1. Bestuurlijke reactie rapport ombudsman Marktwaarde.pdf

Raadsinformatiebrief

Aan:

Portefeuillehouder(s): Behandeld door

De leden van de gemeenteraad van Amsterdam 6 april 2023 Economische Zaken Sofyan Mbarki Jaap Oostdijk, j.oostdijk@amsterdam.nl

Onderwerp

Bestuurlijke reactie op het rapport Marktwaarde van de ombudsman

Datum Portefeuille(s)

Geachte leden van de gemeenteraad, Met deze brief geeft het college haar reactie op het rapport Marktwaarde dat de ombudsman op 9 maart jongstleden aan uw raad heeft aangeboden. In deze brief volgt eerst een algemene reactie op het rapport. Vervolgens gaat het college in op de aanbevelingen van de ombudsman en hoe het college hier mee om zal gaan. Reactie op hoofdlijnen Allereerst wil het college de ombudsman bedanken voor dit rapport en voor de brieven die eerder gestuurd zijn over verschillende individuele markten. Dit is een onderwerp dat al langer de aandacht heeft van uw raad, het college en de gemeentelijke organisatie. Op 17 februari jl. is de Voortgangsbrief Markten gestuurd waarin het college onderkent dat er verbeteringen nodig zijn bij de markten. Dat zit hem in de besluitvorming over herindelingen van markten, de samenwerking en rolverdeling (zowel binnen het bestuur als tussen organisatieonderdelen), de administratie en de communicatie met marktondernemers. Concrete verbeterstappen die daarin zijn aangekondigd – op basis van uitgevoerd organisatieonderzoek – worden voortvarend opgepakt. De aandacht van de ombudsman voor dit onderwerp geeft dat een extra impuls en ik zie het rapport Marktwaarde dan ook als steun in de rug voor de ingeslagen weg.

Met dit rapport hoopt het college ook dat marktondernemers die zich op een verkeerde manier behandeld of bejegend voelen, de erkenning krijgen die zij verdienen. Het moge duidelijk zijn dat het nooit de bedoeling van de gemeente is of kan zijn dat ondernemers, bewoners of wie dan ook zich zo voelen. Dat trekt het college zich zeer aan en er is grote bereidheid hier aan te werken. Het college gaat in gesprek met marktondernemers over de conclusie van de ombudsman dat er sprake is van structureel en patroonmatig onjuist handelen richting marktondernemers. Deze conclusie wordt – mede op basis van de onderbouwing in het rapport – niet door het college gedeeld, maar ook als sprake is van incidenteel onjuist handelen verdient dat aandacht zodat we het als gemeente in de toekomst beter doen. Wat het college ook niet onbenoemd wil laten is dat het onderzoeksproces, de publicatie van het rapport en vervolgens de publieke briefwisseling tussen het externe onderzoeksbureau en de ombudsman een zware wissel hebben getrokken op een deel van de organisatie. Ambtenaren die hard hebben gewerkt aan beleid voor Amsterdamse markten en marktondernemers zijn op een

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 6 april 2023 Pagina 2 van 7

manier weggezet die volgens het college geen rechtdoet aan hun inzet en resultaten de afgelopen jaren. Ook ambtenaren die verantwoordelijk zijn voor het dagelijkse reilen en zeilen op de markten worden in hun werkzaamheden geconfronteerd met conclusies en bevindingen van de ombudsman. De zorgvuldige onderbouwing die voor dergelijke conclusies en bevindingen nodig is, ontbreekt nu op sommige plekken en het college gaat hierover in gesprek met de ombudsman. Het college maakt zich er hard voor dat medewerkers van de gemeente hun werk in een veilige omgeving kunnen doen samen met de marktondernemers. Vanuit het oogpunt van goed werkgeverschap, maar ook omdat de overtuiging is dat daarmee de beste resultaten voor de stad kunnen worden gerealiseerd. Het college gaat graag op een constructieve en toekomstgerichte wijze verder met het versterken van de Amsterdamse markten. We bouwen voort op de acties die zijn ingezet en die zijn benoemd in de brief van 17 februari jl. In dat verbeterproces zullen we daar waar relevant gebruikmaken van de aanbevelingen van de ombudsman. Reactie per aanbeveling De ombudsman heeft zes aanbevelingen geformuleerd. Hieronder zijn de aanbevelingen cursief weergegeven en is vervolgens per aanbeveling aangegeven hoe het college hier opvolging aan geeft. 1.

Bezinning over de vraag wat de achtergrond is dat marktondernemers vanuit de gemeente (bestuur en ambtelijke organisatie) anders worden bejegend dan bijvoorbeeld ondernemers in de detailhandel. Op het moment dat een marktondernemer – of iedere andere ondernemer, bewoner of organisatie – zich onheus of onjuist bejegend voelt door de gemeente en dat meldt dan neemt het college dat zeer serieus. Als dergelijk gedrag wordt geconstateerd, dan worden ambtenaren en ook bestuurders hierop aangesproken. Het college zal deze aanbeveling daarom ook opvolgen, maar met de kanttekening dat het college niet meegaat in de conclusie dat structureel sprake is van structureel en patroonmatig onjuist handelen. Er gaan soms dingen fout in de bejegening of de communicatie, dat is erg vervelend voor degene die dat betreft en dat moet vervolgens worden erkend en hersteld. Helaas kan dit niet volledig worden uitgesloten, want werken in- en voor onze stad blijft mensenwerk. Graag gaat het college in gesprek met marktondernemers om te bespreken wat nodig is om verbeterstappen op dit vlak te zetten. 2. Ontwerp een volledige bestuurlijke visie en maak hierbij gebruik van de kennis van marktkooplieden. Het document Marktvisie 2018-2026 blijkt geen visie te omvatten zoals te titel suggereert.

Zo ontbreekt de rol van de gemeente als beheerder van de Amsterdamse markten en wordt de functie van de markten voor de stad zeer beperkt gedefinieerd; ook de sociale functie en historische achtergrond zouden in een echt visiedocument aandacht hebben gekregen. Het college neemt deze aanbeveling gedeeltelijk over. Om te werken aan vertrouwen en om concrete verbeteringen door te voeren op de markten, is het college van mening dat een nieuwe visie daar niet het antwoord op is. De Marktvisie 2018-2026 voldoet als basis voor de uitwerkingen per windrichting. De aspecten die in de aanbeveling worden genoemd, zoals de functie en historische achtergrond van de markten, zullen daar een plek in krijgen. Dit past ook goed in de

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 6 april 2023 Pagina 3 van 7

gebiedsuitwerkingen, omdat het dan mogelijk is daar per markt dieper op in te gaan in plaats van daar in zijn algemeenheid iets over te zeggen in een stadsbrede visie op markten. Daarmee wordt ruimte gegeven aan Dagelijks Besturen daar ook eigen invulling aan te geven en lokaal maatwerk toe te passen. Waar aanvullend onderzoek en aanvullende onderbouwing nodig is, zullen we dat (laten) uitvoeren waarbij nadrukkelijk ook de kennis van marktondernemers benut wordt. Het college kiest ervoor om capaciteit in te zetten om problemen op te lossen die tijdens de uitvoering van de uitwerkingen van de marktvisie aan het licht zijn gekomen. Tijdens de coronaperiode bleek het lastig om deze problemen aan te pakken, omdat de coronamaatregelen alle aandacht opeisten en overleg met marktondernemers ernstig werd bemoeilijkt. Toen de beperkingen voor de markten en de communicatie met marktondernemers in maart 2022 werden opgeheven is geïnventariseerd op welke markten een intensieve aanpak het meest urgent was. Er is capaciteit en geld vrij gemaakt om dit projectmatig op te pakken. Tot slot wordt in samenspraak met de Dagelijks Besturen van de stadsdelen gewerkt aan een plan van aanpak om de bestuurlijke besluitvorming te verbeteren en achterstanden weg te werken.

Momenteel wordt de laatste hand gelegd aan een set criteria voor het beoordelen van de noodzaak tot het nemen van een nieuw instellingsbesluit, het opstellen van een nieuw inrichtingsbesluit, het houden van een herindeling en de uitgifte van tijdelijke vaste vergunningen. Daarbij is per markt inzichtelijk gemaakt welke van deze besluitvorming binnen afzienbare termijn noodzakelijk is en waar de urgentie het hoogst is. Op basis hiervan wordt bepaald waar de beschikbare capaciteit en middelen de komende jaren worden ingezet. Het ene besluitvormingstraject vraagt namelijk meer dan het andere. Een beleidsarme herindeling kent een beperktere doorlooptijd dan een herindeling waar ook besloten wordt over een andere inrichting van de markt. Met de portefeuillehouders wordt deze puzzel op dit moment gelegd, zodat een duidelijke planning voor de komende jaren kan worden gegeven. Door het hanteren van de opgestelde criteria en door een prioritering in de volgorde van besluitvorming aan te brengen en dit ook te communiceren, wordt de besluitvorming transparanter en beter navolgbaar. 3. Ontwikkel een betrouwbaar metings- en waarderingsinstrument voor de markten. Het college deelt de mening van de ombudsman dat goede informatie nodig is om besluiten over de markten te onderbouwen en de juiste maatregelen op een markt te kunnen nemen. Deze aanbeveling wordt dan ook overgenomen.

We gaan met de portefeuillehouders in gesprek om te zien of de beschikbare informatie voldoet of dat het wenselijk is om aanvullend onderzoek te verrichten voor bepaalde markten. Een van de informatiebronnen is de bezettingsgraden van de markten en de betrouwbaarheid van deze cijfers moet worden vergroot. Voor een goede informatiepositie is het ook wenselijk dat informatie verzameld wordt over de op de markten aanwezige branches. Op de marktlijsten wordt nu de marktondernemer en niet zijn of haar branche geregistreerd. Dat dit niet structureel wordt bijgehouden, belemmert de onderbouwing van inrichtingsbesluiten. In samenspraak met uitvoerders en ondernemers wordt bepaald wat de beste manier is om over te gaan op een eenduidige en betrouwbare manier van registreren. Dat de uitwerkingen van de Marktvisie onvoldoende houvast bieden voor besluiten over concrete maatregelen herkent en erkent het college, want daar zijn ze niet voor bedoeld. De uitwerkingen

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 6 april 2023 Pagina 4 van 7

vormen het kader dat het college vaststelt, waarbinnen dagelijks besturen hun besluiten over afzonderlijke markten nemen. De besluiten van de dagelijks besturen over o.a. herindelingen en inrichtingsbesluiten moeten worden voorzien van een zorgvuldige onderbouwing en belangenafweging en transparant worden gecommuniceerd. Dit is in de afgelopen jaren niet altijd goed gegaan. In de Voortgangsbrief Markten van 17 februari jl. en in reactie op aanbeveling 2 is aangegeven welke verbeteringen de afgelopen maanden zijn ingezet. 4. Versterk en professionaliseer de administratieve organisatie. Het college neemt deze aanbeveling over en is hier al mee gestart. In de Voortgangsbrief Markten van 17 februari is een aantal concrete verbeterstappen opgenomen op basis van een uitgevoerd organisatieonderzoek. Ook digitalisering kan hierbij helpen, zo heeft het digitale indelingssysteem Kies je kraam recent een grote update gehad. Uit gesprekken met marktondernemers komen ook aanpassingen die zij graag zien in het systeem. Als dit technisch en financieel mogelijk is passen we het systeem aan. Aan de hand van de ervaringen met het systeem wordt gekeken voor welke markten Kies je kraam een optie is. In samenwerking met de directie Belastingen wordt gewerkt aan een verbetering van het incassotraject, zodat snel gehandeld kan worden bij een mogelijke schuldopbouw bij marktondernemers.

Bijzondere aandacht gaat de komende tijd uit naar de overleggen met de marktadviescommissies (mac). De mac kan als vertegenwoordiger van de marktondernemers een goede gesprekpartner zijn van de gemeente over acties op de korte termijn en maatregelen op langere termijn. Heldere afspraken over de opbouw en rol van de mac zijn daarbij essentieel. Voor de markt op Plein ’40-’45 is samen met de mac recent een traject gestart om het mac-overleg opnieuw te structureren, en afspraken over de rol van de mac, de frequentie en wijze van agendering te herijken. Dit traject kan als voorbeeld dienen voor overlegstructuren op andere markten. 5. Herzie de Marktverordening, dit is noodzakelijk voor versterking van het marktbeheer. Het college neemt deze aanbeveling deels over. De constatering van de ombudsman dat het in de praktijk soms ontbreekt aan een eenduidige interpretatie van de regels uit de verordening is terecht. Dit zorgt voor onnodige onduidelijkheid en wrijving tussen marktondernemers en de gemeente. Het college gaat hiermee aan de slag, maar is van mening dat een tussentijdse herziening van de Marktverordening met een beperkt aantal wijzigingen hier niet de juiste oplossing voor is. Eerder is een integrale herziening van de Marktverordening aangekondigd vanwege de Europese Dienstenrichtlijn.

Dat is het moment om ook – daar waar relevant – aanpassingen door te voeren die de ombudsman voorstelt in bijlage 2 van het rapport. Omdat het college geen onnodige onduidelijkheid wil laten bestaan, wordt voor de periode tot de integrale herziening een eenduidige uitleg van regels en de wijze waarop de gemeente die toepast, opgesteld. Dat is praktischer en sneller dan een tussentijdse herziening van de Marktverordening. In de bijlage bij deze brief is een reactie per artikel opgenomen op de aanpassingen die de ombudsman voorstelt.

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 6 april 2023 Pagina 5 van 7

Het is niet duidelijk wat de ombudsman bedoelt met ‘werkzaamheden’ die voor 2010 gelijktijdig met een herindeling plaatsvonden. Als hiermee gedoeld wordt op het voorafgaand aan een herindeling actualiseren van het inrichtingsbesluit, dan onderschrijft het college dit en heeft dat onze aandacht. Het college zal bij de integrale herziening van de Marktverordening ook de ontwikkelingen betrekken die in het kader van de juridische vernieuwing in gang zijn gezet en waarover de raad eerder is geïnformeerd. Zo is onder meer een afwegingskader voor beleid en regelgeving ontwikkeld, bedoeld als een hulpmiddel om expliciet te maken wat vaak impliciet blijft. In de gehele gemeente worden afwegingen gemaakt die juridische gevolgen hebben voor de inwoners en ondernemers van Amsterdam. Het inzichtelijk maken van de afwegingen van beleidskeuzes en juridische keuzes creëert helderheid en transparantie, en dwingt tot nog meer zorgvuldigheid. 6. Schep duidelijkheid over de taken; marktmeester is ook gastheer Het college neemt deze aanbeveling over en hiervoor is reeds een proces gestart. Voor de verschillende functies binnen de afdeling Markten worden momenteel de taken en rollen geëvalueerd en opnieuw gedefinieerd. Daarin wordt meegenomen hoe zo goed mogelijk wordt aangesloten op de werkzaamheden van de ambtenaren van Economische Zaken & Cultuur en de stadsdeelorganisaties.

Dit is niet alleen een kwestie van een goede invulling op papier, daarbij is ook aandacht voor samenwerking, houding en gedrag. De input uit het rapport van de ombudsman wordt verder bij dit organisatievraagstuk betrokken. Tot slot Markten horen bij Amsterdam. Het zijn unieke plekken in de openbare ruimte waar veel samenkomt. Als organisatie werken we hard aan het faciliteren van markten, om achterstanden weg te werken, knelpunten op te lossen en waar nodig markten een beter perspectief op de toekomst te geven. Daar moeten zowel de marktondernemers als de bewoners van Amsterdam in een snel veranderende tijd wel bij varen. Dat vraagt om inzet van uw raad, het gemeentebestuur, de dagelijkse besturen, de ambtelijke organisatie en de marktondernemers. Ieder vanuit zijn eigen rol. Als college kijken we uit naar het gesprek in uw raad over dit rapport en over markten in den brede.

Met vriendelijke groet, Namens het college van burgemeester en wethouders van de gemeente Amsterdam,

Sofyan Mbarki Wethouder Economische Zaken.

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 6 april 2023 Pagina 6 van 7

BIJLAGE: REACTIE OP VOORGESTELDE AANPASSINGEN MARKTVERORDENING Artikel 3.7 /2: Toewijzen vaste marktplaatsen bij herindelen De ombudsman stelt twee opties voor. De eerste optie is om in de marktverordening een plicht op te nemen om op elke markt elke drie jaar een herindeling te houden. Dit voorstel wordt niet overgenomen. Wel moet het dagelijks bestuur eens in de drie jaar een afweging maken over de noodzaak van een herindeling en daar transparant over communiceren. Dit is overeenkomstig de huidige marktverordening, maar daar wordt nu nog onvoldoende uitvoering aangegeven. De tweede optie die wordt voorgesteld is om eenduidige harde criteria op te stellen, waaronder een bezettingsgraad van minimaal 80 procent. Zoals in reactie op aanbeveling 2 geschreven, wordt gewerkt aan een set criteria die inzichtelijk maken wanneer een herindeling (of het uitgeven van tijdelijke vaste vergunningen) nodig is. De bezettingsgraad wordt hierin niet zo hard meegenomen als de ombudsman voorstelt, omdat een herindeling niet per se het antwoord is op een lage bezettingsgraad. Een herindeling kan soms indirect leiden tot een grotere bezetting, namelijk als de markt daardoor beter gaat functioneren, er dan meer bezoekers komen en vervolgens meer ondernemers op de markt willen staan.

Er is geen direct effect, want alleen sollicitanten die kunnen en willen voldoen aan de sta-verplichting zullen opteren voor een (tijdelijke) vaste vergunning. Vandaar dat in de criteria vooral gekeken wordt naar het aantal sollicitanten in verhouding tot het aantal vaste vergunninghouders en de frequentie waarmee de sollicitanten op de markt aanwezig zijn. Daarmee kan meer recht worden gedaan aan de specifieke situaties die zich op markten kunnen voordoen. Bij een structureel lage bezetting kan het eventueel ook wenselijk zijn om het aantal marktplaatsen te verminderen door het inrichtingsbesluit aan te passen. De besluiten die de portefeuillehouders eens in de drie jaar nemen over wel of geen herindeling op een markt, worden besproken met de marktadviescommissie. Daarin is in overleg met de markt meer maatwerk mogelijk dan een harde afspraak van een herindeling bij een lagere bezettingsgraad dan 80 procent. Een aanpassing van de marktverordening is hiervoor niet nodig. Artikel 3.10 Toewijzen losse marktplaatsen bij dagelijkse indeling In de praktijk vinden de dagelijkse indelingen rond 9 uur plaats. De ombudsman constateert dat dit met name op ochtendmarkten laat kan zijn. Dat wordt onderkend, vooral als er ook weinig vaste vergunningen zijn en dus eigenlijk een herindeling nodig is.

Er zijn echter maar drie ochtendmarkten: op de Westerstraat en Noordermarkt op maandag en de markt in Weesp op dinsdag. Voor de ochtendmarkten wordt samen met marktondernemers onderzocht of een versnelde invoering van Kies je Kraam nuttig en nodig is om tot een versnelde opbouw van de markt te komen. Indien dit het geval is, dan is het streven dit in te voeren na de eerstvolgende herindeling (voor alle drie deze markten in 2023 voorzien). Dit heeft het voordeel dat de kramenzetter precies weet waar de kramen moet worden geplaatst en vrijwel alle marktondernemers al eerder kunnen beginnen met het uitpakken van hun waren. De resterende dagelijkse indeling ter plekke kan dan snel en eenvoudig plaatsvinden en zo mogelijk al ruim voor 9 uur. Het dagelijks bestuur kan dit vastleggen in het marktreglement. Een andere mogelijkheid is

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 6 april 2023 Pagina 7 van 7

dat de portefeuillehouders met de drie markten overleggen of inmiddels een langere openingstijd gewenst is, zodat de markt langer kan staan. Een aanpassing van de marktverordening is hiervoor niet nodig. Artikel 3.19: Frequentie innemen marktplaatsen (“sta-verplichting”) Op enkele markten vormt de huidige sta-verplichting in de winterperiode inderdaad een probleem voor een deel van de ondernemers. Ook blijven sommige ondernemers hierdoor liever sollicitant, dan dat ze opteren voor een vaste marktplaats. Voor zover bekend speelt dit momenteel met name op de plantenmarkt op het Amstelveld en de kleding- en curiosamarkt op maandag op de Noordermarkt. Het college heeft de voorkeur te onderzoeken of een deel van de markt een seizoensmarkt kan worden (bijvoorbeeld van maart tot en met oktober). Daarover is al gesproken met de marktondernemers op het Amstelveld en zij konden zich hierin vinden. Het nadeel van versoepeling van de sta-verplichting naar 40 van de 52 weken is dat dan op willekeurige plaatsen op de markt gedurende enkele maanden gaten vallen. Vanuit de breed gedeelde wens om te komen tot volle en aantrekkelijke markten is het college daarom voorstander van de combinatie van een permanent marktgedeelte en een seizoensgedeelte. Op pleinen als het Amstelveld en de Noordermarkt is dit ook goed in te richten.

Een aanpassing van de marktverordening is hiervoor niet nodig en niet wenselijk. Artikel 3.19 / 2c: de 58 plus-regeling Het college en de gemeenteraad hebben er bewust voor gekozen om deze regeling alleen mogelijk te maken voor vaste marktplaatshouders op weekmarkten zonder vervanger. Dit is ook goed onderbouwd in het raadsbesluit van 14 september 2022 voor de herziening van de marktverordening. Het komt er in het kort op neer, dat als iemand al in staat is om meerdere dagen per week op een dagmarkt te staan, deze al de mogelijkheid heeft om de aanwezigheid te beperken tot 3 dagen per week gedurende 10 weken per kwartaal. Een aanpassing van de marktverordening is hiervoor niet wenselijk. Artikel 3.20: Vervangen Artikel 3.20 regelt de wijze waarop een marktondernemer zich kan laten vervangen. Dit kan slechts door een persoon die over een vervangerskaart beschikt. In geval van ziekte, bijzondere omstandigheden of vakantie kan hierop een uitzondering gemaakt worden. Om marktondernemers meer duidelijkheid te verschaffen welke regels gelden bij ziekte en op welke wijze en uitzonderingen gemaakt kunnen worden zal een overzicht op de website geplaatst worden. Een aanpassing van de marktverordening is hiervoor niet nodig.

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl