1. Bestuurlijke reactie IV Veldhuyzen Noem je dat vervoer openbaar.pdf

Raadsinformatiebrief

Aan: Datum Portefeuille(s) Portefeuillehouder(s): Behandeld door Onderwerp

De leden van de gemeenteraad van Amsterdam 20 december, 2022 Verkeer, Vervoer en Luchtkwaliteit Melanie van der Horst Verkeer & Openbare Ruimte, Bestuurlijke.Zaken.VOR@amsterdam.nl Bestuurlijke reactie op het initiatiefvoorstel ‘Noem je dat vervoer openbaar’ van het lid Veldhuyzen

Geachte leden van de gemeenteraad, Op 20-01-2022 heeft raadslid Veldhuyzen van BIJ1 een initiatiefvoorstel ingediend getiteld ‘Noem je dat vervoer openbaar’. Met dit voorstel wordt het college gevraagd om: 1. bij de Rijksoverheid te pleiten voor gratis openbaar vervoer; 2. hierbij de samenwerking te zoeken met de Metropoolregio Amsterdam; 3. de kosten in beeld te brengen van gratis reizen met metro, tram, sneltram en bus in de gemeente Amsterdam voor jongeren tot en met 18 jaar, zowel gedurende de hele dag, als enkel buiten de spits; 4. de kosten in beeld te brengen voor gratis reizen met metro, tram, sneltram en bus in de gemeente Amsterdam voor mensen met tot 150 procent van het sociaal minimum inkomen, zowel gedurende de hele dag, als enkel buiten de spits; 5. de uitkomsten van dit onderzoek zo snel mogelijk te delen met de raad, zodat deze kan worden meegenomen in de onderhandelingen voor een nieuw college. Het college waardeert het vele werk en uitgebreide onderzoek dat de indiener heeft verzet om dit voorstel te schrijven en uw betrokkenheid tot dit onderwerp. De bestaande situatie Het vergroten van de (financiële) aantrekkelijkheid van het Openbaar Vervoer (OV) is een belangrijk blijvend aandachtspunt voor de Vervoerregio.

Het is voor de Vervoerregio binnen de huidige financiële kaders echter niet mogelijk om OV zo goedkoop te maken dat het alle doelgroepen voldoende bedient. Daarom is een doelgroepenbenadering belangrijk: als er doelgroepen zijn die onevenredig getroffen worden door hoge kosten van OV-gebruik kan dat aanleiding zijn voor het College om compenserende maatregelen te onderzoeken, dan wel te treffen. Er zijn in Amsterdam al verschillende doelgroepgerichte voorzieningen beschikbaar. Het doel hiervan is om Amsterdammers met een krappe beurs een extra steuntje in de rug te geven met een tegemoetkoming in hun reiskosten. Zodoende komen zij vaker de deur uit en doen zij meer sociale contacten op. Zo biedt de gemeente gratis OV voor ouderen met AOW in combinatie met een laag inkomen en weinig vermogen, een tegemoetkoming voor mantelzorgers met een

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 20 december 2022 Pagina 2 van 4

laag inkomen en weinig vermogen, regelingen voor werkzoekenden en scholieren en er zijn verschillende tijdelijke (vervoers-)voorzieningen binnen de stadspas1. De Vervoerregio onderzoekt momenteel ook de mogelijkheden om kwetsbare doelgroepen beter te ondersteunen, met name minima. Hiervoor stelt zij in 2023 eenmalig een budget van maximaal € 5 miljoen beschikbaar. Het voorstel voor de besteding van dit geld ligt 20 december voor in de Regioraad. Ten slotte voert de OVNL, de branchevereniging van de vervoerders, een lobby richting het Rijk voor het verlagen van de BTW op OV-kaartjes. Gemeente Amsterdam en Vervoerregio steunen beiden deze lobby. Amendement gratis OV voor kinderen en motie onderzoek betaalbaarheid openbaar vervoer De betaalbaarheid van het OV is een actueel onderwerp, dat blijkt ook uit de recente oproepen vanuit de raad. Zo is er tijdens de begrotingsbehandeling een amendement en een motie op dit thema aangenomen door de raad. Het amendement 490 ‘Gratis openbaar vervoer voor kinderen’ verzoekt het college om in 2023 gratis OV voor kinderen in de leeftijd van 4 tot en met 11 jaar aan te bieden, in ieder geval op zaterdag. Het college gaat zo snel mogelijk gevolg geven aan dit verzoek in samenwerking met GVB en Vervoerregio, en zal eind 2023 de effecten van deze maatregel evalueren.

Daarnaast roept de motie 340 ‘Onderzoek betaalbaarheid openbaar vervoer verschillende groepen Amsterdammers’ het college op om de kosten van tariefmaatregelen voor verschillende doelgroepen in beeld te brengen. Naar aanleiding van de wensen in de raad en de zorgelijke stijging van de ov-tarieven heeft het college een positief pre-advies gegeven op de motie en is deze ook aangenomen door de raad. Dit onderzoek vraagt een gezamenlijk traject met GVB en VRA. Er zijn verschillende methoden om maatregelen af te bakenen en afspraken te maken over deze kosten tussen vervoerder en een derde partij, in dit geval de gemeente. Door hier in een gezamenlijk traject onderzoek naar te doen, kunnen de mogelijkheden, beperkingen, kosten en effecten van verschillende maatregelen en voor verschillende doelgroepen voor u in beeld worden gebracht. In de beantwoording van dit initiatiefvoorstel moet het college zich nu nog beperken tot een meer globale indicatie. Zo heeft u alvast een eerste beeld van de orde grootte van de bedragen die met dergelijke maatregelen gemoeid zijn. Uw initiatiefvoorstel heeft duidelijk gemaakt dat een intensiever onderzoek- en samenwerkingstraject met GVB en VRA wenselijk is. Het college zal de raad naar aanleiding van motie 340 zo spoedig mogelijk informeren en de uitkomsten van het onderzoek uiterlijk voor de behandeling van de Voorjaarsnota aan de raad voor leggen.

Met het bovenstaande als context vindt u hieronder de reactie van het college per onderdeel van uw initiatiefvoorstel. 1. Bij de Rijksoverheid te pleiten voor gratis openbaar vervoer; De impact van de coronapandemie en de teruggelopen reizigersaantallen hebben de OV bedrijven de afgelopen periode voor grote financiële onzekerheden geplaatst. De Vervoerregio Amsterdam vertegenwoordigt onze regio in gesprekken met het Rijk hierover. Amsterdam blijft, via de 1

Zo ontvangen tijdens de zomer- en herfstvakanties kinderen met een Stadspas bijvoorbeeld GVB-kaartjes. Deze kunnen de ouders en kinderen gebruiken om naar de speciale stadspasacties te reizen.

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 20 december 2022 Pagina 3 van 4

Vervoerregio, in constante dialoog met het Rijk om haar stedelijk OV-netwerk bereikbaar, toegankelijk en betaalbaar te houden en verdere afschaling van het aanbod te voorkomen. Gratis OV voor doelgroepen is een zeer kostbare maatregel. In de concessie Amsterdam zijn hier door de omvang van deze doelgroepen al snel grote bedragen gemoeid, al gauw enkele tientallen tot honderden miljoenen per jaar, afhankelijk van het aangeboden product. Inzet van het college richting het Rijk richt zich daarom niet op het realiseren van gratis OV voor doelgroepen. 2. Hierbij de samenwerking te zoeken met de Metropoolregio Amsterdam; Gemeente Amsterdam neemt als onderdeel van de Metropoolregio Amsterdam met het Rijk deel aan het samenwerkingsplatform Samen Bouwen aan Bereikbaarheid in de Metropoolregio Amsterdam. Hier wordt constructief in regionaal verband op verschillende thema’s samengewerkt. Rijk en regio bepalen hier de ambities, doelen en prioritering om stad en regio bereikbaar te houden voor iedereen. Tariefstelling van mobiliteit in brede zin vormt één van de vele mogelijke maatregelen die wij als stad, regio en land onderzoeken om de bereikbaarheid van de MRA te behouden. De inzet is om in dit verband gezamenlijk tot een gedragen en evenwichtig totaalpakket van maatregelen te komen om Amsterdam en de Metropoolregio Amsterdam aantrekkelijk bereikbaar te houden.

Het College werkt daarom in feite al langere tijd samen met de Metropoolregio Amsterdam op dit vlak en omarmt daarom uw suggestie om deze samenwerking vooral voort te zetten. 3. De kosten in beeld te brengen van gratis reizen met metro, tram, sneltram en bus in de gemeente Amsterdam voor jongeren tot en met 18 jaar, zowel gedurende de hele dag, als enkel buiten de spits; Naar aanleiding van uw vraag is op basis van de meest recente kerncijfers onderzoek gedaan naar de kosten van een dergelijke maatregel. Een globale schatting is dat hiermee zo’n €14 miljoen per jaar gemoeid is. Omdat het om een fors bedrag gaat, is een dekkingsvoorstel vanuit de raad nodig om serieuze stappen hierin te gaan zetten en in overleg te treden met GVB. Bovenstaande inschatting van €14 miljoen is als volgt tot stand gekomen. In Amsterdam wonen in 2022 ongeveer 115.000 inwoners in de leeftijdscategorie 4 tot en met 18 jaar. Deze demografische groep bestaat uit 60.000 inwoners tussen de 4 en 11 jaar en 55.000 inwoners tussen de 12 en 18 jaar (Basisinformatie, bewerking O&S). Jongeren tot en met 18 jaar vormden in 2019 een beperkt deel van het totaal aantal reizigers in het Amsterdamse OV, tussen de 5 en 10%. Het totaal aantal reizigersritten met bus, tram en metro per jaar in Amsterdam was bijna 275 miljoen in 2019.

Dat zou betekenen dat deze doelgroep in deze verhouding circa 14,5 miljoen ritten maakt per jaar, gemiddeld 40 reizen per jaar per persoon. Uitgaande van een heen én terugreis op dezelfde dag, betekent dat dat jongeren gemiddeld 20 dagen per jaar gebruik maken van het stedelijk OV. De prijs voor een dagkaart voor kinderen tussen de 4 en 11 jaar is €4 en voor jongeren tot 18 jaar €8,50 per dagkaart. Aannemelijk is dat het OV gebruik als gevolg van deze investering zal toenemen, hierover zijn nog geen aannames gedaan. Ook het beperken tot de daluren zal tot andere afspraken en bijbehorend kostenplaatje leiden.

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 20 december 2022 Pagina 4 van 4

4. De kosten in beeld te brengen voor gratis reizen met metro, tram, sneltram en bus in de gemeente Amsterdam voor mensen met tot 150 procent van het sociaal minimum inkomen, zowel gedurende de hele dag, als enkel buiten de spits; Ook voor deze vraag is op basis van de meest recente beschikbare kerncijfers onderzoek gedaan. Een globale schatting is dat hiermee ruim €30 miljoen per jaar gemoeid is. Er waren in 2020 bijna 190.000 inwoners behorend tot een huishouden met een inkomen tot 150% van het sociaal minimum inkomen (CBS/ bewerking O&S). Omdat deze demografische groep niet standaard is opgenomen in de reizigersanalyses van het GVB is niet te zeggen hoeveel ritten zij nu gemiddeld per jaar maken. Stel dat het reispatroon vergelijkbaar is met de groep jongeren (20 reisdagen), dan gaat het om een bedrag van ruim €30 miljoen. Ook bij deze groep is het aannemelijk dat dit aanbod zal zorgen voor een toename van het gebruik van het OV. 5. De uitkomsten van dit onderzoek zo snel mogelijk te delen met de raad, zodat deze kan worden meegenomen in de onderhandelingen voor een nieuw college. Het college zet in op het behouden en verbeteren van de betaalbaarheid en toegankelijkheid van het Amsterdamse openbaar vervoer voor iedereen. Dit initiatiefvoorstel sluit goed aan bij deze ambitie en het college neem daarom ook het verzoek van het voorstel ter harte.

Zoals gesteld maakt dit initiatiefvoorstel duidelijk dat een onderzoekstraject met GVB en VRA wenselijk is om op dit thema de mogelijkheden, beperkingen, kosten en effecten van verschillende maatregelen voor verschillende groepen goed in beeld te brengen. We verwachten in deze behoefte van de raad concreter tegemoet te komen bij de afdoening van motie 340. Het College gaat er vanuit u hiermee op dit moment voldoende te hebben geïnformeerd. Het college informeert de Raad in Q2 2023 over de uitkomsten van bovengenoemd onderzoek.

Met vriendelijke groet, Namens het college van burgemeester en wethouders van de gemeente Amsterdam,

Melanie van der Horst Wethouder portefeuille Verkeer, Vervoer en Luchtkwaliteit.

Bijlagen 1. Initiatiefvoorstel van het lid Veldhuyzen getitled ‘Noem de dat vervoer openbaar’ 2. 340.22 Motie Heinhuis – Onderzoek betaalbaarheid OV doelgroepen 3. 490_22 Amendement Asruf – Gratis openbaar vervoer voor kinderen

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl