1 - Bijlage 1 - Klimaatrapportage

• 38 zonadviezen gegeven aan VvE’s. • Met woningcorporaties zijn afspraken gemaakt over verduurzaming van hun vastgoed. • In 2020 zijn 10 gemeentelijke daken benut voor zonne-energie en 25% van de totaal 40 gemeentelijke daken met zonne-energie zijn coöperatief gerealiseerd. • Via bedrijventerreinenaanpak hebben bedrijven op de Heining en Cornelis Douwesterrein advies op maat gekregen. Zonadviezen zijn op verzoek beschikbaar.

Wordt vervolgd in de kolom hiernaast

Ruim 1.200 huishoudens met interesse voor collectieve inkoop zonnepanelen

Elektriciteit

40

Index

Elektriciteit

Pijler 10

Vooruitkijken

Vooruitkijken (vervolg)

Aandachtspunten

• Verdere uitrol collectieve inkoop in Noord, Zuid en West. • Verder vergemakkelijken van aanleg van zonnepanelen in beschermd stadsgezicht. • Pilots in beschermd stadsgezicht. • Begeleiden van (grotere) VvE’s bij besluitvorming. • Inhoudelijke ondersteuning bij realisatie SDEprojecten (dakconstructie onderzoek). • Uitwerken coöperatief model voor zon op daken van sportverenigingen. • Aanbod voor zon op daken van gebedshuizen. • Start realisatie solar carport op gemeentelijke parkeerplaats Sport & Bos. • Uitvoeren Zonmotor voor versnelling aanleg zonnepanelen op woningcorporatiedaken. • Uitrol bedrijventerreinenaanpak; start op Sloterdijk. • Onderzoek mogelijke gemeentelijke sturing op gebruik van grote bedrijfsdaken voor zonneenergie.

• Start verkenningen gebruik ruimte langs Rijksinfra, samen met Rijkswaterstaat en Ministerie Economische Zaken en Klimaat. • Onderzoek met Havenbedrijf Amsterdam naar potentie en mogelijkheden havengebied. • Monitoring ontwikkeling zonnepanelen per doelgroep.

• De coronacrisis heeft invloed op de investeringsbereidheid in zonnepanelen van bedrijven. • Veel middelgrote daken en gestapelde bouw met een moeilijke business case. • Veel VvE’s met complexe besluitvorming. • Verzekeren van zonnepanelen is lastiger en vraagt meer werk en extra inspectiekosten. • Verzwaren van elektra-aansluitingen door de netwerkbeheerder kost veel tijd. • Gebrek aan voldoende gekwalificeerd personeel. • Ruimtelijke inpassing grondgebonden systemen.

Wordt vervolgd in de kolom hiernaast

Meer dan 150 MW aan zonprojecten staan op de planning voor realisatie

Elektriciteit

41

Index

Elektriciteit

Pijler 11

Optimaal benutten potentie windenergie Wat en hoe

Terugkijken

Vooruitkijken

We willen door meer opwek van wind-energie een passende bijdrage leveren aan verschoning van de elektriciteitsproductie. De ambitie is om voor 2030 op Amsterdams grondgebied minstens 50 Megawatt (MW) extra vermogen op te stellen (bovenop 11 extra MW door vervanging voor grotere windturbines) en de vergunningen hier voor 2025 te verlenen. In totaal staat er dan minstens 127 MW aan opgesteld vermogen. Binnen de zoekgebieden voor windenergie zoeken we ruimte voor plaatsing van nieuwe windturbines. In overleg met ruimtelijke experts, omwonenden en andere stakeholders bereiden we de besluitvorming voor de plaatsing van windturbines voor met minimaal 50% van de productie in lokaal eigendom.

• Het vervangen van bestaande windturbines door grotere is gestart. • De zoekgebieden voor windenergie zijn opgenomen in de concept-RES en de Omgevingsvisie. • Technische haalbaarheidsstudies en een quick scan op mogelijke ecologische effecten op zoekgebiedenniveau zijn uitgevoerd. • Voor de totstandkoming van de conceptRES en RES 1.0 zijn lokale ateliers, participatieavonden, informatiebijeenkomsten en inloopspreekuren gehouden. • Het draagvlakonderzoek van OIS laat zien dat de meerderheid van de Amsterdammers positief is over de ambitie voor meer windturbines in Amsterdam. We zien verschillen in draagvlak voor de verschillende windzoekgebieden. Amsterdammers hebben zorgen over hun gezondheid bij de inpassing van windturbines.

• Zoekgebieden voor wind worden opgenomen in RES 1.0 en het omgevingsinstrumentarium. • De afweging voor zoekgebieden wordt gemaakt op basis van hoeveelheid opwek duurzame energie, ruimtelijke inpassing, natuur, recreatie, draagvlak en netcapaciteit. • De gemeente steunt alleen initiatieven en coöperaties waarbij windturbines worden ontwikkeld met minstens 50% lokaal eigendom. • Toekomstige initiatiefnemers maken een participatieplan in overleg met omgeving. Dit plan moet worden goedgekeurd door het college.

Aandachtspunten • Versterken communicatie: bewoners hebben zorgen over hun gezondheid. • Het vaststellen van zoekgebieden leidt niet persé tot ontwikkeling van windturbines. • Aanvullend onderzoek is nodig onder meer naar concurrerende ruimteclaims.

Bij de Noorder IJplas is een project in voorbereiding met 100% lokaal eigendom als insteek

Elektriciteit

42

Index

Elektriciteit

Pijler 12

Werken aan een toekomstbestendige elektriciteitsinfrastructuur Wat en hoe

Terugkijken

Vooruitkijken

Elektriciteit heeft een sleutelrol in de energietransitie. Er wordt steeds meer elektriciteit verbruikt voor verwarming van gebouwen, elektrische mobiliteit, maar ook elektrisch koken in de horeca vraagt veel vermogen. Voldoende capaciteit op het elektriciteitsnetwerk is een belangrijke voorwaarde voor de klimaatneutrale groeiende stad. De gemeente werkt samen met Liander en andere stakeholders aan een toekomstbestendig elektriciteitsnetwerk.

• Onderzoek naar locaties voor nieuwe onderstations is in uitvoering. • Liander en gemeente werken samen aan marktverkenningen voor innovatieve FLEXoplossingen waarbij wordt gestuurd op vraag en aanbod van elektriciteit: integrale benadering CS-gebied, Nieuw-West/ Havengebied. • Een update van de themastudie Elektriciteit geeft een nog beter en verfijnder beeld van de opgave voor het elektriciteitsnetwerk. Dit vergroot het handelingsperspectief. • Bestuursopdracht naar nutsvoorzieningen in boven- en ondergrond is in uitvoering. Er is gestart met een externe adviesronde om meer inzicht te krijgen in oplossingen.

• Opgedane inzichten Themastudie Elektriciteit 2.0 wordt intern en extern gecommuniceerd. • Ontwikkelkader Elektriciteitsnetwerk 2035 wordt samen met Liander en TenneT gemaakt. Onderdeel hiervan is een uitvoeringsagenda voor de korte en middellange termijn. • Het actief sturen op aanbod en afname van elektriciteit kan 10-20% piekreductie opleveren, dat is de FLEX-potentie. • Interne en externe samenwerking voor de inrichting van boven- en ondergrond wordt versterkt. • Start van de opzet van een slim energiesysteem in het ArenA-gebied.

Dit betekent dat het elektriciteitsnet wordt uitgebreid en beter en slimmer wordt benut. De planning van de elektriciteitsvoorziening wordt strategisch in samenhang met de planning van grote stedelijke opgaven afgestemd. Uiteindelijk draagt het elektriciteitsnet optimaal bij aan een groter duurzaam elektriciteitssysteem waarin opwek en verbruik op lokaal niveau op elkaar zijn afgestemd.

Aandachtspunten • De hoogstedelijke context geeft uitdagingen bij inpassing van onderstations en kabeltracés. • Juridisch instrumentarium is nog ontoereikend voor slimme oplossingen en sturing op net.

We zetten in op uitbreiding, slimme oplossingen, aanbod- en vraagsturing met o.a. laadinfrastructuur, opslag en smart grids

Verhalen van Amsterdammers

43

Index

Haven en Industrie

Haven en Industrie Energie speelt een centrale rol in de Amsterdamse haven. Er wordt op grote schaal energie geproduceerd en brandstoffen opgeslagen en doorgevoerd. De kans en de uitdaging voor de haven en de industrie is om te veranderen van een fossiel energiecluster naar een koploper in duurzame energie, warmte en alternatieve brandstoffen voor de stad, de regio, de scheepen luchtvaart.

44

Index

Haven en Industrie

45

Omzet

Index

Opslagcapaciteit

Aandeel totale omzet van Havenbedrijf Amsterdam niet gerelateerd aan fossiele brandstoffen

Aandeel opslagcapaciteit in havengebied ingezet voor duurzame brandstoffen

Streefwaarde

Streefwaarde

Realisatie

Realisatie

Bron: Havenbedrijf Amsterdam

CO2-uitstoot Haven en Industrie

890

Bron: Havenbedrijf Amsterdam

65%

kton

Aandeel totale CO2-uitstoot

18% 12,5% 5% 2020

2025

De ambitie van het Havenbedrijf Amsterdam is om het aandeel van de totale omzet dat niet gerelateerd is aan fossiele brandstoffen te laten toenemen tot 65% in 2025. In maart 2021 was nog niet bekend wat de realisatie voor 2020 was.

2020

2025

De ambitie van het Havenbedrijf Amsterdam is om het aandeel van de opslagcapaciteit in het havengebied ingezet voor duurzame brandstoffen te laten toenemen tot 12,5% in 2025.

Haven en Industrie

46

Index

Pijler 13

Transformeren van de haven naar de duurzame batterij Wat en hoe

Terugkijken

Vooruitkijken

De haven als ‘duurzame batterij voor de stad, regio en Europa’ is het gezamenlijke toekomstperspectief voor de haven waarin duurzame energie op industriële schaal wordt opgewekt, geproduceerd, omgezet, opgeslagen en gedistribueerd naar de eindgebruiker. We ondersteunen dit perspectief en zorgen ervoor dat het Havenbedrijf Amsterdam samen met de bedrijven in de haven in staat worden gesteld deze transitie slagvaardig vorm te geven. Hierbij draagt de haven ook bij aan de energietransitie buiten Amsterdam en in sectoren zoals industrie, mobiliteit, elektriciteit en gebouwde omgeving. De haveneconomie in Amsterdam verandert van op- en overslag van fossiele ladingstromen zoals steenkool en olieproducten naar één van de duurzaamste havens van Europa met een volledig duurzaam energie- en brandstoffencluster met groene waterstof, biobrandstoffen en synthetische brandstoffen. We zetten in op het uitfaseren van steenkolen voor 2030 en alle overige fossiele brandstoffen voor 2050.

• Zowel Gemeentelijke Visie Haven als Strategisch Plan 2021-2025 van het Havenbedrijf zijn eind 2020 vastgesteld. Hierin zijn ambitieuze en concrete duurzame doelstellingen vastgelegd. • Een consortium van SkyNRG, Port of Amsterdam, Schiphol en KLM heeft onder de naam Synkero BV een nieuwe startup gelanceerd voor de ontwikkeling van een fabriek voor klimaatneutrale synthetische brandstoffen voor de luchtvaart (op basis van afgevangen CO2 en groene waterstof). De fabriek moet rond 2026 gereed zijn. • Verschillende expertsessies zijn georganiseerd, met o.a. Havenbedrijf, ORAM, Greenpeace, Schiphol, Vattenfall. Ook heeft de gemeente zich in 2020 als gaststad verbonden aan het EU Industry & Energy Summit. • Extern advies is ingewonnen om investeringsbehoeften en mogelijkheden op een rij te zetten vanuit Groeifonds, SDE++, EU Corona Herstelfonds, Invest NL en Klimaatfonds.

• We continueren de transitie naar een duurzamere haveneconomie en onze samenwerking met Havenbedrijf Amsterdam en bedrijven over planontwikkeling en aantrekken van investeringen vanuit het Groeifonds, Invest NL en het Europese herstelfonds. • Samen met onze partners in het Noordzeekanaal Gebied werken we aan Cluster Energie Strategie waaruit investeringsvoorstellen voor de ontwikkeling van energie-infrastructuur voortkomen.

Aandachtspunten • Mogelijke consequenties van energietransitie en circulaire economie op veiligheids- en milieuruimte in de haven. • Lobby voor aansluiting op de landelijke waterstof backbone, CCS (ook voor CO2 van biogene oorsprong) en hogere belasting voor fossiele kerosine in de luchtvaart.

65% omzet non-fossiel terreinen voor circulair en energietransitie, 150.000 m2 extra zonneenergie en 10 MW extra windenergie Doelen Strategisch Plan Havenbedrijf Amsterdam 2025

Haven en Industrie

47

Index

Pijler 14

Ontwikkelen groene waterstofeconomie Wat en hoe

Terugkijken

Vooruitkijken

Groene waterstof is een belangrijke potentiele energiedrager in het toekomstige energiesysteem en voor ‘de haven als batterij voor de stad, regio en Europa’. Groene waterstof is geen vervanger van duurzaam opgewekte elektriciteit, maar is wel een essentiële grond- en brandstof voor de industrie, zwaardere mobiliteit en scheep- en luchtvaart. Waterstof kan op termijn een belangrijke rol spelen als tijdelijk opslag- en schakelvermogen in de energievoorziening. Om hier te komen is het nodig dat we een samenwerking op gang brengen met de belangrijkste partners in de regio die actief zijn in de waterstofketen. Ook moeten we ervoor zorgen dat cruciale randvoorwaarden zoals infrastructuur en vestigingsbeleid voor de ontwikkeling van waterstofketens op orde zijn. We stimuleren daarom de eerste kansrijke waterstofprojecten en de opbouw van de keten van productie, distributie en afname van waterstof.

• Voorbereiding van twee essentiële waterstofinfrastructuren: nieuwe waterstofbuisleiding tussen IJmuiden en Amsterdam, die industrie direct toegang biedt tot waterstof en de waterstofbackbone tussen industrieclusters in Noord Nederland, Den Helder, Noordzeekanaalgebied en Rotterdam. Voor beide infrastructuren werken we nauw samen met de partners uit het bestuursplatform Noordzeekanaalgebied. • Onderzoektraject van het Institute for Sustainable Process Technolgy naar realisatie van een 1 GW groene waterstoffabriek in het Noordzeekanaalgebied is afgerond. • Het Havenbedrijf heeft goed in beeld de potentiële vraag naar groene waterstof en onder welke voorwaarden partijen bereid zijn om zich te committeren aan afname van groene waterstof.

• We werken samen met het Havenbedrijf verder aan de ontwikkeling van het waterstof distributienetwerk. • Waterstoftankstation voor gemeentelijke vuilnis- en inzamelwagens wordt in het vierde kwartaal van 2021 opgeleverd. • Vervolg van ontwikkeling van groene waterstofproductiecapaciteit door onder andere Nouryon (Hermes) en Vattenfall.

Aandachtspunten • Samen met Nationaal Programma Waterstof en Omgevingsdienst regelgeving laten aansluiten bij waterstofeconomie.

Voorbereiding van infrastructuur, productiecapaciteit en stimuleren van gebruik van groene waterstof

Haven en Industrie

48

Index

Pijler 15

CO2-uitstoot afvangen, opslaan en hergebruiken Wat en hoe

Terugkijken

Vooruitkijken

CCSU staat voor carbon capture storage and utilization, oftewel CO2-afvang, opslag (CCS) en hergebruik (CCU). Steeds meer partijen waaronder het Rijk en de gemeente zien dat CCS nodig is om de CO2-reductiedoelstellingen te halen. CO2-afvang is een kostenefficiënte manier om op korte termijn aanzienlijke CO2reductie te realiseren en een bouwsteen voor de ‘haven als batterij voor de stad, regio en Europa’. De gemeente ondersteunt CO2-afvang bij productieprocessen waar voorlopig geen alternatieve fossielvrije productiemethoden voor zijn. In de toekomst kan afgevangen CO2 worden toegepast bij de productie van bijvoorbeeld synthetische kerosine, essentieel voor verduurzaming van de luchtvaart.

• We hebben intensief samengewerkt met AEB om te ondersteunen in de ambitie om CO2 af te vangen. • We werken samen met partners in het Noordzeekanaalgebied aan de realisatie van de regionale CO2-infrastructuur.

• In 2021 moeten belangrijke stappen worden gezet in de voorbereiding van CO2afvangmogelijkheden bij AEB, waaronder het indienen van subsidieaanvragen, afspraken maken met ketenpartners en realiseren van benodigde infrastructuur. • Gemeente continueert samenwerking met Havenbedrijf Amsterdam en SkyNRG voor het initiatief van een commerciële Synkero-fabriek. • We trekken samen op met andere organisaties en steden om Carbon Dioxide Removal (CDR, ofwel negatieve CO2 emissies) te stimuleren, bij een breed publiek bekend te maken en op de politieke agenda te krijgen. CDR toepassen is belangrijk om de Europese klimaatdoelstellingen te behalen.

Aandachtspunten • Op orde brengen van de ketensamenwerking. • Lobby voor CCS (ook voor CO2 van biogene oorsprong).

Kansen voor CO2-afvang en -opslag bij AEB

Haven en Industrie

49

Index

Pijler 16

Energie besparen in de industrie Wat en hoe

Terugkijken

Vooruitkijken

De industrie gebruikt aardgas, stroom en warmte. Dit leidt tot CO2-uitstoot die moet worden teruggedrongen om de klimaatdoelen te halen. Amsterdam heeft een relatief kleine industriesector. De meeste industrie is gelegen in de haven. Industriële bedrijven krijgen naast het Europese ETS emissiehandelssysteem vanaf 2021 te maken met een nationale CO2-heffing. Als lokale overheid beschikken we over een beperkt instrumentarium om te sturen op vermindering van het energieverbruik en CO2-uitstoot in de industrie. Veel ligt bij het Rijk, maar gesprekken, samenwerking en in sommige gevallen handhaving behoren zeker tot de mogelijkheden.

• We hebben het afgelopen jaar samen met de Omgevingsdienst Noordzeekanaalgebied gesprekken gevoerd met de grootste industriële uitstoters over energiebesparing en CO2-reductie. De bedrijven staan voor ingrijpende aanpassingen in hun productieprocessen. De CO2-heffing voor de industrie biedt een stevige prikkel om de komende jaren te investeren in CO2-reductie. Maar de bedrijven zijn daarbij voor een deel afhankelijk van gezamenlijk inspanningen van het Havenbedrijf, netbeheerders en overheden in de ontwikkeling van duurzame energie infrastructuur.

• Onderdeel van het Strategisch Plan 2021-2025 van het Havenbedrijf is het in kaart brengen van energieverbruik van haar klanten en hen te stimuleren over te stappen van fossiele brandstoffen naar duurzame alternatieven. • CE-Delft voert de eerste energie- en CO2reductiescan voor industriële bedrijven in Amsterdam uit bij Cargill Multiseeds. Dit is een pilot die bij positieve resultaten in 2021 vaker kan worden uitgevoerd. • Havenbedrijf Amsterdam stuurt via haar vestigingsbeleid op duurzaamheidsdoelstellingen.

Aandachtspunten • Beschikbaarheid van duurzame energie en infrastructuren (H2, stoom, elektra). • Samenwerken in plaats van individuele oplossingen.

Amsterdam telt 14 industriële bedrijven met een jaarlijkse CO2-uitstoot van meer dan 1 kton per bedrijf. Samen stoten zij jaarlijks 275 kton CO2 uit

Verhalen van Amsterdammers

50

Index

Randvoorwaarden

Randvoorwaarden Voor de succesvolle overgang van fossiele naar duurzame energie moeten we ons niet alleen richten op CO2. Randvoorwaarden zoals draagvlak en samenwerking, kennisontwikkeling, ruimte, capaciteit, regelgeving en financiën zijn minstens zo belangrijk. En niet in de laatste plaats het streven naar een rechtvaardige transitie waarin alle Amsterdammers mee kunnen gaan.

51

Index

Randvoorwaarden

52

Pijler 17

Bouwen aan de beweging in de stad Houding Amsterdammers

Deel Amsterdammers dat zegt overstap naar duurzame energie goede zaak te vinden

+3%

Streefwaarde Realisatie Bron: OIS

75%

2019

78%

75%

2020

75%

2021

Nog steeds vindt driekwart van de Amsterdammers de overstap naar duurzame energie een goede zaak. Over Amsterdam aardgasvrij in 2040 is circa de helft positief. Ongeveer tweederde van de bewoners is het ermee eens dat er extra windmolens in de stad worden gerealiseerd. Een meerderheid van de bewoners in en rondom de zoekgebieden is kritisch over windmolens nabij hun buurt. Onder bedrijven en instellingen vindt 81% de overstap naar duurzame energie een goede zaak.

Index

Randvoorwaarden Pijler 17

Bouwen aan de beweging in de stad Participatie energietransitie in 2020 Hoe zijn de Amsterdammers betrokken?

• Gesprekken met en beantwoorden vragen van Amsterdammers en Amsterdamse collectieven over energietransitie. • Inspraak over de Transitievisie Warmte en Participatiebijeenkomsten in kader van Regionale Energie Strategie. • Gemeente en woningcorporaties zijn met woningeigenaren in gesprek over een Buurtuitvoeringsplan in aantal buurten in Nieuw West, Zuidoost en Noord. !WOON ondersteunt hierbij de bewoners. Ook ondersteunen wij aardgasvrij initiatieven o.a.: WG-terrein, Green Light District, Middenmeer Noord, Gaasperdam en Artis. • Gemeente ondersteunt bewoners- en particuliere initiatieven o.a.: gebiedsgericht benutten van daken voor zonnepanelen in het Oostelijk Havengebied, opzetten van een virtuele powerplant voor leden van zonnecoöperaties (postcoderoosprojecten) waardoor opgewekte stroom onderling verhandeld kan worden, planvoorbereiding duurzame wooncoöperatie De Warren en ondersteuning bij participatieplan coöperatieve windmolens bij Noorder IJplas. • Energie-adviezen, procesbegeleiding grote VvE’s, collectieve inkoopacties (samen met buurtorganisaties) en ondersteuning bewonersgroepen. • Aanpak verduurzaming gebedshuizen. • Collectieve aanpak verduurzaming Bedrijventerreinen: De Heining, Business Park Amsterdam Osdorp en Cornelis Douwesterrein. • 10 van de gemeentelijke daken met zonnepanelen zijn beschikbaar gesteld aan Amsterdammers.

• Bij ontwikkelen windturbines minimaal 50% in lokaal eigendom. • Samenwerking met partners en bedrijven in het Noordzeekanaalgebied. • Begeleiding koplopersinitiatieven energietransitie samen met 02025. • Online bijeenkomsten onder andere energieontbijten 02025, duurzame huizenroute en energieneutraal bouwen. • Lancering Duurzame Wegwijzer, nieuwamsterdamsklimaat.nl/wegwijzer en diverse online hulp als VvE stappenplan, postcodechecker aardgasvrij en Zon Zonder Zorgen.

53

Index

Randvoorwaarden

54

Index

Pijler 17

Bouwen aan de beweging in de stad Wat en hoe

Terugkijken

Vooruitkijken

Amsterdammers die zelf aan de slag willen, kunnen rekenen op steun. Wij willen met hen in gesprek over hun acties op weg naar een klimaatneutrale stad en wat ze daarbij nodig hebben. Op basis van hun ervaringen maken we beter beleid en betere instrumenten. We leren ook aan welke oplossingen Amsterdammers behoefte hebben zodat we ze kunnen ondersteunen en de weg wijzen in de energietransitie. Ons inzicht waar de energie tot verandering en de barrières zich bevinden wordt steeds completer. Zo kunnen we ons aanbod per doelgroep en gebied optimaliseren. Via het platform Nieuw Amsterdams Klimaat ontsluiten we op termijn alle kennis en informatie die Amsterdammers kunnen helpen bij hoe zij zelf aan de slag kunnen met de energietransitie.

• In elk stadsdeel is een duurzaamheidscoördinator actief. Ook zijn er vier initiatievencoaches voor de hele stad beschikbaar. • 02025 heeft koplopers begeleid naar volgende stappen en diverse online activiteiten georganiseerd zoals energieontbijten, duurzame huizenroute en infoavonden over monumenten op schone energie en de Transitievisie Warmte. • Op het online platform Nieuw Amsterdams Klimaat zijn tools opgeleverd: Duurzame Wegwijzer, VvE stappenplan en de app Zon zonder Zorgen om mensen te begeleiden in zelf zonne-energie opwekken en een pilot Energy challenge. • Binnen de subsidieregeling Ruimte voor duurzaam initiatief zijn subsidies verstrekt voor gebiedsgerichte initiatieven en projectvoorbereiding.

• Intensiveren samenwerking jongerennetwerken. • Ondersteunen koplopersinitiatieven, continueren samenwerking met 02025, !Woon en Regionaal energieloket. • Via duurzaamheidscoördinatoren en Nieuw Amsterdams Klimaat meer hulp bieden aan Amsterdammers, bedrijven en instellingen. • Opstarten Fixbrigade in stadsdeel Oost om mensen te helpen kleine energiebesparende maatregelen uit te voeren. • Continueren Subsidieregeling Ruimte voor duurzaam initiatief. • Onderzoek naar duurzame plekken of hubs voor duurzame programmering en als vraagbaak. • Energychallenge met 1.000 Amsterdamse huishoudens.

Aandachtspunten • Corona vertraagt uitbreiding van netwerk.

In de Duurzame Wegwijzer op nieuwamsterdamsklimaat.nl krijg je binnen een minuut een persoonlijk overzicht van de duurzame stappen die je kunt zetten en hoe je dit kunt financieren

Randvoorwaarden

55

Pijler 18

Werken aan een klimaatrechtvaardige energietransitie Energie-armoede

Percentage Amsterdamse huishoudens met een laag inkomen met energie-armoede Realisatie

Energieadviezen

Totaal aantal energieadviezen door de Energiecoaches Streefwaarde Realisatie

Bron: OIS, enquête Wonen in Amsterdam

Bron: WPI, gemeente Amsterdam

37%

+840

16.000

Totaal aantal banen in Amsterdam in duurzame energiesectoren Realisatie Bron: OIS

Voorlopige cijfers

14.900

31%

2017

in 2020

Banen

+1.100 16.000

12.550

2019

Tussen 2017 en 2019 is het aandeel huishoudens met een laag inkomen waar sprake is van energiearmoede toegenomen. Dit kwam doordat de energiekosten in deze periode gemiddeld toenamen, terwijl het inkomen voor deze groep gelijk bleef. Na 2019 is de landelijke belastingvermindering energiebelasting toegenomen. OIS brengt gegevens over energie-armoede eens per twee jaar in beeld. Er is overleg met het CBS voor een jaarlijks inzicht.

2016-2020 Aantal gerealiseerde adviezen in periode 20162020: 3.800 via !Woon, 7.950 via Step2save en 800 via Vroeg Eropaf. Vanwege de coronamaatregelen in 2020 is de streefwaarde van 16.000 niet gehaald.

2019

2020

Het aantal duurzame banen in Amsterdam in de energiesector nam in 2020 toe met 1.100 (t.o.v. 2019). De groei zit vooral in de sector hernieuwbare energie.

Index

Randvoorwaarden

56

Pijler 18

Werken aan een klimaatrechtvaardige energietransitie Wat en hoe

Terugkijken

Terugkijken (vervolg)

Door de uitstoot van broeikasgassen neemt de leefbaarheid in de wereld af. Mensen in de armste landen hebben het kleinste aandeel in de globale opwarming, maar worden het hardst getroffen. Er zijn ook kwetsbare Amsterdammers die minder profiteren van de kansen die de energietransitie biedt. Door kwetsbaren niet uit het oog te verliezen kunnen verschillen tussen bevolkingsgroepen worden verkleind en krijgt iedereen gelijke kansen. De complexiteit van de interactie tussen de mens, leefomgeving en beleid vragen om rechtvaardige en integrale benaderingen zodat oplossingen in de energietransitie uiteindelijk bijdragen aan een rechtvaardige en gezondere leefomgeving.

• Motie Green New Deal en Plan Duurzaam Economisch Herstel hebben geresulteerd in het plan ‘Meer vakkrachten voor de duurzaamheid’ met drie pijlers: 1. Versterken samenwerking tussen gemeente, werkgevers, brancheorganisaties en onderwijsinstellingen om omscholing en zijinstroom te bevorderen. 2. Bij grote publieke en private investeringen in verduurzamen een duidelijk human capital-onderdeel opnemen (zoals social return) voor meer werk en stage kansen voor starters, omgeschoolden, omscholers en zijinstromers. 3. Stimuleren dat meer jongeren kiezen voor de richting techniek en dat mboopleidingen goed aansluiten bij de vraag naar vakkrachten. • Een bijeenkomst van het Pact voor Amsterdam is gewijd aan het thema energiearmoede.

• Een bijdrage uit de RREW is aangevraagd om Amsterdammers te helpen met kleinere besparingsmaatregelen, met specifieke aandacht voor mensen met een kleine beurs. • Inzet Duurzaam Herstel plan voor versnelde uitrol zonnepanelen op woningcorporatiedaken (Zonmotor). • Onderzoek uitgevoerd naar de mogelijkheid een energiebank (à la voedselbank) te creëren. • Circa 840 energieadviezen door Step2Save, !Woon en Madi’s. • Het afwegingskader voor een waardevolle aardgasvrijtransitie, ‘Betaalbaar, open en duurzaam’ is eind 2019 vastgesteld. Uitganspunt is dat we de aardgasvrijtransitie betaalbaar realiseren tegen de laagste kosten en dat de woonlasten voor lage en middeninkomens niet stijgen. • De Strategie Amsterdam Circulair 2020-2025 is gebaseerd op de Donuteconomie. Daarmee is elk onderdeel van de strategie getoetst op de bijdrage aan het verminderen van milieudruk en versterken van het sociale fundament.

Klimaatrechtvaardigheid is uitgangspunt van ons beleid volgens drie sporen: • Eerlijke verdeling van baten en lasten: tegengaan van energiearmoede. • Open toegang tot het beslissingsproces. • Eerlijke kansen op een veranderende arbeidsmarkt; werkgelegenheidsaanpak.

Wordt vervolgd in de kolom hiernaast

Plan ‘Meer vakkrachten voor de duurzaamheid’ gemaakt

Index

Randvoorwaarden

57

Index

Pijler 18

Werken aan een klimaatrechtvaardige energietransitie Vooruitkijken

Aandachtspunten

• Aanpak energiearmoede uitvoeren met onder andere energiecoaches, vouchers voor energiebesparende middelen en uitbreiden fixbrigade. • Witgoedregeling minima verduurzamen. • Team Democratisering van de gemeente onderzoekt samen met Democratic Society (Climate-Kic) de mogelijkheden en ruimte voor bottom-up initiatieven in de warmtetransitie. • Het plan Duurzaam Economisch Herstel vormt de basis voor investeringen in de verduurzaming van (en creëren van meer) banen voor Amsterdammers. We zetten in op het thema duurzaamheid bij onderwijs, bijvoorbeeld in de MBO agenda. We maken afspraken met bedrijfsleven en onderwijs over flexibilisering van aanbod en loopbaanpaden.

• Op korte termijn beschikbaar krijgen van meer vakkrachten voor duurzaamheid vergt nauwe samenwerking tussen ondernemers, opleiders en overheid.

Meer inzet op energiecoaches, vouchers en fixbrigade

Randvoorwaarden

58

Index

Pijler 19

Stimuleren kennisontwikkeling en duurzame innovatie Wat en hoe

Terugkijken

Vooruitkijken

We gaan, samen met bewoners, bedrijven en kennisinstellingen aan de slag met een kennisen innovatie-agenda Klimaat en Energie. Het gaat om innovatie in de breedste zin van het woord: op technisch, sociaal-maatschappelijk en economisch vlak. Vernieuwende samenwerkingen zijn cruciaal. We hechten grote waarde aan internationale samenwerking en kennisuitwisseling. We participeren in Europese en wereldwijde netwerken en voeren projecten uit met andere steden. Samen leren we wat wel en niet werkt en versnellen zo de transitie. Er moeten nog plannen en oplossingen komen voor de benodigde extra reductie. Hiervoor is innovatie en samenwerking nodig.

• De kennis- en innovatie-agenda Klimaat en energie is opgesteld samen met AMS Institute. • Plan voor vergaand renoveren van 10.000 woningen in Zuidoost gereed, met start in Reigersbos. • Consortium gevormd dat aan de slag gaat met vergaand renoveren en slimme energiesystemen in Zuidoost en dat een voorstel heeft ingediend voor de EU Green Deal genaamd MIRACLE. • Samenwerking met EIT Climate-KIC benut voor Green Light District, vergaand renoveren en duurzame mobiliteit. • EU-Project ATELIER naar een energieleverend district in de Buiksloterham’ is gestart met 145 appartementen, kantoren en horeca maar ook smart grid en opslag van elektriciteit en de vorming van een energiecoöperatie.

• Innovatieagenda Amsterdam Klimaatneutraal en lokale ecosystemen rond grootste opgaven. • Samenwerking met Climate-KIC uitbouwen op: vergaand renoveren woningen, energiecommunities, duurzame mobiliteit en circulaire economie. • De groene hub van Green Light District als kennispunt in de buurt. • Green Light District start met twee projecten: kansen voor duurzaam kadeherstel in het 1012-gebied en onderzoek verduurzamen monumenten richting aardgasvrij in samenwerking met De Waag. • Bouw EU-project ATELIER start eerste kwartaal 2021.

Aandachtspunten • Gemeentelijke capaciteit en organisatie is nog ontoereikend om te voorzien in behoefte van initiatiefnemers om op vernieuwende manier samen te werken met gemeente.

Oplevering aardgasvrije woningen binnen het project Green Light District op de Zeedijk

Randvoorwaarden

59

Pijler 20

Ruimte voor energietransitie en infrastructuur Middenspanningsruimtes

Totaal aantal middenspanningsruimtes in Amsterdam

Elektriciteitsnetwerk

Totaal opgesteld vermogen onderstations Amsterdam (MW)

Streefwaarde

Streefwaarde

Realisatie

Realisatie

Bron: concept-Themastudie Elektriciteit Amsterdam 2.0

Bron: concept-Themastudie Elektriciteit Amsterdam 2.0

2.300 1.750

2020

2030

Circa 25-60% van de huidige middenspanningsruimtes is in 2030 overbelast. De streefwaarde voor 2030 wordt in de loop van 2021 in overleg met Liander bepaald.

2020

2030

De voorspelde netbelasting in 2030 volgens het scenario ‘Amsterdam ambitie’ is circa 2.800 MW. De streefwaarde voor 2030 wordt in de loop van 2021 in overleg met Liander bepaald.

Index

Randvoorwaarden

60

Index

Pijler 20

Ruimte voor energietransitie en infrastructuur Wat en hoe

Terugkijken

Vooruitkijken

Voor opwekking, transport en levering van elektriciteit, warmte, (groen) gas, CO2 en waterstof is een energie-infrastructuur nodig. Denk aan ondergrondse leidingen en bovengrondse installaties. Het aanpassen van de energie-infrastructuur is een grote opgave. Er is veel ruimte nodig terwijl er zowel boven als onder de grond juist weinig ruimte is in compacte en groeiend Amsterdam. We zoeken naar slimme combinaties en kansen die efficiënt zijn en goed passen in de stad. Dat betekent dat er keuzes nodig zijn.

• Opdracht naar nutsvoorzieningen uitgevoerd. • Integrale aanpak Openbare ruimte opgeleverd met een Webinar met 2.500 live kijkers, een symposium met wereldwijde aandacht en een City Deal Openbare Ruimte. • Werkplan ondergrond uitgevoerd.

• Vaststellen van de nieuwe Omgevingsvisie Amsterdam waarin het beeld van de stad voor 2050 wordt geschetst en de koers bepaald. De Regionale Energiestrategie en Transitievisie warmte dienen als input. De Omgevingsvisie geeft eerste sturing en handvatten voor de ruimtelijke vertaling van de energietransitie en is – samen met het vastgestelde duurzaamheidsbeleid – de basis voor juridische borging van duurzaamheidsdoelstellingen in het omgevingsplan. • Ruimtelijke vertaling in integrale gebiedsgerichte omgevingsprogramma’s. • Kennisdeling duurzame gebiedsontwikkeling en Masterclass energietransitie.

We werken aan nieuwe visies en uitvoeringstrategieën voor de ruimtelijke inpassing en tegelijk zijn we gestart met projecten voor het aardgasvrij maken van de stad, zonnepanelen, windmolens en het verzwaren van de elektriciteitsinfrastructuur. We spelen een grote rol in de ruimtelijke ordening, de inrichting en het werken in de openbare ruimte en de regie op de ondergrond.

Aandachtspunten • Integraal in plaats van sectoraal werken. • Verbetering data governance keten Ondergrond. • Drukte in onder- en bovengrond.

Webinar Integrale aanpak Openbare ruimte met 2.500 live kijkers gehouden

Risicoparagraaf

Risicoparagraaf De belangrijkste risico’s voor de energietransitie en het behalen van de ambities uit de Routekaart zijn hieronder opgenomen. Per pijler in de Klimaatrapportage zijn ook specifieke aandachtspunten benoemd.

Risico

Risicobeheersing

Onzekerheid over medewerking van bewoners, bedrijven en maatschappelijke organisaties o.a. bij aardgasvrij maken van hun bezit maar ook bij andere benodigde verduurzamingsmaatregelen

Aandacht voor communicatie en participatie Samen met de markt werken aan interessant verduurzamingsaanbod

Investeringsruimte inwoners, bedrijven en organisaties neemt af door coronacrisis

Plan duurzaam herstel, subsidie- en lening mogelijkheden vanuit de gemeente

Onvoldoende middelen vanuit het Rijk ter beschikking gesteld voor de uitvoering van het Klimaatakkoord

Lobby en samenwerking Rijk Zoeken naar andere financieringsbronnen als ABP en andere pensioenfondsen, groene banken, charitatieve fondsen, EU fondsen etc.

Financieringsmogelijkheden, gestapelde opgaven en verhuurdersheffing woningcorporaties

Samenwerkingsafspraken woningcorporaties Duurzaamherstelmotoren Warmtemotor en Zonmotor Lobby Rijk voor afschaffen verhuurdersheffing

Onvoldoende ruimte, drukte in de ondergrond en openbare ruimte voor energie infrastructuur

Meer regie in de ondergrond (programma ondergrond) Programma Elektriciteitsvoorziening Amsterdam 5 jaar uitvoeringsprogramma aardgasvrij

Geen afdoende juridisch (meer dwingend) instrumentarium • Bevoegdheid om wijken en woningen van het aardgas af te sluiten • Verruimen energiebesparingsplicht Wet Milieubeheer • Label A plicht voor kantoren • Milieuzones voor extra categorieën voertuigen en gebieden

Lobby en samenwerking Rijk

Gebrek aan voldoende gekwalificeerd personeel

De ontwikkeling van de regionale en landelijke arbeidsmarkt ligt grotendeels buiten onze directe invloed. Amsterdam draagt binnen haar mogelijkheden maximaal bij aan het vergroten van het aantal vakmensen onder andere via het programma duurzaam herstel en de aanpak ‘Meer vakkrachten voor de duurzaamheid’. Ook werken we in de MRA samen met bedrijfsleven en opleiders aan een gecoördineerde aanpak van het Human Capital vraagstuk.

Onvoldoende laadinfrastructuur

Strategisch plan laadinfrastructuur 2020-2030

Afhankelijkheid van landelijke tempo verduurzaming elektriciteitsopwek

De ontwikkeling van de landelijke elektriciteitsmix ligt grotendeels buiten onze directe invloed. Amsterdam draagt binnen haar mogelijkheden maximaal bij aan de verduurzaming van elektriciteit onder andere via de Regionale energie strategie (RES), het stimuleren van zonnepanelen op daken en het plaatsen van windmolens op plekken die daarvoor geschikt zijn. Ook spreken we het Rijk aan op haar verantwoordelijkheid hierin voor afdoende subsidieregelingen, fiscale voordelen en regelgeving die het verplichten van zonnepanelen op grote daken mogelijk maakt.

Het realiseren van windturbines in Amsterdam leidt tot onaanvaardbare overlast voor mens en natuur

Amsterdam is zich ervan bewust dat windturbines een bepaalde mate van impact op de leefomgeving hebben. Daarom worden per windturbine of per windpark de milieueffecten onderzocht en wordt er geluid- en slagschaduwonderzoek uitgevoerd. Ook worden de maatregelen onderzocht om de effecten te beperken. De onderzoek rapportages worden bijgevoegd bij het bestuurlijke besluit over de vergunningverlening.

Overbelasting van de elektriciteits infrastructuur

We anticiperen in nauwe samenwerking met onze partners op de verwachte ontwikkelingen van gebiedsontwikkeling, aardgasvrije wijken, elektrisch vervoer en duurzame opwekking. Liander en de gemeente Amsterdam werken intensief samen aan het toekomstbestendig maken van de elektriciteitsinfrastructuur door strategische planning, verzwaring en uitbreiding en betere en slimmere benutting van het elektriciteitsnet.

Geen volledige CO2 afvang bij het AEB

Intensieve samenwerking met AEB om de SDE++ subsidie aanvraag in oktober 2021 in te kunnen dienen, en nauw overleg met Directie Deelnemingen om de CCS ambitie op een goede manier mee te kunnen nemen in het verkooptraject

Infrastructuur voor stoom en waterstof komen niet of te laat van de grond, waardoor individuele bedrijven in het havengebied niet over kunnen stappen naar duurzame energiedragers

Intensieve samenwerking met Havenbedrijf, partners in het Noordzeekanaalgebied en het Rijk om ervoor te zorgen dat de infrastructuur wordt ontwikkeld

Groei elektriciteitsverbruik datacenters

Vestigingsbeleid datacenters, Green Data agenda, duurzaamheidstafel en handhaving regelgeving via Omgevingsdienst Noordzeekanaalgebied

Bijlagen

Bijlagen

62

Index

Bijlagen

63

CO2-uitstoot in Amsterdam per transitiepad In kton CO2-equivalenten Bron: OIS, CE Delft

CO2-uitstoot Amsterdam kton CO2equivalenten 6.000

5.000

Gebouwde Omgeving

Ambitie 2025

Ambitie 2030

Ambitie 2050

-5%

-55%

-95%

t.o.v. 1990

890 4.000

3.000

1.955

t.o.v. 1990

Doorrekening: raming 810 2030

865

1.000

1.250 0

2015

Elektriciteit Elektriciteit

Haven en Industrie

t.o.v. 1990

t.o.v. 1990 met bandbreedte

1.345 2.000

Mobiliteit

-7% 650

350 870

-31% raming 2030210 1.110

970

-54%

2018 2020

2025

(raming)

2030

(raming)

2035

2040

2050

Naar verwachting vindt tot 2030 relatief de grootste afname van CO2uitstoot plaats binnen de transitiepaden Haven en Industrie en Mobiliteit. De grootste absolute afname zit bij het transitiepad Elektriciteit.

Index

Bijlagen

64

CO2-uitstoot in Amsterdam per portefeuille

Index

2018

In kton CO2-equivalenten

2025 (raming)

Bron: OIS, CE Delft

2030 (raming) De meeste CO2-uitstoot vindt plaats binnen de portefeuilles Economische Zaken, Bouwen en wonen, Verkeer, vervoer en luchtkwaliteit en Duurzaamheid.

Economische zaken Bouwen en wonen Verkeer, vervoer en luchtkwaliteit Duurzaamheid Zorg Onderwijs Gemeentelijk vastgoed Sport en recreatie Grondzaken Kunst en cultuur Lucht- en Zeehaven Water 0

500

1.000

1.500

2.000

Bijlagen

65

Ontkoppeling CO2-uitstoot en groei Amsterdam Gemiddelde CO2-uitstoot per inwoner van Amsterdam (totale uitstoot van Amsterdam gedeeld door het totaal aantal inwoners) Bron: OIS, CE Delft

Sinds 2010 is er sprake van een ontkoppeling tussen de groei van de stad en de CO2-uitstoot. De gemiddelde CO2uitstoot per inwoner daalt.

CO2-uitstoot kg CO2equivalenten voor scope 1 en 2 emissies 8.000 7.000 6.000 5.000 4.000 3.000 2.000 1.000 0

2010

2015

2020

2025

2030

Index

Klimaatrapportage 2021

Colofon Nieuw Amsterdams Klimaat Routekaart Amsterdam Klimaatneutraal 2050 Rapportage 2021 Vastgesteld door het college van B&W op 13 april 2021 Bestuurlijk opdrachtgever Wethouder Mw. M. van Doorninck (Duurzaamheid) Ambtelijke opdrachtnemer Directie Ruimte en Duurzaamheid, Gemeente Amsterdam Teksten Ruimte en Duurzaamheid Ontwerp Lone Aarup Poulsen Visual Communication Coverfoto Martijn Steiner Lovisa Filmpjes Jeroen de Geus amsterdam.nl/klimaatneutraal nieuwamsterdamsklimaat.nl

66

Index