1. Beleidsbrief 60% definitief

Raadsinformatiebrief

Aan:

Portefeuillehouder(s): Behandeld door

De leden van de gemeenteraad van Amsterdam 14 maart 2023 Duurzaamheid, Energietransitie en Circulaire Economie Zita Pels Ruimte & Duurzaamheid (bestuurszaken.rd@amsterdam.nl)

Onderwerp

Streven naar 60% reductie van de CO2-uitstoot in 2030

Datum Portefeuille(s)

Geachte leden van de gemeenteraad, We zitten midden in een klimaatcrisis. Nu al voelen grote delen van de wereld de gevolgen van klimaatverandering en daar is onze grote klimaat- en ecologische voetafdruk medeverantwoordelijk voor. Als we het tij niet snel weten te keren dan zal ook onze eigen stad met onomkeerbare gevolgen te maken krijgen. Daarom moeten we alles aangrijpen wat mogelijk is om dit tegen te gaan om de meest verstrekkende gevolgen van de opwarming van de aarde te voorkomen. Hiervoor is er een fundamentele verandering nodig van de manier waarop we leven, produceren en consumeren. Daarom zetten we onder andere in op de transitie naar schone energie. Samen met bewoners, bedrijven en instellingen werken we intensief samen aan de verandering naar een stad waarin we alleen nog gebruikmaken van duurzame energie. We verminderen de CO2-uitstoot van de stad en hergebruiken grondstoffen en materialen, zodat deze niet verloren gaan. We zorgen ervoor dat we bij deze transitie juist de meest kwetsbare mensen in onze stad helpen en dat we er samen van profiteren. Dit doen we bijvoorbeeld door in te zetten op energiecoöperaties, zodat het gebruik van duurzame energie er ook aan bijdraagt dat de hoge energierekening van onze bewoners omlaag gaat.

Het drastisch verlagen van de CO2-uitstoot van onze stad is een van de grootste opgaven waar we voor staan, maar ook een waarvan we de noodzaak met velen in onze stad voelen. De vraag is dan ook niet of, maar hoe we dit gaan doen. We moeten alles aangrijpen wat mogelijk is om onze doelen te halen. We nemen onze verantwoordelijkheid als stad, en vragen dit ook van onze bewoners en bedrijven. Daarmee vragen we veel van eenieder. De noodzakelijke veranderingen zullen namelijk niet zonder transitiepijn gaan. Maar helaas hebben we geen tijd meer om ook pijnlijke maatregelen nog langer uit te stellen. We moeten aan de slag. Hierbij geven we ruimte om fouten te maken, omdat de opgave ons dwingt snelheid te maken. Vanwege de urgentie van de klimaatcrisis verhogen we onze ambities: we streven naar een reductie van 60% van de CO2-uitstoot in 2030 (ten opzichte van 1990) en –in lijn met de geplande aanpassing van de klimaatwet- een reductie van 100% reductie in 2050. Bij deze ambities gaat het over de CO2-uitstoot als gevolg van het energieverbruik in de stad, waar het vervolg van deze raadsinformatiebrief zich op richt. Zoals uit de monitor Circulaire economie uit februari 2022

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 14 maart 2023 Pagina 2 van 8

bleek, is de totale klimaat- en ecologische voetafdruk van de stad nog een stuk groter 1. Hierover wordt u in de loop van 2023 nader geïnformeerd middels de Uitvoeringsagenda Circulair. In deze raadsinformatiebrief komen de volgende onderwerpen aan bod: 1. Actualisatie CO2-doorrekening huidige beleidsvoornemens 2. Welke versnelling wordt reeds in gang gezet? 3. Mogelijke aanvullende maatregelen richting 2030 4. Kansen richting een klimaatneutrale stad in 2050 5. Samenwerking met Rijk, provincie en EU 6. Lokaal eigenaarschap en mini-burgerberaad 7. Vervolgproces Ad 1. Actualisatie CO2-doorrekening huidige beleidsvoornemens Uit de Klimaatrapportage van begin 2022 bleek volgens CE Delft dat Amsterdam in 2030 naar verwachting 42% van de CO2-uitstoot kan reduceren door alle huidige beleidsvoornemens op gebied van de energietransitie te realiseren. In een nieuw onderzoek dat CE Delft heeft uitgevoerd in opdracht van de gemeente is deze prognose geactualiseerd (zie bijgaand rapport). Hierbij is gebruik gemaakt van de meest recente Klimaat- en Energieverkenning van het Planbureau voor de Leefomgeving (PBL). Ook zijn enkele geactualiseerde Amsterdamse beleidsvoornemens meegenomen, zoals afspraken tussen de gemeente en de warmtebedrijven over de verduurzaming van de warmtenetten. Nieuw beleid zoals het Isolatieoffensief is hierin nog niet meegenomen.

In het nieuwe onderzoek komt naar voren dat Amsterdam in 2030 naar verwachting 48% van de CO2-uitstoot kan reduceren door de huidige beleidsvoornemens te realiseren (en 6% in 2025). Dit is hoger dan begin 2022 ingeschat. Dit komt voornamelijk door een versnelde verduurzaming van de landelijke productie van elektriciteit en een lagere verwachte groei van het aantal datacenters in Amsterdam. In de CO2-doorrekening is er door CE Delft vanuit gegaan dat alle huidige beleidsvoornemens van Amsterdam volledig en op tijd worden gerealiseerd. Hier worden momenteel goede stappen gezet. Zo is bijvoorbeeld recent bekendgemaakt dat AEB subsidie krijgt om vanaf 2028 op grote schaal CO2 af te vangen en op te slaan. We zien tegelijkertijd ook enkele risico’s en uitdagingen die kunnen zorgen voor een kleinere reductie van de CO2-uitstoot in 2030 dan 48%. De keuze van Vattenfall om hun investeringsbesluiten op te schorten vanwege het voornemen om de warmte-infrastructuur in publieke handen te brengen kan mogelijk vertraging opleveren in de beoogde CO2-reductie binnen de gebouwde omgeving. Ook is het ontbreken van een juridische grondslag voor het invoeren van een uitstootvrije zone voor personenauto’s in 2030 (zoals in 2019 voorgesteld in het Actieplan Schone Lucht) een uitdaging, waardoor we rekening moeten houden met een overgangsregeling.

Vanwege dergelijke onzekerheden werkt CE Delft in hun CO2-doorrekening met een bandbreedte. In een scenario waarin alleen minimale beleidseffecten worden

1

https://onderzoek.amsterdam.nl/publicatie/de-monitor-circulaire-economie-op-hoofdlijnen

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 14 maart 2023 Pagina 3 van 8

gerealiseerd, is de reductie 15%. Als het maximale effect wordt bereikt, kan de reductie oplopen tot 56%. Naast het realiseren van beleidsmaatregelen zijn ook de grote personeelstekorten van technisch opgeleid personeel op alle niveaus een factor om rekening mee te houden in de uitvoering van de huidige maatregelen. Zo zijn er in Nederland op dit moment volgens het UWV ruim 86.000 onvervulde vacatures in technische beroepen. Daarnaast is ook de congestie op het elektriciteitsnetwerk een grote opgave bij de realisatie van de energietransitie van de stad. Ad 2. Welke versnelling wordt reeds in gang gezet? In aanvulling op de huidige beleidsvoornemens zijn in de afgelopen tijd reeds diverse acties in gang gezet om de aanpak te versnellen, zoals het Isolatieoffensief, het Actienetwerk 15% GasTerug, het intensiveren van energietoezicht en handhaving (bijvoorbeeld op gebied van de Energiebesparingsplicht en de C-label verplichting voor kantoren), het ondersteunen van de industrie bij het overgaan op duurzame energiebronnen en het verduurzamen van de gemeentelijke organisatie. Ook is bijvoorbeeld in samenwerking met opleidingspartijen de wervingscampagne Baan met Toekomst gelanceerd. Op gebied van windenergie is de verwachting dat met de realisatie van windturbines op het rioolwaterzuiveringsterrein en bij de Noorder IJplas de komende jaren extra windenergie gerealiseerd kan worden.

Binnen het Programma Zon wordt naast de focus op de kwantitatieve doelstelling (350 MW opgesteld vermogen zonne-energie in 2025) ook ingezet op kwalitatieve doelstellingen (op gebied van eerlijk, lokaal, materiaal, keten en innovatie). Ad 3. Mogelijke aanvullende maatregelen richting 2030 Uit het nieuwe onderzoek van CE Delft blijkt dat Amsterdam met de huidige plannen nog niet op koers ligt voor een reductie van 60% van de CO2-uitstoot in 2030. Daarvoor is een extra reductie van 460 kton in 2030 nodig (uitgaande van de verwachte reductie van 48%). CE Delft heeft in haar onderzoek tien mogelijke aanvullende beleidsmaatregelen op een rij gezet die tot extra CO2reductie zouden kunnen leiden in 2030 (zie bijgaand rapport). Hierbij zijn reeds bestaande ideeën, zoals voorgesteld door het mini-burgerberaad2 en een eerder onderzoek van Berenschot3, als inspiratiebron gebruikt. Met de aanvullende maatregelen is het volgens CE Delft in principe mogelijk om de CO2-reductieambitie van Amsterdam in 2030 te halen. De aanvullende maatregelen zijn echter zeer uitdagend en veelal ingewikkeld of ingrijpend. Hieronder staan de tien maatregelen opgesomd, uitgesplitst naar de vier transitiepaden uit de Routekaart Amsterdam Klimaatneutraal 2050. Gebouwde omgeving: 1. Versnelde verduurzaming van de warmtenetten 2. Convenant gedragsverandering utiliteit 2 3

https://amsterdam.raadsinformatie.nl/document/11067178/1 https://amsterdam.raadsinformatie.nl/document/11846425/1/3_+Rapport+Berenschot

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 14 maart 2023 Pagina 4 van 8

3. De helft van de huurwoningen naar Label C isoleren 4. Pleiten voor bijmengen groengas (landelijke maatregel) Mobiliteit: 5. Sterke inzet op minder automobiliteit 6. Pleiten voor 80 km/u op snelwegen Amsterdam (landelijke maatregel) Haven en industrie: 7. Carbon Capture and Storage (CCS) voor totale uitstoot AEB (fossiel en biogeen) 8. Andere CCS-projecten 9. Faciliteren verduurzaming energie-intensieve industrie Elektriciteit: 10. Onderzoek naar plannen datacenters In de bijlage bij deze brief is een reactie van het college op de maatregelen opgenomen. Bij enkele maatregelen geven we een toelichting op het reductiepotentieel. Zo heeft het advies van CE Delft bij maatregel 7 betrekking op het afvangen en opslaan van de overige emissies, bovenop de huidige plannen waarvoor AEB recent subsidie heeft ontvangen. Voor alle maatregelen beschrijven we in de bijlage ook de voor- en nadelen. We nodigen de raad van harte uit om hierover met het college in gesprek te gaan en vernemen ook graag welke ideeën u heeft voor mogelijke aanvullende maatregelen. Verderop in deze brief schetsen wij het vervolgproces omtrent de adviezen van CE Delft. Ad 4. Kansen richting een klimaatneutrale stad in 2050 Enkele beschreven beleidsopties in het onderzoek van CE Delft zijn vooral kansrijk om ná 2030 tot CO2-reductie te komen en daarmee bij te dragen aan een klimaatneutrale stad.

Dit geldt onder andere voor maatregelen die kunnen leiden tot negatieve emissies. In een publicatie van het IPCC uit 2021 staat beschreven dat negatieve CO2-emissies essentieel zijn om de Parijsdoelstellingen te halen. Ook heeft de Tweede Kamer in februari 2023 besloten dat Nederland na 2050 moet streven naar een situatie waarin de totale CO2-uitstoot van Nederland negatief is. In het bijgaande rapport van onderzoeksinstituut South Pole kunt u hier meer achtergrondinformatie over vinden over wat de kansen voor negatieve emissies in de regio Amsterdam zijn. Uit dit onderzoek blijkt dat in het meest positieve scenario het mogelijk is om in 2050 ca. 1-3 Mton reductie van de CO2-uitstoot te behalen. Daarbij moet het volgende in acht worden genomen: “Negatieve emissies zijn geen alternatief voor het verminderen van emissies of een excuus voor uitgestelde actie. Maar ze kunnen wel deel uitmaken van de CO2-reductie maatregelen” 4. Op Europees niveau wordt momenteel gekeken hoe de boekhouding van negatieve emissies kan worden geïntegreerd in de bestaande systemen.

4

RVO, Quickscan behoefte naar een onderzoeksprogramma gericht op negatieve CO 2-emissie, maart 2022

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 14 maart 2023 Pagina 5 van 8

Ad 5. Samenwerking met Rijk, provincie en EU Ook het kabinet heeft aangekondigd aanvullende maatregelen te moeten nemen om de gestelde klimaatdoelen te halen. Hiervoor is recent een Interdepartementaal Beleidsonderzoek (IBO) Klimaat gepubliceerd. In dit onderzoek, dat is uitgevoerd onder onafhankelijk voorzitterschap van Laura van Geest, zijn opties voor aanvullende maatregelen in beeld gebracht5. In het voorjaar van 2023 neemt het kabinet op basis van dit onderzoek een besluit over aanvullende klimaatmaatregelen. Wij pakken de handschoen graag op om gezamenlijk met volle kracht ons in te zetten de benodigde CO2-reductie te realiseren. Amsterdam is partner van het Rijk en EU, maar voor een belangrijk deel ook afhankelijk van beleidskeuzes die door het Rijk of de EU worden gemaakt en de financiële middelen die zij beschikbaar stellen. Van het Rijk vragen wij onder andere het volgende:  Aandacht voor het specifieke Amsterdamse perspectief van netcongestie (hoog stedelijke context, economische hub, etc.) en dus de juiste voorwaarden om de netcapaciteit te kunnen vergroten (onder andere met een afwegingskader voor het programmeren van netuitbreidingen), het huidige net beter te kunnen benutten en het maatschappelijk prioriteren van netaansluitingen mogelijk te maken.  CO2-afvang en -opslag ook van biogene oorsprong te stimuleren.

Om de transitie in het Havengebied verder te brengen is ook ondersteuning in een waterstofinfrastructuur van belang.  Amsterdam voert het gesprek met het Rijk om meer beleidsruimte te krijgen om de bestaande milieuzones aan te scherpen en uitstootvrije zones in te stellen. Een slimme invoering van betalen naar gebruik door het Rijk en het verlagen van de maximumsnelheid kunnen ook een belangrijke impact op de CO2-reductie hebben.  Flinke inzet in de warmtetransitie. We zijn partner van het Rijk in het versneld isoleren van woningen. Tegelijkertijd is er ondersteuning nodig in het aardgasvrij maken van de stad, onder andere voor de aanleg van warmtenetten, maar bijvoorbeeld ook bij het normeren van enkel glas en het verbeteren van de leenfaciliteiten bij het Warmtefonds voor VvE’s.  Voor een (versnelde) overgang naar een circulaire economie is samenwerking nodig tussen EU, Rijk, regionale overheden en bedrijfsleven. Daarbij moet de overheid niet alleen een faciliterende houding aannemen, maar zijn regulering en normering (inclusief handhaving) nodig om te zorgen dat innovaties meer kans krijgen uit te groeien tot het ‘nieuwe normaal’. Als eerste stap is daarbij een goede overlegstructuur met het Rijk noodzakelijk, inclusief financiering. Ook de samenwerking met de provincie Noord Holland is van belang. Afgelopen jaar heeft de provincie een CO2-impactanalyse laten uitvoeren.

Hierin zijn onder andere mogelijke aanvullende activiteiten voor de provincie benoemd ten behoeve van extra reductie van de CO2-uitstoot6. Hierbij trekt Amsterdam graag samen op met de provincie.

5

https://www.rijksoverheid.nl/documenten/kamerstukken/2023/03/13/aanbieding-scherpe-doelenscherpe-keuzes-ibo-aanvullend-normerend-en-beprijzend-nationaal-klimaatbeleid-voor-2030-en-2050 6 https://www.noordholland.nl/Actueel/Archief/2022/September_2022/Uitstoot_CO2_in_Noord_Holland_naar_verwachtin g_26_lager_in_2030/CO2_impactanalyse_Noord_Holland.pdf

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 14 maart 2023 Pagina 6 van 8

Een klimaatneutrale stad worden is een grote uitdaging. We leren hierbij ook van andere steden binnen en buiten Nederland. Kennisdeling vindt plaats via allerlei bijeenkomsten en netwerken, zoals binnen de G4 (en andere samenwerking tussen steden) en het jaarcongres van de VNG, (digitale) bijeenkomsten binnen werkgroepen in Eurocities, de Climate Neutral Cities Alliance, en C40. Sinds kort is Amsterdam ook onderdeel van de EU-missie 100 Climate Neutral Cities, waar kennisdeling en innovatie belangrijke onderdelen van zijn. Amsterdam werkt samen met de stedennetwerken en haar leden aan diverse lobbytrajecten richting de EU over het belang van steden bij de aanpak van CO2-reductie en de transitie naar een circulaire economie. Ad 6. Lokaal eigenaarschap en mini-burgerberaad Het college vindt lokaal eigenaarschap cruciaal bij de energietransitie van de stad. We onderzoeken hoe we bewonersinitiatieven en coöperatieven meer ruimte kunnen geven om te pionieren met als doel de transitie te versnellen. Ook hierbij geven we ruimte om fouten te maken. Er is geen tijd om alle risico’s uit te sluiten. We werken intensief samen met verschillende bewonersinitiatieven en de energiecoöperaties (waarvan een aantal zich hebben verenigd in de APEC) om dit te bewerkstelligen. Het is de inzet van het college om alle te bouwen windmolens door energiecoöperaties te laten ontwikkelen.

In november 2021 heeft onder leiding van Alex Brennickmeijer het mini-burgerberaad plaatsvonden in Amsterdam. Deelnemers hebben 21 aanvullende maatregelen voorgesteld, waarvan 14 voldeden aan het vooraf gestelde mandaat. Deze 14 maatregelen zijn als potentiële extra maatregelen opgenomen in de Klimaatrapportage 2022 en op 30 juni 2022 besproken met de raadscommissie. Een aantal aanbevelingen uit het mini-burgerberaad (bijvoorbeeld de uitbreiding van 30 km-zones en inzet walstroom voor cruiseschepen) worden momenteel uitgevoerd. Daarnaast heeft het idee van een bedrijvencoalitie z’n uitwerking gevonden in het 15% GasTerug Actienetwerk. In een aantal gevallen worden voormalige deelnemers momenteel betrokken bij de nadere uitwerking van hun aanbevelingen. In het najaar van 2023 zullen we u informeren over de stand van zaken van alle door het mini-burgerberaad geadviseerde maatregelen. CE Delft heeft in haar advies over mogelijke aanvullende maatregelen de aanbevelingen van het mini-burgerberaad gebruikt als inspiratiebron. Enkele geadviseerde maatregelen liggen in lijn met ideeën van het mini-burgerberaad, zoals het convenant met kantoren en utiliteiten ten behoeve van energiebesparing en maatregelen gericht op een reductie van het aantal autokilometers in de stad.

Naast inhoudelijke aanbevelingen heeft het mini-burgerberaad organisatorische en procesmatige lessen opgeleverd die gebruikt kunnen worden bij de drie burgerberaden die in het Amsterdams Akkoord 2022-2026 worden aangekondigd.

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 14 maart 2023 Pagina 7 van 8

Ad 7. Vervolgproces Er wordt momenteel gewerkt aan een Bestuursopdracht ‘Versnellen Duurzaamheid’ waarin gemeentelijke directies en stadsdelen apart én met elkaar verantwoordelijkheid nemen om de duurzaamheidsdoelstellingen van Amsterdam te behalen en waar mogelijk te versnellen. De directies houden zich hierbij bezig met de realisatie van het vastgestelde duurzaamheidsbeleid en het nader uitwerken en implementeren van de mogelijke aanvullende beleidsmaatregelen die kunnen bijdragen aan versnelling, zoals onder andere voorgesteld in het onderzoek van CE Delft. Een onderdeel van de Bestuursopdracht is ook de herijking van de Uitvoeringsagenda Duurzame Organisatie 2020-2030, waarin doelen en maatregelen voor de verduurzaming van de eigen organisatie zijn vastgelegd. In het najaar van 2023 zullen wij u via een volgende raadsinformatiebrief informeren over de stand van zaken van de geadviseerde aanvullende maatregelen van CE Delft. Waar mogelijk nemen we hierin ook het besluit van het kabinet over aanvullende klimaatmaatregelen mee en de eventuele impact hiervan op Amsterdam. Er volgen daarnaast diverse andere momenten waarop wij u zullen informeren en met u in gesprek zullen gaan. Om te beginnen wordt in het voorjaar van 2023 een nieuwe Klimaatrapportage opgesteld met daarin de voortgang van de uitvoering van de Routekaart.

Rond deze tijd ontvangt u ook de nieuwe updatebrief over het aardgasvrij maken van de stad. Bij het transitiepad Haven en industrie wordt voor de Cluster Energie Strategie (CES) een dashboard opgesteld waarin doorlooptijden, afhankelijkheden en risico’s van de maatregelen in beeld worden gebracht. Naar verwachting ontvangt u in het tweede kwartaal van 2023 de eerste inzichten op dit gebied. In dit kwartaal wordt ook de update van de Themastudie Elektriciteit Amsterdam (TSA 3.0) gepubliceerd. Ieder kwartaal wordt u daarnaast geïnformeerd over de ontwikkelingen rondom windenergie in Amsterdam. Tot slot zullen we u rond de zomer van 2023 een beleidsbrief Duurzaamheid toesturen met daarin de blik van het college op de verschillende duurzaamheidstransities in de stad. In 2020 heeft de gemeenteraad verzocht om een jaarlijkse onafhankelijke doorrekening van de verwachte CO2-uitstoot in 2025 en 2030. In 2024 ontvangt u opnieuw een actualisatie van deze inzichten (gebaseerd op de realisatie van de huidige beleidsvoornemens en de mogelijke aanvullende maatregelen van het Rijk en de gemeente). Hierin zal te zien zijn in hoeverre Amsterdam op koers ligt voor het streven naar 60% reductie van de CO2-uitstoot in 2030.

In de tussentijd gaan we als college samen met de stad aan de slag met het verder uitvoeren van alle voorgenomen acties en maatregelen om daarmee de CO2-uitstoot van de stad drastisch te verlagen. Met vriendelijke groet, Namens het college van burgemeester en wethouders van de gemeente Amsterdam,

Zita Pels Wethouder Duurzaamheid, Energietransitie en Circulaire Economie

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Bijlagen 1. Rapportage CE Delft 2. Rapportage South Pole 3. Reactie college op adviezen CE Delft

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Datum 14 maart 2023 Pagina 8 van 8