en het Puifluikpad. In het plan zit de optie om de huidige voetbalkooi bij de Tamboerijn te behouden of in de plaats daarvan

een nieuw urban sportveld op het plein te realiseren. Buiten schooltijden is er een openbaar speelterrein bij de Tamboerijn, dat onlangs is vernieuwd. Direct aan het buurtparkje van het Puifluikpad grenst bovendien het grote urban sportterrein van het Ir. Lely Lyceum, dat wordt vernieuwd. Daarmee zorgen we dat kinderen in hun eigen woonomgeving voldoende speelruimte en beweegaanleidingen hebben. Voor de jongste kinderen, die niet zonder begeleiding van ouders hun buurt uit kunnen, is deze speelruimte op loopafstand te bereiken. Een speelveld voor kinderen van alle leeftijden ligt in de wijk en is te voet te bereiken. Deze sport- en spelvoorzieningen worden in een volgend stadium samen met omwonenden en gebruikers nader vorm gegeven. Daarbij zal ook gekeken worden naar sport- en spelaanleidingen langs veel gebruikte routes naar voorzieningen en recreatieve plekken waar bewoners naartoe gaan voor rust en recreatie. Sport en bewegen uit zich namelijk niet alleen in specifieke plekken maar ook in routing. Denk aan een rondje hardlopen, of een beweegroute met om de zoveel meter een sporttoestel. Belangrijke beweegvriendelijke routes daarbij zijn: • De route langs de twee buurtparken: PuifluikpadRuiseveenpad onder door de fietstunneltje van de Reigersbosdreef; • Renswoudestraat-Reigersbos als verbinding naar het Gaasperpark en de uiteindelijke nieuwe buitensportvoorzieningen.

2.2.4 Commerciele voorzieningen en werken

Voor het programma aan commerciële voorzieningen is het DPO (voor detailhandel, horeca en dienstverlening) uit 2019 voor heel Zuidoost gehanteerd en is advies van de Directie Economie Investeringsnota Centrum Reigersbos 23

Vogelvlucht zuidelijke plein aan de Snellewaardgracht 24 Investeringsnota Centrum Reigersbos

ingewonnen. Ook is het programma voor detailhandel voorgelegd aan de provinciale adviescommissie detailhandel. Van de detailhandel is 2300 m2 bvo bedoeld voor dagelijkse boodschappen, in de vorm van een derde supermarkt en uitbreiding van de bestaande supermarkten. Voor de detailhandel heeft de provinciale adviescommissie geadviseerd om 600 m2 van het totaal een dubbelbestemming detailhandel en bedrijven te geven. Dat is met het oog op onzekerheden in vooral de detailhandel voor niet dagelijkse goederen, zoals kleding of meubels. Omdat juist daarin veel online wordt gekocht, is de groei wellicht niet helemaal haalbaar. Voor horeca is het advies om 1.ooo m2 toe te voegen en dat in de loop van de jaren, als het aantal inwoners van Zuidoost verder groeit, eventueel verder te laten groeien met nog eens 900 m2.

Commerciele voorzieningen en werkfuncties

De metrages toevoeging detailhandel en horeca in deze investeringsnota zijn maxima. Zij zijn gebaseerd op 4.250 nieuwe woningen in heel Gaasperdam. Hoeveel daadwerkelijk nodig en mogelijk is, is afhankelijk van veel ontwikkelingen, zoals het aantal nieuwe woningen dat uiteindelijk in Gaasperdam gebouwd gaat worden, online winkelen en mogelijke lange termijneffecten van corona. En mogelijk zullen toekomstige bewoners van Amstel III in Reigersbos gaan winkelen, omdat in Amstel III weinig detailhandel zal worden gerealiseerd. Daarom zullen we de hoeveelheid benodigde detailhandel en horeca blijven monitoren. Het op te stellen omgevingsplan wordt ter zijner tijd opnieuw ter advies voorgelegd aan de provinciale commissie detailhandel. De ontwikkelingen worden ook afgestemd met de eigenaar van het winkelcentrum.

* In totaal 1.600 m2 te tranformeren oppervlakte naar maatschappelijk, commercieel en werken; door verplaatsing (deel van) de supermarkten (1.100 m2) en bergingen van bestaande woningen (500 m2; indien mogelijk). ** ruimte voor uitbreiding horeca naar 1.900 m2 *** verplaatsing (deel) supermarktplint naar nieuwbouw

Naast woningen en voorzieningen, ligt er voor Reigersbos een opgave voor het toevoegen van werkfuncties. Eerder in deze investeringsnota is

functie

Commercieel

Werken

realisatie (bvo)

waarvan nieuwbouw

waarvan transformatie *

horeca

1.200**

900

300

detailhandel

(saldo) 2.900

4.000

(minus) 1.100***

dienstverlening/leisure

1.350

1.100

250

totaal commercieel

5.450

6.000

Productieve bedrijvigheid 2.100

2.100

Kleinschalige kantoren

2.700

3.050

sloop (bvo)

350

Kantoor incl. plint

2.200

Parkeergarage ** totaal werken

5.150

beschreven dat Gaasperdam en de Bijlmer destijds als echte woonwijken zijn ontworpen: wonen aan de ene kant van het spoor, werken aan de andere. Werkfuncties zijn nu nog vrijwel afwezig in Reigersbos. Het streven is om van het centrum Reigersbos een meer gemengd gebied te maken, waar óók gewerkt wordt in bedrijven en kantoren. De opgave in deze investeringsnota komt voor uit het programma ‘De Economie van Morgen’(zie verder hoofdstuk 3), waarin Reigersbos in de categorie ‘productieve wijk’ valt. Als indicatie voor een productieve wijk wordt gegeven dat 5-15% van het totale bvo van de nieuwe ontwikkeling een invulling met economische ruimte is en op de begane grond circa 25-40% van het bvo. Met de opgave voor Reigersbos van circa 5.000 m2 aan bedrijvigheid wordt hieraan voldaan. Deze

4.800

350

bedrijvigheid bestaat uit (productieve) bedrijven met een grootte van gemiddeld 100-300 m2 per eenheid, en uit kleinschalige kantoren. Ook moet er ruimte zijn voor het bestuurskantoor van het schoolbestuur. De kantoren bij de metro staan nu ruim 10 jaar leeg. Deze investeringsnota gaat uit van sloop van de kantoortorens. Voor het (te behouden) kantoorgebouw over het metrospoor gaat het om 2000 m2 vloeroppervlakte met nieuwe mogelijkheden. Een nieuwe invulling van dit gebouw is niet meegenomen in het programma van deze investeringsnota, maar zal in de vervolgfase samen met de eigenaar worden onderzocht. Een aantal invullingen zijn denkbaar. De kantoren zouden bijvoorbeeld een nieuwe functie kunnen krijgen Investeringsnota Centrum Reigersbos 25

nerw oerd

Rhene

nhof

Renk

26 Investeringsnota Centrum Reigersbos

Ravensteinplein

umh

of

Reigersbosdreef Reige

rsbos

dreef

Scho

onho vend reef

Scho

Renooiplein

Remmerdenplein

straa t

Plankaart Centrum Reigersbos

Nieuwe blokken rondom hoven en losstaand in groen als hedendaags werkgebouw voor kleine ateliers of kantoren, duidelijker herkenbaar door de gevel aan te pakken en transparanter te maken. Ook kan onderzocht kunnen worden om de plint meer open en uitnodigend te maken, met bijvoorbeeld een grand-café met terras aan de winkelstraat. Een (gedeeltelijke) invulling met sociale woningen voor jongeren behoort ook tot de mogelijkheden. Reigersbos is in het gemeentelijk hotelbeleid een van de ‘nee, tenzij’ locaties. Dat betekent dat een hotel onder strikte voorwaarden van het beleid een optie is. Een concept waarin een hotel een duidelijke betekenis heeft voor de buurt, zoals bijvoorbeeld een combinatie van logies en werkruimtes, is daar een voorbeeld van. Hoewel een hotelontwikkeling geen onderdeel is van deze investeringsnota, zou dat vooral voor het markante gebouw over de metro een mooie invulling kunnen zijn.

2.3 Ruimtelijke hoofdopzet 2.3.1 Een verbeterd centrum

In de hoofdopzet van het stedenbouwkundig plan kunnen circa 700 nieuwe woningen in het centrumgebied worden toegevoegd, verdeeld over beide zijden van de dreef. De bebouwing bij het winkelcentrum krijgt vorm als blokken rondom groene hoven. Aan de Holendrecht zijde van de dreef komen losstaande gebouwen in een parkachtige setting. Het belangrijkste voorstel is het maken van een plein met de metro-uitgang en met nieuwe winkels en horeca in het hart van Centrum Reigersbos. Het plein is het nieuwe hart van de wijk en krijgt een levendige invulling met terrassen, bomen en bankjes. Over het plein komt een mooie en veilige verbinding voor voetgangers. Ov-reizigers kunnen over het

plein comfortabel overstappen van de metro naar de (nieuwe) bushalten en andersom. Daarnaast komt bij het bestaande pleintje rondom de kerk ruimte voor terassen.

blok A

In het zuidelijk deel van het plangebied blijft het rustig en groen. Naast woningbouw wordt het openbare (school)plein, bij de Tamboerijn, het gezondheidscentrum en het kinderdagverblijf, groter en groener en komt hier eventueel een nieuw urban sportveld. Door de aanwezigheid van de singel is er een mooie kans om een aantrekkelijke oever te maken die natuurvriendelijk is. De nieuwe gebouwen aan het winkelcentrum hebben voorzieningen en bedrijfsruimten op de begane grond en woningen op de verdiepingen. In de toekomst staat een belangrijk deel van de auto’s in parkeervoorzieningen binnen de nieuwe blokken en uit het zicht van straat. De twee bestaande kantoortorentjes worden gesloopt en de plek van de andere toren wordt een nieuwe woontoren gebouwd met voorzieningen in de plint. Waar mogelijk worden de dichte gevels aan de bestaande fietspaden van het Ruiseveenpad en de Snellerwaardgracht verbeterd, met bij voorkeur nieuwe functies in de plint van supermarkt en de bergingen. Dat zorgt voor extra levendigheid en (vooral ’s avonds) voor sociale veiligheid voor fietsers op deze routes. Het Renkumhof en Rhenenhof krijgen een functie als buurtparkje, waaraan ook woningen worden gebouwd. Ook de groenstrook ten oosten van De Drie Stromen Kerk wordt beter uitgerust om als buurtpark te functioneren. In de buurtparken komt ruimte voor extra informele sport- en speelplekken.

blok C

blok D blok B

blok F

blok G blok E

blok H

blok I

Investeringsnota Centrum Reigersbos 27

Impressie plein bij de kerk

Impressie Snellewaardgracht 28 Investeringsnota Centrum Reigersbos

Principekaart Pleinen en straten dagelijks leven rust en levendigheid 2.3.3 Centrum als kloppend hart van Gaasperdam

Het winkelcentrum Reigersbos heeft de potentie om verder uit te groeien naar hét levendige en herkenbare centrum van Gaasperdam; wonen, winkelen en ontmoeten in een prettig verblijfsklimaat. Meer woningen en bewoners dragen bij aan het versterken van het voorzieningenniveau van winkels, scholen en zorgfuncties. Ook biedt het een oplossing voor de huidige en dreigende leegstand in het winkelcentrum en draagt het bij aan het rendabel houden van de metrolijn. Om van Centrum Reigerbos een levendige buurt te maken, met goede voorzieningen en ruimte voor arbeidsplaatsen, wordt circa 15-20% van het nieuwe programma als ‘niet-wonen’ functies gerealiseerd.

2.3.4 Fijnmazige hoofdstructuur

Centrum Reigerbos heeft al een centrale ligging in de wijk, maar een fijnmazige verknoping met de omgeving zorgt voor korte en logische loop-, fiets- en autoroutes. De aanzet voor zo’n structuur is al aanwezig, al zijn de fietstunneltjes en de aanloopstraten en steegjes van het winkelcentrum veelal gesloten en onaantrekkelijk. De nieuwe bebouwing en openbare ruimte sluiten daarop aan, zodat er een heldere en fijnmazige structuur ontstaat in en rondom het winkelcentrum en het metrostation. Het centrumgebied is daardoor goed en logisch bereikbaar vanuit verschillende delen van de wijk. In het fijnmazige grid liggen een aantal belangrijke hoofdroutes voor voetganger, fiets en auto: •

•

De fietsroute vanuit de winkelstraat, als onderdeel van de recreatieve dagroute voor fietsers door Centraal Park Gaasperdam en het Nelson Mandelapark naar het Anton de Komplein (noord-zuid). De oost-west georiënteerde fietsroutes langs de

•

•

koppen van het winkelcentrum. Dit zijn potentieel veilige avondroutes door Gaasperdam naar de centra van Gein, Holendrecht en de Amsterdamse Poort. De oost-west routes aan weerszijden van metrostation Reigerbos, die zorgen dat de metrohalte goed verbonden is met het winkelcentrum en de buurt. De Reigerbosdreef als auto-ontsluiting.

LEGENDA Pleinen levendigheid

rust

Straten dagelijks leven levendigheid

rust

2.3.5 Verbeteren van de pleinen

In het centrumgebied wordt ruimte gemaakt voor een extra plein, naast het groener en groter maken van het zuidelijke plein aan basisschool De Tamboerijn, het gezondheidscentrum en het kinderdagverblijf. Het huidige centrum van Reigersbos heeft nog weinig plekken met een combinatie van openbare functies (zoals horeca of een buurthuis) en een goede verblijfsplek in de openbare ruimte, zoals een aantrekkelijk plein. Plein in het hart Naast de metrohalte wordt een nieuw hart van het winkelcentrum gemaakt. Om dat te kunnen doen zal een van de kantoortorens gesloopt worden, net als het gelijkrichterstation en het kerkgebouwtje. De andere kantoortoren kan eveneens gesloopt worden, om plaats te maken voor een markant nieuw gebouw dat een meer stedelijk gevoel aan het plein geeft. Er ontstaat dan ruimte voor een groen plein met verblijfsmogelijkheden en aan de randen ruimte voor bijvoorbeeld terrassen. Een waterkunstwerk kan zorgen voor verkoeling. De markt blijft in de winkelstraat, maar op het plein kan extra ruimte aan de markt geboden worden.Het plein zorgt voor een goede verbinding met de bushalte aan de Reigersbosdreef en zorgt voor een aangename entree van het winkelcentrum. Investeringsnota Centrum Reigersbos 29

Vogelvlucht plein bij de kerk 30 Investeringsnota Centrum Reigersbos

Principekaart Buurtparkjes inrichten voor parkgebruik Zuidelijke plein bij de school Het openbare (school)plein bij de Tamboerijn, het gezondheidscentrum en het kinderdagverblijf blijft een rustig plein, maar wordt groter en groener. Door de aanwezigheid van de singel is er een mooie kans om een aantrekkelijke oever te maken met grastrappen om op te zitten en tevens ruimte om deze oever natuurvriendelijk te maken met ruimte voor ecologie. In het plan zit de optie om de huidige voetbalkooi te vervangen voor een nieuw urban sportveld op een andere plek van het plein. De huidige voetbalkooi wordt goed gebruikt, maar staat wel dicht op het gezondheidscentrum. In de vervolgfase wordt samen met de buurt gekozen voor behoud van de voetbalkooi of vorm geven aan een nieuw sportveld. Plein rondom De Drie Stromenkerk Het bestaande pleintje rondom de Driestromenkerk is onlangs verbeterd met nieuwe pleinverharding. Het plein biedt ruimte voor de markt en bij voorkeur ook voor een terras voor de horeca in de plint op de hoek van de winkelstraat. Eventueel is vergroenen van het kerkplein een optie, als er voor de markt extra ruimte komt op het plein in het hart. Maar dit doen we alleen als blijkt dat de marktondernemers het nieuwe plein in het hart van het centrum een geschiktere locatie vinden voor hun marktkramen dan de huidige locatie bij de Driestromenkerk.

2.3.6 Inrichten buurtparkjes

Ondanks het vele groen in Reigerbos zijn er in Centrum Reigerbos weinig plantsoenen en pleinen die prettig zijn om in te verblijven. Bewoners kiezen vaker voor een wandeling in de Hoge Dijk of het Gaasperpark. Recreatieve looprondjes en groene verblijfsplekken in en rondom het centrumgebied zijn een welkome aanvulling dichter bij huis. De winkelstraat en pleinen, de groenstroken aan de

fietspaden en de Reigerbosdreef kunnen daartoe beter ingericht worden, bijvoorbeeld met gevarieerde beplanting, zitgelegenheden en sport en spel aanleidingen. De Reigersbosdreef krijgt een relatief breed profiel met veel ruimte voor groen en bomen. Er zijn meerdere locaties die specifiek ingericht worden als buurtpark, met mogelijkheden voor verblijven, ontmoeten en sport- en spel. Het gaat daarbij onder andere om het groen langs de fietspaden: • de groenstrook aan het Puifluikpad, tussen het pleintje bij de kerk en de ecologische groenstrook (tussen Gein en Reigersbos) • en de waterverbinding (Snellewaardgracht) tussen de winkelstraat en het schoolplein. Daarnaast om de bestaande hoven (Renkumhof en Rhenenhof) direct aan de westzijde van de Reigersbosdreef. De nieuwe bebouwing ligt daarmee niet aan een dreef, maar aan een parkachtige omgeving. De huidige groene ruimtes van de Rhenerhof en Renkumhof kunnen beter ingericht worden zodat ze samen als één buurtpark aanvoelen. De bosschages langs de dreef kunnen diverser en iets opener waardoor er een meer ruimtelijke relatie vanuit de omgeving ontstaat met de Reigersbosdreef. Voor de beplanting is dit een kans om een aantrekkelijkere onderbegroeiing te realiseren, die een rijker beeld oplevert, maar ook aantrekkelijker is voor o.a. insecten, vogels en kleine zoogdieren.

2.3.7 Hoge dreef: auto en fiets gescheiden

Het gescheiden verkeerssysteem met verhoogde autodreven heeft voordelen, maar ook nadelen. De anonieme ruimtes langs de dreven zijn niet levendig en vooral in de avonduren verlaten. Dit draagt niet bij

aan het gevoel van veiligheid. Dat geldt ook voor de fiets- en voetgangerstunneltjes die onder de dreven door lopen en voor de fietspaden langs de blinde gevels van de koppen van het winkelcentrum. Deze ruimtelijke problemen lossen we op door de anonieme parkeervelden te bebouwen. De Reigersbosdreef wordt ontwikkeld tot een straat met woonadressen en ter hoogte van het winkelcentrum met bedrijvigheid. Zo ontstaan ook voorkanten van gebouwen aan de dreef en aan fietspaden. De hoge dreef, met gescheiden auto- en langzaam verkeer, functioneert op zichzelf goed. Bovendien geeft de hoge en groene dreef veel identiteit aan de wijk. De dreef blijft daarom op hoogte. De fietstunnels blijven behouden, zijn inmiddels opgeknapt met bijzondere schilderingen en goede verlichting.

Investeringsnota Centrum Reigersbos 31

Impressie bushalten Reigersbosdreef

32 Investeringsnota Centrum Reigersbos

Principekaart Metro, bus en fiets koppelen snel en comfortabel overstappen 2.3.8 Metro, bus en fiets koppelen

De overstap van metro op bus en van openbaar vervoer op fiets wordt verbeterd. De bushaltes en de metrohalte liggen nu op een flinke afstand van elkaar. Vooral vanuit de halte aan het zuidelijke deel van de Reigerbosdreef kost het veel tijd om over te stappen op de metro. Ten tweede liggen de bushaltes nu anoniem aan de dreef, achter bosschages en op afstand van de woningen, waardoor het niet veilig en prettig is om naar de bushalte te lopen. Door de bushaltes dichter bij de metro te leggen, worden zij beter gekoppeld aan het metrostation. De loopafstand wordt zo verkleind, de overstaptijd verminderd en mensen worden gemotiveerd om openbaar vervoer te gebruiken. Door woningen aan de dreef toe te voegen, komen de halten beter in het zicht te liggen en worden de looproutes tussen de metro en bus sociaal veiliger. Naast de overstap van de metro op de bus, kan ook de overstap van metro of bus op de fiets verbeterd worden door (extra) fietsnietjes te plaatsen bij de ingang van het metrostation. De beschreven ingrepen zorgen gezamenlijk voor een metro-, bus- en fietshub en dragen bij aan het verminderen van het autogebruik en het bevorderen van duurzame mobiliteit.

2.4 Inpassing en inrichting 2.4.1 Relatie openbare ruimte en functies

Het huidige centrum van Reigersbos heeft nog weinig plekken met een combinatie van openbare functies (zoals horeca of een buurthuis) en een goede verblijfsplek in de openbare ruimte, zoals een plein. Bij de metrohalte, het kerkpleintje en de fietsstraten

langs het winkelcentrum liggen kansen om straten en pleinen van het dagelijks leven te maken, met functies die voor meer levendigheid zorgen in de openbare ruimte. Rust, reuring en levendigheid Verschillende functies hebben specifieke vestigingsen locatievoorwaarden. We gaan daarbij uit van ‘levendigheid’ in de winkelstraat en op de pleinen, ‘reuring’ aan de Reigerbosdreef en ‘rust’ aan de randen van het centrumgebied. Zo is voor een koffiehuis een levendige plek met ruimte voor terrassen op de zon wenselijk en voor productieve bedrijven een locatie die goed is ontsloten vanuit de wijkwegen vanwege de bevoorrading. Sommige van de maatschappelijke voorzieningen, bijvoorbeeld cultuur of een jongerencentrum, passen op de plekken met levendigheid. Andere, zoals een basisschool, passen juist het beste op een luwe plek. Levendige pleinen en fietstraten Voorkomen moet worden dat er in het centrum van Reigersbos grotere stille stukken ontstaan die ’s avonds uitgestorven zijn. Omdat auto’s en fietsers/voetgangers van elkaar gescheiden zijn, is sociale veiligheid voor voetgangers en fietsers extra belangrijk. Bedrijven zijn ’s avonds verlaten. Zij staan vooral langs de dreven, waar het geen probleem is als het ’s avonds stil is. Met uitzondering van het blok direct ten noorden van de metrohalte, in verband met de routing door het winkelcentrum en de sociale veiligheid van bushaltes.

Horeca- en avondfuncties passen goed op de plekken waar fietsers en voetgangers zijn. Dus aan de doorgaande fietsroutes en de pleinen. Met specifieke aandacht voor de hoeken van de winkelstraat en de hoeken waar de dreven de fietstoutes kruisen. Investeringsnota Centrum Reigersbos 33

Voorbeelduitwerking in vogelvlucht - van oost naar west

34 Investeringsnota Centrum Reigersbos Voorbeelduitwerking in vogelvlucht - van west naar oost

Principekaart Functies begane grond (indicatief) Langs de fietsstraten van de dreef naar de winkelstraat zijn veel dichte gevels van bergingen en supermarkten. De beleving op straat kan aanzienlijk verbeteren wanneer deze gevels open worden gemaakt, en entrees aan de fietspadzijde worden gelegd. Ook de huidige arcade aan het plein bij de kerk is donker en kan verbeterd worden. Hiervoor zijn verschillende mogelijkheden: •

•

•

Het transformeren van de bestaande gebouwplint naar kleinschalige (winkel)ruimten. De bergingen en de supermarkten zouden dan (deels) verplaatst kunnen worden naar de aangrenzende nieuwbouw, waarbij de supermarkten hun ingang aan de winkelstraat behouden en de bergingen een gemeenschappelijke ingang aan het fietspad krijgen; Het verleggen van de ontsluiting van de bestaande trappenhuizen van het Renooiplein naar de Snellewaardgracht zijde. Voor de bestaande woningen zouden dan portieken aan de Snellewaardgrachtzijde kunnen komen; Het aanpassen van de arcade aan het kerkplein, door de ontsluiting van de trappenhuizen te verplaatsen en eventueel de winkelplint naar voren te zetten. Vergelijkbaar met hoe dat eerder is gedaan bij de trappenhuizen aan de winkelstraat.

Het verplaatsen van de bergingen, de supermarkten en ontsluitingen is alleen mogelijk wanneer de eigenaren hiervan een verplaatsing zien zitten en hieraan mee willen werken. De toekomstige plannen kunnen ook zodanig vorm gegeven worden, dat de bergingen en supermarkten op de huidige locaties blijven. De trappenhuizen kunnen dan ook direct via openbaar gebied ontsloten blijven zoals in de huidige situatie. In de volgende fase zal dit samen met de