1. 4.2 Eindrapport MIRT-Onderzoek Amsterdam Bay Area 2020-2021.pdf
Tekst van het document
Amsterdam Bay Area
Eindrapport MIRT-Onderzoek 2020-2021
FEBRUARI 2022 EINDRAPPORT MIRT-ONDERZOEK AMSTERDAM BAY AREA 2020-2021 • FEBRUARI 2022
1
Impressie mogelijk toekomstbeeld: Zicht op Almere Pampus vanaf binnenmeer.
Amsterdam Bay Area Definitief eindrapport MIRT-Onderzoek 2020-2021 FEBRUARI 2022
INHOUDSOPGAVE 4 9 13 20 24 31 57 69 72
Bestuurlijke samenvatting 1
Inleiding
2
De meerwaarde van de Amsterdam Bay Area
3
Terugblik resultaten MIRT-Onderzoek 2020
4
Beantwoording onderzoeksvragen
5
Alternatievenonderzoek
6
Haalbaarheidsonderzoek
7
Gevoeligheidsanalyses
8
Conclusies en vervolg
Bestuurlijke samenvatting 4
EINDRAPPORT MIRT-ONDERZOEK AMSTERDAM BAY AREA 2020-2021 • FEBRUARI 2022
AANLEIDING MIRT-ONDERZOEK AMSTERDAM BAY AREA 2020-2021
AANPAK ONDERZOEK
CONCLUSIES MIRT-ONDERZOEK 2020-2021
De Metropoolregio Amsterdam werkt aan grote
In 2020 zijn negen onderzoeksperspectieven onderzocht
Hoofdconclusie van het MIRT-onderzoek is dat de Amsterdam
maatschappelijke opgaven op het gebied van woningbouw,
en is op basis van de onderzoeksresultaten een
Bay Area aanleiding geeft voor vervolg. Het uitgevoerde
ecologie en bereikbaarheid. In het kader van RRAAM zijn
Voorbeeldperspectief opgesteld met een mogelijk
onderzoek geeft voldoende aanknopingspunten om de
in 2013 afspraken gemaakt tussen Rijk en regio over een
toekomstbeeld voor de Amsterdam Bay Area. Dit deel van
ontwikkeling van Amsterdam Bay Area verder te onderzoeken.
adaptieve strategie. Hierin wordt in samenhang met de drie
het MIRT-Onderzoek heeft geresulteerd in de rapportage
Op basis van het MIRT-onderzoek worden de volgende
pijlers woningbouw, bereikbaarheid en ecologie en (water)
‘Naar een ontwikkelstrategie voor de Amsterdam Bay Area’
inhoudelijke conclusies getrokken:
kwaliteit ontwikkeld aan de oostzijde van de Metropoolregio
die in het BO MIRT van november 2020 is vastgesteld. Rijk
Amsterdam (MRA). De opgaven vragen, gezien de urgente
en regio constateren daarin dat de doorontwikkeling van
1. Amsterdam Bay Area biedt fysieke ruimte om tot 2050
woningbouwopgave in de Metropoolregio Amsterdam,
Almere belangrijk is om in de grote woningbehoefte in de
een programma met 100.000 woningen en 40.000
inmiddels om keuzes over investeringen van Rijk en regio. Om
Metropoolregio Amsterdam na 2030 te voorzien en dat de
arbeidsplaatsen te realiseren. Verdere economische
die reden is in het BO MIRT van november 2019 afgesproken
IJmeerverbinding bij de onderzochte programma’s van
ontwikkeling van Almere moet bijdragen aan een betere
om binnen het programma Samen Bouwen Aan Bereikbaarheid
wonen en werken een kansrijke oplossing vormt. Het BO
(SBAB) te starten met een MIRT-Onderzoek. Vanaf begin 2020
MIRT, de programmaraad SBAB en het BO Almere 2.0 gaven
werken SBAB en het Handelingsperspectief Oostflank MRA
vervolgvragen mee om binnen het MIRT-Onderzoek te
van woningbouw, infrastructuur en recreatie in de
samen aan het MIRT-Onderzoek Amsterdam Bay Area.
beantwoorden. Deze vervolgvragen bestaan uit verdiepende
Amsterdam Bay Area. Het integraal meenemen van
woon-werkbalans. 2. De ecologie levert randvoorwaarden voor de ontwikkeling
onderzoeksvragen, vergelijkende onderzoeksvragen en
natuurontwikkeling draagt bij aan de ambities voor een
Organisatie en samenhang met andere trajecten
vragen ten aanzien van haalbaarheid. Alle vervolgvragen
Toekomstbestendig Ecologisch Systeem en de ontwikkeling
Dit rapport bevat de resultaten van het MIRT-Onderzoek
zijn in 2021 beantwoord. Om de vragen te beantwoorden
van een gebied met hoge ruimtelijke kwaliteit.
Amsterdam Bay Area, dat in 2020 en 2021 is uitgevoerd. De
is een alternatievenstudie uitgevoerd waarbij gekeken is
opgave (problemen en kansen), scope en stakeholders in
naar ruimtelijke-economische ontwikkeling, bereikbaarheid,
gebiedsontwikkeling door vanaf de start circulair,
het gebied zijn in beeld gebracht. Opdrachtgever voor het
natuur en ecologie, werelderfgoed, duurzaamheid en
klimaatadaptief, natuurinclusief en energieneutraal te
onderzoek is het BO MIRT, opdrachtnemer het projectteam
landschap. Er zijn drie Alternatieven uitgewerkt met als
ontwikkelen.
Amsterdam Bay Area. Aansturing vond plaats vanuit SBAB en
doel om zicht te krijgen op de effecten en deze onderling
4. Het toevoegen van het programma van Amsterdam Bay
Almere 2.0. Het onderzoek is opgepakt in samenwerking met
te kunnen vergelijken. De Alternatieven hangen samen
Area en het programma elders in de Metropoolregio
een kernteam met vertegenwoordigers van de overheden,
met het type bereikbaarheidsoplossing: 1) IJmeermetro, 2)
Amsterdam leidt tot een sterke toename van de druk op
verschillende expertteams en gespecialiseerde bureaus.
IJmeermetro+IJmeerweg en 3) Uitbreiding hoofdspoor.
zowel het OV-systeem als op het wegennet, waardoor
Het onderzoek kent inhoudelijke samenhang met de MRA
3. Amsterdam Bay Area kan een showcase zijn voor duurzame
knelpunten ontstaan.
Verstedelijkingsstrategie, het Perspectief Oostflank MRA en
5. De IJmeermetro of in mindere mate de uitbreiding van
bijbehorende Uitvoeringsagenda, het programma SBAB en de
het hoofdspoor biedt een oplossing om de capaciteit
Stuurgroep Markermeer-IJmeer.
van het OV-systeem sterk te verhogen en daarmee de OV-bereikbaarheid te verbeteren. De OV-knelpunten kunnen met dergelijke investeringen verminderen of zelfs worden opgelost.
EINDRAPPORT MIRT-ONDERZOEK AMSTERDAM BAY AREA 2020-2021 • FEBRUARI 2022
5
VERVOLGPROCES 6. De aansluiting van de IJmeermetro op het Amsterdamse
Het in 2020 en 2021 uitgevoerde onderzoek naar Amsterdam
De resultaten van het uitgevoerde MIRT-Onderzoek zoals
metronet is globaal onderzocht. De aansluiting kan op
Bay Area voldoet aan de doelstelling van een MIRT-Onderzoek
opgenomen in dit rapport worden begin 2022 aangeboden
uiteenlopende manieren plaatsvinden met mogelijk
om de opgave (problemen en kansen), scope en stakeholders
aan het BO MIRT. Naar verwachting besluit het BO MIRT op dat
grote effecten op het metronetwerk. In de volgende fase
in het gebied in kaart te brengen en gaat op onderdelen verder.
moment over de vervolgstappen.
wordt daarom onderzoek uitgevoerd naar de aansluiting,
Zo zijn meerdere Alternatieven uitgewerkt en is op hoofdlijnen
toekomstige lijnvoering en exploitatie. De uitkomsten van
de maatschappelijke haalbaarheid van de Alternatieven
dit onderzoek worden toegevoegd aan het projectdossier
onderzocht. Het MIRT-Onderzoek Amsterdam Bay Area geeft
en meegewogen in verdere besluitvorming.
aanleiding tot een vervolg. In de systematiek van het MIRT volgt
7. De onderzochte oplossingsrichtingen bieden geen
na de fase van het MIRT-Onderzoek een MIRT-Verkenning. Over
oplossing voor de knelpunten op de weg. Inzetten op
het starten van een eventuele MIRT-Verkenning wordt besloten
openbaar vervoer en een mobiliteitstransitie kan de groei
door het BO MIRT.
van wegenknelpunten op de corridor Amsterdam-Almere beperken, maar kan deze knelpunten niet oplossen.
Om een MIRT-Verkenning te kunnen starten, moet zicht zijn
Onderzoek is nodig op het schaalniveau van de MRA en op
op 75% bekostiging van de meest voor de hand liggende
gebiedsniveau.
variant. Afspraken over bekostiging zijn op dit moment nog
8. De integrale MKBA op hoofdlijnen is positief en laat
niet gemaakt. Ook vragen de wegknelpunten voorafgaand
maatschappelijke meerwaarde van de ontwikkeling van
aan een MIRT-Verkenning om aanvullend onderzoek: de
Amsterdam Bay Area met een IJmeermetro zien. De MKBA
knelpunten zijn onderdeel van een bredere opgave op het
bevat nog onzekerheden. Er is verdere studie nodig om te
schaalniveau van de Metropoolregio Amsterdam en volgen
komen tot een meer gedetailleerde MKBA die past bij het
uit de woningbouwambities Het project Amsterdam Bay
niveau van de MIRT-Verkenningsfase.
Area voert in 2022 onderzoek uit naar de wegknelpunten op
9. Er is inzicht in potentiële dekkingsbronnen voor de
het schaalniveau van het gebied (oostflank MRA) en zal dit
benodigde publieke investeringen, maar afspraken over
in nauwe samenwerking en samenhang doen met de SBAB-
bekostiging zijn nog niet gemaakt.
programmalijn Multimodaal Toekomstbeeld die dit voor de gehele MRA verzorgt. Uitkomsten van dit onderzoek worden daar waar logisch meegenomen in een eventuele MIRTVerkenning Amsterdam Bay Area. De regio is voornemens om in 2022 verdiepend onderzoek uit te voeren naar de OV-exploitatie en governance van de IJmeermetro en de inpassing op het Amsterdamse metronet.
6
EINDRAPPORT MIRT-ONDERZOEK AMSTERDAM BAY AREA 2020-2021 • FEBRUARI 2022
Impressie mogelijk toekomstbeeld: Zicht op Almere Pampus vanaf IJmeer
EINDRAPPORT MIRT-ONDERZOEK AMSTERDAM BAY AREA 2020-2021 • FEBRUARI 2022
7
Impressie mogelijk toekomstbeeld: Metropolitaan park met IJmeerverbinding in nabijheid
8
EINDRAPPORT MIRT-ONDERZOEK AMSTERDAM BAY AREA 2020-2021 • FEBRUARI 2022
1 Inleiding In 2020 is het MIRT-Onderzoek Amsterdam Bay Area gestart. Dit hoofdstuk beschrijft de aanleiding om met het MIRT-Onderzoek te starten en de status van dit rapport. Ook wordt de samenhang met andere trajecten geduid en is een leeswijzer voor het rapport opgenomen.
EINDRAPPORT MIRT-ONDERZOEK AMSTERDAM BAY AREA 2020-2021 • FEBRUARI 2022
9
Scope MIRT-Onderzoek Amsterdam Bay Area
Natuurgebied: Markermeer-IJmeer
Studiegebied: de omgeving van Amsterdam Bay Area voor effectenonderzoek
Plangebied: Amsterdam Bay Area
10 EINDRAPPORT MIRT-ONDERZOEK AMSTERDAM BAY AREA 2020-2021 • FEBRUARI 2022
1.1 AANLEIDING
1.2 STATUS VAN HET VOORLIGGEND RAPPORT
1.3 ORGANISATIE EN BESLUITVORMING
De Metropoolregio Amsterdam werkt aan grote
Een MIRT-Onderzoek is gericht op het in kaart brengen van
Opdrachtgever voor dit onderzoek is het Bestuurlijk Overleg
maatschappelijke opgaven op het gebied van woningbouw,
de opgave (problemen en kansen), scope en stakeholders in
MIRT (BO MIRT). Opdrachtnemer is het projectteam Amsterdam
ecologie en bereikbaarheid. In het kader van RRAAM zijn
een gebied: wat is de opgave, hoe groot is het probleem (of
Bay Area. Aansturing vindt plaats vanuit SBAB en Almere
al in 2013 afspraken gemaakt tussen Rijk en regio over een
de ambitie), wie heeft er last van of baat bij? Met een brede
2.0. Een kernteam bestaand uit vertegenwoordigers van
adaptieve strategie. Hierin wordt in samenhang tussen de drie
blik worden korte en lange termijn opgaven in een gebied
de overheden vormt een klankbord en is bedoeld voor
pijlers woningbouw, bereikbaarheid en ecologie en (water)
en hun onderlinge samenhang onderzocht. Er wordt, met
coördinatie, afstemming, advies en draagvlak. Inhoudelijke
kwaliteit aan de oostzijde van de Metropoolregio Amsterdam
de omgeving en vanuit verschillende belangen, gezocht
begeleiding van de door gespecialiseerde bureaus uitgevoerde
(MRA) ontwikkeld. Die opgaven vragen gezien de urgente
naar oplossingsrichtingen en kansen. Als vervolg op een
(deel) onderzoeken vond plaats door verschillende
woningbouwopgave in de Metropoolregio Amsterdam,
MIRT-Onderzoek kan besloten worden een MIRT-Verkenning
expertteams.
inmiddels om keuzes over investeringen van Rijk en regio. Om
te starten, waarin oplossingsrichtingen breed worden
die reden is in het BO MIRT van november 2019 afgesproken
geanalyseerd en grondig worden geïnventariseerd, alvorens
Besluitvorming over de uitkomsten van het MIRT-Onderzoek en
om binnen het programma Samen Bouwen Aan Bereikbaarheid
wordt toegewerkt naar één Voorkeursbeslissing. Het MIRT-
het vervolg vindt plaats in het BO MIRT.
(SBAB) te starten met een MIRT-Onderzoek. Vanaf begin
Onderzoek is daarmee een belangrijke eerste stap in het MIRT-
2020 werken SBAB en het Handelingsperspectief Oostflank
besluitvormingsproces en (mede) basis voor besluitvorming
MRA samen aan het MIRT-Onderzoek Amsterdam Bay Area.
over vervolgstappen.
Dit rapport bevat de resultaten van het MIRT-Onderzoek Amsterdam Bay Area, dat in 2020 en 2021 is uitgevoerd.
Samenhang Amsterdam Bay Area met grote ontwikkelingsrichtingen in de Metropoolregio Amsterdam
EINDRAPPORT MIRT-ONDERZOEK AMSTERDAM BAY AREA 2020-2021 • FEBRUARI 2022
11
1.4 SAMENHANG MET ANDERE TRAJECTEN Parallel aan het MIRT-Onderzoek naar de ontwikkeling van de
LEESWIJZER •
Samen Bouwen aan Bereikbaarheid. Het MIRT-onderzoek
Amsterdam Bay Area lopen enkele onderzoekstrajecten die
Amsterdam Bay Area is één van de programmalijnen in het
inhoudelijke samenhang kennen met de Amsterdam Bay Area:
Programma Samen Bouwen aan Bereikbaarheid. Andere
•
MRA Verstedelijkingsstrategie: de verstedelijkingsstrategie
programmalijnen zijn Zuidwest Amsterdam-Schiphol-
beschrijft de manier waarop de Metropoolregio Amsterdam
Hoofddorp (ZWASH) het Multimodaal Toekomstbeeld
invulling wil geven aan de verstedelijking, de noodzakelijke
MRA en het uitvoeringsprogramma, waaronder Bereikbare
woningbouwontwikkeling die hiermee gepaard gaat en de
Steden. ZWASH is gericht op bereikbaarheidsmaatregelen
locaties die daarvoor op het oog zijn. Dit MIRT-Onderzoek
aan de zuidwestkant van Amsterdam. Het Multimodaal
levert input voor de verstedelijkingsstrategie.
toekomstbeeld MRA maakt inzichtelijk wat alle
Perspectief Oostflank MRA en Perspectief Almere en
ontwikkelingen in de Metropoolregio Amsterdam
bijbehorende Uitvoeringsagenda: deze perspectieven
betekenen voor de toekomstige mobiliteit en netwerken
beschrijven het toekomstbeeld voor de Oostflank tot 2050
in de regio, onder andere door het aanpakken van
en vormen input voor de MRA Verstedelijkingsstrategie.
wegknelpunten, het uitwerken van de samenhang tussen
Daarbij wordt een aantal pijlers en gebieden benoemd
modaliteiten en de transitie naar een slim, duurzaam en
die de komende jaren ontwikkeld worden. In de
veilig mobiliteitssyteem. Via het programma SBAB wordt de
•
Uitvoeringsagenda worden daarbij de eerste acties (20222024) afgesproken zodat nu de juiste bewegingen in gang
afstemming tussen deze lijnen geborgd. •
Stuurgroep Markermeer-IJmeer (SMIJ). Voor de natuur
worden gezet en vanaf 2025 verdere ontwikkelingen in
in en om het Markermeer-IJmeer én voor de ruimtelijk-
gang kunnen worden gezet. Deze strategische interventies
economische ontwikkeling van steden als Almere, Lelystad
passen binnen de contouren van het MIRT-Onderzoek
en Hoorn is het van belang dat de natuur het Markermeer-
Amsterdam Bay Area.
IJmeer veerkrachtiger wordt. Binnen deze stuurgroep werken de provincies Flevoland, Noord-Holland, de Rijksoverheid, de gemeenten Edam-Volemdam, Lelystad, Almere en Amsterdam en het Hoogheemraadschap Hollands Noorderkwarier aan een toekomstbestendig Markermeer-IJmeer, met een Toekomstbestendig Ecologisch Systeem (TBES).
Hoofdstuk 2 van dit rapport beschrijft de meerwaarde die de Amsterdam Bay Area kan bieden. Vervolgens worden in hoofdstuk 3 de opbrengsten van het onderzoek in 2020 samengevat, op basis van het rapport ‘Naar een ontwikkelstrategie voor Amsterdam Bay Area’. Doel is om de lezer kort mee te nemen in de inzichten uit 2020, zodat dit rapport leest als een bundeling van het gehele MIRTOnderzoek uit 2020 en 2021. Dit hoofdstuk eindigt met de verdiepende onderzoeksvragen die zijn gesteld in november 2020 en die worden beantwoord in dit rapport. Hoofdstuk 4, 5 en 6 vormen de kern van dit onderzoeksrapport en geven antwoord op de verdiepende onderzoeksvragen die in 2021 zijn beantwoord. Deze vragen zijn in twee delen opgepakt: hoofdstuk 4 beantwoordt de vragen die via algemeen verdiepend onderzoek zijn beantwoord. In hoofdstuk 5 komen de vragen aan bod die zijn beantwoord door middel van een alternatievenstudie. Hoofdstuk 6 bevat het haalbaarheidsonderzoek dat voor de drie alternatieven is uitgevoerd. De opbrengsten uit deze hoofdstukken volgen uit de verdiepende, haalbaarheid en alternatievenstudie die is uitgevoerd door verschillende advies-, ingenieurs- en stedenbouwkundige bureaus. Nadere onderbouwing is te vinden in de bijbehorende rapporten, een overzicht daarvan is opgenomen in de bijlage van dit rapport.
Met behulp van de resultaten van het onderzoek in hoofdstuk 4, 5 en 6 enkele gevoeligheidsanalyses uitgevoerd, waarvan de resultaten zijn opgenomen in hoofdstuk 7: wat als ontwikkelingen zich anders voordoen dan verwacht? Bijvoorbeeld een snellere mobiliteitstransitie of een andere ontwikkeling van de vraag naar woningen? De gevoeligheidsanalyses geven inzicht in de eventuele effecten daarvan op de Amsterdam Bay Area. Hoofdstuk 8 tot slot bevat een samenvatting van de onderzoeksresultaten, de conclusies op basis van het uitgevoerde onderzoek, de kern van de adviezen van de belangrijkste externe adviesorganen die betrokken zijn bij Amsterdam Bay Area en de vragen en proces voor het vervolg.
12 EINDRAPPORT MIRT-ONDERZOEK AMSTERDAM BAY AREA 2020-2021 • FEBRUARI 2022
2 . De meerwaarde van de Amsterdam Bay Area De Amsterdam Bay Area kan een belangrijke bijdrage leveren aan een aantal urgente maatschappelijke opgaven in de Metropoolregio Amsterdam. Dit hoofdstuk zoomt in op die opgaven en hoe de ontwikkeling van Amsterdam Bay Area hieraan bij kan dragen.
EINDRAPPORT MIRT-ONDERZOEK AMSTERDAM BAY AREA 2020-2021 • FEBRUARI 2022
13
in de Metropoolregio Amsterdam. Tot 2040 moeten
Amsterdam Bay Area draagt bij aan urgente woningbouwopgave en maakt nieuwe banen mogelijk
350.000 woningen worden bijgebouwd. In de MRA
De Amsterdam Bay Area ligt in het hart van de Metropoolregio
Verstedelijkingsstrategie is geconstateerd dat de oostkant van
Amsterdam, op een locatie waar de woningbehoefte groot is.
de Metropoolregio Amsterdam een substantiële bijdrage kan
Amsterdam Bay Area kan bijdragen aan de woningbouwopgave
leveren aan deze woningbouwopgave. Daarnaast spelen in en
door 100.000 woningen toe te voegen in met name Amsterdam
om het Markermeer-IJmeer opgaven rond natuur en ecologie.
en Almere. Het gaat om gevarieerde woon-werkmilieus die
Op dit moment wordt hier nog niet voldaan aan de wettelijke
aansluiten bij de vraag in de Metropoolregio Amsterdam.
normen. Maatregelen in en om het Markermeer-IJmeer
Daarnaast kan de ontwikkeling van de Amsterdam Bay Area
zijn nodig om toe te werken naar een Toekomstbestendig
een economische impuls van 40.000 banen geven. De gronden
Ecologisch Systeem (TBES). Om woningen en werkgelegenheid
in het gebied zijn grotendeels in publieke handen en veel
toe te kunnen voegen is tot slot goede bereikbaarheid voor
gebieden zijn al als woningbouwlocatie aangemerkt, waardoor
alle modaliteiten van belang. Om bestaande en nieuwe
een snelle start mogelijk is. Uit onderzoek blijkt dat de
gebieden te verbinden met kortere reistijden en om
gebiedsontwikkeling een positieve grondexploitatie kent.
Er is de komende decennia een grote woningbouwbehoefte
knelpunten te verlichten of het ontstaan daarvan af te remmen. De samenhang tussen de opgaven is groot: een integrale
Een impuls aan natuur, ecologie en landschap
aanpak voor verstedelijking, economie, natuur en ecologie en
De nabijheid van water en groen maken Amsterdam Bay Area
bereikbaarheid is nodig.
tot een ontwikkellocatie met potentie. Door het integraal meenemen van natuurontwikkeling in de gebiedsontwikkeling
Het MIRT-Onderzoek Amsterdam Bay Area richt zich daarom
wordt bijgedragen aan de ontwikkeling van TBES in het
op een integrale ontwikkeling van het gebied. Het onderzoek
Markermeer-IJmeer en wordt bovendien een aantrekkelijk
laat zien dat de Amsterdam Bay Area een belangrijke bijdrage
gebied gecreëerd voor de toekomstige bewoners. Op het land
kan leveren aan een duurzame, economisch sterke en
liggen kansen om vanaf de start van de ontwikkeling natuur
toekomstbestendige metropoolregio waar het goed wonen,
en ecologie en duurzaamheid een volwaardige plek te geven.
werken en recreëren is. Dit doet de Amsterdam Bay Area door in
Dat kan door binnen de woon-werkmilieus natuurinclusief te
te zetten op ontwikkeling van woningbouw, economie, natuur
ontwikkelen en door natuur te realiseren zoals een parkenreeks
en ecologie, duurzaamheid, recreatie en bereikbaarheid.
of binnenmeer. De gevarieerde landschappen en extra voorzieningen maken de Amsterdam Bay Area een geliefd gebied om te recreëren. De UNESCO-werelderfgoederen bieden kansen voor recreatie en de Amsterdam Bay kan bijdragen aan de beleefbaarheid van het landschap.
14 EINDRAPPORT MIRT-ONDERZOEK AMSTERDAM BAY AREA 2020-2021 • FEBRUARI 2022
Impressie mogelijk toekomstbeeld: Vogelvlucht over Amsterdam Bay Area
EINDRAPPORT MIRT-ONDERZOEK AMSTERDAM BAY AREA 2020-2021 • FEBRUARI 2022
15
Showcase voor duurzame gebiedsontwikkeling
De investeringen in nieuwe openbaar vervoerverbindingen
De Amsterdam Bay Area kan een showcase zijn voor integrale
kunnen echter niet voorkomen dat op verschillende wegen in
duurzame ontwikkeling: een state of the art gebied waar
de Metropoolregio Amsterdam knelpunten blijven bestaan.
circulair, energieneutraal, klimaatadaptief en natuurinclusief
Door de toename van het aantal inwoners en werkgelegenheid
ontwikkeld wordt. Bij de uitwerking van de nieuwe woon- en
in de Metropoolregio Amsterdam wordt het wegennetwerk
werkmilieus is daarom vanaf de start al ruimte gereserveerd
rondom Amsterdam nog zwaarder belast. Binnen de
voor een groen-blauw grid door het gebied, de realisatie van
Amsterdam Bay Area ontstaan knelpunten op de A1 en A6
energienetwerken en circulair bouwen. Ook bij de verdichting
richting Amsterdam. Het inzetten op een mobiliteitstransitie
van bestaande stedelijke gebieden speelt duurzaamheid een
binnen de Amsterdam Bay Area remt het ontstaan van de
grote rol, bijvoorbeeld door circulair te bouwen, energie in het
wegknelpunten af, maar lost deze niet op. Dit vraagt om
gebied op te wekken en water op te vangen en op te slaan op
aanvullende maatregelen op het niveau van de Metropoolregio
gebouwen.
Amsterdam.
Verbetering OV-bereikbaarheid, nog geen oplossing van alle wegknelpunten Om te ontwikkelen is een goede bereikbaarheid noodzakelijk. Alleen als gebieden goed zijn ontsloten zijn ze aantrekkelijk om te wonen en te werken. Dit vraagt om snelle, frequente verbindingen tussen de nieuw ontwikkelde gebieden en de economische centra. Door werkgelegenheid en voorzieningen in de nabijheid van woongebieden te ontwikkelen, wordt voorkomen dat inwoners over lange afstanden moeten reizen. Ook kan het bijdragen aan een evenwichtigere pendel tussen Amsterdam en Almere. Uit het onderzoek blijkt dat het bereikbaarheidssysteem met toevoeging van circa 25.000 woningen in Almere tegen de grenzen aanloopt. Aanvullende investeringen in bereikbaarheid zijn dan ook noodzakelijk. Door te investeren in goede openbaar vervoerverbindingen wordt het hoofdspoor ontlast en het openbaar vervoer aantrekkelijker, wat zorgt voor een modal shift van de auto naar het openbaar vervoer. Dit draagt bij aan een duurzame gebiedsontwikkeling.
16 EINDRAPPORT MIRT-ONDERZOEK AMSTERDAM BAY AREA 2020-2021 • FEBRUARI 2022
Opgaven en ambities Amsterdam Bay Area
Impressie mogelijk toekomstbeeld: Knooppuntontwikkeling langs HOV-assen
EINDRAPPORT MIRT-ONDERZOEK AMSTERDAM BAY AREA 2020-2021 • FEBRUARI 2022
17
Impressie mogelijk toekomstbeeld: Cultuur, landschap en recreatie langs het IJmeer
18 EINDRAPPORT MIRT-ONDERZOEK AMSTERDAM BAY AREA 2020-2021 • FEBRUARI 2022
EINDRAPPORT MIRT-ONDERZOEK AMSTERDAM BAY AREA 2020-2021 • FEBRUARI 2022
19
3. Terugblik resultaten MIRT-Onderzoek 2020 Dit hoofdstuk beschrijft de belangrijkste resultaten van het MIRT-Onderzoek in 2020. Naast de conclusies van het onderzoek in 2020 zijn in het BO MIRT van 2020 ook vervolgvragen voor aanvullend en onderbouwend onderzoek in 2021 vastgesteld.
20 EINDRAPPORT MIRT-ONDERZOEK AMSTERDAM BAY AREA 2020-2021 • FEBRUARI 2022
3.1 PERSPECTIEVENONDERZOEK 2020 EN VOORBEELDPERSPECTIEF
3.2 CONCLUSIES O.B.V. ONDERZOEK 2020
In 2019 is in het BO MIRT en vanuit SBAB besloten om
De rapportage ‘Naar een ontwikkelstrategie voor Amsterdam
een MIRT-Onderzoek te starten naar de ontwikkeling
Bay Area’ bevat een aantal conclusies op basis van de in 2020
van de Amsterdam Bay Area. In 2020 is dit onderzoek
uitgevoerde onderzoeken.
gestart. Destijds zijn negen perspectieven onderzocht met verschillende omvang van programma, maar ook verschillende bereikbaarheidsoplossingen (HOV rond de baai, Hollandse
CONCLUSIES 2020 ‘NAAR EEN ONTWIKKELSTRATEGIE VOOR AMSTERDAM BAY AREA’
Brug, IJmeerverbinding). Deze perspectieven zijn opgenomen
• • • • • • •
in een perspectievenboek (september 2020). Vervolgens is op basis van de onderzoeksresultaten een Voorbeeldperspectief opgesteld. Dit Voorbeeldperspectief is een mogelijk toekomstbeeld voor de Amsterdam Bay Area.
Landschap biedt kansen voor duurzame gebiedsontwikkeling en recreatie Amsterdam Bay Area biedt ruimte voor 100.000 woningen en 40.000 arbeidsplaatsen nvesteren in bereikbaarheid is nodig om de groei te accommoderen De IJmeerlijn is een goede oplossing als onderdeel van mobiliteitstransitie bij het programma van Amsterdam Bay Area Vanuit de ontwikkeling kan bijgedragen worden aan een Toekomstbestendig Ecologisch Systeem in Markermeer-IJmeer Maatschappelijke meerwaarde blijkt uit een positieve MKBA Potentiële dekking publieke investeringen is deels voorhanden
Het bevat een selectie van meest logische maatregelen uit de verschillende perspectieven. Het Voorbeeldperspectief start met investeren in bestaande gebieden en afronden van bestaande plannen in Almere en Amsterdam. In het Voorbeeldperspectief is uitgegaan van de ontwikkeling van Pampus als nieuw stadsdeel van Almere die via de IJmeerlijn wordt aangetakt op enerzijds het hoofdspoor en anderzijds het metronet van Amsterdam. Deze ontwikkeling start rond 2030. Het Voorbeeldperspectief gaat uit van een ontwikkeling met ca. 100.000 woningen en 40.000 arbeidsplaatsen in het gehele gebied tot 2050. Rond bereikbaarheid bevat het maatregelen die leiden tot een mobiliteitstransitie, onder andere door te investeren in een goede OV-verbinding waaronder een IJmeerlijn in de vorm van een brug (IJmeer) en tunnel (in IJburg). Het Voorbeeldperspectief is opgenomen in het document ‘Naar een ontwikkelstrategie voor de Amsterdam Bay Area’ van 22 oktober 2020.
EINDRAPPORT MIRT-ONDERZOEK AMSTERDAM BAY AREA 2020-2021 • FEBRUARI 2022
21
Impressie mogelijk toekomstbeeld: Straatbeeld toekomstbestige bestaande wijken Almere
22 EINDRAPPORT MIRT-ONDERZOEK AMSTERDAM BAY AREA 2020-2021 • FEBRUARI 2022
3.3 VERVOLGVRAGEN OP BASIS VAN HET IN 2020 UITGEVOERDE ONDERZOEK In november 2020 heeft het BO MIRT het rapport ‘Naar een
Vergelijkende onderzoeksvragen (alternatievenonderzoek)
Hoofdstuk 5 van dit rapport bevat de resultaten van het
ontwikkelstrategie voor Amsterdam Bay Area’ vastgesteld.
Naast inhoudelijke verdiepingsvragen is ook gevraagd om
alternatievenonderzoek.
Daarbij hebben Rijk en regio geconstateerd dat de
als onderdeel van de ontwikkelstrategie een financieel beeld
ontwikkeling van Almere Pampus belangrijk is om in de grote
te ontwikkelen, met een overzicht van de kosten, baten en
Vragen ten aanzien van de haalbaarheid
woningbehoefte in de Metropoolregio Amsterdam na 2030 te
(alternatieve) bekostiging van de maatregelenpakketten. Op
Om het gevraagde financiële beeld te ontwikkelen is de
voorzien. Maar er was ook nog een aantal vervolgvragen vanuit
basis van het in 2020 uitgevoerde onderzoek is weliswaar een
haalbaarheid inzichtelijk gemaakt voor de drie alternatieven,
het BO MIRT, de Programmaraad SBAB en het BO Almere 2.0.
geïntegreerd voorbeeldperspectief beschreven, maar er zijn
waarbij de volgende vragen zijn onderzocht:
Een deel van de vragen betrof verdiepende onderzoeksvragen,
geen keuzes gemaakt ten aanzien van de exacte invulling
•
een deel betrof vergelijkende vragen en een deel betrof vragen
van het bouwprogramma en de bereikbaarheidsoplossing.
ten aanzien van de haalbaarheid. Het ging om de volgende
Die keuzes zijn echter sterk bepalend voor maatregelen
•
Welke kosten zijn al gedekt en welke nog niet?
vragen:
en effecten van Amsterdam Bay Area op het gebied van
•
Welke bekostigingsopties zijn er voor de nog niet afgedekte
Welke investeringskosten brengen de alternatieven met zich mee?
investeringen?
bijvoorbeeld bereikbaarheid, natuur en ecologie en daarmee
Verdiepende onderzoeksvragen
voor het financiële beeld. Daarnaast heeft de Programmaraad
Er is aanvullend onderzoek en onderbouwing gevraagd op de
SBAB gevraagd om te onderzoeken wat de effecten van een
volgende punten:
IJmeerweg (naast een IJmeermetro) zijn en welke maatregelen
•
In hoeverre is het toevoegen van 40.000 extra
op het bestaande spoor nodig zijn om de bereikbaarheid van
In hoofdstuk 6 van dit rapport zijn de resultaten van het
arbeidsplaatsen, waarvan 35.000 in Almere, realistisch en
Almere te borgen.
haalbaarheidsonderzoek opgenomen.
•
Hoe scoren de alternatieven op het punt van maatschappelijke haalbaarheid?
welk economisch profiel past daarbij? •
• •
•
Op welke wijze kan Amsterdam Bay Area bijdragen aan
Om deze vragen te kunnen beantwoorden zijn er drie integrale
de ontwikkeling van het Toekomstbestendig Ecologisch
alternatieven voor de ontwikkeling van Amsterdam Bay
Systeem in het Markermeer-IJmeer?
Area uitgewerkt. Vervolgens zijn per alternatief de volgende
Welke effecten heeft de ontwikkeling van Amsterdam Bay
onderzoeksvragen beantwoord:
Area op het hoofdwegennet?
•
Wat zijn de ruimtelijk-economische effecten? Welk type
Welke kantelpunten zijn er te identificeren in de fasering:
woon- en werkmilieus wordt ontwikkeld en hoe verhoudt
op welk(e) moment(en) is investeren in bereikbaarheid
dat zich tot de vraag?Wat zijn de effecten op het gebied van
noodzakelijk in relatie tot de realisatie van woningbouw?
bereikbaarheid?
Welke investeringen zijn sowieso nodig (no-regret) om de
•
eerste 25.000 woningen te kunnen ontwikkelen?
Wat zijn de effecten op het gebied van natuur en ecologie, welke mitigerende en compenserende maatregelen zijn nodig en wat betekent dit voor de vergunbaarheid?
In hoofdstuk 4 van dit rapport worden de onderzoeksvragen
•
beantwoord.
Wat zijn de effecten op het gebied van landschappelijke inpassing en het UNESCO-werelderfgoed van de Stelling van Amsterdam en de nieuwe Hollandse Waterlinie?
•
Wat zijn de effecten op het gebied van duurzaamheid en welk type duurzaamheidsmaatregelen wordt genomen? EINDRAPPORT MIRT-ONDERZOEK AMSTERDAM BAY AREA 2020-2021 • FEBRUARI 2022
23
4. Beantwoording onderzoeksvragen Beantwoording van de onderzoeksvragen is opgepakt door middel van thematisch verdiepend onderzoek. Dit hoofdstuk bevat de antwoorden op de onderzoeksvragen op basis van de onderzoeksresultaten.
24 EINDRAPPORT MIRT-ONDERZOEK AMSTERDAM BAY AREA 2020-2021 • FEBRUARI 2022
4.1 ANTWOORD VRAAG 1: IN HOEVERRE IS HET TOEVOEGEN VAN 40.000 EXTRA ARBEIDSPLAATSEN REALISTISCH EN WELK ECONOMISCH PROFIEL PAST DAARBIJ? Het economisch onderzoek heeft als hoofddoel het nader
daarbij uit van een hogere economische groei en verdergaande
De werkgelegenheidstoename van 35.000 arbeidsplaatsen
uitwerken en onderbouwen van de haalbaarheid van een
agglomeratievorming en ruimtelijke concentratie dan het
wordt dan gedreven door drie ontwikkelingen:
programma met 40.000 arbeidsplaatsen, waarvan 35.000 in
WLO Laag scenario. Conclusie is dat het Amsterdam Bay Area
•
Almere. Conclusie van het uitgevoerde onderzoek is dat dit
programma voor werken past binnen de bandbreedte die de
programma haalbaar is en noodzakelijk om een positieve
WLO in het lage en hoge scenario aangeeft: de verwachting
bijdrage te leveren aan de bestaande situatie met een scheve
is dat de economie en werkgelegenheid in de Amsterdam
stuwende bedrijven in Almere en nieuwe bedrijven die het
woon-werkverhouding in Almere/Flevoland. Een tweede
Bay Area zich zullen ontwikkelen volgens een groeipad dat
extra arbeidsaanbod volgen.
onderzoeksvraag richt zich op het economisch profiel van
ongeveer in het midden van WLO Hoog en WLO Laag ligt.
Bevolkingsgroei leidt tot extra verzorgende diensten in Almere zelf
•
•
Almere. Een kansrijk profiel voor Almere is ‘Tech, Transitie en
Het human capital-effect: de nieuwe bewoners starten
Een duurzame bouwimpuls via het profiel Tech, Transitie en Energie in Almere, uitgevoerd door een consortium van
Energie’. Dit profiel past het beste bij de economische structuur
Vervolgens is onderzocht wat een kansrijk economisch
van de stad, maar vraagt wel gerichte overheidssturing ten
profiel van Almere is. Daarvoor is in beeld gebracht hoe de
aanzien van de locatie van een innovatiecampus, het opzetten
verschillende economische sectoren zich in de afgelopen
Sturing op deze ontwikkeling vergt verankering van beleid voor
van een triple helix projectbureau en het afdekken van de
jaren hebben ontwikkeld, ook in relatie tot de rest van de
de lange termijn, zodat het voor de Almeerse gemeenschap
onrendabele top van het gevraagde hoger- en universitair
Metropoolregio Amsterdam. Vervolgens is gekeken welke
gewenste beleid een langere houdbaarheid heeft en integraal
onderwijs.
sectoren het snelst groeien. Het profiel Tech, Transitie en
uitgevoerd kan worden. Dit vraagt om het opzetten van een
Almeerse bedrijven.
Energie komt als meest kansrijke profiel naar voren. Dit is
triplex helix projectorganisatie, onder andere gericht op het
Almere heeft in de huidige situatie een relatief laag aantal
aan de hand van bedrijvenonderzoek, rondetafelgesprekken
gevraagde technisch onderwijs (MBO, HBO, TU), het bevorderen
arbeidsplaatsen ten opzichte van de hoeveelheid inwoners. Op
en beleidsonderzoek verder uitgediept. Conclusie is dat een
van netwerken en het ruimte bieden voor innovatie en
basis van een vergelijking met andere plaatsen in Nederland
cluster voor Tech, Transitie en Energie kansrijk is gezien de
start-ups.
zou ook bij het huidige aantal inwoners een toename van
aanwezigheid van innovatieve bedrijven en de groei van
25.000 arbeidsplaatsen noodzakelijk zijn om de balans te
deze sectoren in Almere en omgeving in de laatste vijf jaar.
herstellen. De ontwikkeling van Amsterdam Bay Area bouwt
Er gelden daarbij wel randvoorwaarden. Ontwikkeling van
voort op het huidige – lage – aantal arbeidsplaatsen in
een dergelijk cluster vergt afspraken over de locatie van een
relatie tot de bevolkingsomvang. De huidige verhoudingen
Innovatiecampus Tech, Transitie en Energie in Almere en
tussen wonen en werken veranderen echter in de toekomst.
financiering door de overheid van een onrendabele top van
Zo is er bijvoorbeeld een aanhoudende vergrijzing die de
het gevraagde hogere en universitaire onderwijs. Ook de vorm
verhouding van werken en wonen beïnvloedt. PBL/CPB
van een innovatiecampus (bijvoorbeeld dependance een
hebben zulke toekomstige ontwikkelingen met scenario’s
bestaande onderwijsinstelling) vergt nog uitwerking. In de
over welvaart en leefomgeving (WLO) in beeld gebracht.
MRA Verstedelijkingsstrategie zijn afspraken in de maak over de
Het programma voor wonen en werken is getoetst aan de
versterking van het kennisprofiel van Almere. Ook is investeren
formele WLO-scenario’s Laag en Hoog. Deze scenario’s zijn
in bereikbaarheid en kwalitatief hoogstaande woonmilieus
naar provincie geregionaliseerd en onlangs geactualiseerd
noodzakelijk.
voor een aantal sleutelvariabelen. Het WLO Hoog scenario gaat
EINDRAPPORT MIRT-ONDERZOEK AMSTERDAM BAY AREA 2020-2021 • FEBRUARI 2022
25
4.2 ANTWOORD VRAAG 2: OP WELKE WIJZE KAN AMSTERDAM BAY AREA BIJDRAGEN AAN DE ONTWIKKELING VAN HET TOEKOMSTBESTENDIG ECOLOGISCH SYSTEEM IN HET MARKERMEER-IJMEER? In het RRAAM zijn afspraken gemaakt over de samenhang
Om de ruimtelijke bijdrage van Amsterdam Bay Area aan het
zal in het vervolgtraject met experts verder aangescherpt
tussen woningbouwontwikkeling, bereikbaarheid en natuur.
TBES te concretiseren is een eerste beeld gegeven van een
moeten worden, zowel inhoudelijk als in relatie tot de
Ecologische maatregelen zijn gericht op het versterken van
maatregelenpakket, waaronder 250 ha helder ondiep water
locatiekeuze voor specifieke maatregelen.
toekomstbestendig ecologisch systeem (TBES) in het IJmeer
met waterplanten en 150 ha geleidelijke landwaterovergangen.
en Markermeer*. Het TBES houdt in dat het ecologisch systeem
Deze maatregelen dragen bij aan de voedselbeschikbaarheid
Naast maatregelen op, in en nabij het water die bijdragen
vitaal, gevarieerd en robuust moet worden. Hiertoe wordt
voor waterplanten, alle organismen die op de bodem leven
aan het TBES zijn separaat ook natuurmaatregelen op
er door (rijks)overheden en gebiedspartijen geïnvesteerd
(benthos) en visetende vogels. Realisatie van achteroevers
land uitgewerkt die zorgen voor een natuurinclusieve
in ecologische maatregelen. Om de onderzoeksvraag te
draagt bij aan ontwikkeling van land-waterovergangen van
gebiedsontwikkeling of een betere ecologische verbinding
beantwoorden is een pakket aan maatregelen uitgewerkt om
formaat. Andere maatregelen zijn gericht op het verbinden
tussen het Markermeer-IJmeer en omringende natuurgebieden
natuur en ecologie te realiseren en bij te dragen aan het TBES.
van het Markermeer met binnenwateren, waardoor vissen
zoals het Naardermeer. Het gaat daarbij vooral om het
Conclusie is dat Amsterdam Bay Area in samenhang met de
meer paai- en opgroeimogelijkheden krijgen en er meer
realiseren van een fijnmazig groen-blauw netwerk met
gebiedsontwikkeling natuur kan realiseren in het water en op
nutriënten in het Markermeer komen, wat de voedselsituatie
hoge biodiversiteitswaarde in het te bebouwen gebied. Een
het land en een forse impuls kan geven aan TBES als wordt
voor mosselen en watervogels kan verbeteren. Voordat het
voorbeeld is het vernatten van ca. 1.000 ha van (delen van) de
ingestemd met het pakket aan maatregelen. De ecologie levert
maatregelenpakket uitgevoerd kan worden, moeten eerste de
Keverdijkse-, Noord-, Noord- en/of BOBM-polder bij Muiden,
randvoorwaarden voor de ontwikkeling van woningbouw,
investeringen nog worden gedekt (zie 6.2). Dit maatregelpakket
Muiderberg en Weesp.
infrastructuur en recreatie in de Amsterdam Bay Area. * Naast het versterken van het TBES staat Amsterdam Bay Area aan de lat om de negatieve consequenties van de ontwikkeling op natuur en ecologie te mitigeren of te compenseren. Deze mitigerende en compenserende maatregelen zijn ook onderzocht en komen aan de orde in de alternatievenstudie (hoofdstuk 5, paragraaf 4).
26 EINDRAPPORT MIRT-ONDERZOEK AMSTERDAM BAY AREA 2020-2021 • FEBRUARI 2022
Mogelijke bijdrage Amsterdam Bay Area aan TBES met indicatieve locaties
4.3 ANTWOORD VRAAG 3: WELKE EFFECTEN HEEFT DE ONTWIKKELING VAN AMSTERDAM BAY AREA OP HET HOOFDWEGENNET? De woningbouwambities van de Metropoolregio Amsterdam
De opgave voor de Amsterdam Bay Area is om de toename
in combinatie met de grote scheve woon-werkverhouding
van het autogebruik als gevolg van de gebiedsontwikkeling
Almere-Flevoland leiden tot knelpunten op het
te beperken, in lijn met de opgaven van de Metropoolregio
maatschappelijke impact had, heeft laten zien dat het
hoofdwegennet. Binnen de Amsterdam Bay Area ontstaan als
Amsterdam:
anders kan. Door meer thuis te werken en reistijden aan te
gevolg hiervan grootschalige knelpunten op A1 en A6. Met een
•
van goede OV-verbindingen noodzakelijk. •
De afgelopen periode, waarin COVID een grote
Een betere verdeling van wonen en werken in de regio
passen, verdween de hyperspits in het openbaar vervoer en
IJmeermetro kan de OV-bereikbaarheid in de relatie Almere-
zorgt voor een betere verspreiding van verkeer over de
de files op de wegen. De opgave is naar de toekomst deze
regio Amsterdam sterk verbeteren. Deze OV-voorziening wordt
wegen en zou daarmee bij kunnen bijdragen aan het
effecten zoveel mogelijk vast te houden. Uit onderzoek
goed benut en kan de druk op de weg enigszins verlichten,
verlichten van wegknelpunten en een positieve bijdrage
blijkt dat dit kan leiden tot een reductie van het autoverkeer
maar niet oplossen. Ook zonder grootschalige ontwikkeling
aan de bezetting in het OV. Het toevoegen van 35.000
met circa 9%. Een mobiliteitstransitie en tot op zekere
van de Amsterdam Bay Area zullen aanzienlijke wegknelpunten
arbeidsplaatsen in Almere betekent niet dat het aantal
hoogte het vasthouden van het COVID-effect zorgen ervoor
ontstaan, maar in mindere mate.
reizigers vanuit Almere met eenzelfde aantal daalt: er
dat de kantelpunten een aantal jaren later optreden, maar
komen immers ook inwoners bij (70.000 woningen) en
lossen de knelpunten niet op.
Een echte verbetering van de weg-bereikbaarheid is
een deel van de arbeidsplaatsen wordt ingevuld door
verkend maar noch een oplossing met een IJmeerweg noch
werknemers die niet in Almere wonen. Een afname van het
Conclusie op basis van de huidige inzichten is dat (nog) geen
een verbreding van de A1 en A6 geven een fundamentele
verkeer wordt daarom niet verwacht. Toevoegen van 35.000
oplossing is gevonden voor de aanzienlijke wegknelpunten
verbetering en vergen forse investeringen. Zo laat een
arbeidsplaatsen draagt wel bij aan een minder eenzijdige
tussen Almere en Amsterdam, die met de voorziene
gevoeligheidsanalyse naar een mogelijke verbreding van de A1
spits (meer reizigers in de ochtendspits ríchting van Almere).
ontwikkeling van de Amsterdam Bay Area ontstaan. Het
Vanuit beleid kan gestuurd worden door in te zetten op een
verbeteren van de OV-bereikbaarheid en beleid gericht op
van de problemen, maar verplaatst het probleem richting
mobiliteitstransitie. Deze mobiliteitstransitie is gericht op
een mobiliteitstransitie en het vasthouden van het COVID-
Amsterdam: want waar Almere beter bereikbaar wordt,
de toepassing van Smart Mobility voor alle modaliteiten;
effect kan de gorie van het autoverkeer licht dempen, maar
vermindert door de extra toestroom van verkeer uit Flevoland
gebiedsinrichting rond knooppunten en kantoor aan huis;
wegknelpunten blijven bestaan. Het is gebruikelijk om
en ‘t Gooi de bereikbaarheid van gebieden aan de kant van
parkeerbeleid en; het stimuleren gedragsverandering
het oplossen van wegknelpunten op het hoofdwegennet
Amsterdam.
en reizen buiten de spits. Een mobiliteitstransitie biedt
te onderzoeken in regionale context, in samenhang met
alternatieven voor de auto, zoals lopen, fietsen en OV. Om
andere ontwikkelingen in de regio. Nader onderzoek op
te komen tot een mobiliteitstransitie is de beschikbaarheid
hoger schaalnuveau naar oplossingsmogelijkheden voor de
en A6 zien dat dit plaatselijk kan zorgen voor een verlichting
•
wegknelpunten die ontstaan in de Metropoolregio Amsterdam als gevolg van verstedelijking is nodig. Waarbij wordt gekeken naar effecten in de Metropoolregio Amsterdam, waaronder Amsterdam en Flevoland.
EINDRAPPORT MIRT-ONDERZOEK AMSTERDAM BAY AREA 2020-2021 • FEBRUARI 2022
27
4.4 ANTWOORD VRAAG 4: WELKE KANTELPUNTEN ZIJN ER TE IDENTIFICEREN IN DE FASERING: OP WELK(E) MOMENT(EN) IS INVESTEREN IN BEREIKBAARHEID NOODZAKELIJK IN RELATIE TOT DE REALISATIE VAN WONINGBOUW? Om in beeld te brengen wanneer knelpunten ontstaan en
Uit het onderzoek blijkt dat het eerste kantelpunt al ontstaat
Als het overschrijden van de normen tijdelijk wordt
bereikbaarheidsmaatregelen nodig zijn vanwege de groei van
bij autonome groei van 25.000 extra woningen in Almere.
geaccepteerd kunnen er circa 35.000 woningen in Almere
het aantal woningen, is een kantelpuntenstudie uitgevoerd.
Op dat moment kan het OV-systeem de reizigers weliswaar
worden gebouwd. Vanaf dit aantal extra woningen in Almere
Een kantelpunt ontstaat bij een bepaalde omvang van het
nog verwerken, maar moeten reizigers in de Intercity’s tussen
begint de trein nog voller te raken: in de Intercity’s tussen
programma, waarbij normen voor bereikbaarheid worden
Almere Centrum en Amsterdam Zuid in de spits wel langer dan
Almere en Amsterdam zijn alle zitplaatsen en 70% van de
bereikt of overschreden.
15 minuten staan. Het wegsysteem is al wel zwaar belast met
staplaatsen bezet. De vertraging op de weg is hier opgelopen
een vertraging van 13 minuten tussen Almere en Amsterdam.
tot 18 minuten en komt in de buurt van de situatie van 2017,
Daarbij zijn vier invalshoeken gebruikt om te bepalen wanneer
Hiermee is de reistijd 50% langer dan in een situatie zonder file.
vóór de verbredingen die in het kader van SAA* zijn uitgevoerd.
sprake is van een kantelpunt:
Deze 25.000 woningen zijn de bestaande plannen van Almere
1. Capaciteitsknelpunten in het openbaar vervoer, aan de
tot 2030.
* Het wegenprogramma Schiphol-Amsterdam-Almere
hand van een doorrekening van verkeersmodellen en capaciteitsgrenzen. 2. Mate van bereikbaarheid, gerelateerd aan de Integrale Mobiliteitsanalyse (IMA) en het aantal banen dat binnen
Bereikbaarheidsknelpunten in de tijd (kantelpunten)
45 minuten bereikbaar is. Kwaliteit van OV-ontsluiting
KANTELPUNT Bij 25.000 extra woningen in Almere functioneert het OV-systeem in ABA behoorlijk goed maar raakt de weg vol.
bij gebiedsontwikkelingen elders in Nederland (welk type OV-ontsluiting is gangbaar bij een bepaalde woningbouwomvang). 3. Kwaliteit van OV-ontsluiting bij gebiedsontwikkelingen elders in Nederland (welk type OV-ontsluiting is gangbaar bij een bepaalde woningbouwomvang). 4. De benodigde frequentie van de IJmeerlijn en de aansluiting op het Amsterdamse metronet. Bij het bepalen van de kantelpunten is rekening gehouden met
EXTRA WONINGEN ALMERE
KANTELPUNT Bij 50.000 woningen vormen zowel de weg als het OV een knelpunt en blijft Pampus qua OV-ontsluiting achter bij andere. KANTELPUNT Bij 75.000 extra woningen scoort de mobiliteit slecht qua knelpunten, bereikbaarheid, reistijd en OV- ontsluiting
75.000
50.000
de ontwikkeling van de arbeidsplaatsen, deze is gekoppeld aan de groei van het aantal woningen. Deze vier invalshoeken
25.000
leiden ieder tot ‘eigen’ kantelpunten. De analyse laat zien dat op verschillende momenten in de ontwikkeling van Amsterdam Bay Area (in tijd en aantallen woningen) de kantelpunten vanuit de vier invalshoeken dicht bij elkaar liggen. 2020 28 EINDRAPPORT MIRT-ONDERZOEK AMSTERDAM BAY AREA 2020-2021 • FEBRUARI 2022
2030
2040
2050
TIJD
4.5 ANTWOORD VRAAG 5: WELKE INVESTERINGEN ZIJN SOWIESO NODIG (NO-REGRET) OM DE EERSTE 25.000 WONINGEN TE KUNNEN ONTWIKKELEN?
Bij 52.000 extra woningen in Almere is de situatie zonder
Onderzoek naar de fasering heeft in beeld gebracht wat
aanvullende maatregelen onhoudbaar. Waar het OV eerst een
de doorlooptijd is voor de realisatie van grootschalige
alternatief was om de Flevopolder uit te komen, is dit vanaf
infrastructuur. Hierbij is rekening gehouden met
52.000 extra woningen in Almere niet meer goed mogelijk.
doorlooptijden voor planontwikkeling, ruimtelijke procedures
Tot 2030 zullen er al zo’n 25.000 nieuwe woningen in Almere en
Dit komt omdat de treinen vol zijn. Er zijn geen staanplaatsen
en realisatie. Uit deze studie volgt het inzicht dat de periode
14.000 in Amsterdam worden gebouwd. Om deze woningen
meer in de IC waardoor reizigers achterblijven op de perrons of
van start planuitwerking tot en met indienststelling ten
in de bestaande stad te bouwen zijn er geen grootschalige
tussen Almere en Amsterdam moeten staan in de Sprinters.
minste 15 jaar in beslag neemt. Besluitvorming over de
investeringen in infrastructuur noodzakelijk, maar wel een
bereikbaarheidsoplossing is daardoor urgent, om vastlopen van
aantal maatregelen om deze ontwikkeling mogelijk te
Voorgaande leidt tot de conclusie dat het eerste kantelpunt
het mobiliteitssysteem (of vastlopen van woningbouw) vanaf
maken. Daar waar deze maatregelen passen binnen alle drie
ontstaat bij 25.000 extra woningen. Er zijn dan al stevige
35.000 extra woningen (in 2035) te voorkomen.
de onderzochte alternatieven voor Amsterdam Bay Area is er sprake van ‘no-regret-maatregelen’. Onderzocht is welke
knelpunten op de weg, na 25.000 woningen wordt op basis
maatregelen dit zijn.
van de berekeningen de wegbereikbaarheid overschreden.
De onderzochte bereikbaarheidsvarianten IJmeermetro,
Door tijdelijk het overschrijden van bereikbaarheidsnormen
IJmeermetro+IJmeerweg en Uitbreiding hoofdspoor
te accepteren kan dit kantelpunt worden doorgeschoven
(hoofdstuk 5) bieden voor de openbaar vervoerontsluiting
Doel van het onderzoek was om te komen tot een integraal,
tot 35.000 woningen. Vanaf 35.000 extra woningen voldoet
een oplossing tijdens de gehele looptijd en ontwikkeling van
afgewogen en gedragen pakket van no-regret maatregelen
de huidige infrastructuur niet langer en moet nieuwe
Amsterdam Bay Area. En kan de reizigers verwerken in de
voor de Amsterdam Bay Area. Dit pakket bevat maatregelen
OV-infrastructuur operationeel zijn (zie alternatievenstudie
eindsituatie met 75.000 extra woningen in Almere in 2050.
op het gebied van wonen, bereikbaarheid, economie, natuur, landschap en duurzaamheid. Alle maatregelen dragen bij aan
in hoofdstuk 5). Voor de weg ontstaan deze knelpunten al eerder: bij 25.000 extra woningen is de I/C-waarde op veel
De openbaar vervoerontsluiting biedt echter onvoldoende
het realiseren van de doelen en ambities van Amsterdam Bay
locaties rondom de Amsterdam Bay Area al 0,9-1,0 (structurele
oplossing voor de knelpunten op het wegennet. Weliswaar
Area.
file). Hiermee wordt het kantelpunt voor wegbereikbaarheid
zal er een overstap plaatsvinden van de auto naar het
al bereikt bij uitvoering van de bestaande plannen uit de
openbaar vervoer, maar als gevolg van de bevolkings- en
Om te komen tot een dergelijk pakket is een longlist van
Woonvisie van Almere.
werkgelegenheidsgroei neemt ook het aantal autobewegingen
maatregelen opgesteld. De longlist is getoetst op basis van
verder toe.
bovenstaande criteria (noodzakelijk voor de eerste 25.000 woningen, past in elk van de alternatieven, uitvoerbaar binnen 10 jaar). Dat leidt tot een maatregelenpakket ‘bestaande stad’ van € 89,5 mln. Voorbeelden van maatregelen in dit pakket zijn het aanpassen van lokale infrastructuur, opwaarderen van OV-knooppunten, versterken van de biodiversiteit in bestaand stedelijk gebied en ontwikkeling van recreatieve hubs bij Muiden, Durgerdam en Pampushaven. Belangrijke kanttekening bij dit pakket is dat het niet álle maatregelen
EINDRAPPORT MIRT-ONDERZOEK AMSTERDAM BAY AREA 2020-2021 • FEBRUARI 2022
29
No-regretmaatregelen, met maatregelenpakket bestaande stad en maatregelenpakket doorontwikkeling Amsterdam Bay Area Reële waarden in miljoen Euro, incl. BTW, prijspeil 2021 PAKKET BESTAANDE STAD WONEN
MAATREGEL
PAKKET DOORONTWIKKELING ABA
bevat die noodzakelijk zijn voor de eerste 25.000 woningen, MAATREGEL
maar alleen die maatregelen die in alle drie de alternatieven voor Amsterdam Bay Area passen en daarmee ‘no-regret’ zijn.
18,5
Herinrichten Landdrosdreef tot stadsstraat*
12,5
Noordzijde Spoordreef: Oversteekbaarheid
6
Naast maatregelen die noodzakelijk zijn met het oog op de
Woningbouw Noorderplassen in lage dichtheid
0
1e fase woningbouw zijn ook maatregelen geïdentificeerd
Tijdelijke woningbouw als placemaking
0
die onderdeel uitmaken van alle drie de onderzochte
3
ontwikkelalternatieven (hoofdstuk 5), maar niet noodzakelijk
WERKEN Consortium met Almeerse bedrijven op het gebied van duurzame bouw
1,5
Projectbureau Tech & Transitie
1,5
DUURZAAMHEID
Investering in onderwijs door technische universiteit/ hogeschool dependance
100
Innovatiecampus
15
voor de eerste 25.000 woningen. Het gaat om maatregelen die de verdere doorontwikkeling van de Amsterdam Bay Area na 2030 mogelijk maken, zoals de realisatie van veel ecologische maatregelen (eilanden, ondieptes etc.) en investeringen in
24
Biodiversiteit versterken bestaand stedelijk gebied
3
Circulair gewassen (voedselbos) en productiebos
1
onderwijs. In totaal komt dat pakket op € 410,5 mln. Nadere
Groen en openbare ruimte Almere Centrum
21
Groenblauw grid Pampus
7
uitwerking van het no-regretpakket is nodig en is voorzien in
BEREIKBAARHEID
2022.
37
Opwaarderen OV-knooppunten fase 1
10
Opwaarderen OV-knooppunten fase 2
10
Herinrichten busstation Almere centrum*
11
Aanleg diverse fietspaden in Almere en rondje IJmeer
38
Platform deelmobiliteit
1
Aanpassen A6 rijstroken
15
NATUUR & ECOLOGIE Opstellen zoneringsplan recreatie**
RECREATIE Recreatieve hubs en opwaarderen bestaande routes
1 1
Uitvoeren zoneringsplan**
4
Aanleg eilanden**
109
Creëren ondieptes**
91
Visverbinding**
3
Veerverbinding (rondje IJmeer)
30
Versterken groenstructuren: Pampushout als ecologisch stadspark
1,5
Ideeën omzetten in initiatieven
1
6 6
PLACEMAKING
TOTAAL
89,5
*Opgenomen in programmalijn Bereikbare steden (SBAB) **Stuurgroep Markermeer-IJmeer 30 EINDRAPPORT MIRT-ONDERZOEK AMSTERDAM BAY AREA 2020-2021 • FEBRUARI 2022
410,5
5. Alternatievenonderzoek Achterliggende onderzoeksvraag bij de verdiepende vragen (hoofdstuk 4) is om de kansrijke oplossingen op het gebied van bereikbaarheid te vergelijken in drie alternatieven. Dit hoofdstuk bevat de resultaten van die alternatievenstudie.
EINDRAPPORT MIRT-ONDERZOEK AMSTERDAM BAY AREA 2020-2021 • FEBRUARI 2022
31
5.1 KORTE OMSCHRIJVING ALTERNATIEVEN Een MIRT-Onderzoek kijkt met een brede blik naar opgaven
De tabel op de volgende bladzijde toont de kenmerken van de
brug-tunnel, uitstraling en inpassing en de effecten die dat
op de korte en lange termijn en zoekt met de omgeving
alternatieven en de autonome ontwikkeling.
heeft op onder andere natuur (een belangrijk aspect in de
naar oplossingsrichtingen en kansen. Een keuze in
vergunbaarheid). Dit vraagt om betrokkenheid van zowel
oplossingsrichting wordt nog niet gemaakt. In lijn met de brede
Er worden in het MIRT-Onderzoek nog geen keuzes gemaakt in
scope en op basis van de onderzoeksperspectieven uit de 2020,
variatie in tracés (ligging en lengte) en verschijningsvorm infra
is gekozen om in een alternatievenstudie drie alternatieve
(brug, tunnel, combinatie); wel worden aandachtspunten voor
De kaarten op de volgende pagina’s bevatten de belangrijkste
ontwikkelstrategieën te onderzoeken, te onderbouwen en te
het vervolg meegegeven. Dit geldt voor alle drie alternatieven.
kenmerken van de alternatieven. De overeenkomsten en
vergelijken voor de verschillende opgaven in de Amsterdam
Nader onderzoek naar tracé en verschijningsvorm vindt plaats
verschillen tussen de alternatieven worden per thema geduid in
Bay Area. Het meest sturend voor de gebiedsontwikkeling
in een volgende fase. Dan gaat het o.a. over de verhouding
de volgende paragrafen.
is de keuze voor een bepaalde mobiliteitsoplossing. De mobiliteitsoplossing is bepalend voor effecten op natuur en landschap, type woningbouwprogramma, investeringskosten en maatschappelijke baten. Om die reden zijn alternatieven gedefinieerd vanuit drie verschillende mobiliteitsoplossingen: 1. IJmeermetro 2. IJmeermetro+IJmeerweg 3. Uitbreiding hoofdspoor Deze alternatieven zijn telkens afgezet tegen een referentiescenario, dat uitgaat van autonome ontwikkeling in de Amsterdam Bay Area (zie kaart en tabel). Om de alternatieven goed te kunnen vergelijken heeft elk alternatief eenzelfde omvang qua bouwprogramma (100.000 extra woningen en 40.000 extra banen), eenzelfde verhouding sociaal/middelduur/ duur segment woningbouw en eenzelfde fasering. Bij het definiëren van de alternatieven was het uitgangspunt dat alle alternatieven (in principe) uitvoerbaar zijn. De alternatieven schetsen een mogelijk eindsituatie van de Amsterdam Bay Area; het betreft geen harde plannen. De alternatievenstudie startte met het uitwerken van het ruimtelijke programma inclusief woon-werkmilieus; daaropvolgende studies zijn op het ruimtelijke programma afgestemd.
32 EINDRAPPORT MIRT-ONDERZOEK AMSTERDAM BAY AREA 2020-2021 • FEBRUARI 2022
Autonome ontwikkeling
ontwerpers als ecologen.
SAMENHANG BINNEN DE ALTERNATIEVEN In dit hoofdstuk worden de alternatieven per thema vergeleken. Dit tekstkader schetst de samenhang tussen de thema’s binnen de alternatieven. • Alle thema’s hangen nauw samen met het type bereikbaarheidsoplossing. Een metroverbinding geeft de meeste kansen voor hoogstedelijke woon-werkmilieus en OV-knooppuntontwikkeling binnen Almere Pampus. Daarom is voor de alternatieven IJmeermetro en IJmeermetro+IJmeerweg uitgegaan van een meer hoogstedelijk ruimtelijk profiel voor Almere Pampus, met meer compacte en hoogbouwmilieus. Voor het alternatief Uitbreiding hoofdspoor is een profiel met laagbouwmilieus passender. Kansen voor hoge hoge dichtheden doen zich vooral voor bij nieuwe stations; verdichting rond bestaande stations is beperkt mogelijk aangezien het hier bestaande plannen betreft. • Maatregelen op het gebied van duurzaamheid hangen vooral samen met het te realiseren bouwprogramma. Door hoogstedelijk te bouwen, is er ruimte om een binnenmeer bij Almere Pampus én een groenblauw grid te realiseren binnen de alternatieven IJmeermetro en IJmeermetro+IJmeerweg. Vanwege het hogere aandeel grondgeboden woningen in het alternatief Uitbreiding hoofdspoor is een binnenmeer ruimtelijk niet in te passen en is alleen een uitgebreid groen-blauw grid voor Almere Pampus voorgesteld.
• Elk alternatief biedt kansen voor het versterken van het profiel Tech, Transitie en Energie voor Almere, met Centraal Almere als basis. Een metrolijn en hoogstedelijke woon-werkmilieus in Almere Pampus hebben een andere aantrekkingskracht op bedrijven en (potentiële) bewoners dan een wijk zonder metro en met meer laagbouwmilieus. Het profiel van de alternatieven IJmeermetro en IJmeermetro+IJmeerweg biedt kansen voor mogelijke nieuwe campus- en clusterontwikkeling. • Mitigerende maatregelen om het gebied van landschap en natuur hangen vooral samen met het type bereikbaarheidsoplossing. Dit geldt ook voor effecten op (Wereld)erfgoed. De mogelijke TBES-maatregelen zijn gelijk in elk van de alternatieven.
Kenmerken alternatieven en autonome ontwikkeling
BEREIKBAARHEIDSOPLOSSING VORM EN TRACÉ
IJMEERMETRO
IJMEERMETRO + IJMEERWEG
UITBREIDING HOOFDSPOOR
AUTONOME ONTWIKKELING
IJmeerverbinding met metro en fiets
IJmeerverbinding met metro, fiets en auto
Verbeteren verbinding over Hollandsebrug
OV-SAAL conform afspraken eind 2020
Vier sporen Oostvaarders Duivendrecht
Zonder 8-sporigheid Weesp Wonen en werken: Bestaande plannen (Perspectief autonome ontwikkeling ABA, 2020)
Combi Tunnel + Brug Tracé (conform Voorbeeldperspectief)
RUIMTELIJKE VULLING
Hoogstedelijke dichtheden rond metro, compacte opzet en grote intensieve groen- en watergebieden. Bijpassende duurzaamheidspakket.
Stedelijke bouw en dichtheden rond metro, daarbuiten lagere dichtheden. Grote intensieve groen- en watergebieden. Bijpassende duurzaamheidspakket.
Woon-werkmilieus in lagere dichtheden en wijds op Pampus. Verdichten rond centrum en station. Bijpassend duurzaamheidspakket.
NATUUR EN ECOLOGIE
Intensieve natuur in contrast naast bebouwing, meren/bossen/parken. Natuurontwikkeling in IJmeer Compenseren/ mitigeren en bijdragen aan TBES
Intensieve natuur in contrast naast bebouwing, meren/bossen/parken. Natuurontwikkeling in IJmeer Compenseren/ mitigeren en bijdragen aan TBES
Groen/blauw grid, water en grote parken verspreid over het wijdse bebouwde gebied. Natuurontwikkeling in IJmeer. Compenseren/ mitigeren en bijdragen aan TBES
EINDRAPPORT MIRT-ONDERZOEK AMSTERDAM BAY AREA 2020-2021 • FEBRUARI 2022
33
Kenmerken alternatief IJmeermetro met mogelijke maatregelen
34 EINDRAPPORT MIRT-ONDERZOEK AMSTERDAM BAY AREA 2020-2021 • FEBRUARI 2022
Impressie mogelijk toekomstbeeld: Stadsboulevard
EINDRAPPORT MIRT-ONDERZOEK AMSTERDAM BAY AREA 2020-2021 • FEBRUARI 2022
35
Kenmerken alternatief IJmeermetro+IJmeerweg met mogelijke maatregelen
36 EINDRAPPORT MIRT-ONDERZOEK AMSTERDAM BAY AREA 2020-2021 • FEBRUARI 2022
Impressie mogelijk toekomstbeeld: Wonen, werken en recreeren aan kust Almere Pampus
EINDRAPPORT MIRT-ONDERZOEK AMSTERDAM BAY AREA 2020-2021 • FEBRUARI 2022
37
Kenmerken alternatief uitbreiding hoofdspoor met mogelijke maatregelen
38 EINDRAPPORT MIRT-ONDERZOEK AMSTERDAM BAY AREA 2020-2021 • FEBRUARI 2022
Impressie mogelijk toekomstbeeld: Zicht op centraal almere nabij weerwater
EINDRAPPORT MIRT-ONDERZOEK AMSTERDAM BAY AREA 2020-2021 • FEBRUARI 2022
39
Fasering per alternatief tot 2025
2025-2030
2030-2040 Alternatief IJmeermetro
Legenda Bereikbaarheidsoplossing Bestaand bebouwd gebied Locaties gebiedsontwikkeling Eerdere fasen locaties gebiedsontwikkeling
Alternatief IJmeermetro+IJmeerweg
Alternatief Uitbreiding hoofdspoor
40 EINDRAPPORT MIRT-ONDERZOEK AMSTERDAM BAY AREA 2020-2021 • FEBRUARI 2022
2040-2050
5.2 VERGELIJKING RUIMTELIJKECONOMISCHE ONTWIKKELING Eerste inzichten rond fasering
In samenhang met de vraag naar woningen in de
Belangrijk verschil tussen de alternatieven is de mogelijke
Op basis van de kantelpunten (zie 4.4) is een fasering per
Metropoolregio Amsterdam, stedenbouwkundige kwaliteit,
realisatie van een binnenmeer. Dit binnenmeer kan
alternatief opgesteld. Deze fasering biedt de volgende
de capaciteit van (potentiële) ontwikkellocaties, natuur- en
naast landschappelijk kwaliteiten ook belangrijk zijn
inzichten:
ecologische doelen en randvoorwaarden en mogelijke
voor wateropslag (zie ook 5.6). Bij de alternatieven met
•
Een IJmeerverbinding is technisch op zijn vroegst
bereikbaarheidsoplossingen is bij het opstellen van de
IJmeerverbinding past een hogere stedelijk dichtheid en is
gerealiseerd rond 2035 (het Amsterdamse deel 1 á 2 jaar
alternatieven een waaier van woon-werkmilieus opgesteld.
ruimte voor een binnenmeer én een groen-blauw grid. In het
eerder);