1 - Bijlage 1 - Klimaatrapportage

1

Klimaatrapportage 2021

Nieuw Amsterdams Klimaat Routekaart Amsterdam Klimaatneutraal 2050 April 2021

Index

Klimaatrapportage 2021

2

Index

Index

Inleiding

Terugkijken We kijken terug aan de hand van indicatoren en uitgevoerde maatregelen.

Vooruitkijken We kijken vooruit met een geactualiseerde prognose en nieuwe maatregelen.

Gebouwde omgeving

Elektriciteit Elektriciteit

Randvoorwaarden

Pijler 1 Opschalen van de wijk-voor-wijk aanpak aardgasvrij Pijler 2 Ontwikkelen van duurzame bronnen voor het warmtenet Pijler 3 Doorgroeien naar een stadsbrede warmte-infrastructuur Pijler 4 Energiezuinig maken van woningen Pijler 5 Energiezuinig maken van zakelijke markt Pijler 6 Energiezuinig maken van maatschappelijke gebouwen Pijler 7 Energieneutraal bouwen

Pijler 10 Maximaal opwekken van zonneenergie op daken Pijler 11 Optimaal benutten potentie windenergie Pijler 12 Werken aan een toekomstbestendige elektriciteitsinfrastructuur

Pijler 17 Bouwen aan de beweging in de stad Pijler 18 Werken aan een klimaatrechtvaardige energietransitie Pijler 19 Stimuleren kennisontwikkeling en duurzame innovatie Pijler 20 Ruimte voor energietransitie en infrastructuur

Mobiliteit Pijler 8 Beperken vervuilende verkeerbewegingen Pijler 9 Verschonen van alle vervuilende voer- en vaartuigen

Haven & Industrie Pijler 13 Transformeren van de haven naar de duurzame batterij Pijler 14 Ontwikkelen groene waterstofeconomie Pijler 15 CO2-uitstoot afvangen, opslaan en hergebruiken Pijler 16 Energie besparen in de industrie

Risicoparagraaf Bijlagen Colofon

Inleiding

Inleiding Met de Routekaart Amsterdam Klimaatneutraal hebben we in 2020 vastgesteld wat onze ambitie is voor de Amsterdamse energietransitie met zowel een langetermijnvisie als acties voor de korte termijn. Alleen kunnen we het verschil niet maken. We hebben allemaal een stuk van de verantwoordelijkheid en zijn sterk afhankelijk van elkaar om de CO2-reductiedoelen te halen. Samen zijn we al jaren bezig met energie besparen en duurzame energie opwekken. Maar er is meer nodig en het moet sneller. Versnellen doen we samen met bewoners, bedrijven en organisaties in Amsterdam, maar ook met de regio, de provincie, het Rijk en Europa. Met deze jaarlijkse Klimaatrapportage laten we, een jaar na de vaststelling van de Routekaart, zien waar we staan.

3

Index

Inleiding

4

De energietransitie kan niemand alleen

Leeswijzer

Vooruitkijken

De Klimaatrapportage is de centrale plek waar we jaarlijks rapporteren over alle acties en maatregelen die impact hebben op de reductie van CO2-uitstoot van de stad. In de jaarlijkse Klimaatrapportage kijken we aan de hand van indicatoren (waaronder de CO2-uitstoot) en uitgevoerde maatregelen terug op de voortgang van de uitvoering van de Routekaart Amsterdam Klimaatneutraal 2050. Zo kunnen we leren van wat er werkt en wat anders en beter kan.

Ook kijken we vooruit met een nieuwe streefwaarde en prognose voor 2025 en een geactualiseerde prognose voor 2030. Deze prognoses actualiseren we jaarlijks aan de hand van nieuwe informatie over concretisering van plannen en autonome ontwikkelingen. Zo weten we of we op koers liggen of dat aanvullende maatregelen nodig zijn om de doelstelling van 55% CO2-reductie in 2030 te realiseren.

turen Bijs

Routekaart 2020

Ac t

Hiernaast informeren we ook meer in detail via aparte rapportages over onder andere de voortgang van het verduurzamen van de gemeentelijke organisatie, programma aardgasvrij, actieplan luchtkwaliteit, programma autoluw en over het plan voor duurzaam herstel. Eind 2021 evalueren we de strategie Amsterdam Circulair en het bijbehorende innovatie- en uitvoeringsprogramma.

aatregelen u nm itv se o ie

Kl im

Terugkijken

ing grot be t aa

en er

Uitvoering Routekaart Continu gesprek met de stad

Kennisontwikkeling en innovatie

2020

2021

2030

Index

2040

2050

De Klimaatrapportage bestaat uit meerdere delen. In het eerste, algemene deel kijken we terug op 2020 en vooruit naar 2025 en 2030. Vervolgens blikken we in het tweede deel per transitiepad en pijler aan de hand van indicatoren terug op 2020 en vooruit op wat we de komende periode gaan doen en welke aandachtspunten er zijn. Dit doen we beknopt. Voor het complete overzicht van de stand van zaken en wat we gaan doen in 2021 verwijzen wij naar de bijlage: Maatregelentabel. Tot slot beschrijven we een aantal essentiële randvoorwaarden.

Terugkijken

Terugkijken De CO2-uitstoot van de stad daalt in 2020 verder, het aantal zonnepanelen op daken groeit hard en het algemene draagvlak van Amsterdammers voor de overstap naar duurzame energie blijft hoog. We zijn trots op de in 2020 gerealiseerde resultaten en tegelijk ervaren we hoe weerbarstig de praktijk kan zijn. Zodra de plannen concreter worden, komt het voor bewoners dichterbij en kunnen er vragen of zorgen ontstaan. Dat schuurt soms. Het zoekproces naar geschikte locaties voor windturbines aan de randen van de stad leidt tot een stevig maatschappelijk debat.

5

Index

Terugkijken

6

Daling CO2-uitstoot in 2020

Concrete resultaten in 2020

Deze rapportage gaat over 2020. Ondanks de groei van de stad is de CO2uitstoot in Amsterdam sinds 2010 aan het dalen en groeit de duurzame opwek via zonne-energie. Voor 2020 is de inschatting dat een verdere daling van de CO2-uitstoot is gerealiseerd van 15% (ten opzichte van 2017, peiljaar Routekaart). De gemiddelde uitstoot per inwoner neemt af, zoals te zien is in de bijlage. De daling van de uitstoot in 2020 wordt voor een aanzienlijk deel veroorzaakt door de impact die de coronacrisis heeft op het economisch en maatschappelijk functioneren van de stad.

We zijn in de volle breedte van de energietransitie aan de slag en zetten concrete stappen. De realisatie van zonne-energie verloopt voorspoedig. Het aantal MW zonnepanelen is in 2020 met 70% gegroeid (t.o.v. 2019) en er zijn inmiddels voor 124 MW zonnepanelen geplaatst op Amsterdamse daken. Begin 2021 liggen er ongeveer een half miljoen zonnepanelen in Amsterdam. De voorbereidingen voor het aardgasvrij maken van buurten gaat gestaag door en in 2020 zijn ruim 8.000 woningen op het warmtenet aangesloten. Sinds begin 2020 is de kolencentrale aan de Hemweg voorgoed gesloten. Ook maken we ons, samen met anderen, sinds een aantal jaren hard voor een CO2-heffing voor de industrie en deze is vanaf begin 2021 een feit. Deze heffing loopt de aankomende jaren steeds verder op en geeft de industrie een stevige prikkel om over te stappen op duurzame alternatieven. Vanaf eind 2020 is de milieuzone voor de meest vervuilende dieselauto’s ingesteld en zijn er veel meer laadpunten voor elektrische auto’s in de stad. Sinds het Amsterdamse Klimaatakkoord zien we iedere week ergens in de stad een nieuw initiatief ontstaat om te verduurzamen, de beweging groeit. We krijgen steeds scherper zicht op wat er nodig is en wat werkt en wat niet.

Impact coronacrisis De coronacrisis heeft een grote impact op onze stad en ons leven. Er zijn een flink aantal sectoren hard geraakt waaronder de evenementenbranche, kunst & cultuur, horeca, MKB en taxibranche. Ook de ziekenhuizen en zorginstellingen hebben op dit moment hun prioriteiten elders dan bij verduurzaming liggen. Iedereen werkt zo veel mogelijk thuis en kinderen en jongeren zijn een flinke periode niet naar school geweest. Werkzaamheden en adviesgesprekken over duurzame maatregelen bij mensen thuis zijn door de lockdown beperkt mogelijk. Nieuwe contacten leggen en het uitbreiden van het netwerk van duurzame initiatieven via online wegen is lastig. Controles bij bedrijven of bezoeken van energiecoaches hebben ook minder plaatsgevonden. Tegelijkertijd hebben we nieuwe manieren gevonden om te communiceren via allerlei verschillende online vormen en bereiken we hier soms ook juist meer of andere mensen mee.

Index

Terugkijken

7

Plan voor duurzaam herstel

Samenwerking in de praktijk

Met het Duurzaam herstelplan investeren we €78 miljoen in een pakket aan maatregelen dat bijdraagt aan werkgelegenheid en aan de verduurzaming van de stad. Het gaat om investeringen in onder meer het renoveren en isoleren van panden, het versneld aardgasvrij maken van woningen en zonnepanelen op daken van corporatiewoningen. De zes ‘duurzame banenmotoren’ kunnen – samen met de bijbehorende staande beleidsambities – tot en met 2025 naar verwachting tot circa 3.800 arbeidsjaren aan extra werkgelegenheid en tot CO2-reductie leiden. Deze investeringen kunnen tot en met 2025 zo’n €2,7 miljard aan private investeringen activeren. We pakken de handschoen op om nú maatregelen te nemen die bijdragen aan duurzaam economisch herstel. Dit levert niet alleen banen op, maar is ook goed voor het klimaat.

Niemand kan alleen het verschil maken. We hebben allemaal een stuk van de verantwoordelijkheid en zijn sterk van elkaar afhankelijk om de doelen te halen. Er zijn in 2020 goede resultaten gerealiseerd en tegelijk ervaren we dat de praktijk van het omzetten van ambities in uitvoering weerbarstig is, dat niet alles lukt en dat we nog veel moeten ontwikkelen. Het uitwerken in concrete projecten en acties kost veel tijd en capaciteit, samenwerken is soms ingewikkeld en de gemeente gaat niet overal over. We zijn aan de slag maar hebben aanvullend wettelijk instrumentarium en financiële middelen van het Rijk nodig om bijvoorbeeld meer wijken van het aardgas af te krijgen of extra milieuzones in te voeren. We maken stappen in de goede richting en zien tegelijk in de dagelijkse praktijk steeds beter hoe groot en complex de verandering naar een klimaatneutrale stad is. In de stad is een groeiende groep koplopers, ondernemers en inwoners, die bruist van de energie en zeer actief aan de slag is met de energietransitie, met diverse initiatieven en projecten, van klein tot groot. Van het plaatsen van radiatorfolie, het gezamenlijk inkopen van zonnepanelen, de lancering van veelbelovende waterstofprojecten in de haven tot met de buurt op zoek gaan naar een alternatieve bron voor warmte.

De gemeente ondersteunt bewoners- en particuliere initiatieven om hun buurt aardgasvrij en klimaatneutraal te maken zoals WG-terrein, Green Light District, Middenmeer, Groen Gas Gaasperdam, buurtcoöperatie Oostelijk Havengebied, Bronnet Buikslotermeer en Oostpoort. Ook werken we nauw samen met onze partners in het Noordzeekanaalgebied aan een nieuw waterstofcluster. Inspirerende projecten waar we met elkaar veel van leren.

Index

Terugkijken

Draagvlak Het algemene draagvlak bij Amsterdammers voor duurzame energie is nog steeds hoog, zo blijkt uit de nieuwe enquêtes van OIS*. Meer dan 75% vindt de overstap naar duurzame energie een goede zaak. Ook over een aardgasvrij Amsterdam in 2040 is de meerderheid van de inwoners en organisaties nu positief. Tegelijkertijd zien we dat draagvlak voor beleid niet automatisch draagvlak voor concrete maatregelen betekent. We merken dat in de wijken waar we in gesprek zijn over aardgasvrij en in de zoektocht naar geschikte locaties voor windenergie, waarbij we zien dat in de meeste zoekgebieden veel bewoners kritisch zijn over het plaatsen van windturbines nabij hun eigen buurt en zich zorgen maken over de effecten van windturbines op hun leefomgeving en gezondheid. Amsterdammers zijn betrokken bij hun stad en als iets je aan het hart gaat dan maak je je daar druk om. En dus schuurt het soms in de uitvoering. Juist dan is het belangrijk dat we als gemeente blijven luisteren, weerstand serieus nemen en achterhalen welke perspectieven en drijfveren hieraan ten grondslag liggen. We blijven daarom leren en steeds weer op zoek naar een betere manier van samen met de stad antwoord geven op ‘hoe doen we dit met elkaar?’ Juist ook als het schuurt ontstaat er ruimte voor nieuwe en betere ideeën.

*Routekaart Klimaatneutraal Draagvlak Energietransitie, OIS, 2021 en Draagvlak energietransitie bedrijven en maatschappelijke instellingen, OIS, 2021.

8

Buurtgerichte aanpak aardgasvrij Voor het aardgasvrij maken van de stad geldt dat het een nieuw proces is voor de gemeente: in de buurtgerichte aanpak aardgasvrij zijn de woningeigenaren aan zet. Zij besluiten of, hoe en wanneer zij van het aardgas willen gaan. Dat betekent dat we als gemeente de regie voeren en inzetten op consensus voor een collectieve oplossing per buurt en een gezamenlijk Buurtuitvoeringsplan. Stapje voor stapje bouwen we in dit buurtproces aan draagvlak. Daarbij richten we ons in het gesprek op de urgentie van de energietransitie en het verleiden en ontzorgen van particuliere woningeigenaren. Die trajecten kun je niet te snel doorlopen. Bewoners hebben tijd nodig en zetten kleine stapjes in bewustwording, houding en gedrag. In de verkenningsfase in een buurt komen we vaak weerstand tegen. De ervaring is dat we vertrouwen krijgen door te blijven luisteren naar zorgen en wensen en weten wat de motivaties van bewoners zijn. We onderzoeken samen met de woningeigenaren welke techniek haalbaar en betaalbaar is. We maken bewoners duidelijk dat zij keuzevrijheid hebben en er ruimte is om eerst te beginnen met isoleren of individueel of met een complex een andere warmtetechniek te onderzoeken. Mits daar draagvlak voor is bij een grotere groep bewoners of de gebouwtypologie afwijkt van de rest van de buurt.

Over het ontzorgen van bewoners, het gemakkelijk overstappen op een ander warmtesysteem, maakt de gemeente afspraken met de woningcorporaties, stichting !WOON, het Regionaal Energieloket en Vattenfall.

Index

Vooruitkijken

Vooruitkijken Ieder jaar actualiseren we onze raming voor 2030 en kijken we of we op koers liggen richting onze doelstelling van 55% CO2-reductie in 2030 (ten opzichte van 1990). De eerste plannen liggen er nu, de uitvoering is gestart en de komende jaren werken we aan de verdere vertaling van doelstellingen naar concrete plannen, projecten en instrumentarium. We zijn positief over wat er tot nu toe is gerealiseerd, gaan verder met energiebesparing, het aardgasvrij maken van buurten en we stimuleren de opwek van duurzame energie. Deze opgave vraagt inzet van alle Amsterdammers, bedrijven en instellingen. Niemand kan dit alleen. Met de overgang naar duurzame energie zijn miljarden euro’s gemoeid en we rekenen hierbij op steun van het Rijk.

9

Index

Vooruitkijken

Geactualiseerde voorspelling voor 2030 De CO2-doorrekening voor 2030 is geactualiseerd en voorspelt dat we met de tot nu toe concreet gemaakte plannen, projecten en instrumenten een CO2-reductie van 37% (ten opzichte van 1990) kunnen realiseren. In de doorrekening is gewerkt met een bandbreedte omdat een voorspelling van toekomstige ontwikkelingen altijd onzekerheden in zich heeft. De vanaf 2010 ingezette dalende trend in de CO2-uitstoot zet verder door en dat is bemoedigend. De richting van de ontwikkeling is goed en de doorrekening laat zien dat als alles mee zit het doel nog steeds in bereik is. We hebben goed in beeld waar de CO2-uitstoot in Amsterdam plaatsvindt en wat de impact van beleid en maatregelen is. Een deel van de ambitie voor 2030 is inmiddels belegd in concreet beleid, instrumentarium en uitvoeringsplannen, maar de doorrekening laat ook zien dat er nog veel nodig is om de doelstelling van 55% CO2-reductie in 2030 te bereiken. Gemaakte plannen moeten worden uitgevoerd en een deel van de opgave moet nog verder worden geconcretiseerd. Ook laat de doorrekening zien dat er nog aanvullende plannen nodig zijn.

Tussendoel voor 2025 We markeren als gemeente heldere mijlpalen in de tijd. Hier voegen we nu een tussendoel aan toe van 5% CO2-reductie in 2025 (t.o.v. 1990). Door de groei van de stad is de CO2-uitstoot na 1990 toegenomen met 45% in het jaar 2010. Sindsdien daalt de uitstoot. In 2020 is deze naar verwachting nog 12% hoger dan het niveau in 1990. Landelijk ligt de uitstoot in 2020 al circa 25% lager dan in 1990 het geval was. Door een extra tussendoel voor 2025 geven we richting aan de ambitie voor 2030 en 2050 voor onszelf en onze partners.

10

Index

Vooruitkijken

11

CO2-uitstoot in Amsterdam In kton CO2-equivalenten Bron: OIS, CE Delft

CO2-uitstoot Amsterdam kton CO2equivalenten

Ambitie 2025

Ambitie 2030

Ambitie 2050

-5%

-55%

-95%

t.o.v. 1990

6.000

t.o.v. 1990

t.o.v. 1990

Doorrekening: raming 2030 t.o.v. 1990 met bandbreedte

5.000

4.000

-7% 3.000

-37% raming 2030

2.000

-54%

1.000

Realisatie Raming

0

1990

1995

2000

2005

2010

2015

2020

2025

2030

2035

2040

2045

2050

Het onafhankelijke adviesbureau CE Delft heeft een actualisatie van de CO2-doorrekening uitgevoerd. In de raming (middenwaarde) zijn de effecten van het voorgenomen beleid (met voldoende mate van concreetheid) van Amsterdam en het Rijk betrokken. Ook autonome ontwikkelingen (zoals de groei van de stad) maken hier onderdeel van uit. De CO2-uitstoot van Amsterdam daalt in 2025 naar verwachting tot 3.910 kton (nog 3% boven de uitstoot van 1990). In 2030 is de uitstoot naar verwachting verder gedaald tot 2.400 kton (37% lager dan in 1990). Vanwege onzekerheden over de toekomst is bij de doorrekening gewerkt met een bandbreedte. Voor 2030 is de bandbreedte van de uitstootreductie (ten opzichte van 1990) –7% tot –54%. In de ondergrens van de bandbreedte zijn alleen de effecten van het vastgestelde beleid meegenomen. In de bovengrens het voorgenomen beleid met het maximale of volledig beoogde effect.

Index

Vooruitkijken Verschillen in doorrekening In 2020 kwam de raming voor 2030 uit op een reductie van 48% met daarbij ook een bandbreedte in verband met onzekerheden. In de geactualiseerde doorrekening zien we een aantal verschillen ten opzichte van de doorrekening die in 2020 door CE delft is uitgevoerd. Hierdoor pakt de geactualiseerde raming lager uit dan vorig jaar. De verschillen worden veroorzaakt door: • Wijzigingen in landelijke ontwikkelingen in de verduurzaming van de elektriciteitsproductie Het Planbureau voor de Leefomgeving (PBL) heeft de verwachtingen hierover voor 2030 omlaag aangepast in de meest recente Klimaat- en Energieverkenning (ten opzichte van vorig jaar). Dit heeft grote impact op de geraamde CO2-uitstoot voor Amsterdam in 2030. Via onder andere de Regionale Energie Strategie (RES), het stimuleren van zonnepanelen op daken en het plaatsen van windmolens draagt Amsterdam bij aan de landelijke verduurzaming van de opwek van elektriciteit. • Actuele inzichten over de groei van datacenters Het nieuwe datacenterbeleid en de ontwikkelingen in de markt zorgen ervoor dat de verwachte totale groei van de datacentersector voor 2050 omlaag wordt bijgesteld. Vorig jaar is uitgegaan van een lineaire groei van het aantal datacenters in de periode tussen 2020 en 2050.

Inmiddels hebben we een preciezer inzicht en weten we dat deze groei vooral in de periode 2020-2030 plaatsvindt. Dit leidt in de raming voor 2030 tot een bijstelling naar boven van het verwachte elektriciteitsverbruik (en daarmee samenhangende CO2-uitstoot) van datacenters. In december 2020 is door de gemeenteraad beleid vastgesteld voor de vestiging van datacenters. In dit beleid worden grenzen gesteld aan de groei van de sector en aan het energie-, water- en ruimtegebruik van datacenters. Duurzaamheid is een belangrijke randvoorwaarde voor vestiging van nieuwe datacenters en er worden vanuit de gemeente concrete eisen gesteld aan het inkopen van duurzame elektriciteit en het benutten van de restwarmte voor het verwarmen van woningen. CE Delft betrekt het gebruik van groene stroom niet in de doorrekening. Als dit wel wordt meegenomen dan kan dat leiden tot een extra reductie ten opzichte van de raming. • Concretere uitgangspunten voor het aardgasvrij maken van de stad Vorig jaar is in de doorrekening uitgegaan van onze totale beleidsambitie op het gebied van aardgasvrij, zoals geformuleerd in de Routekaart. Inmiddels zijn er stappen gezet in de concretisering van het eerste deel van onze beleidsambitie.

Voor de invulling van het voorgenomen beleid is dit jaar door CE Delft in de doorrekening uitgegaan van concrete uitvoeringsplannen zoals de Warmtemotor (als onderdeel van het duurzaam herstelplan) en praktijkcijfers voor de diverse buurten waar de voorbereiding inmiddels is gestart. Dit is het eerste deel van onze beleidsambitie die is ingevuld met uitvoeringsplannen. Nieuwe uitvoeringsplannen of eventuele tegenslagen worden de aankomende jaren verwerkt in de jaarlijkse doorrekening. Op deze wijze kunnen we jaarlijks laten zien waar we staan in het pad richting 2030. Het pad waarin we ambities steeds meer concretiseren in plannen en projecten. Zo laten we zien in welke mate we verwachten er als maatschappij in te slagen om daadwerkelijk veranderingen door te voeren in de woningen, de straten, het energiesysteem, de openbare ruimte etc. en blijft het niet slechts een doorrekening van ambities. • Enkele overige kleinere wijzigingen Enkele overige kleinere wijzigingen zoals de groei van maatschappelijke voorzieningen die nu is meegerekend en een bijstelling in de verwachte efficiëntie van elektromotoren van het bestel-/vrachtverkeer.

12

Index

Vooruitkijken

13

Van ambitie naar uitvoering

Gestart met de uitvoering

We vertalen de ambitie steeds verder in een concrete aanpak per doelgroep met bijbehorende maatregelen en projecten. We weten dat de route naar het doel geen rechte lijn is, we onderweg regelmatig moeten bijsturen met aanvullende plannen en nieuwe maatregelen en dat er nog een flinke klus voor ons ligt. Soms zal ook blijken dat zaken tegenvallen of minder snel kunnen worden uitgevoerd. Dat hoort bij de transitie waar we in zitten.

Op basis van al deze plannen is gestart met de uitvoering. Zo zijn er veel zonnepanelen op daken neergelegd, worden buurten voorbereid om van het aardgas af te gaan, is een nieuwe milieuzone voor de meest vervuilende dieselauto’s ingesteld en ligt er een plan voor duurzaam herstel. Maar dat werk is nog niet af. Het is pas net gestart. De komende jaren concretiseren we steeds meer acties en maatregelen naar uitvoering, in samenwerking met bewoners, bedrijven en instellingen, en ook met de regio, de provincie, het Rijk en Europa en zetten we stappen op weg naar het doel van 55% CO2reductie in 2030. Een stevige steun vanuit het Rijk is hierbij essentieel.

De eerste grote plannen liggen er en de uitvoering is voortvarend gestart. Zo staat in de Transitievisie warmte wanneer welke buurt in Amsterdam van het aardgas afgaat en welk duurzaam alternatief de voorkeur heeft. Ook hebben gemeente en Havenbedrijf Amsterdam zich via de gemeentelijke Havenvisie en het Strategisch Plan van het Havenbedrijf Amsterdam doelstellingen gesteld aan de reductie van CO2-uitstoot in de haven. Hiernaast wordt via het nationale proces van de Regionale Energie Strategie ook in Amsterdam in beeld gebracht welke gebieden mogelijkheden bieden voor windturbines en zonne-energie en is in beeld welke alternatieve warmtebronnen beschikbaar zijn. In het Strategisch plan Laadinfrastructuur 2020-2030 staat hoe we grote stappen maken om te zorgen dat alle elektrische vervoersmiddelen opgeladen kunnen worden.

Index

Van ambitie naar uitvoering

Vooruitkijken

14

Extra inzet is nodig

Kansen voor opschaling

We weten steeds preciezer waar we staan in de opgave richting ons doel van 55% CO2-reductie in 2030 en voor een belangrijk deel wordt de uitvoering voorbereid. We zijn er echter nog niet en om de doelen voor 2025 en 2030 te halen moeten we nog een deel invullen met extra plannen en concrete maatregelen. Ook is er na 2030 een opgave richting een klimaatneutrale stad in 2050. De gemeente heeft hiervoor niet alle sleutels in handen en is hierbij in sterke mate afhankelijk van partners en andere overheden. We signaleren een aantal kansen in de stad maar kunnen alleen door samenwerking richting geven en snelheid maken.

• Extra energiebesparing bij grootverbruikers van energie. • Terugdringen energie-impact van datagebruik door innovatieve technische oplossingen te stimuleren. • Verdere verduurzaming en aardgasvrij maken van de zakelijke markt. • Plannen verduurzamen warmtebronnen verder concretiseren (geothermie, aquathermie, restwarmte). • Bijmengen groengas in bestaande gasinfrastructuur. • Een stadsbreed, buurtgericht, isolatieprogramma. • Verkennen van mogelijkheden voor meer CO2-afvang en -opslag. • Opschaling van elektrolysecapaciteit en mogelijke import van groene waterstof. • Naast stimuleren en faciliteren van inwoners, bedrijven en organisaties vaker regelgeving en verplichtingen inzetten (onder andere verplichting zonnepanelen op bedrijfsdaken, milieuzones voor extra gebieden of categorieën vervuilende voertuigen, ambitieuzere energie prestatie eisen voor nieuwbouw en uiteindelijk een verplichting om van het aardgas af te gaan).

CO2-uitstoot in Amsterdam (kton CO2-equivalenten) Bron: CE Delft Realisatie

Extra benodigde inzet

Reductie voorgenomen beleid

Streefwaarde

-1.860 4.260

-690 1.710

2020

2030

Index

Vooruitkijken

15

-55%

Steun en kansen vanuit Rijk en Europese Unie Ook op landelijk niveau zien we een zelfde ontwikkeling en bleek eind 2020 in de meest recente Klimaat- en Energieverkenning van PBL dat Nederland nog stappen heeft te zetten naar 49% CO2-reductie in 2030. Hierin hebben we dus een gezamenlijke opgave. Een stevige steun vanuit het Rijk en Europese Unie voor de opgave in steden is cruciaal. Alleen door samenwerking kunnen we richting geven en snelheid maken op de route naar een klimaatneutraal Amsterdam in 2050. De verwachting is dat er stevigere (inter)nationale maatregelen komen nu de EU haar klimaatdoelstelling voor 2030 heeft aangescherpt en daarbij benadrukt dat steden een belangrijke rol vervullen in de realisatie hiervan. De verwachting is dan ook dat de aangescherpte EU-doelstelling binnen een afzienbare termijn wordt verwerkt in de landelijke Klimaatwet en daarmee impact krijgt op het instrumentarium en de financiële middelen die het Rijk ter beschikking stelt. Dit kan leiden tot grotere groei van de opwek van duurzame elektriciteit wat zorgt voor extra CO2-reductie in Amsterdam, maar ook tot scherpere richtlijnen voor voertuigen, gebouwen en apparaten waardoor Amsterdam een extra zetje in de rug krijgt. De effecten hiervan worden de komende jaren helder.

We gaan partnerschappen aan in binnen- en buitenland waarmee we een bijdrage willen leveren aan nieuwe wet- en regelgeving en maken gebruik van financiële middelen in de vorm van leningen en subsidies (van onder andere de EU).

CO2

-95%

MKB

Europese Unie

Bedrijven Instellingen

Bewoners

Gemeente Amsterdam

Rijk

Corporaties

Industrie havenbedrijf

Provincie/ regio

Index

Vooruitkijken

16

Vraag aan het Rijk Het is belangrijk dat het Rijk snelheid maakt bij het beschikbaar stellen van voldoende financiële middelen en passende regelgeving, zodat wij lokaal de uitvoering verder kunnen vormgeven en opschalen. We vragen het Rijk expliciet om: • Voldoende middelen voor de uitvoeringskosten van het klimaatakkoord. • Voldoende financiële instrumenten om de warmtetransitie te realiseren zoals subsidie en investeringsinstrumenten voor warmtenetten bestaande uit een garantiefonds, medefinancieringsmogelijkheid van de overheid en subsidiering van de onrendabele top voor duurzame bronnen bijvoorbeeld via geoormerkte inzet van de SDE++. Maar ook fiscale maatregelen als een geleidelijke en beperkte verhoging van de energiebelasting op aardgas, onder gelijktijdige verhoging van de vaste belastingteruggave, zijn van belang. Tevens kunnen particuliere eigenaren en verhuurders meer worden ondersteund door een vouchersysteem. Daarnaast blijft een toereikende ISDE-regeling noodzakelijk. • Meer mogelijkheden voor experimenten en lokaal initiatief in de warmtetransitie. • Dwingende maatregelen zoals een wettelijke bevoegdheid voor gemeenten tot beëindiging van aardgaslevering na het gereedkomen van een alternatieve warmtevoorziening. • Wetgeving voor lokale bevoegdheden om zonnepanelen op grote bedrijfsdaken te verplichten.

• Geschikte subsidieregelingen (SDE) voor middelgrote daken en woningcorporatiebezit voor zon op dak. • Label A-plicht voor kantoren. Wordt vervolgd in de kolom hiernaast

Vervolg: • Doorzetten CO2-heffing voor de industrie zodat deze een stevigere prikkel gaat geven om over te stappen op duurzame alternatieven. • CO2-afvang en -opslag ook van biogene oorsprong stimuleren. • Aansluiting op de landelijke waterstof backbone. • Milieuzones voor extra categorieën en gebieden. • Een verschuiving van belasting op arbeid naar een belasting op grondstoffen en het produceren van afval (de vervuiler betaald). Tot slot is het belangrijk om duurzaam te investeren en zo uit de crisis te komen. Amsterdam trekt hier graag samen met het Rijk in op.

Index

22 23 2030 40 Vooruitkijken

17

Index

2021 • 400 VvE’s ondersteund met energie-advies en begeleiding • 650 bedrijven en 200 maatschappelijke organisaties ondersteund met een energie-advies en begeleiding • 150 MW zonne-energie opgewekt • 75 MW windenergie opgewekt 2022 • Drie wijken/12 buurten in een onomkeerbaar proces naar aardgasvrij • 250 MW zonne-energie opgewekt 2023 • CO2-uitstoot woningcorporaties verminderd van 1,5% in 2019 tot 3% in 2023 • 350 MW zonne-energie opgewekt 2025 • 5% CO2-reductie (t.o.v. 1990) • 65% non fossiele omzet in de haven • Een uitstootvrij gebied binnen de Ring A10 voor alle voertuigen m.u.v. personenauto’s en motoren 2030 • 55% CO2-reductie (t.o.v. 1990) • 127 MW windenergie opgewekt • De helft van alle geschikte daken worden benut voor zonne-energie: 550 MW • Gemeentelijke organisatie klimaatneutraal • Een uitstootvrij gebied binnen de Ring A10 voor alle soorten verkeer • Label A voor kantoren 2040 • Alle gebouwen in Amsterdam aardgasvrij 2050 • Alle gebouwen in de stad zijn CO2-neutraal • Haven & Industrie klimaatneutraal en circulair • 95% CO2-reductie (t.o.v. 1990)

Gebouwde Omgeving

Gebouwde Omgeving In 2040 moeten alle gebouwen in de stad op een duurzame manier worden verwarmd. Vervanging van aardgas door alternatieve warmtebronnen en energiebesparing staan daarom centraal. Achter elke voordeur, achter elke gevel en in elke straat staat iets te gebeuren. Tegelijk moeten we zorgen dat door de groei van de stad de CO2-uitstoot niet verder toeneemt.

18

Index

Gebouwde Omgeving

19

Aardgasvrij

Aardgasvrij

Totaal aantal woningequivalenten aangesloten op het warmtenet (per eind van het jaar)

Realisatie Bron: Vattenfall

92.681

100.068

Aardgasvrij

Aantal woningequivalenten waarvoor haalbaarheidsfase van aanpak Wijken Aardgasvrij Maken is gestart (in betreffende jaar)

+8.084

Streefwaarde Realisatie Bron: R&D, gemeente Amsterdam

108.152

Aantal woningequivalenten waarvoor investeringsbesluit aardgasvrij is vastgesteld (in betreffende jaar)

11.413

222

Streefwaarde Realisatie Bron: R&D, gemeente Amsterdam

11.413 10.000

5.000

3.000

3.000 2.148 222

2019

2020

Indicator uit Routekaart is ‘Totaal aantal woningequivalenten aardgasvrij’. Hiervoor is voor afgelopen jaren nog geen complete data beschikbaar. Dit wordt in 2021 samen met OIS en CBS nader onderzocht. Als alternatief is aantal aansluitingen op warmtenet gebruikt.

2019

2020

2021

Het relatief grote verschil – in positieve zin – tussen streefwaarde en realisatie in 2020 wordt verklaard doordat we samen met woningcorporaties en andere partijen in een tiental buurten initiatieven hebben verder gebracht naar een fase waarin technische oplossingen worden geconcretiseerd.

CO2-uitstoot

Gebouwde Omgeving

1.250

kton

Aandeel totale CO2-uitstoot

5.000

2018

Index

2019

2020

2021

Het relatief grote verschil – in negatieve zin – tussen streefwaarde en realisatie in 2020 komt doordat de voorbereiding om tot een investeringsbesluit te komen meer tijd vraagt dan vorig jaar is ingeschat. Woningcorporaties hebben zorgvuldige afwegingen te maken over prioriteiten binnen hun investeringsruimte en overleggen zijn complex en tijdrovend. Het ziet er naar uit dat de geplande besluiten dit jaar alsnog worden genomen. Naar verwachting wordt rond de zomer een 5-jarig werkprogramma ondertekend. Daarmee is de streefwaarde van 5.000 voor 2021 realistisch.

25%

Gebouwde Omgeving

20

Woningcorporaties

VvE’s

Jaarlijkse reductie CO2-uitstoot corporatiewoningen

VvE-woningen

Aantal VvE’s per jaar ondersteund

Streefwaarde

Aantal woningen per jaar (behorende bij een VvE) ondersteund

Streefwaarde

Realisatie

Realisatie

Bron: AFWC

Bron: R&D/Wonen, gemeente Amsterdam

3%

668

8.135

Streefwaarde Realisatie

Bron: R&D/Wonen, gemeente Amsterdam

668

38.000

400 1,4%

300 11.000

2019

2023

Cijfer over realisatie in 2020 pas vanaf mei 2021 beschikbaar bij AFWC. Uit monitor van AFWC over 2019 blijkt dat reductie in 2019 (t.o.v. 2018) 1,4% was (i.p.v. vermelde 1,5% uit Routekaart).

2020

2021

Ondersteuning van VvE’s bestaat uit advies/ begeleiding, informeren en financieren. Er zijn meer online bijeenkomsten georganiseerd dan voorzien en dit zorgde voor een groter aantal VvE’s die ondersteuning hebben ontvangen.

8.135

2020

2021

Dat er minder VvE-woningen zijn ondersteund dan de streefwaarde voor 2020, wordt veroorzaakt doordat bij de online activiteiten het aantal woningen waaruit een VvE bestaat niet is geregistreerd. Het aantal ondersteunde VvE-woningen in 2020 is daarmee een minimale inschatting. In 2021 wordt een aantal activiteiten verder opgeschaald, zoals procesbegeleiding bij grote VvE’s, specifieke webinars voor VvE’s en het gebruik van het online VvE-stappenplan. Ook is het streven om de aantallen completer in beeld te brengen.

Index

Gebouwde Omgeving

21

Zakelijke markt

Maatschappelijke gebouwen

Zakelijke markt

Aantal controlebezoeken

Aantal uitgevoerde energiescans

1.717

Streefwaarde Realisatie

Bron: Omgevingsdienst Noordzeekanaalgebied Voorlopige cijfers voor 2020

Aantal uitgevoerde energiescans

125

Streefwaarde Realisatie Bron: Klimaatroute

24

Streefwaarde Realisatie Bron: Klimaatroute

625

1.988 1.550

1.717

1.550

1.300

200 125 28 2019

2020

2021

Vanwege corona waren er in 2020 minder integrale controles en meer themacontroles dan gepland. Omdat themacontroles minder tijd kosten was het totaal aantal uitgevoerde controles in 2020 hoger dan de streefwaarde.

2019

2020

2021

In 2020 is een aanpak uitgewerkt, waarbij bedrijven vanaf 2021 pro-actief worden benaderd voor een energieadvies en begeleidingstraject (bijv. op bedrijventerreinen en via de Wijken Aardgasvrij Maken-aanpak). Het streven is om het aantal scans in 2021 daarmee te laten toenemen tot 625.

19

24

2019

2020

2021

Eind 2020 is een aanpak voor het verduurzamen van maatschappelijk vastgoed uitgewerkt. Energiescans vormen hierbij een belangrijk instrument. In 2021 willen we 200 scans laten uitvoeren bij gebedshuizen, musea, sportgebouwen en scholen.

Index

Gebouwde Omgeving

22

Nieuwbouw

Nieuwbouw

Gemiddelde EPC-score opgeleverde nieuwbouwwoningen Streefwaarde Realisatie Bron: Projectenboek gemeente Amsterdam

Gemiddelde EPC-score tenders nieuwbouwwoningen

0,31

Streefwaarde Realisatie Bron: G&O, gemeente Amsterdam

- 0,1

0,36 0,28

0,31

0,15

0 2015

2017-18 2018-19 2019-20

2020

De EPC-waarde drukt de energieprestatie van het gebouw uit. Er zijn waardes voor gerealiseerde woningen gebruikt omdat compleet inzicht vanuit vergunningen nu nog ontbreekt. Dit wordt in 2021 nader onderzocht. Wettelijk geldt voor nieuwbouw woningen een EPC < 0,4. De afgelopen jaren is in Amsterdam beter gepresteerd dan landelijk vereist.

0

-0,1 2020

Er zijn 8 tenders gegund voor 900 woningen en 10.000 m2 overige functies. Ongeveer de helft van de woningen in de tenders was in 2020 energieneutraal en de andere helft energieleverend. In de volgende Klimaatrapportage gaat indicator worden aangepast n.a.v. overstap naar BENG-systematiek.

Index

Gebouwde Omgeving

23

Index

Pijler 1

Opschalen van de wijk-voor-wijk aanpak aardgasvrij Wat en hoe

Terugkijken

Vooruitkijken

De gebouwde omgeving wordt aardgasvrij. Alle woningen en gebouwen (zakelijke of maatschappelijke) die nu nog afhankelijk zijn van aardgas, moeten in 2040 op een andere manier van warmte worden voorzien. Dit doen we door wijk-voor-wijk een alternatief voor aardgas te creëren. De huidige wijk-voor-wijk aanpak van de Amsterdamse City Deal partners (woningcorporaties, particuliere verhuurders, huurdersverenigingen, energiebedrijven en gemeente) is actief in 28 buurten en wordt uitgebouwd tot een stadsbrede planmatige aanpak met een proces dat steeds sneller verloopt. Basis van deze grootschalige operatie is de Transitievisie warmte waarin staat welke wijk wanneer van het aardgas afgaat en welke alternatieve warmtetechniek de voorkeur heeft. In 2040 zijn alle bestaande 650.000 woningen of andere gebouwen in de stad aardgasvrij.

• Gemeenteraad heeft Transitievisie warmte vastgesteld. • Toetreding IVBN en Vastgoedbelang in Citydeal Aardgasvrij. • In circa 28 buurten zijn gesprekken gevoerd over aardgasvrij: van algemene informatiesessies tot gesprekken over de uitvoering. • Uitvoering is gestart in de Wildeman-, Reimerswaal en Dobbebuurt, Van der Pek buurt en Bernard Loderbuurt. • Aardgasvrij maakt onderdeel uit van doelstelling Ontwikkelbuurten. • Initiatieven WG-terrein, Green Light District, Middenmeer, Gaasperdam en Artis zijn ondersteund. • Er is subsidie verleend voor het aardgasvrij maken van individuele woningen (verspreid over de stad) en voor 228 woningen in de Wildemanbuurt en bijgedragen uit het Klimaatfonds voor 301 woningen in de Dobbebuurt. • Vijf gemeentelijke panden aardgasvrij.

• De Amsterdamse Warmtemotor uitvoeren en woningen aansluiten op warmte-infra: • Tot en met 2024: circa 10.000 woningen. • Tot en met 2026: circa 25.000 woningen. • Tot en met 2032: circa 110.000 woningen. • Vijf jarig uitvoeringsprogramma opzetten. • Starten voorbereiding uitvoering in Molenwijk en Reigersbos Noord. • Buurtuitvoeringsplannen maken, initiatieven ondersteunen en subsidies continueren. • Start aanbesteding warmte-infra MiddenmeerNoord.

Aandachtspunten • Samen met onder andere G4 en VNG lobby richting Rijk voor benodigde budgetten en bevoegdheden om als gemeente goed regie te kunnen voeren. • Draagvlak onder huurders en eigenaren voor aansluiten op warmtenet. • Geluid warmtepompen.

Tweede proeftuinbijdrage (€7,7 miljoen) van Ministerie BZK voor WG-terrein (1.450 woningen van het aardgas af)

Gebouwde Omgeving

24

Index

Pijler 2

Ontwikkelen van duurzame bronnen voor het warmtenet Wat en hoe

Terugkijken

Vooruitkijken

Door opschaling van de wijk-voor-wijk aanpak groeit de vraag naar duurzame warmte. Daarin moet worden voorzien. Er moet aandacht zijn voor diversiteit aan bronnen, zodat een robuust systeem ontstaat. Het huidige warmtenet wordt gevoed door de Afvalverbrandingsinstallatie (AVI) van het AEB en de Diemercentrale van Vattenfall. Deze bronnen leveren voldoende warmte, maar kunnen op termijn niet voorzien in de groeiende vraag en zijn nog niet volledig duurzaam. Nieuwe bronnen die een rol kunnen spelen zijn geothermie, aquathermie en restwarmte van industrie en datacenters.

• Het Amsterdamse Bronnenboek geeft inspiratie voor het benutten van Amsterdamse warmtebronnen. • Programma Lage Temperatuur Warmte is gestart. Eerste studie naar potentie beschikbare warmte in het Amsterdamse watersysteem is uitgevoerd en hieruit blijkt dat er theoretisch gezien meer dan genoeg warmte aanwezig is voor het aantal woningen dat in 2040 geschikt is voor lage temperatuurwarmte. • Programma Geothermie is gestart met onder andere het faciliteren van het landelijke SCAN onderzoek naar kwaliteit ondergrond en ondertekening van de samenwerkingsovereenkomst MRA over efficiënt gebruik ondergrond door goede informatie-uitwisseling in de regio. • In Haven-Stad, Amstel III en ArenA-Poort wordt onderzocht hoe restwarmte van datacenters kan worden ingezet.

• In de eerste helft van 2021 worden aanbevelingen opgeleverd hoe tot een stedelijke bronnenstrategie te komen. • Bestuurlijk besluit over hoe de gemeente de lage temperatuur warmteketen wil organiseren. • Pilot integratie warmtesysteem in kademuren. • Programma geothermie: opsporingsvergunning, ruimtelijke reserveringen, SCAN onderzoek, samenwerking MRA en communicatie. • Programma restwarmte datacenters: benutten restwarmte voor verwarming woningen en deelname duurzaamheidstafel. • In 2021 worden we medeaandeelhouder in Westpoort Warmte. Zo krijgen we meer invloed op de verduurzaming van het warmtenet in met westen en noorden van de stad.

Aandachtspunten • Warmtebedrijven besluiten zelf over welke warmtebronnen wanneer worden ingezet.

Lage temperatuur warmte beschikbaar uit Amsterdamse watersysteem

Gebouwde Omgeving

25

Index

Pijler 3

Doorgroeien naar een stadsbrede warmte-infrastructuur Wat en hoe

Terugkijken

Vooruitkijken

Om Amsterdam aardgasvrij te maken is het nodig om de warmte-infrastructuur te laten groeien naar een stadsbrede infrastructuur die de juiste warmte op de juiste plek brengt. Daarnaast ontstaan steeds meer decentrale netten, gevoed vanuit decentrale bronnen. Aandachtspunt is dat de infrastructuur zich niet alleen ontwikkelt in wijken met een sluitende businesscase. Elke Amsterdamse woning en elk gebouw moet aardgasvrij kunnen worden. De impact van de aanleg van deze nieuwe infrastructuren op de openbare ruimte in de stad is groot. We groeien van een Hoog- en Middentemperatuur stadswarmtenet naar een infrastructuur met lokale warmtenetten en elektriciteitsinfrastructuur om slimme uitwisseling van energie (warmte, gas en elektriciteit) mogelijk te maken.

• Er zijn meerdere groeiscenario’s in beeld gebracht om te kunnen voldoen aan de benodigde warmtevraag in Amsterdam. • Energieverkenning Haven-Stad is opgeleverd en daaruit blijkt dat het beschikbaar maken van duurzame energiebronnen uit de omgeving zoals datacenterwarmte en energie uit oppervlaktewater meerwaarde heeft ten opzichte van een individueel of per blok georganiseerd warmtesysteem.

• Aanbevelingen hoe tot een stedelijke warmteinfrastructuur te komen. • Uitvoeringsstrategie vaststellen voor een bovenplans centraal energiesysteem in HavenStad. • In nieuwbouw- en transformatiegebieden worden lokale warmtenetten gerealiseerd, al dan niet gekoppeld aan het stadswarmtenet. • Start aanbesteding voor de aanleg van warmteinfra Middenmeer-Noord. • In 2021 wordt de gemeente medeaandeelhouder in Westpoort Warmte. Zo krijgt zij meer invloed op de uitbreiding van het warmtenet in met name het westen en noorden van de stad.

Aandachtspunten • Innovaties zijn onontbeerlijk om benodigde warmte-infrastructuur te kunnen realiseren.

Sinds 2020 is er een laag temperatuur tenzij beleid voor alle nieuwbouw

Gebouwde Omgeving

26

Index

Pijler 4

Energiezuinig maken van woningen Wat en hoe

Terugkijken

Terugkijken (vervolg)

Woningen verwarmen zorgt voor 14% van de CO2-uitstoot in Amsterdam. Het verbruik van elektriciteit en warmte moet omlaag. In Amsterdam staan nu ongeveer 441.000 woningen, waarvan 30% in eigendom van bewoners, 42% woningcorporatiebezit, en 28% in bezit van particuliere verhuurders. Het is belangrijk dat elke woningeigenaar energiemaatregelen treft op natuurlijke momenten, maar bij voorkeur eerder, want het tempo moet omhoog. We werken toe naar de situatie waarin alle woningeigenaren waaronder alle Verenigingen van Eigenaren advies hebben ontvangen en aan de slag zijn gegaan. Het uiteindelijke doel is dat alle woningeigenaren hun bezit energie-efficiënt en aardgasvrij maken.

• In de samenwerkingsafspraken tussen gemeente, woningcorporaties en huurders is de inzet op CO2-reductie verhoogd. Deze afspraken zijn vanaf januari 2020 ingegaan. In kader hiervan is samen met de woningcorporaties een CO2-monitor ontwikkeld. • Online stappenplan voor VvE’s gelanceerd. • 112 VvE’s (3.182 woningen) hebben energieadvies ontvangen (een deel hiervan ook voor zonne-energie). • Procesbegeleiding voor 11 grote VvE’s (642 woningen) • Collectieve inkoopacties isolatie in combinatie met zon (Nieuw West en Gaasperdam): 242 isolatiemaatregelen.

• Circa 80 energie-adviezen aan huiseigenaren van grondgebonden woningen (die geen onderdeel uitmaken van een VvE). Voor deze eigenaren is ook op veel andere manieren informatie beschikbaar over verduurzaming van de woning: Regionaal energieloket (digitale huisscan, telefonisch consult), energiespreekuur van 02025, Groene menukaart (bij een monumentale woning) en verbeterjehuis.nl. Tot eind 2020 was er een landelijke subsidie ‘Energie Eigen Huis’ voor een energieadvies. • Circa 70 bewonersgroepen ondersteund bij woningverbetering en energiebesparing in huurcomplexen en gemengde VvE’s (5.900 woningen). • 254 energieleningen voor energiebesparende maatregelen en zonnepanelen.

Wordt vervolgd in de kolom hiernaast

840 bezoeken van energiecoaches

Gebouwde Omgeving

27

Pijler 4

Vooruitkijken

Aandachtspunten

• Renovatiemotor uitvoeren. We investeren tot en met 2025 €10 miljoen extra in duurzame renovatie en isolatie van bestaande woningen en gebouwen. Daarmee zorgen we voor werkgelegenheid, energiebesparing, meer wooncomfort en beheersbare energielasten. • Intensiveren VvE aanpak voor verduurzaming wooncomplexen. • Rijksregeling voor energiebesparing woningen (van €6 miljoen) voor kleine energiebesparing en energiezuinig gedrag (voor 60.000 woningen). • Continueren van advies en ondersteuning, energieleningen en collectieve inkoop.

• Financiering, gestapelde opgaven en verhuurdersheffing bij de uitvoering van samenwerkingsafspraken met woningcorporaties. • Invoering van 30 km/uur binnen de ring kan impact hebben op Rijkssubsidie aanpak gevelsanering. • Gezond binnenmilieu woningen.

Index

Gebouwde Omgeving

28

Index

Pijler 5

Energiezuinig maken van zakelijke markt Wat en hoe

Terugkijken

Vooruitkijken

Alle zakelijke gebouwen moeten aardgasvrij en klimaatneutraal worden. De zakelijke markt kent verscheidene branches en wordt gekenmerkt door een grote diversiteit aan panden: kantoren, horeca, winkels, bedrijfsverzamelgebouwen en bedrijfshallen. Elke branche kent eigen kansen en uitdagingen. Verduurzaming van de zakelijke markt vraagt om energiebesparende maatregelen in de gebouwen en om aansluiting op duurzame warmte-infrastructuren. Het gaat ook over het energiezuiniger maken van de bedrijfsprocessen. In de loop van de tijd wordt handhaving vanuit de Wet milieubeheer en Energy Efficiency Directive (EED) geïntensiveerd, krijgt het hulpaanbod aan bedrijven een meer structureel karakter, en wordt per 2023 een verplicht energielabel C voor kantoren ingevoerd en gehandhaafd. Zie ook pijler 10 over zonneenergie.

• Online informatie en ondersteuning voor bedrijven via Platform Nieuw Amsterdams Klimaat en Duurzame wegwijzer. • Samenwerkingen aangegaan en ondernemerskanalen geactiveerd onder andere met bijv. ORAM, MKB-Amsterdam, VEBAN, NDSM Energie, KHA. • 125 bedrijven hebben in 2020 een energieadvies gekregen. • Verkenning collectieve aanpak voor verduurzaming bedrijventerreinen, BIZ’en en branches voltooid en concrete projecten opgestart onder andere op Cornelis Douwesterrein, Business Park Amsterdam Osdorp en De Heining. • Nieuw vestigingsbeleid datacenters is vastgesteld met aandacht voor circulair bouwen, energie(besparing), duurzame opwek, waterverbruik en restwarmte.

• Uitvoeren duurzaam MKB motor: we ondersteunen MKB’ers met advies, begeleiding en middelen om te verduurzamen. Dit leidt tot minder energieverbruik en lagere lasten. • Collectieve aanpak van: • Bedrijventerreinen: Cornelis Douwesterrein, Business Park Amsterdam Osdorp, De Heining, Landlust en Westerkwartier. • BIZ’en: koplopersgroepen. • Branches: datacenters (energy efficiency), horeca (terrasverwarming) en kantoren (energielabel C). • Subsidieregeling bedrijven aardgasvrij. • Intensivering controles en handhaving.

Aandachtspunten • Bevorderen energy efficiency en vergroening datacenters. • Lobby richting Rijk voor verruimen energiebesparingsplicht Wet Milieubeheer en Label A plicht voor kantoren.

125 bedrijven hebben een energie advies ontvangen

Gebouwde Omgeving

29

Index

Pijler 6

Energiezuinig maken van maatschappelijke gebouwen Wat en hoe

Terugkijken

Vooruitkijken

Het energieverbruik in buurthuizen, scholen, sportvoorzieningen, ziekenhuizen en kunsten cultuurpodia in de stad moet omlaag. Deze circa 3.000 gebouwen kunnen een voorbeeldfunctie hebben in de energietransitie en Amsterdammers inspireren om ook zelf te verduurzamen. Maatschappelijke gebouwen kennen vele variaties qua type gebouw, gebruik en eigenaarschap. Gebouweigenaren en -gebruikers zijn zelf verantwoordelijk voor een klimaatneutraal gebouw. Wij bieden ondersteuning op maat. Zie ook pijler 10 over zonne-energie.

• Plan Gemeentelijk Vastgoed naar label A in 2030 is gereed en uitvoering is gestart (Circa 20% van de gemeentelijke vastgoedportefeuille heeft inmiddels label A). • Vijf gemeentelijke panden aardgasvrij. • Normvergoeding onderwijshuisvesting aangepast op regelgeving aardgasvrij en wateraccumulatie; • Gestart met 19 projecten in primair en voortgezet onderwijs voor extra verduurzaming en toekomstbestendigheid. • 3 sporthallen en 5 (van de 10) zwembaden aardgasvrij, 6 sportvelden voorzien van LED verlichting. • Kunstenplan 2021-2024 is vastgesteld met prominente plek voor verduurzaming. • BREAAM In-Use certificaat voor: Rijksmuseum, EYE Filmmuseum, Het Scheepvaartmuseum, Van Gogh Museum, Decoratelier Nationale Opera & Ballet, Het Concertgebouw en Nationale Opera & Ballet.

• ‘Eigen assets’ motor uitvoeren. • Stimuleringspakket verduurzamen scholen. • Aanbestedingsvorm innovatie partnerschap toepassen bij circa negen duurzame scholen. • Plan van aanpak Cultuur en Duurzaamheid met acties Kunstenplaninstellingen voor 20212024. • Vervaardiging Groene Menukaart voor culturele instellingen in de MRA. • Het De Mirandabad van het aardgas af. • Afspraken met ziekenhuizen over hun energieverbruik. • Gebedshuizenaanpak uitrollen in de stad.

Aandachtspunten • Evenementen, kunst en cultuur, zorginstellingen en ziekenhuizen zwaar getroffen door coronacrisis. • Oplossing in nieuwe huursystematiek voor split incentive: verhuurder investeert en huurder heeft financieel voordeel.

Tien energiescans bij gebedshuizen in Nieuw-West

Gebouwde Omgeving

30

Index

Pijler 7

Energieneutraal bouwen Wat en hoe

Terugkijken

Vooruitkijken

Er is maar één moment om nieuwbouw in de stad de kwaliteit te geven die nodig is en dat is als deze wordt gebouwd. De CO2-opgave mag niet worden vergoot door gebouwen die de komende jaren worden opgeleverd. In de toekomst bouwen we uitsluitend energieneutraal tot energieleverend (goed geïsoleerd, met zonnepanelen en aangesloten op duurzame warmte). Ook tijdens de bouw wordt een bijdrage geleverd door de inzet van uitstootvrij bouwmaterieel en logistiek. We werken toe naar ambitieuze normen voor energieprestatie van nieuwbouw die gelden bij de omgevingsvergunning. Invoegen als één a laatste zin: Dit willen en doen we in Amsterdam al jaren. Helaas ontneemt het Rijk ons voor 2021 de mogelijkheden om ons beleid hierop te continueren. Vanaf inwerkingtreding Omgevingswet gaan we door op de ingeslagen weg. Tegelijk blijven we de markt uitdagen via tenders voor nieuwbouwgronden.

• Update handout Duurzaam ontwikkelen online. • Vanaf juli 2018 worden alle nieuwbouwwoningen aardgasvrij gebouwd. • Vergunningaanvragen voor nieuwbouwwoningen in 2019 en 2020 hebben EPC van <0,20 gehaald en voldoen aan onze duurzaamheidsambities. • Ambitieuze BENG (Bijna Energie Neutrale Gebouwen) eis voor nieuwbouwwoningen is ontwikkeld: • BENG1 grondgebonden woningen <50 kWh/m2/jr • BENG1 gestapelde bouw <60 kWh/m2/jr • BENG2 <20 kWh/m2/jr • BENG3 >70% Omdat de wettelijke grondslag vanuit het Rijk ontbreekt kan deze in 2021 nog niet worden geïmplementeerd. • Nultarief omgevingsvergunning bij duurzaam verbouwen. • Subsidie voor duurzame zelfbouw. • Goedbezochte online sessie energieneutraal bouwen met 400 deelnemers.

• Monitor en dialoog over ambitieuze BENG nieuwbouw kantoren (2022) en overige functies (2023). • Samenwerking met projectontwikkelaars, architecten, installateurs en met onder andere belangenvertegenwoordiging Lente akkoord ZEN (Zeer Energiezuinige Nieuwbouw). • Intensivering handhaving en toezicht door Omgevingsdienst. • Continueren uitdagen markt via tenders – Nultarief omgevingsvergunning – Subsidie zelfbouw.

Aandachtspunten • Wettelijke grondslag voor lokaal maatwerk en inwerkingtreding Omgevingswet. • Omgevingswet vraagt om integrale benadering. • Financiële systematiek sociale woningbouw en maatschappelijk vastgoed. • Stapeling van beleidsambities.

De markt is via 8 tenders uitgedaagd en dat levert energieneutrale tot energieleverende gebouwen op

Verhalen van Amsterdammers

31

Index

Mobiliteit

Mobiliteit Er komen steeds meer inwoners, bezoekers en banen bij in Amsterdam. Meer mensen betekent ook meer verplaatsingen. Als we niets doen, dan leidt dat tot meer CO2-uitstoot. Daarom vragen we elke voertuigbezitter of bestuurder om bewust te kiezen voor een duurzame vorm van vervoer. Als gemeente stimuleren, faciliteren en waar nodig reguleren we deze overstap.

32

Index

Mobiliteit

33

Elektrisch rijden

Laadpunten

% van kilometers gemotoriseerde verkeer op Amsterdamse wegen Streefwaarde Realisatie Bron: TNO/gemeente Amsterdam

Totaal aantal publieke elektrische (snel)laadpunten in Amsterdam

+1,2%

Realisatie Bron: R&D, gemeente Amsterdam

95%

+1.379 4.646

CO2-uitstoot Mobiliteit

865

kton

Aandeel totale CO2-uitstoot

3.267

17% 3,1%

4,3%

2019

2020

Index

2030

In 2020 lag dit aandeel 1,2%-punt hoger dan in 2019. Het aandeel elektrisch is in 2020 het hoogste bij bussen (14%) en de relatieve groei t.o.v. 2019 is het grootst bij personenauto’s (+91%). Door het Actieplan Schone Lucht is het mogelijk om de streefwaarde in 2030 te halen.

2019

2020

De groei tussen 2019 en 2020 was 42%. Zoals in de Routekaart opgenomen, is hier geen sprake van een streefwaarde. De gemeente faciliteert de vraag en volgt de ontwikkeling.

Mobiliteit

34

Index

Pijler 8

Beperken vervuilende verkeerbewegingen Wat en hoe

Terugkijken

Vooruitkijken

Het hoofddoel is zo weinig mogelijk vervuilende kilometers om daarmee de CO2-uitstoot door mobiliteit in Amsterdam terug te dringen. Onze aanpak bestaat uit drie elementen: • Stimuleren van de overstap naar duurzame vervoermiddelen. • Faciliteren van voldoende duurzame alternatieven. • Reguleren door opheffen van parkeerplaatsen en het afsluiten van straten voor gemotoriseerd verkeer.

• Veiligere fietsroutes door verbeteren kruispunten (2 stuks in 2020) en toevoegen ontbrekende schakels (2 stuks in 2020). • Meer fietsparkeervoorzieningen. • Het aandeel van fietsverplaatsingen in NieuwWest, Noord en Zuidoost is gestegen naar streefwaarde 35%. • Intelligente toegang tot stadshart door uitbreiding met 68 kentekencamera’s. • Circa 1.000 parkeerplekken opgeheven en minder parkeervergunningen uitgegeven. • Lanceren van 10 uitgangspunten voor steden met het World Economic Forum om een gelijk speelveld te creëren onder mobiliteitsaanbieders en platformen. • Lanceren van de webapp druktebeeld. amsterdam.nl om te zien waar het in Amsterdam druk is. • Amsterdam wint de Autodeel Award 2020 voor het beste beleid en de meeste versnelling in autodelen.

• De coronasituatie zorgt (tijdelijk) voor minder reisbewegingen en dwingt Amsterdammers na te denken over hun mobiliteit en type vervoer. • Voortborduren op thuiswerken, waardoor gunstige effecten zoals afvlakken van de spits ook na de coronacrisis behouden blijven. • Focus op nog meer ruimte voor fietsen door autoluw maken van openbare ruimte. • 15 tot 20 nieuwe buurthubs lanceren waar bewoners verschillende soorten schoon deelvervoer kunnen gebruiken. • Starten met de MaaS-dienst voor de Zuidas met minimaal 10.000 gebruikers.

Zo werken we aan duurzame vervoersvormen zoals meer en sneller openbaar vervoer en meer ruimte door minder autoparkeren en slimme mobiliteit.

Aandachtspunten • Corona heeft grote impact op reisgedrag van personen: groter aandeel autoverplaatsingen en exploitatie OV staat onder druk. • Concurrerende wensen in de openbare ruimte. • Lokaal draagvlak voor duurzaam vervoer, bijvoorbeeld angst voor fietssnelwegen.

Amsterdam heeft de meeste deelauto’s van Nederland (11.111 stuks) Kennisplatform CROW, maart 2020

Mobiliteit

35

Index

Pijler 9

Verschonen van alle vervuilende voer- en vaartuigen Wat en hoe

Terugkijken

Vooruitkijken

De auto blijft voor veel Amsterdammers, bedrijven en bezoekers een belangrijk vervoermiddel. De overstap naar 100% uitstootvrij vervoer vraagt een bijdrage van alle partijen in de stad. We zetten in op minder, slimmer en vooral schoon verkeer. Dit doen we op drie manieren: • Stimuleren van uitstootvrij vervoer door subsidies en privileges voor schone voertuigen. • Faciliteren van uitstootvrij vervoer door speciale parkeerplekken en laadinfrastructuur. • Reguleren van fossiel aangedreven voertuigen door het instellen van milieuzones.

• Nieuwe milieuzone personenauto’s is per 1 november 2020 van kracht. • Milieuzone bestelwagens aangescherpt. • Nieuwe laadvisie is in november 2020 vastgesteld door het college. • Er loopt een eerste pilot voor laadinfra passagiersvaart. Ook is er gewerkt aan het ligplaatsenplan, met daarin de openbare ligplaatsen die we vanaf 2024 willen uitgeven. • De gemeente is contractueel over op 100% biodiesel voor het gemeentelijk wagenpark. • Alle 179 bromfietsen (en scooters) van de gemeente worden 100% elektrisch aangedreven. • De helft van de 295 gemeentelijke personenvoertuigen worden elektrisch aangedreven. • In gemeentelijke panden en op parkeerterreinen zijn 103 oplaadpunten aangelegd voor elektrische voertuigen van het eigen wagenpark.

• Landelijke uitvoeringsagenda stadslogistiek vanuit het klimaatakkoord wordt in 2021 ondertekend. • Starten met aanbesteding van nieuwe emissievrije veren en bijbehorende laadinfra, zodat in 2023 het eerste emissievrije veer op het IJ vaart. • In vaarseizoen 2021 starten twee pilots met laadinfra voor pleziervaart. Na evaluatie volgt een laadplan en ingroeiscenario’s voor de verduurzaming van de pleziervaart. • Er worden 129 oplaadpunten toegevoegd in parkeergarages en parkeerterreinen voor elektrisch vervoer van het eigen wagenpark. • In 2030 zijn er circa 82.000 oplaadpunten nodig in de stad, waarvan 18.000 in de openbare ruimte. Dat is bijna 10 keer zoveel als nu.

Ons doel is dat in 2025 al het verkeer – met uitzondering van personenauto’s en motoren – binnen de Ring A10 uitstootvrij is. Voor brom- en snorfietsen geldt de gehele bebouwde kom. Het streven is dat in 2030 al het verkeer op Amsterdamse wegen uitstootvrij is.

Aandachtspunten • Corona heeft impact op passagiersvaart, de taxibranche en touringcarsector.

Nieuwe milieuzone personenauto’s is per 1 november 2020 van kracht

Verhalen van Amsterdammers

36

Index

Elektriciteit Elektriciteit

Elektriciteit Elektriciteit heeft een sleutelrol in de energietransitie. Door de overgang naar een aardgasvrije stad en de groei van het aantal elektrische voertuigen is er veel meer elektriciteit nodig. Deze elektriciteit moet duurzaam worden opgewekt. In Amsterdam hebben we veel daken die geschikt zijn voor opwekking van zonne-energie. We zien ook kansen om met windturbines duurzame energie op te wekken.

37

Index

Elektriciteit

38

Index

Elektriciteit

Opwek zonne-energie

Opwek windenergie

Totaal opgesteld vermogen zonne-energie in Amsterdam (MW, per eind van het jaar)

Totaal opgesteld vermogen windenergie in Amsterdam (MW, per eind van het jaar)

+51

Streefwaarde Realisatie Bron: Liander

-4

Streefwaarde Realisatie Bron: R&D, gemeente Amsterdam

550

CO2-uitstoot Elektriciteit

1.955

kton

Aandeel totale CO2-uitstoot

39% 73 2019

100

124

2020

150

127 66

2021

2030

De realisatie ligt hoger dan de streefwaarde. De groei in 2020 t.o.v. 2019 is 70%. Deze groei is groter dan de gemiddelde jaarlijkse groei van de afgelopen jaren (die lag op circa 50%) en hoger dan de landelijke groei van circa 41%.

2019

62

62

2020

75 2021

2030

De afname in 2020 t.o.v. 2019 heeft met geplande vervangingsoperatie te maken die eind 2020 nog niet was voltooid. Per maart 2021 is het opgestelde vermogen toegenomen tot 75 MW.

Elektriciteit

39

Index

Elektriciteit

Pijler 10

Maximaal opwekken van zonne-energie op daken Wat en hoe

Terugkijken

Terugkijken (vervolg)

In Amsterdam is veel dakoppervlak dat we optimaal willen benutten voor de opwek van duurzame energie. Het voordeel van zonnepanelen is dat de aanleg technisch relatief eenvoudig en vaak rendabel is. De belangrijkste partijen voor het opwekken van zonne-energie zijn de eigenaren en gebruikers van gebouwen in de stad. We kiezen voor een aanpak waarbij we Amsterdammers inspireren en obstakels wegnemen, zodat de kansen voor opwek van zonne-energie beter worden benut. In het kader van de Omgevingswet gaat Amsterdam na wat de mogelijkheden zijn om te sturen op zonneenergie op grote daken. Voor 2050 worden alle geschikte daken ingezet voor de opwek van duurzame energie.

• Een online stappenplan staat op de website Zon Zonder Zorgen met mogelijkheden voor iedereen in Amsterdammer. • Een kaart met mogelijkheden voor zonnepanelen op monumenten en in beschermd stadsgezicht. • Collectieve inkooptrajecten zonnepanelen voor woningeigenaren in Oost, Zuidoost en NieuwWest. • Introductie Dak van de maand om voorbeeldprojecten in het zonnetje te zetten. • Scans en ondersteuning bij realisatie zonnepanelen op 45 basisscholen. • Bedrijven aangespoord aan de slag te gaan met zonne-energie. In de eerste ronde is voor meer dan 60MW aan SDE+-subsidie aangevraagd. 25 SDE houders zijn ondersteund bij projectvoorbereiding. • Lobby voor gunstige regelgeving, SDE en Postcoderoosregeling. • Verzoek aan Rijk voor gebruik rijksgronden.