1. Brief wh Dijksma d.d. 10 december 2020 aan raad inz voortgang implm gov traject.pdf

Bezoekadres Entrada 600 1114 AA Amsterdam-Duivendrecht

Postbus 2181 1000 CD Amsterdam Telefoon 020 255 3000

Retouradres: Gemeente Amsterdam, Postbus 2181, 1000 CD Amsterdam

Aan de leden van de Gemeenteraad Amsterdam

*Z10AEA7496D* Datum Ons kenmerk

10 december 2020 MET/SBZ/UIT/00210

Uw kenmerk Behandeld door

H. Jagersma

Kopie aan Bijlage(n) Onderwerp

Voortgang implementatie governance-traject van de Vervoerregio, GVB en gemeente Amsterdam

Geachte leden van de Gemeenteraad,

Hierbij wil ik u graag informeren over de voortgang van de implementatie van het zogenoemde governance-traject van de Vervoerregio, GVB en gemeente Amsterdam (directies Metro en Tram, Verkeer en Openbare Ruimte). Op 22 juni jl. heb ik u geïnformeerd over de start van het governancetraject naar aanleiding van het rapport van Pedro Peters. OV-ambitie voor stad en regio Zoals al eerder in Regioraadsbrieven over het governance-traject is aangegeven, groeien Amsterdam en de regio hard. Die groei is, ondanks de nieuwe realiteit sinds begin dit jaar met de coronacrisis, nog steeds voorzien. Stad en regio zijn een economische motor, met een grote aantrekkingskracht op mensen om er te wonen, te werken en te verblijven. Daar horen ambitieuze plannen bij op het gebied van openbaar vervoer en mobiliteit, die eveneens passen bij verdere verduurzaming en een gezonde leefomgeving. Immers, voor corona groeide het aantal reizigers flink. Op werkdagen werden gemiddeld 1 miljoen reizigers vervoerd. Het aantal reizigerskilometers in de metro (GVB) steeg van 473 miljoen naar 549,3 miljoen in 2019. Stad en regio willen de bereikbaarheid voor de reiziger via het ov zoveel als mogelijk vergroten en meer autoluw maken. Vaak en snel reizen in een brede stedelijke ring, met slimme en logische

Gemeente Amsterdam

Datum 10 december 2020 Kenmerk MET/SBZ/UIT/00210 Pagina 2 van 6

verbindingen tussen metro, bus, tram en aansluiting op trein, auto, fiets en de luchthaven. Verder blijft de vraag naar woningen onverminderd aanwezig, waarbij een beschikbaar openbaar vervoerssysteem een voorwaarde is. Het ontsluiten van gebieden maakt immers de bouw van nieuwe huizen mogelijk. Verbeterde samenwerking Om voldoende toegerust te zijn op de genoemde mobiliteitsopgave in regio en de stad is het naast het hebben van voldoende financiële middelen - nodig dat de samenwerking van de daarbij betrokken spelers (gemeente Amsterdam, Vervoerregio en GVB, ofwel: de Amsterdamse OVketen) goed verloopt. Zowel in de cultuur en samenwerking, als in de formele organisatiestructuur zien de Vervoerregio, GVB en gemeente Amsterdam ruimte en noodzaak voor verbetering. De drie organisaties zien een verbeterde samenwerking dan ook als kans om te werken aan toekomstige OV- en mobiliteitsplannen die passen bij ambities op het gebied van stedelijke ontwikkeling, duurzaamheid en gezondheid. Een geoliede reizigersmachine als onderdeel van een integraal en slim werkend OV-systeem is noodzakelijk als drager van stedelijke mobiliteit. De coronacrisis maakt nog eens extra urgent dat juist nu de drie organisaties elkaar makkelijk weten te vinden en hun precieze rol in het speelveld wordt verduidelijkt.

Deze periode biedt daarbij ook een kans voor de organisaties om met een frisse blik te kijken hoe gezamenlijk het openbaar vervoer in de toekomst versterkt kan worden. Dat heeft effect op de stad Amsterdam, maar ook op de omliggende gemeenten in de Vervoerregio. Een goed voorbeeld van deze vooruitziende blik is het investeringspakket dat recent door de Vervoerregio is gepresenteerd. Investeringen in verkeersveiligheids- en OV-projecten, zero emissiebussen en reizen buiten de spits, zullen de mobiliteit in de regio na corona opnieuw vormgeven, het openbaar vervoer aantrekkelijk houden en de economie in onze regio stimuleren. Voortgang in werksporen De drie organisaties hebben in juni de aanbevelingen van Pedro Peters overgenomen en gebruiken zijn adviezen als basis voor de implementatie van het governance-traject. Hier liggen inhoudelijke voorverkenningen aan ten grondslag. Peters heeft voor de drie partijen verbetervoorstellen gedaan in governance, aansturing en samenwerking, waarbij als uitgangspunt is genomen dat sterk samenspel leidt tot een beter OV. De situatie rondom concessie Amsterdam (combinatie van bus, tram, metro en opdrachtgeverschap rondom beheer en onderhoud en meerjarige vervanging) is complex en wijkt sterk af van andere concessies in de regio.

Meer duidelijkheid over ieders rol, bevoegdheid en verantwoordelijkheid moet uitmonden in een voor ieder werkbaar organisatiemodel. Met de implementatie van het governance-traject is de Vervoerregio de verantwoordelijk opdrachtgever op strategisch bestuurlijk niveau als systeemverantwoordelijke en financier van het OV. De gemeente Amsterdam is de verantwoordelijke overheid voor verkeer en openbare ruimte in Amsterdam en bepaalt samen met de Vervoerregio de beleidsvisie hoe de reiziger het beste bediend kan worden. Daarbij is de gemeente Amsterdam aandeelhouder van GVB. Voor de bijzondere (infrastructurele) projecten vormt de gemeente Amsterdam een nieuwe in te richten directie Bijzonder Projecten (als opvolger van de directie Metro en Tram). GVB is een krachtige,

Gemeente Amsterdam

Datum 10 december 2020 Kenmerk MET/SBZ/UIT/00210 Pagina 3 van 6

gemoderniseerde uitvoeringsorganisatie die het stedelijk OV exploiteert en het beheer, onderhoud van het rail- en metronetwerk aanstuurt en OV-projecten uitvoert. Om bovenstaande verantwoordelijkheidsverdeling tussen de partijen zo goed als mogelijk organisatorisch in te bedden, spitst het traject zich op basis van het rapport Peters toe op vier grote onderdelen (zie ook de Regioraadsbrief van 22 juni jl.) 1. Breng het beheer en onderhoud van de infrastructuur onder in een BV (GVB Railinfra BV). 2. Breng aansturing en opdrachtgeverschap van de OV-samenwerking geheel voor rekening en risico van de Vervoerregio. 3. Maak de Vervoerregio medeaandeelhouder van GVB. 4. Pas werkprocessen en afspraken aan rondom de strategische activa (materieel en vastgoed). Om tot tijdige implementatie te komen en het governance-traject op 1 januari 2022 af te ronden, werkt een programmateam samen met de drie organisaties (Vervoerregio, gemeente Amsterdam en GVB) vanaf juli dit jaar aan bovengenoemde trajecten in werksporen. De belangrijkste werksporen en mijlpalen staan hieronder beschreven: Werkspoor: Demarcatie en sturing De huidige driehoek voor de sturing van het beheer en onderhoud railinfrastructuur wordt vervangen door een rechtstreekse opdrachtgeversrelatie tussen de Vervoerregio en een nieuw te vormen GVB Railinfra BV.

Dit betekent dat de huidige subsidierelatie tussen de Vervoerregio en gemeente Amsterdam (directie Metro en Tram, hierna MET) komt te vervallen. De Vervoerregio wordt opdrachtgever van de opdrachtnemer GVB Railinfra BV. De werkzaamheden die door GVB Railinfra BV worden uitgevoerd in opdracht van de Vervoerregio zijn hierbij voor rekening en risico van de Vervoerregio. Hiervoor moet een overeenkomst worden gesloten tussen de Vervoerregio en GVB Railinfra BV. De bestaande overeenkomsten tussen de Vervoerregio-MET en MET-GVB worden hierdoor vervangen. De gemeente Amsterdam maakt met de Vervoerregio hernieuwde afspraken over het gebruik van de openbare ruimte door partijen. Gemeente Amsterdam blijft het juridisch eigendom van de railinfrastructuur behouden. In het werkspoor worden de volgende afspraken gemaakt, die voortvloeien uit een hernieuwde sturing en rolverantwoordelijkheid: - Overeenkomst Beheer en Onderhoud Railinfrastructuur (BORI) tussen de Vervoerregio en GVB, omdat BORI wordt ondergebracht bij de nieuwe GVB Railinfra BV. - Overeenkomst Meerjarig Vervangingsprogramma (MVP) tussen de Vervoerregio en GVB, omdat MVP Metro en MVPO Tram wordt ondergebracht bij GVB Railinfra BV.

- Afspraken over assets/eigendom: Gemeente Amsterdam blijft rechtstreeks eigenaar van de railinfrastructuur, daarom moeten er afspraken worden gemaakt over de kwaliteitsborging van het (economisch) eigendom met de Vervoerregio. - Afspraken over samenwerking: Afspraken die gemaakt worden tussen de gemeente Amsterdam en de Vervoerregio over samenwerking over onder andere het gebruik van de openbare ruimte. Bijvoorbeeld in het kader van ingrepen in de stad, waarbij de programmering van werken, de beschikbaarheid van de infrastructuur en de verantwoordelijkheidsverdeling moeten worden afgestemd.

Gemeente Amsterdam

Datum 10 december 2020 Kenmerk MET/SBZ/UIT/00210 Pagina 4 van 6

- Afspraken over bijzondere projecten: Afspraken over de relatie tussen de Vervoerregio en de nieuwe Directie Bijzondere Projecten over de projecten van de Directie Bijzondere Projecten in opdracht van de Vervoerregio. Werkspoor: Inrichting De uitvoering van het beheer en onderhoud is nu belegd bij twee verschillende organisaties: METgemeente Amsterdam en GVB. Behalve voor de ‘bijzondere projecten’ zal in de toekomst alleen GVB Railinfra BV verantwoordelijk zijn voor beheer, onderhoud en vervanging. Daarnaast zal de opdrachtgevende of subsidieverstrekkende rol van de Vervoerregio prominent en gezagdragend moeten zijn, toegesneden op de nieuwe relatie die zij met GVB en de gemeente Amsterdam zal hebben. Daarmee is de inrichtingsvraag voor elk van de organisaties van belang en zal vanuit de nieuwe rollen en verantwoordelijkheden gezamenlijk invulling gegeven moeten worden aan het organisatie-inrichtingsvraagstuk. Voor medewerkers zal door de nieuwe inrichting van dit proces ook organisatorisch veel veranderen. Taken en verantwoordelijkheden die momenteel aan hen zijn toevertrouwd zullen (her)verdeeld worden over GVB en Vervoerregio verdeeld of ondergebracht in een nieuwe projectenorganisatie vanuit de gemeente Amsterdam. Deze projectorganisatie gaat zich focussen op grote, bijzondere en complexe projecten.

De drie organisaties realiseren zich terdege dat dit ingrijpende trajecten zijn die richting medewerkers met zorg, aandacht en conform een helder sociaal plan met duidelijke en tijdige communicatie gepaard moeten gaan. In het werkspoor worden de volgende afspraken gemaakt, die voortvloeien uit een hernieuwde inrichting van de organisaties: - Inrichting GVB: Inrichtingsplan en implementatie Railinfra BV binnen de holding GVB NV. GVB wordt aangewezen als spoorbeheerder in het kader van de Wet Lokaal Spoor en vervolgens worden de contracten BORI en MVP bij GVB ondergebracht. Dit betekent dat GVB naast haar taak van OV-exploitatie ook het beheer en onderhoud infra in het takenpakket krijgt. Dit vereist een wijziging van de huidige governance-structuur van GVB en het opstellen en uitvoeren van een inrichtingsplan. - Inrichting Vervoerregio: Inrichtingsplan en implementatie van een professionele opdrachtgever beheer en onderhoud Railinfra. De Vervoerregio wordt opdrachtgever en subsidieverlener en hierdoor ontstaan de volgende drie relaties waarover afspraken moeten worden gemaakt: 1. Van Vervoerregio als opdrachtgever naar GVB Railinfra BV als opdrachtnemer. Dit betekent dat contracten worden uitgevoerd door GVB voor rekening en risico van Vervoerregio. 2. Van de Vervoerregio als opdrachtgever naar (de projectorganisatie van) de gemeente Amsterdam als opdrachtnemer. 3.

Van de Vervoerregio als subsidieverstrekker naar (de projectorganisatie van) de gemeente Amsterdam als subsidieontvanger. - Inrichting Directie Bijzondere Projecten: De gemeente Amsterdam ontwikkelt haar projectonderdelen verder als een sterke projectenorganisatie, waarbij zij zich verder specialiseert en focust op grote, bijzondere en complexe projecten. Voor de OV-projecten geldt

Gemeente Amsterdam

Datum 10 december 2020 Kenmerk MET/SBZ/UIT/00210 Pagina 5 van 6

dat de toekomstige beheerder (GVB Railinfra BV) en exploitant (GVB Exploitatie BV) vanaf het begin van elk project volwaardig worden betrokken bij de projectorganisatie van de gemeente Amsterdam. Na de realisering dienen de projecten via kwalitatief hoogwaardige overdrachtsprotocollen worden opgeleverd/overgedragen aan spoorbeheerder GVB Railinfra BV. - Inrichting overige projecten gemeente Amsterdam. De meerderheid van de projecten die nu worden uitgevoerd door MET worden overgedragen aan de GVB. Er zullen echter ook projecten (bijvoorbeeld gevel tot gevel projecten of areaal-uitbreidingen in het kader van gebiedsontwikkeling) achterblijven die binnen de gemeentelijke organisatie worden uitgevoerd. Werkspoor: strategische activa Gemeente, Vervoerregio en GVB werken in het kader van de implementatie van de vernieuwde governance van de concessie Amsterdam binnen dit werkspoor samen aan het verbeteren van de werkwijze rondom de strategische activa. De strategische activa zijn zaken zoals rollend materieel, remises en procesinstallaties. De reden hiervoor is dat het huidige afsprakenkader formeel onvoldoende is geborgd. Soms is er onduidelijkheid over werkafspraken en de verdeling van verantwoordelijkheden.

De opgave is om tussen de Vervoerregio en GVB heldere en eenduidige werk- en procesafspraken te maken waarin er ruimte is voor bedrijfseconomische prikkels aan de kant van GVB. Dit gebeurt in samenwerking met de gemeente Amsterdam. Werkspoor: Aandeelhouderschap, rendement en dividend Dit werkspoor richt zich erop dat de Vervoerregio medeaandeelhouder wordt in GVB Holding NV. Onderzocht wordt wat voor soort aandeelhouderschap passend is voor de Vervoerregio. Hiermee worden de verhoudingen tussen aandeelhouders en inrichting van de governance binnen GVB NV verder vormgegeven. Voor het bepalen van het gewenste rendement en dividend beleid zijn de uitkomsten van eerder genoemde werksporen van belang. Planning en mijlpalen Zoals bovenstaand beschreven staat het plan om tot implementatie te komen, zijn de werksporen vanuit de drie organisaties bemenst en is men voortvarend bezig om tot voorstellen, afspraken en overeenkomsten te komen. Uiteraard zal de Regioraad besluitvorming rondom inrichting en zeggenschap tijdig voorgelegd krijgen. In het voorjaar krijgt u een overzicht van besluiten en daarbij behorende planning toegezonden. We vinden het belangrijk dat u een goed inzicht heeft welke besluiten wanneer aan u voorgelegd worden.

In het eerste en tweede kwartaal van volgend jaar is in ieder geval voorzien de volgende besluiten aan u voor te leggen:  Opdrachtgeversvisie; een besluitvormend document over de verantwoordelijkheid en de daaraan gekoppelde voorwaarden en verplichtingen van de Vervoerregio als integraal opdrachtgever en systeemverantwoordelijke voor het OV-systeem, in overleg met GVB.  Principebesluit/afsprakenkader voor de organisatieaanpassing; een document dat vastlegt met welk doel en onder welke voorwaarden en planning de organisatieaanpassingen worden vorm gegeven.

Gemeente Amsterdam

Datum 10 december 2020 Kenmerk MET/SBZ/UIT/00210 Pagina 6 van 6

Alhoewel dit een omvangrijk traject is, is er grote overtuiging en wil bij de drie partijen om begin 2022 het fundament van de nieuwe samenwerking te hebben staan om voor de reiziger een nog beter, slimmer en hoogwaardiger vervoersproduct te verzorgen. Een product dat moet leiden tot een beter werkend ov-systeem, minder bestuurlijke drukte, efficiëntie in organisatie en een versimpeling van de uitvoering in het dagelijkse werk. Met vriendelijke groet,

Sharon A.M. Dijksma Wethouder Verkeer en Vervoer, Water en Luchtkwaliteit