1. Bestuurlijke reactie op advies kunstraad inzake culturele infrastructuur Amsterdam 2025-2028 - 12 september 2023_.pdf

Raadsinformatiebrief

Aan: Datum Portefeuille Portefeuillehouder Behandeld door Onderwerp

De leden van de gemeenteraad van Amsterdam 12 september 2023 Kunst en Cultuur Wethouder Touria Meliani Kunst en Cultuur, bestuurszaken.kec@amsterdam.nl Reactie op advies Amsterdamse Kunstraad over de culturele infrastructuur van Amsterdam - Kunstenplan 2025-2028 (Voor de kunsten – voor de stad)

Geachte leden van de gemeenteraad, In 2025 gaat in Amsterdam een nieuwe Kunstenplanperiode van start en daarvoor worden nu de voorbereidingen getroffen. Het is een spannende tijd voor iedereen die zich begeeft in het veld van kunst en cultuur. Volgende maand maakt het college van B en W bekend hoe zij in Amsterdam wil werken aan een open en toegankelijke cultuurstad zodat alle Amsterdammers in contact kunnen komen met kunst en cultuur. Het college gaat hierin niet over één nacht ijs en heeft zich de afgelopen tijd op verschillende onderwerpen laten adviseren. Ook heeft het college gesprekken gevoerd met de cultuursector. Het college heeft de Kunstraad, als onafhankelijke adviesorgaan van het Amsterdamse gemeentebestuur, de opdracht gegeven om een voorstel te formuleren over de samenstelling van de Amsterdamse Basisinfrastructuur (Amsterdam Bis) in de Kunstenplanperiode 2025-2028. De uitwerking daarvan heeft de Kunstraad vlak voor het zomerreces opgeleverd in het advies ‘Voor de kunsten – voor de stad. Advies over de culturele infrastructuur van Amsterdam - Kunstenplan 2025-2028’. In deze brief reageert het college op het advies van de Amsterdamse Kunstraad. Het advies wordt nader uitgewerkt en geformaliseerd in de beleidsnota Hoofdlijnen Kunstenplan 2025-2028, die in oktober door het college wordt gepresenteerd en begin november door de gemeenteraad wordt vastgesteld.

Geen Amsterdam Bis De Kunstraad adviseert vanaf 2025 binnen het Kunstenplan van Amsterdam geen basisinfrastructuur meer te onderscheiden en dus niet meer te spreken van een Amsterdam Bis. Met het opheffen van de Amsterdam Bis wil de Kunstraad een einde maken aan het onderscheid binnen het Kunstenplan tussen instellingen die deel uitmaken van wat kan worden gezien als de ‘eredivisie’ (Amsterdam Bis) en de instellingen die een vierjarige Kunstenplansubsidie ontvangen van het Amsterdams Fonds voor de Kunst (AFK). Deze tweedeling in het Kunstenplan bestaat sinds 2017 en is geïntroduceerd om de besluitvorming over individuele subsidies op afstand van de politiek te zetten. Het AFK kreeg de opdracht om een deel van de Kunstenplansubsidies te verlenen op basis van door de gemeenteraad vastgesteld beleid en door het college vastgestelde regelingen. Sinds 2021 bestaat ook binnen de Amsterdam Bis een tweedeling tussen de instellingen die op naam zijn aangewezen en de instellingen die zijn

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 12 september 2023 Pagina 2 van 4

aangewezen binnen een vooraf gedefinieerde functie. In de evaluatie van het huidige Kunstenplan heeft onderzoeksbureau Blueyard geconstateerd dat het Kunstenplan als systeem te complex is geworden. Het rapport van advocatenkantoor Pels Rijcken dat u heeft ontvangen als bijlage bij de adviesopdracht aan de Kunstraad, is voor de Kunstraad de bevestiging dat de geforceerde tweedeling ook juridisch niet meer houdbaar is. De Kunstraad stelt vast dat ‘In een stad waar zoveel verschillende culturele instellingen in samenhang zorgen voor een aanbod dat alle inwoners bedient, een dergelijke knip te geforceerd en schadelijk is voor het veld. Het verdeelt het landschap onnodig met alle gevolgen van dien.’ Omdat het Rijk een landelijke stelselherziening heeft aangekondigd per 2029, waarvan de uitgangspunten in de komende periode worden uitgewerkt, stelt de Kunstraad voor om nu niet te kiezen voor een volledige systeemwijziging maar wel voor een noodzakelijke verschuiving binnen de Kunstenplansystematiek. De Kunstraad adviseert geen onderscheidende basisinfrastructuur meer te benoemen, maar terug te gaan naar de oorspronkelijke grondslag van de systematiek die in 2017 is geïntroduceerd: instellingen die wel en instellingen die niet direct onder het gemeentebestuur vallen.

Voor de periode 2025-2028 vindt de Kunstraad het belangrijk om een beperkt aantal culturele instellingen wel direct onder de gemeente te laten vallen, zodat het college de zeggenschap houdt over deze investeringen. Instellingen die direct onder de gemeente vallen, vormen nadrukkelijk geen ‘basis’ van de culturele infrastructuur. De Kunstraad heeft 3 voorwaarden (categorieën) geformuleerd en daarbij direct de 7 instellingen genoemd:  Collectie Amsterdam. Instellingen die naast hun eigen collectie ook mede de Collectie Amsterdam beheren; de kunstwerken en bijzondere objecten die in het bezit zijn van de gemeente. Het betreft hier het Amsterdam Museum en het Stedelijk Museum Amsterdam.  Grote instellingen met omvangrijk nationaal en internationaal bereik. Amsterdam investeert jaarlijks fors (variërend van ruim zeven tot ruim dertien miljoen euro) in drie grote instellingen, die een omvangrijk nationaal en internationaal bereik hebben en een groot aantal fte (vast en/of flexibel). Naast de stad investeert ook het Rijk een relatief grote som geld in deze instellingen, wat bestuurlijke afstemming gewenst maakt. Het betreft hier de Nationale Opera & Ballet, Internationaal Theater Amsterdam en het Koninklijk Concertgebouworkest.  Grootstedelijke podia waarin de gemeente fors investeert.

Twee grootstedelijke podia waarin de gemeente in de komende Kunstenplanperiode grote eenmalige investeringen doet met betrekking tot het gebouw, zoals genoemd in de Voorjaarsnota 2023. Podia die vanuit de context van een stadsdeel de gehele stad en metropoolregio bedienen. Het betreft hier het Bijlmer Parktheater en Theater de Meervaart. De Kunstraad benadrukt dat de instellingen in de eerste en tweede categorie, die van de gemeente een substantieel bedrag ontvangen, een zware verantwoordelijkheid hebben die extra inspanningen vraagt richting de cultuursector. De Kunstraad adviseert deze instellingen bij hun aanvraag uitgebreid te laten reflecteren op deze verantwoordelijkheid. Daarnaast adviseert de Kunstraad voor deze 5 instellingen een tussentijdse visitatie door een commissie van (inter)nationale experts, begeleid vanuit de Kunstraad. Centraal in deze visitatie staat de

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 12 september 2023 Pagina 3 van 4

verantwoordelijkheid die de instellingen nemen voor de sector en hun relevantie voor de stad, bezien vanuit de eigen artistieke koers. Bestuurlijke reactie Het college dankt de Kunstraad voor het opstellen van dit advies, wat gezien het zwaarwegende juridisch kader waarbinnen gewerkt moest worden geen gemakkelijke opgave was. Het college kan zich vinden in de kern van het advies van de Kunstraad dat een einde maakt aan de focus op een ‘eredivisie’ binnen het Kunstenplan, de complexiteit van de systematiek en aan de onwenselijke situatie dat een deel van de instellingen zowel bij de gemeente als bij het AFK een aanvraag moet indienen. Zowel de evaluatie van het huidige Kunstenplan door Blueyard als de Kunstraad zelf laten zien dat de systematiek te complex is en dat de sector daar last van heeft. Het opheffen van de ‘knip’ binnen het Kunstenplan en de vele discussies over welke instellingen daar wel of geen onderdeel van zijn, maakt de systematiek overzichtelijk en eenvoudiger en creëert een gelijk speelveld voor de instellingen die een aanvraag willen indienen. In de opdrachtformulering heeft het college de Kunstraad verzocht om een advies uit te brengen over de voorwaarden waar de Amsterdam Bis 2025-2028 aan moet voldoen met inachtneming van het juridisch kader zoals geadviseerd door Pels Rijcken.

Dit kader hangt direct samen met de juridische kwetsbaarheid van het verdelen van schaarse subsidiemiddelen. Het college heeft daarom bij de Contouren Kunstenplan 2025-2028 besloten dat de Amsterdam Bis in de volgende periode alleen instellingen kan aanwijzen die op basis van vooraf vastgestelde voorwaarden uniek en onvervangbaar zijn. Het voorstel van de Kunstraad om op basis van objectieve voorwaarden een kleine groep instellingen onder de verantwoordelijkheid van de gemeente te laten vallen, vindt het college een goede oplossing voor de instellingen waarmee de gemeente Amsterdam een andere of (tijdelijke) extra relatie heeft. Het college kan zich vinden in de 3 categorieën (voorwaarden) die de Kunstraad heeft gedefinieerd. Hiermee heeft de Kunstraad rekenschap gegeven van het juridisch kader. In de uitwerking betekent het advies van de Kunstraad dat er geen instellingen meer worden aangewezen in een Amsterdamse Basisinfrastructuur. De 7 genoemde instellingen ontvangen een subsidie die is opgenomen in de gemeentebegroting onder de titel Kunstenplan. Het college wil voor deze instellingen een totaalbudget van € 56,9 miljoen (prijspeil 2023) reserveren. In de nieuwe situatie zullen meer instellingen dan voorheen een Kunstenplansubsidie aanvragen bij het AFK. Dit betekent een uitbreiding van de werkzaamheden en het budget van het AFK en een grotere verantwoordelijkheid.

Het AFK heeft aangegeven deze verantwoordelijkheid te kunnen dragen. Het college heeft er alle vertrouwen in dat het AFK de extra taken op een zorgvuldige en professionele manier zal uitvoeren. Financieel kader De Kunstraad vraagt ook aandacht voor de zorgen over het financiële kader van het Kunstenplan 2025-2028 en de verdeling van de middelen tussen de gemeente en het AFK. Zoals het college in de Contourenbrief al heeft beschreven, staat de sector onder druk vanwege forse uitdagingen: hoge inflatie, gebrek aan personeel en betaalbare ruimte, veranderend publieksgedrag en de

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 12 september 2023 Pagina 4 van 4

(financiële en mentale) nasleep van de coronacrisis. Daar komt bij dat de stad blijft groeien en er nog steeds wijken zijn waar onvoldoende kunst- en cultuurvoorzieningen zijn. De culturele sector is voor de stad van groot belang en daarom heeft het college eerder ingeboekte bezuinigingen teruggedraaid. De grote druk op de gemeentebegroting betekent wel dat het financieel kader van het Kunstenplan 2025-2028 niet opgehoogd kan worden. We staan samen voor een grote en complexe opgave om de culturele infrastructuur van Amsterdam overeind te houden, te versterken en te vernieuwen. De noodzaak om scherpe keuzes te maken en nieuwe kansen optimaal te benutten is groot. Het college vindt dat in deze moeilijke tijden de sterkste schouders de zwaarste lasten moeten dragen. Vanwege de toename van de druk op de middelen van het AFK zal het college in het Kunstenplan voorstellen om middelen te verschuiven van de grote instellingen die onder de verantwoordelijkheid van de gemeente vallen naar het budget van het AFK. Het gaat hier specifiek om de instellingen die beschikken over steunfondsen die onder meer zijn ingericht om bij te springen in moeilijke tijden. Met het budget dat wordt overgeheveld, worden bij het AFK de vierjarige regeling, de ontwikkelregeling en de regeling voor projectsubsidies aangevuld.

Daarmee ontstaat ook meer ruimte voor nieuwe instroom van culturele instellingen die nu nog ondervertegenwoordigd zijn binnen het brede kunst- en cultuuraanbod in de stad en voor directe ondersteuning aan makers. Vervolg In de Hoofdlijnen Kunstenplan 2025-2028 wordt het advies van de Kunstraad nader uitgewerkt en wordt het financieel kader gepresenteerd waarin de hierboven genoemde verschuiving van middelen is verwerkt. Onderdeel van deze beleidsnota zijn onder meer de inrichtingseisen voor de Kunstenplanaanvragen, een toelichting op de beoordelingscriteria en de subsidieregelingen van het AFK in het kader van het Kunstenplan (regeling vierjarige subsidies en ontwikkelregeling). Het college streeft ernaar op 10 oktober a.s. te besluiten over de Hoofdlijnen Kunstenplan 2025-2028 en deze nota voor vaststelling voor te leggen aan de gemeenteraad van 8/9 november a.s. Begin december gaan de subsidieloketten open waarna instellingen tot 1 februari 2024 in de gelegenheid zijn om een aanvraag in te dienen. Ik hoop u hiermee voor dit moment voldoende te hebben geïnformeerd. Met vriendelijke groet, Namens het college van burgemeester en wethouders van de gemeente Amsterdam,

Touria Meliani Wethouder Kunst en Cultuur

Bijlage Voor de kunsten - voor de stad. Advies over de culturele infrastructuur van Amsterdam – Kunstenplan 2025-2028, Amsterdamse Kunstraad, 18 juli 2023

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl