1. 240501_Ontwikkelstrategie 2035.pdf

74

Gemeente Amsterdam

Amsterdam: Bouwen aan buurten van de toekomst Ontwikkelstrategie 2035

Energietransitie

Gelijkwaardige informatiepositie

De overgang van een op fossiele energie (olie, aardgas, steenkolen) gebaseerde samenleving naar op duurzame energie (wind, zon, waterkracht en biomassa) gebaseerde samenleving. Onderdeel van de energietransitie is ook het benutten van mogelijkheden voor energiebesparing en het meer decentraal organiseren van de energievoorziening.

Voor iedereen die dat wil moeten alle data en informatie over de leefomgeving ter beschikking staan. Dit komt niet alleen ten goede aan de actieve Amsterdammer, die met die informatie beter weet wat er gebeurt en wat er mogelijk is in de leefomgeving. Het zorgt ook voor efficiëntere samenwerking in de keten van planvorming tot uitvoering en beheer. Het is de verantwoordelijkheid van de gemeente dat zij geen informatievoorsprong heeft en snel kan reageren op de aanvullende informatievragen van Amsterdammers.

Erfpachter Als u een huis koopt, staat dit meestal op ‘eigen grond’. Maar soms blijft de grond eigendom van de eigenaar. U krijgt als koper alleen het gebruiksrecht, het erfpachtrecht. In dat geval bent u erfpachter. In Amsterdam geldt dat veel woningen en andere gebouwen op grond staan die van de gemeente blijft. De erfpachter van een gebouw betaalt hiervoor een jaarlijks bedrag aan de gemeente, de erfpachtcanon. In Amsterdam kan de canon voor langere tijd of eeuwigdurend worden afgekocht.

Gemengde gebieden Stadsbuurten met hoge dichtheid aan woningen worden gekenmerkt door een aantrekkelijke afwisseling tussen rustig wonen en levendige concentraties van voorzieningen in stadsstraten en aan pleinen. Het behoud van deze afwisseling staat hier voorop.

Gemengde stadsbuurt Buurten waar kansen zijn voor ontwikkeling met een stedelijke dichtheid, met naast wonen een flink aandeel werken en maatschappelijke voorzieningen.

F

Functiemenging De mate waarin verschillende soorten ruimtegebruik, zoals wonen, werken, winkelen, zorg, onderwijs en ontspanning, met elkaar gemengd zijn in een gebied. In een buitenwijk en op een bedrijventerrein is doorgaans sprake van minder functiemenging dan in een 19e-eeuwse stadswijk.

G

Een gezonde leefstijl richt zich op het bevorderen van een fysieke, mentale en emotionele gezondheid. Denk daarbij aan gezonde voeding, regelmatige lichaamsbeweging, voldoende slaap, vermijden van schadelijke stoffen, voldoende sociale contacten.

Groengebieden

Gebiedsontwikkeling De ontwikkeling van een afgebakend gebied waarbij alle functies meegenomen worden. Het is een samenwerking van overheid, marktpartijen en instellingen, met inbreng van burgers. Gebiedsontwikkeling in Amsterdam kent duidelijke fases van planvorming via bouw tot oplevering en gebruik welke zijn vastgelegd in de systematiek van het Plaberum.

75

Gezonde leefstijl

Gemeente Amsterdam

Groengebieden in Amsterdam zijn bijvoorbeeld stadsparken, volkstuinen, natuurgebieden, plantsoenen, groenstroken langs waterwegen en recreatiegebieden zoals het Amsterdamse Bos. Deze gebieden dragen bij aan de kwaliteit van leven in de stad door ruimte te bieden voor ontspanning, bevorderen van biodiversiteit en het bieden van mogelijkheden voor sociale interactie.

Amsterdam: Bouwen aan buurten van de toekomst Ontwikkelstrategie 2035

Groen-blauwe structuur Structuur van groene en waterrijke gebieden en verbindingen, zoals parken, stadsnatuur, landschappen en groene verbindingen

pervlak. Groen krijgt een plek in de straten, buurtparkjes en grote stadsparken.

Hoogstedelijke buurt Groene corridor Waterlopen, oevers, recreatieve fiets- en wandelroutes en taluds van dijklichamen, die groene verbindingen vormen met een hoge natuurwaarde. Voorbeelden zijn de spoorberm langs de Tugelaweg in Oost en de Oostertocht langs de Klaprozenweg in Noord.

Plekken in de stad waar ruimte is voor ontwikkeling met een hoogstedelijke dichtheid en veel ruimte voor niet-wonen.

I

Inclusieve stad

H

Hittestress Een aandoening bij mensen en dieren veroorzaakt door extreme hitte. De opwarming van de aarde vergroot de kans op hittestress. Een groene, schaduwrijke en waterrijke inrichting van de stad kan het probleem van hittestress verkleinen.

Een stad waar bewoners en nieuwkomers zich kunnen thuis voelen en die kansen biedt om je te ontwikkelen. Een inclusieve stad is ook een ongedeelde stad. Dat betekent dat kansen om je te ontwikkelen overal in de stad even groot zijn. En dat de verschillen in kwaliteit van leven tussen verschillende wijken niet te groot zijn.

Innovatiedistrict Hoofdgroenstructuur In de Hoofdgroenstructuur (HGS) is juridisch-planologisch vastgelegd welke groene gebieden waardevol zijn voor de stad en de directe omgeving. Dit zijn groene gebieden die een onmisbare functie vervullen voor de verbetering van het leefklimaat, de waterhuishouding, de biodiversiteit, groene recreatie, voedselproductie, behoud van cultuurhistorische waarden en een gevarieerd totaalaanbod aan groen. In de HGS zijn de gebieden opgenomen waar de planologische functies groen en groene recreatie voorop staan. Momenteel is een herziening van de HGS onderwerp van een gemeentelijk referendum. Ontwikkelingen binnen de HGS zullen worden getoetst aan de nieuw op te stellen beleidsregels.

In een innovatiedistrict staan kennisontwikkeling, onderzoek en informatie centraal. Innovatie staat voor vernieuwing van een techniek, een product, dienst of een organisatie. Het gaat bij een innovatie niet alleen om een uitvinding of nieuw idee, maar vooral om de doorwerking daarvan in de praktijk. Dat vraagt om het creatief benaderen van probleemstellingen.

K

Kenniseconomie Een economie waarin substantieel deel van de groei voortkomt uit kennis.

Hoogstedelijk centrum

Klimaatadaptatie

Plekken in de stad waar ruimte is voor ontwikkeling in hoogstedelijke ontwikkeling met naast wonen het grootste aandeel werken en kennis, voornamelijk in grootschaliger gebouwen. De buurten hebben een hoogstedelijke dichtheid, meestal op een klein op-

Klimaatadaptatie is het aanpassen van samenlevingen en gebieden aan veranderingen in het klimaat, zodat de kwetsbaarheid hiervoor vermindert of er geprofiteerd wordt van de kansen die een veranderend klimaat biedt.

76

Gemeente Amsterdam

Amsterdam: Bouwen aan buurten van de toekomst Ontwikkelstrategie 2035

L

Lobben Amsterdam heeft een zogenoemde lobben- of scheggenstructuur, waarbij de bebouwde delen (lobben) in vingervorm uitsteken, afgewisseld door groengebieden (scheggen).

lokale, regionale, nationale en internationale voorzieningen en netwerken samenkomen. Het is een internationaal knooppunt voor de uitwisseling van goederen, maar vooral ook van kennis en ideeën.

Metropolitaan

Logistieke hub

Heeft betrekking op de Metropoolregio Amsterdam (MRA). Zie ook: Metropoolregio.

Een plek in de stad waar ruimte is om goederen van het ene vervoermiddel over te brengen naar het andere vervoermiddel.

Metropoolregio

Luwe gebieden Voornamelijk in naoorlogse gebieden (Nieuw-West, Zuidoost, Buitenveldert en naoorlogs Noord) bevinden zich buurten met een lage dichtheid aan woningen, afgewisseld met een grote hoeveelheid aan groen.

Luwe stadsbuurt Woonbuurt met een relatief lage dichtheid, een beperkt aandeel niet-woonfuncties en veel ruimte voor groen.

Een metropoolregio bestaat uit een of meerdere grote steden, met kleinere steden en dorpen rondom die sociaal en economisch sterk verbonden zijn met die grote steden. Een metropoolregio functioneert als een samenhangend systeem, dat meestal een belangrijke rol speelt in de economie van een land. De metropoolregio van Amsterdam loopt van west naar oost van Zandvoort tot Lelystad, en van noord naar zuid van de Beemster tot aan Uithoorn. Hij is van oudsher opgebouwd uit meerdere stedelijke kernen, omgeven door een divers en aantrekkelijk landschap.

Mobiliteitshub

M

Meerdere kernen in de stad. Dat wil zeggen: meerdere centra in de stad.

Een mobiliteitshub is een knooppunt waar verschillende vormen van vervoer samenkomen. Reizigers kunnen daar overstappen tussen verschillende vervoermiddelen, zoals openbaar vervoer, deelauto’s, deelfietsen, scooters en meer.

Meerkernige ontwikkeling

Mobiliteitstransitie

De ontwikkeling van de stad en de regio waarin verschillende stedelijke kernen sterker worden en de druk op het centrum verminderd wordt. Binnen Amsterdam komt daarbij de nadruk te liggen op de ontwikkeling van Noord, Nieuw-West en Zuidoost.

Een structurele verandering in hoe we ons in de stad bewegen en door het land reizen. Dit betekent vooral een verschuiving van autogebruik naar andere manieren van vervoer. Onderdeel van de mobiliteitstransitie is ook de verschuiving van fossiel naar uitstootvrij, van groot naar klein en van bezit naar gebruik. Het betekent dat we duurzamer en gezonder gaan bewegen.

Meerkernigheid

Metropool Een metropool is een grote stad of stedelijke agglomeratie waar

77

Gemeente Amsterdam

Amsterdam: Bouwen aan buurten van de toekomst Ontwikkelstrategie 2035

N

ving horende plekken te maken door een integrale benadering van bebouwing, openbare ruimte, infrastructuur en programma.

Wijken van de stad die in de eerste decennia na de 2e wereldoorlog zijn gebouwd. Deze delen van de stad liggen voor een groot deel buiten de ring, zoals in Nieuw-West en in Zuidoost.

Scheggen

Naoorlogse uitbreidingswijken

O

Amsterdam heeft een zogenoemde lobben- of scheggenstructuur, waarbij de bebouwde delen (lobben) in vingervorm uitsteken, afgewisseld door groengebieden (groene scheggen).

Stadmaken

Omgevingsprogramma Dit is een instrument voor beleidsontwikkeling in het kader van de omgevingswet. In een programma bepaal je wat, hoe, wanneer en met welke middelen je een bepaald beleidsdoel wil bereiken. Dit kan een programma voor de hele gemeente zijn of voor een specifiek gebied.

Stadmaken slaat op het volledige spectrum van activiteiten die bijdragen aan de ontwikkeling van de stad. Van grootschalige gebiedsontwikkeling door de gemeente en vastgoedontwikkelaars tot het buurtinitiatief voor de inrichting van een groene pluktuin. Iedereen kan stadmaken.

Stadslaan Omgevingsvisie Een integrale langetermijnvisie van een bestuursorgaan op de ontwikkeling van een gebied. Daarin moeten alle aspecten van de fysieke leefomgeving aan bod komen. Gemeenten, provincies en het rijk maken zo’n visie voor hun eigen grondgebied. Elke gemeente moet uiterlijk drie jaar na de inwerkingtreding van de omgevingswet een omgevingsvisie hebben.

Brede straat met een overwegend groene inrichting met een sterke bomenstructuur begeleid door bebouwing.

Stadsstraat Straat met een stedelijk karakter, door de aanwezigheid van winkels, horeca en/of andere stedelijke functies. De inrichting van de straat biedt naast ruimte voor verkeer ook veel ruimte voor ontmoeting en groen.

Energie-onderstation Elektrische installatie in het hoogspanningsnet. De meest voorkomende onderstations transformeren de spanning tussen de regionale en stedelijke distributie. Door de toenemende vraag naar elektriciteit zijn er veel nieuwe onderstations nodig in de stad.

S

Schakelpunten Plekken waar verschillende buurten of gebieden met de ruggen tegen elkaar liggen en die vaak voornamelijk een verkeersfunctie hebben. De (complexe) opgave is om prettige en bij de omge-

78

Gemeente Amsterdam

Stationskwartier De directe omgeving van de grotere stations worden buurten met een hoogstedelijke dichtheid en een gemengd voorzieningenaanbod, waaronder grootstedelijke voorzieningen. Ze hebben een belangrijke rol in het regionale voorzieningenaanbod en de meerkernige ontwikkeling van de stad en regio. Ze zijn via aantrekkelijke straten en langzaam verkeerroutes goed aangesloten op de omliggende buurten en het is er ook prettig wonen.

Stedelijk centrum In de stedelijke centra concentreren zich lokale en stedelijke

Amsterdam: Bouwen aan buurten van de toekomst Ontwikkelstrategie 2035

voorzieningen. Ze hebben een verzorgende rol voor omliggende buurten, het stadsdeel en de stad en agglomeratie (winkelen, cultuur en entertainment). Het doel is om het voorzieningenaanbod te versterken en te diversifiëren door onder andere te verdichten in nabijheid van deze centra. Zo kunnen genoeg bezoekers en bewoners gebruik blijven maken van de voorzieningen.

benutten en door open ruimte, bijvoorbeeld langs infrastructuur, te bebouwen.

Strategische zone

Vergroenen

In de ontwikkelstrategie wijzen we een aantal strategische ontwikkelzones aan waarop een samenhangend perspectief wordt ontwikkeld. Hierbij gaat het om een samenhangende ontwikkeling van stedelijke kernen (centra, stationskwartieren, innovatiedistricten) en hun omliggende buurten in relatie tot investeringen in groen-blauwe netwerken, infrastructuur, voorzieningen en ruimte voor werk en vitale functies.

Het groener inrichten van de stad. Dat kan door straten, pleinen en binnenterreinen groener in te richten en door gebouwen natuur inclusief te maken, met begroeide gevels en groene daken.

Vergrijzing De verandering in de bevolkingssamenstelling waarbij het aandeel ouderen groter wordt en de gemiddelde leeftijd stijgt.

Vitale buurt

Tangentiële verbinding

Een vitale buurt is een buurt waar wordt gewoond, gewerkt, gerecreëerd en verbleven. Het zijn buurten waar bewoners en ondernemers zich thuis voelen, contact met elkaar hebben en betrokken zijn bij de ontwikkelingen in hun omgeving. Wanneer buurten veranderen is het extra belangrijk dat mensen elkaar blijven ontmoeten.

De directe verbinding tussen twee plekken, die beide buiten het stadscentrum liggen.

Vrije ruimte

T

Transformatiegebied Een gebied dat van functie verandert. In Amsterdam gaat het dan vaak om bedrijventerreinen en havengebieden die veranderen in gemengd stedelijk gebied met een combinatie van wonen en werken.

V

Verdichten Het beter benutten van de bestaande ruimtes op straat, onder de grond en op de daken. Hierdoor kunnen er meer mensen in stad wonen en werken en zijn voorzieningen zoveel mogelijk op loopen fietsafstand te bereiken. Dat kan door laagbouw te vervangen door hogere bebouwing, door bestaande bebouwing beter te

79

Gemeente Amsterdam

Vrije ruimte kent vele verschijningsvormen, met als gemeenschappelijk kenmerk dat vrije ruimte-initiatieven van onderop zijn ontstaan en collectief zijn vormgegeven. Het zijn plekken waar mensen elkaar ontmoeten, reflecteren en kunnen experimenteren. De kracht van deze vorm van ruimtegebruik is dat het initiatief bij burgers ligt, in de luwte van marktwerking en overheidsbeleid. Dit betekent kansen voor lokale waardecreatie.

W

Woningcorporatie Zie corporatie.

Amsterdam: Bouwen aan buurten van de toekomst Ontwikkelstrategie 2035

Colofon

Het concept van deze Ontwikkelstrategie, Amsterdam: Bouwen aan buurten van de toekomst, is opgesteld in opdracht van het gemeentebestuur van Amsterdam.

Contact Gemeente Amsterdam, Ruimte en Duurzaamheid Postbus 2758 1000 CT Amsterdam ontwikkelstrategie2035@amsterdam.nl www.amsterdam.nl/ontwikkelstrategie Projectleiding Rick Vermeulen, Ard Wolthuis (Ruimte en Duurzaamheid) Tekstredactie Arnold Korporaal Ruimtelijk onderzoek, kaarten en tekeningen Jasper Bras (coördinatie), Karolina Tatar, Mark Lebbink, Mathias Górz, Stijn van der Slot, Onno Moorman, Jurian Voets, Zeeshan Husain. Opmaak Vorm de Stad Fotografie Fotobank Gemeente Amsterdam, Edwin van Eis, Tom Feenstra, Cécile Obertop, Marcel Israel en Sanne Couprie.

80

Gemeente Amsterdam

Projectteam Rick Vermeulen (Ruimte en Duurzaamheid), Ard Wolthuis (Ruimte en Duurzaamheid), Klaas Tromp (Ruimte en Duurzaamheid), Joost Bos (Wonen), Jeroen Hofman (Maatschappelijke voorzieningen), Anne Meijer (Maatschappelijke voorzieningen), Simcha Goudsmit (GGD Amsterdam), Mark Bos (Communicatie), Cor de Jong (Grond en Ontwikkeling), Fabie Vrisekoop (Projectmanagementbureau), Floor Zwiers (Ruimte en Duurzaamheid), Daniel Hogendoorn (Ruimte en Duurzaamheid), Frank van de Lustgraaf (Economische Zaken en Cultuur), Anke Rolsma (Economische Zaken en Cultuur), Ellen Kuikman (Vervoerregio), Bas Maas (Verkeer en Openbare Ruimte), Marcel Bloemendal (Ruimte en Duurzaamheid), Jasper Bras (Ruimte en Duurzaamheid), Mireille Vos (Ruimte en Duurzaamheid), Alexandra Jansen (Ruimte en Duurzaamheid), Harry de Vries (Ruimte en Duurzaamheid). Dank aan alle betrokkenen ‘Amsterdam: Bouwen aan buurten van de toekomst’ is middels een open en integrale werkwijze tot stand gekomen, in opdracht van het college van B en W. De directie Ruimte en Duurzaamheid heeft daarbij een trekkende rol gehad en verschillende perspectieven en kennisvelden betrokken. Er is zowel tussen verschillende directies binnen de gemeente, als tussen de gemeentelijke organisatie en partijen in de stad en de regio, intensief samengewerkt.

De directie Ruimte en Duurzaamheid dankt alle betrokkenen bij de totstandkoming van deze ontwikkelstrategie.

Amsterdam: Bouwen aan buurten van de toekomst Ontwikkelstrategie 2035