1. Brief toezegging baatbelasting_v4.pdf

Bezoekadres Stadhuis, Amstel 1 1011 PN Amsterdam Postbus 202 1000 AE Amsterdam Telefoon 14020 www.amsterdam.nl

Van de Retouradres: Postbus 202, 1000 AE Amsterdam Leden van de gemeenteraad van Amsterdam

Datum Behandeld door

3 december 2020 Ruimte en Duurzaamheid, Sander Vester, 06 230 45 657, s.vester@amsterdam.nl

Onderwerp Bijlagen

Toezegging baatbelasting -

Geachte raadsleden, Tijdens de raadsvergadering van 10 september 2020 heb ik u na een vraag van raadslid Groen toegezegd te zullen onderzoeken wat de kansen zijn voor de toepassing van baatbelasting in Amsterdam. Uitleg gebouwgebonden financiering Baatbelasting is een vorm van gebouwgebonden financiering (ggf). Gebouwgebonden financiering is een voor Nederland opkomende vorm van financiering van particulier vastgoed. Er wordt met name over ggf gesproken in het kader van duurzaamheidsinvesteringen – bijvoorbeeld te gebruiken voor isolatie of zonnepanelen. Een gewone lening die een gebouweigenaar aangaat, zal deze moeten aflossen indien hij het gebouw verkoopt, net als de reguliere hypothecaire lening. Gebouwgebonden financiering werkt anders. Niet een persoon maar het gebouw is “eigenaar” van de lening. Bij de verkoop van een gebouw verandert er niets aan de ggf-lening. De nieuwe gebouweigenaar zal automatisch verantwoordelijk worden voor verdere rente en aflossing van die lening. Dergelijke financiering kan als voordeel hebben dat sommige gebouweigenaren eerder geneigd zijn investeringen te doen in de verduurzaming van hun bezit. Dit geldt dan vooral als de terugverdientijd van de investering lang is. Het vooruitzicht dat de nog resterende lening (indirect) automatisch over gaat naar de nieuwe eigenaar, verlaagt voor sommigen de drempel tot het doen van investeringen.

Bijvoorbeeld indien zij denken te gaan verhuizen voordat de investering is terugverdiend. Ggf werk vooral voor grondgebonden woningen Gebouwgebonden financiering kan vooral voor eigenaar-bewoners voordelen hebben. Verhuurders, zeker professionele zoals corporaties, nemen investeringsbeslissingen op andere wijze. Hun tijdshorizon is in de regel niet afhankelijk van één specifieke huurder. Hoewel ggf in bepaalde gevallen ook voor appartementseigenaren kan werken, zijn het vooral de bewoner-eigenaars van grondgebonden woningen die er baat bij kunnen hebben. Dit is een klein deel van de Amsterdamse woningvoorraad. Verduurzaming gebeurt grotendeels aan of op de schil van een gebouw. Fundering, dragende muren, vloeren en daken zijn eigendom van de verenigingen van eigenaars (VvE). Dit geldt vaak ook voor kozijnen en beglazing. Grootschalige verduurzaming wordt

Het Stadhuis is bereikbaar met de metro of met tramlijn 7 en 14, halte Waterlooplein. Een routebeschrijving vindt u op www.amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam

3 december 2020 Pagina 2 van 4

meestal met het hele pand tegelijk gedaan. Als de VvE geld moet lenen om de ingrepen te kunnen betalen, dan is dat gebouwgebonden financiering. Een appartementseigenaar leent er dan zelf niets extra voor; hij zal bij verkoop van zijn appartement dus ook niet zelf met een eventuele restschuld kunnen blijven zitten. Bestaande alternatieven Bij sommigen leeft het beeld dat gebouweigenaren zonder ggf moeilijk of niet geld kunnen lenen voor duurzaamheidsinvesteringen. Dat beeld is onjuist. Zo kent Amsterdam twee laagdrempelige en aantrekkelijke duurzaamheidsfinancieringsproducten: de Energielening en het Duurzaamheidsfonds1. Beide zijn voor VvE’s beschikbaar. Individuele eigenaars kunnen ook van de Energielening gebruik maken2. Particulieren en VvE’s kunnen ook terecht bij het Nationale Warmtefonds van de Rijksoverheid (met daarin ook wat tot voor kort heette het Nationale Energiebesparingsfonds, NEF) Daarnaast biedt de reguliere hypothecaire lening (“bij de bank”) eigenaars aantrekkelijke financiering. Afsluitkosten en rente zijn aftrekbaar. Speciaal voor duurzaamheidsinvesteringen mogen banken en andere financiers voor hen extra geld uitlenen bovenop de reguliere leenruimte. Sommige banken bieden zelfs rentekorting over de gehele lening als er specifieke labelstappen gemaakt worden.

Baatbelasting Na deze meer algemene uiteenzetting over gebouwgebonden financiering, ga ik hieronder dieper in op een specifieke mogelijke vorm daarvan: baatbelasting. Baatbelasting is een vorm van belasting die een gemeente kan heffen van de eigenaar, wanneer deze baat heeft bij voorzieningen die tot stand worden of zijn gebracht door of met medewerking van het gemeentebestuur. Een voorbeeld daarvan is de aanleg van riolering of (extra mooie) inrichting van de openbare ruimte. Mensen die zijn aangesloten op de riolering hebben daar baat bij; winkeliers gelegen aan een mooier winkelgebied ook. In dat geval kunnen de aan de voorzieningen verbonden lasten geheel of gedeeltelijk omgeslagen worden over met name de eigenaar van de onroerende zaak. Middels een specifieke belasting betalen zij zodoende voor die investering. Baatbelasting wordt tegenwoordig soms ook ingezet als een specifieke vorm van gebouwgebonden financiering. Waar het simpel gesteld op neer komt is dat de gemeente (al dan niet met bijvoorbeeld een stichting daartussen) bijvoorbeeld een huis isoleert. De bewoner heeft daar baat bij; hij bespaart op energiekosten en woont comfortabeler. De gemeente heft vervolgens een belasting bij de bewoner die baat heeft, en krijgt zo gespreid over een lange periode haar isolatiekosten terug. Als de huidige bewoner verhuist, krijgt de volgende bewoner de aanslag.

De vraag van de heer Groen volgde na een artikel in het Algemeen Dagblad van 9 september 2020 over baatbelasting3. Hierin wordt ook gesproken over de onderneming De Woonpas. Zij wil huiseigenaren helpen hun bezit te verduurzamen. Zij biedt hiervoor een compleet pakket aan: van woningopname vooraf, via uitvoering van verduurzamingsmaatregelen tot en met inspectie en garantie. Voor de financiering werkt zij samen met onder andere gemeenten, die baatbelasting inzetten om de ge-

1 Op 16 december staat een voorstel geagendeerd bij de gemeenteraadsvergadering om ons Duurzaamheidsfonds aan te passen aan recente

ontwikkelingen, zodat er nog meer mogelijk wordt. 2 Vanwege regelgeving is dat het Duurzaamheidsfonds niet toegestaan. 3 https://www.ad.nl/wonen/minister-ollongren-vindt-dat-wijk-bij-duurstede-boekje-te-buiten-gaat-bij-verduurzamen-woningen~a17e8449/

Het Stadhuis is bereikbaar met de metro of met tramlijn 7 en 14, halte Waterlooplein. Een routebeschrijving vindt u op www.amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam

3 december 2020 Pagina 3 van 4

maakte kosten terug te verdienen. Tijdens een expertsessie op 24 november heeft de directie van Woonpas hun product toegelicht aan enkele raadsleden. Juridische kanttekeningen bij baatbelasting Het instrument baatbelasting wordt tegenwoordig ook wel ingezet bij de verduurzaming van een specifiek gebouw, in plaats van voor een collectief goed. De juistheid daarvan wordt betwist. In haar brief aan de Tweede Kamer4, schrijft de minister van BZK: “Hoewel dit [baatbelasting specifiek per woning] vanuit de ontwikkelde propositie gezien begrijpelijk is, staat dit haaks op het hierboven beschreven publieke karakter van de voorzieningen waarvoor de baatbelasting in het leven is geroepen en het algemene karakter van het vorderen van de kosten die met de publieke investering zijn gemoeid.” … “Deze werkwijze houdt bovendien een risico in op het moment dat de woningeigenaar de woning wil verkopen en financiering via de baatbelasting over moet gaan op een volgende eigenaar: die wordt niet gebonden door de fiscale vaststellingsovereenkomst die de eerste eigenaar met de gemeente sloot en kan beroep instellen tegen de belastingaanslag en aanvoeren dat de aanslag onrechtmatig is opgelegd. De kans dat de rechter daarin meegaat, is aannemelijk. Om onder andere deze redenen heeft het college van BenW van de gemeente Bergen na een second opinion in februari jl.

besloten af te zien van een pilot met de GVR5.” Kans voor baatbelasting in Amsterdam Woningverduurzaming terug laten betalen middels baatbelasting kan interessant zijn. Al enkele jaren volgt de gemeente daarom de ontwikkelingen op dit gebied. Ook met Woonpas is meermaals gesproken. Toch kies ik er niet voor nu baatbelasting in Amsterdam voor dit doel in te zetten.  Zoals ook duidelijk werd tijdens de expertsessie, is een baatbelasting-instrument (voorlopig nog) niet geschikt voor de bulk van het Amsterdamse particuliere woningbezit: appartementen. Appartementen zijn onderdeel van een VvE, en voor VvE’s zijn bestaan goede en goedkope gebouwgebonden financieringsmogelijkheden, zonder juridische haken en ogen. Dit zijn tenminste het Nationale Warmtefonds en de gemeentelijke Energielening en het Duurzaamheidsfonds.  Hoewel niet gebouwgebonden, kunnen bewoner-eigenaars van grondgebonden woningen aantrekkelijk via het Nationale Warmtefonds geld lenen. Ook kunnen zij (fiscaal aftrekbare) financiering krijgen via de reguliere hypothecaire lening.  Het implementeren van baatbelasting is niet gemakkelijk – helemaal als het niet gebruikt wordt voor het doel waarvoor de wettelijke mogelijkheid is gecreëerd, zoals voor specifieke gebouwen.

Het hierboven geschetste perspectief dat de gemeente de baat niet kan innen en dus haar geld niet terug kan krijgen, vind ik een weinig wenkend perspectief.  Onze Belastingdienst zal veel tijd en geld moeten steken in het inrichten van ICT systemen en het tenminste twintig jaar bijhouden en uitvoeren van het instrument. Dat wil ik hen alleen vragen als duidelijk is dat het instrument veelvuldig gebruikt gaat worden.

4 Beantwoording vragen van de leden Van der Lee (GroenLinks) en Van Eijs (D66) over de Gemeentelijke VerduurzamingsRegeling , 19 mei

2020, kenmerk 2020-0000205903 5 Gemeentelijke VerduurzamingsRegeling, een door onderneming Woonpas en haar partners ontwikkelde propositie voor de verduurzaming

van particuliere woningen. Een vorm van gebouwgebonden financiering met de gemeentelijke baatbelasting als grondslag maakt onderdeel uit van de GVR-propositie.

Het Stadhuis is bereikbaar met de metro of met tramlijn 7 en 14, halte Waterlooplein. Een routebeschrijving vindt u op www.amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam

 

3 december 2020 Pagina 4 van 4

De gemeente moet keuzes maken; we kunnen niet overal op inzetten. Dan kies ik liever voor andere zaken die sterker bijdragen aan onze verduurzamingsdoelstellingen. Sommigen suggereren dat gebouwgebonden financiering gebruikt kan worden voor hen die aan hun (reeds voor duurzaamheid verhoogde) leenplafond zitten. Met ggf worden dan wettelijke leen-maxima omzeild omdat de lening niet aan een persoon/huishouden gekoppeld is. Daar ben ik terughoudend in. Amsterdammers kunnen zich in zo’n geval beter wenden tot het Nationale Warmtefonds waar speciaal voor “wel-willers maar (financieel) niet-kunners” faciliteiten komen.

Toekomstige ontwikkelingen De Rijksoverheid werkt al enige tijd aan het wettelijk goed mogelijk maken van gebouwgebonden financiering. Op 28 september 2020 werd bekend dat het traject is gestaakt om dit door banken en andere marktpartijen uit te laten voeren. Deze partijen lopen tegen teveel uitvoeringsproblemen aan. De minister van BZK heeft hierop aangegeven door te gaan met het traject, maar dan vanuit het publieke domein6. Als dat fonds ook ggf aan gaat bieden, dan is er ook voor Amsterdamse bewonereigenaars van grondgebonden woningen een solide ggf-product. Binnen de groep gemeenten die onderdeel zijn het programma Proeftuin Aardgasvrije Wijken wordt ook gesproken over ggf. Zeker bij sommige gemeenten met veel grondgebonden woning is er interesse om hier snel een stap verder in te zetten – vooruitlopend op Haagse ontwikkelingen. Daartoe is een project opgezet, met actieve betrokkenheid vanuit de VNG. Amsterdam draagt daar aan bij. De ambitie is te komen tot onder andere een (woonlastenneutrale) gebouwgebonden financieringsoplossing voor het aardgasvrij maken van de particuliere woningvoorraad. De al-dan-niet automatische overdraagbaarheid van gebouwgebonden financiering is onderdeel van dit traject.

Samengevat: zolang het ontbreken van gebouwgebonden financiering voor eigenaar-bewoners van grondgebonden woningen nog geen grote vertraging oplevert in de verduurzaming van de stad, wacht ik liever tot er een solide ggf-product is gemaakt. Mochten Amsterdamse eigenaar-bewoners van grondgebonden woningen in grote getale hinder ondervinden van het nog niet bestaan van een ggf-propositie, dan ben ik uiteraard bereid dit te heroverwegen. Ik hoop u hiermee voldoende te hebben geïnformeerd. Met vriendelijke groet,

Marieke van Doorninck Wethouder van Ruimtelijke Ontwikkeling en Duurzaamheid

6 De minister heeft het Nationaal Warmtefonds gevraagd te bezien onder welke voorwaarden zij gebouwgebonden financiering kunnen

ontwikkelen en aanbieden.

Het Stadhuis is bereikbaar met de metro of met tramlijn 7 en 14, halte Waterlooplein. Een routebeschrijving vindt u op www.amsterdam.nl