1. 20240222_Projectnota Baaibuurt West met bijlagen.pdf

Projectnota Baaibuurt West Zeeburgereiland februari 2023

A10

Schellingwoude

IJ

Durgerdam KNSM-Eiland

aal

m-Rijnkan

Borneo-eiland

Amsterda

Sporenburg

Zeeburgereiland Buiten-IJ Baaibuurt West

Cruquius

Haveneiland

Diemerpark Sciencepark

Watergraafsmeer Diemen- Noord Luchtfoto situering Zeeburgereiland in de stad

2

Projectnota Baaibuurt West

Voorwoord Aanleiding In november 2021 is een bestuursopdracht gegeven om een integraal Ruimtelijk Kader voor Zeeburgereiland op te stellen, waarin alle ruimteclaims worden geordend tot een logisch geheel. Voorliggende projectnota (fase 2 Plaberum) voor Baaibuurt West maakt ook onderdeel uit van deze bestuursopdracht. De groei en verdichting van de stad leiden al langere tijd tot een grotere behoefte aan woningen met bijbehorende voorzieningen. De afgelopen jaren zijn verschillende ruimteclaims terecht gekomen op het Zeeburgereiland. Om hierin de juiste keuzes te kunnen maken is een integraal afwegingskader opgesteld, het zogeheten Ruimtelijk Kader Zeeburgereiland (zie ook paragraaf 1.5.4). Het doel hiervan is om op basis van een lange termijnvisie Zeeburgereiland als een leefbare, duurzame en inclusieve stedelijke wijk te kunnen ontwikkelen, door middel van uitgangspunten en onderlinge afhankelijkheden van deelprojecten in kaart te brengen en vast te leggen voor verdere uitwerking. Voorliggende projectnota maakt onderdeel uit van de bestuursopdracht en vormt daarmee een deelproject binnen het Ruimtelijk Kader. De haalbaarheid wordt hierin onderzocht. Daarnaast geeft de gemeente haar ambities aan op belangrijke onderwerpen als duurzaamheid, mobiliteit en de identiteit van de buurt en het daarmee samenhangende programma.

Er worden belangrijke uitgangspunten beschreven welke vervolgens in de volgende fase (Stedenbouwkundig Plan) verder worden uitgewerkt. Vanzelfsprekend worden ontwikkelingen binnen de Baaibuurt West getoetst aan het Ruimtelijk Kader. De Baaibuurten bestaan uit West en Oost. Ze vormen de laatste te ontwikkelen woonwijken op Zeeburgereiland. Baaibuurt West wordt als eerste ontwikkeld en krijgt een eigen identiteit en inrichting. De Omgevingsvisie Amsterdam 2050 duidt de Baaibuurten op Zeeburgereiland aan als een potentiële gemengde stadsbuurt binnen de te ontwikkelen delen van de stad.

Leeswijzer De projectnota bestaat uit 6 delen: • Deel 1 schetst de context van Baaibuurt West binnen Zeeburgereiland in het verleden en het heden, en binnen welk planologisch kader de toekomstige ontwikkeling wordt gerealiseerd. • Deel 2 gaat in op de ambities die we nastreven

Gemeente Amsterdam

•

•

•

•

bij de ontwikkeling van Baaibuurt West tot een hoogwaardige en gemengde stedelijke woon- en werkbuurt. Deel 3 bevat het ruimtelijk frame en schetst de potenties van het gebied, ontwerpend onderzoek, randvoorwaarden en reserveringen binnen en rond het gebied en een programmavoorstel. Deel 4 schetst de ontwikkelstrategie en fasering voor Baaibuurt West, als ook hoe omgegaan wordt met het verloop van de tijdelijke grondhuurcontracten. Deel 5 bestaat uit het technisch kader dat nodig is voor de uitvoering zoals kabels en leidingen, het water en de oergeul, het bouwrijp maken en verhoging van het maaiveld. Tot slot gaat deel 6 dieper in op het proces en de organisatie bij de realisatie van Baaibuurt West.

Samenvatting Algemeen

Baaibuurt West op Zeeburgereiland, Amsterdam, is omringd door water en evolueert van creatieve enclave tot gemengde stadsbuurt. De buurt is historisch gegroeid op organische wijze en huisvest kunstenaars, kermisexploitanten en studenten. Het Ruimtelijk Kader Zeeburgereiland benadrukt ambities, waaronder verbeterde mobiliteit en hoogbouw tot 70 meter. Dit kader integreert de Cruciale Mijl en Verbinding Zeeburg en wil een multifunctioneel, duurzaam stedelijk woon- en werkgebied creëren, met aandacht voor groen, mobiliteit en cultuurhistorie. Ambities

Baaibuurt West wordt een eigenzinnige buurt met informehuurt voor diverse doelgroepen. Als gemengde stedelijke buurt vormt Baaibuurt West een schakel op het eiland, afgestemd op de ruimtelijke context en het aanvullende programma. De buurt krijgt een eigen identiteit met stedelijke voorzieningen en een fiets- en wandelgerichte omgeving. De openbare ruimte is hoogwaardige stedelijk én groen, passend bij het stratenpatroon en afgestemd op de Zeeburgerbaai en Amsterdam-Rijnkanaal. De buurt krijgt een robuust groen-blauw netwerk, met investeringen in groen en natuurvriendelijke oevers voor een klimaatbestendige buurt. De gemeente streeft er naar duurzame mobiliteit, met nadruk op fiets- en wandelvriendelijke voorzieningen en alternatieven voor autogebruik. Het wordt een klimaatbestendige buurt, met aandacht voor CO2-reductie, hergebruik van materialen en energie-efficiëntie.

3

Figuur 1: Visiekaart Ruimtelijk Kader Zeeburgereiland

Figuur 2: Impressie van Zeeburgerplein met rechts Baaibuurt West (bureau Luma)

4

Projectnota Baaibuurt West

Stedenbouwkundig kader

Technisch Kader

Baaibuurt West ligt tussen ‘harde’ en ‘zachte’ randen, de Piet Heintunnel en Zuiderzeeweg enerzijds en het Amsterdam Rijnkanaal en de Zeeburgerbaai anderzijds. Aan de noordoostelijke hoek van de buurt verbindt het Zeeburgerplein de vier woonbuurten van het eiland. Het microklimaat, met groene dijken in het westen en parken in het zuiden, wordt benut. Verschillende zones definiëren de identiteit, met een hoogstedelijke kop in het noorden en een rustiger zuidelijk deel. Hoogbouw met kunstzinnige expressie domineert de bebouwing. In vergelijking met Baaibuurt Oost verschilt West qua stedelijkheid en karakter. De openbare ruimte, groenstructuren, en waterkwaliteit zijn cruciale elementen.

Het maaiveld van Baaibuurt West moet worden opgehoogd vanwege waterproblemen, met aandacht voor grondwaterstanden, invloed van de oergeul en bouwrijp maken. Uitgegaan wordt van integraal ophogen, rekening te houden met een nieuwe maaiveldhoogte van +2,2 m NAP, en diverse water- en grondaspecten. Op het gebied van kabels en leidingen is afstemming van belang bij ophogingen en zettingen.

In de Baaibuurt West wordt gezocht naar een uitbreiding van het bestemmingsplan, met de ambitie van maximaal 1.800 woningen en 32.400 m2 aan voorzieningen. De ambitie is een gevarieerd woningaanbod met 40% sociale sector, 40% middensegment en 20% vrije sector. Flexibele indeling en aandacht voor verschillende generaties en woonvormen worden benadrukt, met ruimte voor gemeenschappelijke voorzieningen en het stimuleren van ontmoetingen. Karakterbepalende elementen omvatten kunst, cultuur, creativiteit en groen, met aandacht voor behoud van bestaande bomen en de ontwikkeling van het Baaipark als wijkpark voor het hele eiland.

Proces en organisatie

Het huidige bestemmingsplan ruimte biedt voor maximaal 900 woningen en 16.200 m2 voorzieningen. De ambitie reikt tot maximaal 1.800 woningen. Een nieuw ruimtelijk besluit is nodig bij overschrijding, mogelijk in de vorm van een nieuw omgevingsplan. De planning beoogt een start van de werkzaamheden in 2025 en ontwikkeling in 2028. Financieel omvat de business case erfpachtopbrengsten behorende bij de ambitie van maximaal 1.800 woningen en bijbehorende voorzieningen. Het gebied wordt naar verwachting medio 2028 functievrij en bouwrijp, met volledige ontwikkeling in 5 à 6 jaar.

Baaibuurt West volgt het duurzaamheidsprincipe “duurzaam, tenzij” met focus op energie-efficiëntie, klimaatadaptatie, natuurinclusief bouwen en circulariteit. In de volgende fase wordt bij de uitwerking de ambitie ‘gewoon goed’ betrokken (woningbouwplan 2022-2028, zie lijst met Verwijzingen). Verder wordt het Nieuwe Normaal manifest met negen circulaire bouwprincipes toegepast. Op het gebied van bereikbaarheid stimuleert de gemeente actieve en duurzame verplaatsingen. Ontwikkelstrategie

De ontwikkeling van Zeeburgereiland, met specifieke aandacht voor Baaibuurt West, vereist een zorgvuldige ontwikkelstrategie en fasering. Belangrijke uitgangspunten omvatten de ondergrond met langere zettingstijd en een integrale ophoogstrategie. De programmering en zonering worden nader uitgewerkt in het Stedenbouwkundig Plan.

Gemeente Amsterdam

5

Colofon Opsteller: Ruimte & Duurzaamheid: Huib Burger, Zorica Jovanovic-Castelijns, Nina Kopp, Imane Boutanzit, Daiva Stumbraite, Martin van de Maas, Steven de Boer, Jeroen Schurink, Ludo van Muilekom

Met medewerking van:

Projectmanagement: Monique Lemmens, Paula Beens, Hester Ombre Planning: Sander Nijmeijer Grond en Ontwikkeling: Tijmen Polman, Yin Lam, Lisanne Kraakman Ingenieursbureau: Jaap de Groot, Lieke Doodeman, Joost Schaminee Verkeer & Openbare Ruimte: Paul Lakenman, Freek Faber Maatschappelijke Voorzieningen: Yte Elbrich Schukking Versie: Informatie:

22 februari 2024 https://www.amsterdam.nl/projecten/zeeburgereiland/deelproject/baaibuurten/

Figuur voorblad: Luchtfoto Zeeburgereiland vanuit zuidwesten Figuur pagina 2: Luchfoto Zeeburgereiland in de Oostflank van det stad

6

Projectnota Baaibuurt West

Inhoud Inhoud Voorwoord 3 1 Algemeen 9 1.1 Inleiding 9 1.2 Het DNA van Zeeburgereiland 9

2 Ambities 23 2.1 Baaibuurt West - een eigenzinnige buurt 2.2 Stadsbrede ambities

23 25

3 Stedenbouwkundig kader 29 3.1 Ruimtelijk frame 29 3.3 Programma 39 3.4 Duurzaamheid 45 3.5 Bereikbaarheid en parkeren 49

4 Ontwikkelingsstrategie 53 5 Technisch kader 55 5.1 Maaiveld 55 5.2 Water en oergeul 55 5.4 Kabels en leidingen 59

6 Proces en organisatie 61 6.1 Juridisch-planologische strategie 61 6.2 Uitvoeringsparagraaf 61 6.3 Planning & proces 63 6.4 Participatie 65 6.5 Ruimtelijke risico’s 67 6.6 Samenvatting financiën 67

Bijlagen 69 Verwijzingen 69

Gemeente Amsterdam

7

Figuur 7: hoofdinfrastructuur Zeeburgereiland

Figuur 6: Ecologische ver

Figuur 5: omgevingswater Zeeburgereiland

Hoofdinfrastructuur Zeeburgereiland

Water rondom Zeeburgereiland 7

7

6

Figuur 6: Ecologische verbindingen Zeeburgereiland

mgevingswater Zeeburgereiland

Figuur 7: hoofdinfrastructuu

Bestaande routes langzaamverkeer routes

Aanwezig openbaar vervoer

Figuur 6: Ecologische verbindingen Zeeburgereiland

Figuur 7: hoofdinfrastructuur Zeeburgereiland

Ecologische verbindingen

Ontsluiting Baaibuurt West

Figuur 3: Analyse ligging Zeeburgereiland met daarin Baaibuurt West 6

6

8

7

Projectnota Baaibuurt West

1

Algemeen

1.1 Inleiding Situering

Baaibuurt West ligt in het zuidwestelijke deel van Zeeburgereiland. Zeeburgereiland ligt in Amsterdam Oost, aan de Oranjesluizen en het water van het IJ. Het eiland heeft een unieke ligging in de stad, met zowel de binnenstad als het open landschap in de nabijheid en binnen de ring A10. Het is omgeven door verschillende wateren, zowel luw recreatief water als weids vaarwater.

1.2 Het DNA van Zeeburgereiland Tussen 1870 en 1890 wordt de basis van het Zeeburgereiland gevormd. Het begint met de bouw van de Oranjesluizen en de aanleg van de westelijke dijk (Zuider-IJdijk) langs de voorhaven van het Merwedekanaal (het huidige Amsterdam-Rijnkanaal). Vervolgens wordt een strekdam van circa 4.300 meter lengte aangelegd ter versmalling van het IJ, verbonden met de oude Diemerzeedijk. Met de aanleg van de zuidelijke dijk is de kenmerkende driehoekige vorm van het eiland gerealiseerd en ontstaat hier een baggerbergplaats, een depot voor het storten van opgebaggerd slib. De bouw van de Amsterdamsebrug en de Schellingwouderbrug (het Zuiderzeewegtracé) eind jaren ’50 maakt Zeeburgereiland bereikbaar, vooral voor bedrijvigheid en initiatieven die elders in de stad niet gewenst zijn. In 1990 wordt ook de ringweg A10 voltooid met de Zeeburgertunnel als sluitstuk en is de naamgeving van ‘Eiland Zeeburg’ veranderd in: ‘Zeeburgereiland’. Met de ontwikkeling van IJburg in het begin van dit millennium wordt ook de IJburglaan aangelegd. Deze ontsluitingsweg loopt dwars over het Zeeburgereiland en rijgt de eilanden van de IJburg-archipel aaneen en verbindt ze met de binnenstad. Na het beëindigen van de rioolwaterzuivering op het Zeeburgereiland in 2005 is gestart met de ontwikkeling tot woonlocatie.

De drie silo’s die nog steeds op het eiland staan herinneren aan de rioolwaterzuiveringsinstallatie. De recente dijkversterking van de zuidelijke oever maakt het eiland nu ook binnendijks gebied, met het waterpeil gelijk aan die van het binnen-IJ. Zeeburgereiland, gelegen binnen de ring A10 doch met weids landschap in de nabijheid, hoort nu echt bij de stad.

Gemeente Amsterdam

De buurten van Zeeburgereiland

Zeeburgereiland bestaat uit verschillende buurten met elk een eigen karakter. De Sportheldenbuurt werd als eerst ontwikkeld (toendertijd RI-Oost genaamd). Dit was de eerste nieuwe woonbuurt, omgeven door een watergang en met in het hart een grote openbare ruimte. Door de belemmeringen rondom de buurt (geluidsbelasting en externe veiligheid vanaf drie wegen) is de Sportheldenbuurt een gesloten, in zichzelf gekeerde buurt geworden die reeds voltooid is. De westelijk gelegen Sluisbuurt, nabij de Oranjesluizen, zoekt veel meer de verbinding met de omliggende buurten op het eiland, het Oostelijk Havengebied (via de pontverbinding) en de stad. Na jaren van crisis is de ontwikkeling van het Zeeburgereiland in versnelling geraakt. Vanaf vaststelling van het Stedenbouwkundig Plan in 2017 verloopt de ontwikkeling van de Sluisbuurt gestaag. Ook de Bedrijvenstrook is volop in ontwikkeling en spoedig volgen Baaibuurt Oost en de Oostpunt in de ontwikkeling van het eiland. Tussen stad en landschap

Zeeburgereiland heeft een unieke ligging met zowel stad als land in de nabijheid. De westelijke dijk fungeert als ecologische verbinding tussen Diemerscheg-Waterland en de Oostpunt is met de drijvende natuureilanden een stapsteen voor ecologie, maar biedt ook ruimte voor recreatief groen. Beide zijn onderdeel van het Natuurnetwerk Nederland (NNN). Rondom de Oostpunt leven onder andere ringslangen, vleermuizen (doelsoorten). In het regionale fietsnetwerk fungeert het eiland als schakel tussen stad en land. De verschillende fietspaden over bruggen en dijken vormen een recreatieve verbinding tussen stadsdeel Oost en het landschap van Waterland naar het noorden en de Diemerscheg in het zuidoosten. Sluitsteen van het binnen-IJ

Zeeburgereiland ligt aan de Oranjesluizen en is daarmee gesitueerd tussen het binnen- en het buiten-IJ. Het eiland is omgeven door diverse wateren: de luwe Diemerlagune en de Zeeburgerbaai aan de zuidkant, het druk bevaren Amsterdam-Rijnkanaal en het binnen-IJ aan de westkant, en het water van het buiten-IJ/ IJmeer en de IJburgerbaai aan de noord- en oostkant. Elke buurt op het eiland oriënteert zich op een ander type water: de Sluisbuurt vormt de sluitsteen van het binnen-IJ, de Baaibuurten richten zich op het

9

Bedrijvenstrook

Figuur 4: Buurten van Zeeburgereiland; v.l.n.r. Sportheldenbuurt, Sluisbuurt en Bedrijvenstrook

Oostpunt

Figuur 5: Buurten van Zeeburgereiland; v.l.n.r. Baaibuurt West en Oost, Oostpunt

10

Projectnota Baaibuurt West

meer luwe water van het kanaal en de lagune en de Sportheldenbuurt grenst aan het buitenwater. Dynamische ringzone en Kop van de Oostflank

Het eiland wordt doorsneden door infrastructuur, met de IJburglaan, de Zuiderzeeweg en ringweg A10. Het eiland ligt grotendeels binnen de ringweg A10 en is daardoor goed bereikbaar vanuit zowel de regio als de binnenstad. De eerste woningen op Centrumeiland zijn reeds opgeleverd en in 2025 staat de oplevering van de eerste woningen op Strandeiland gepland. Daarnaast is er in 2023 ook nieuw land gemaakt ten behoeve van het Buiteneiland. De ontwikkeling van deze tweede fase van IJburg betekent een verdubbeling van het huidige aantal woningen op IJburg, tot ruim 20.000 woningen. De ontwikkelingen op zowel Zeeburgereiland als IJburg gaan in een razend tempo en hoe verder IJburg groeit, des te meer Zeeburgereiland onderdeel wordt van de groeiende stad Amsterdam.

Gemeente Amsterdam

11

Figuur 6: Huidige situatie Baaibuurt West: met de klok mee: Bedrijfjes, broedplaats Fort Knox, One Peaceful World en tijdelijke studentenhuisvesting van Duwo

12

Projectnota Baaibuurt West

1.3 Huidige stand van zaken buurt De Baaibuurten zijn een van de laatste overgebleven ‘rafelranden’ van de stad. Baaibuurt West grenst in het noorden aan Sluisbuurt en de Piet Heintunnel. In het oosten landt de Amsterdamse brug op de Zuiderzeeweg. In het zuiden en het westen wordt Baaibuurt West begrensd door water: Het AmsterdamRijnkanaal (westen) en de Zeeburgerbaai (zuiden). Baaibuurt West is met de stad verbonden door de noordelijk gelegen Piet Heintunnel, de IJ-tramhalte, een bushalte aan de oostzijde van het gebied en de zuidelijke Amsterdamse brug. De tijdelijke P+R Zeeburg grenst in het noorden van Baaibuurt West aan de IJtram (lijn 26) en biedt bewoners en bezoekers een rechtstreekse verbinding met het centraal station. Ten noorden van Baaibuurt West vaart sinds begin 2023 een tijdelijke pont naar het Oostelijk Havengebied, vanaf de Zuider IJdijk naar de Ertskade te Sporenburg. Langs de Zuiderzeeweg is een bushalte voor bus 37 en aan de IJburglaan bevindt zich de tramhalte voor tram 26. Ten zuiden van de tunnelmond van de Piet Heintunnel bevindt zich een nieuwe afvalterminal. Hier wordt het afval van de Sluisbuurt via het ondergronds afvaltransport (OAT) gescheiden verzameld waar het vervolgens door een vrachtwagen wordt opgehaald en afgevoerd. Een haalbaarheidsonderzoek wordt verricht om te zien of Baaibuurt West ook kan aansluiten op dit systeem.

Binnen de Grexgrens is de grond van Baaibuurt West geheel in eigendom van de gemeente Amsterdam. De woning op Zuider IJdijk nummer 24 ligt buiten de Grex-grens en is in vol eigendom, net als het perceel er direct noordelijk van. In de afgelopen decennia is Baaibuurt West langzaam en spontaan gegroeid in een vorm die we tegenwoordig “organisch“ zouden noemen. Momenteel is er een bijzonder lage bebouwing- en bevolkingsdichtheid voor een buurt binnen de ring van Amsterdam. Hier wordt voornamelijk door specifieke doelgroepen met een tijdelijk karakter gewoond en gewerkt. Er zijn verschillende groepen creatievelingen aanwezig in de buurt: een loodsengroep, een groep kermisexploitanten, studentenwoningen, enzovoort. Elke functie heeft een eigen plek en vorm gekregen, zonder duidelijke samenhangende structuur en infrastructuur. Het is een artistieke enclave van kunstenaars, schrootsculpturen, creatieve werk- en ontspanningsruimtes, kleinschalige bedrijfjes en verschillende maatschappelijke en sociale voorzieningen. Ook wonen er kermisexploitanten. Op het water langs de dijkzone in de Zeeburgerbaai zijn verschillende woonboten gelegen. Ooit was op het eiland Asielzoekerscentrum ‘Zeeburg’ gevestigd waarvoor prefab blokhutwoningen zijn gebouwd (in drie

Gemeente Amsterdam

bouwblokken). Twee bouwblokken hiervan worden nu tijdelijk bewoond door studenten. Het derde bouwblok is betrokken door een aantal sociaal- maatschappelijke functies en een discotheek/ galerie. Deze creatieve enclave geeft een bepaalde charme aan Baaibuurt West, maar de meeste functies zijn naar binnen gekeerd en hebben geen interactie met de omgeving. De openbare ruimte in Baaibuurt West is momenteel slechts beperkt toegankelijk en niet doorwaadbaar. Verschillende wegen zijn doodlopend en geven slechts geven toegang tot de huidige functies, maar deze zijn niet verbonden met elkaar. Het groen is verspreid aanwezig tussen de functies in de buurt. Parallel aan de Zuiderzeeweg zijn juist ook meerdere rijen met grote, meer dan een halve eeuw oude, bomen aanwezig. Verder zijn er enkele ondiepe slootjes aanwezig in Baaibuurt West die via duikers verbonden zijn met de Sluisbuurt en Baaibuurt Oost, maar de kwaliteit en kwantiteit van deze waterlopen is niet voldoende vanuit waterhuishouding-perspectief: bij hevige regenval is op meerdere plekken in de buurt sprake van wateroverlast. De Zuider IJdijk is ter hoogte van de Zeeburgerbaai en de Amsterdamsebrug verhoogd met een nieuwe oever, project dijkversterking genaamd. Er is een nieuw dijkpad voor fietsers en voetgangers aangelegd en aanlegsteigers voor de woonboten die tijdelijk verhuisden naar de Oostpunt tijdens de werkzaamheden.

Over het nieuwe fietspad op de dijk heeft Baaibuurt West een goede fietsverbinding met Baaibuurt Oost, en verder naar IJburg richting het oosten en naar het zuiden richting de Diemerscheg. Auto’s kunnen de buurt bereiken via de aansluiting op de Zuiderzeeweg en tevens via de verbinding met Baaibuurt Oost en noordelijk vanuit de Sluisbuurt via de Zuider IJdijk. De zuidelijker gelegen jachthavens langs de Diemerzeedijk en camping Zeeburg zijn bereikbaar via Baaibuurt West. Fauna in het gebied

De buurt kent niet alleen veel groen in de vorm van beplanting en bomen, maar er leven ook allerlei diersoorten. Daarom zijn in 2018 t/m 2020 zijn in opdracht van de gemeente Amsterdam fauna-onderzoeken door Sweco en Endimica verricht. Uit de onderzoeken komt naar voren dat het projectgebied een leefgebied vormt voor huismussen en van de dwergvleermuis en de ruige dwergvleermuis. Er zijn geen marterachtigen aangetroffen. Zie verder uitvoeringsparagraaf 6.2.

13

The island

Infrastructure

Figuur 7: Archieffoto’s Zeeburgereiland

Figuur 8: Huidige functies in de Baaibuurten

14

Projectnota Baaibuurt West

1.4 Cultuurhistorie en Archeologie Afdeling Monumenten & Archeologie (gemeente Amsterdam) heeft in 2016 een cultuurhistorische verkenning naar Zeeburgereiland verricht (C16-062 Amsterdam). De in de verkenning genoemde waardevolle elementen zijn vooral van stedenbouwkundige en cultuurhistorische betekenis. Zij getuigen van de ontstaans- en gebruiksgeschiedenis van het Zeeburgereiland (omdijking, enkele woonhuizen en bunkers, het schuifhuis, silo’s en slibvijzelgemalen) of zijn deels ‘gewoon’ onderdeel van de omvangrijke wegenstructuur die op het eiland bij elkaar komt (brugaanlandingen als onderdeel Zuiderzeeweg, tunnelmond A10). Afdeling Monumenten & Archeologie adviseert deze elementen te behouden en in de verdere transformatie van het Zeeburgereiland als cultuurhistorisch waardevolle ankerpunten op te nemen. Nadere aandacht is ook nodig voor het groen en dan met name voor de bomenrijen langs de Zuiderzeeweg die indertijd als onderdeel van dit tracé zijn mee ontworpen.

Uitgangspunt is om de adviezen die gelden voor Baaibuurt West zoveel mogelijk mee te nemen in de volgende fase (stedenbouwkundig plan). De gehele cultuurhistorische verkenning is te vinden in bijlage 2.

Figuur 9: Cultuurhistorische verkenning Zeeburgereiland, uitsnede Baaibuurten

Gemeente Amsterdam

15

Figuur 10: Omgevingsvisie Amsterdam 2050, visiekaart Oost

16

Projectnota Baaibuurt West

1.5 Planologisch kader 1.5.1 Omgevingsvisie 2050 In de Omgevingsvisie Amsterdam 2050 (2021) wordtBaaibuurt West grotendeels aangeduid als ‘gemengde stadsbuurt’, met een stedelijke dichtheid en een aandeel niet-wonen, voornamelijk in de plinten. Wonen en kleinschalig tot middelgrootschalig werken is in deze stadsbuurten fijnmazig gemengd. Hier bevindt bedrijvigheid zich in gebouwplinten, atelierwoningen, bedrijfsverzamelgebouwen en losstaande bedrijfsgebouwen. Het gaat om verschillende typen werk, zoals kleinschalig kantoorachtig werk, detailhandel en horeca, maar ook maatschappelijke voorzieningen en productieve bedrijvigheid (qua milieucategorie geschikt voor functiemenging in verband met. de combinatie met woningen). Deze ruimtes zijn opgenomen in de stedelijke bouwblokken. Nieuw groen krijgt een plek in de straten, plantsoenen en langs watergangen In de noordflank van Baaibuurt West, grenzend aan Sluisbuurt en de IJburglaan, is een zone als ‘hoogstedelijke buurt’ aangeduid. Dit is een overgangszone waar iets hoger gebouwd kan worden zodat er architecturale aansluiting is met de hoogstedelijke dichtheid van Sluisbuurt. Vanwege de gunstige ligging aan het toekomstige Zeeburgerplein kan Baaibuurt West de stedelijke schakel vormen tussen het hoogstedelijke gebied in de Sluisbuurt en een nieuwe gemengde stadsbuurt in Baaibuurt Oost.

Voor de Omgevingsvisie zie de Lijst met verwijzingen achterin dit document

1.5.2 Hoogbouwvisie Als uitwerking van de Omgevingsvisie is medio 2023 een nieuw Hoogbouwbeleid voor Amsterdam ter inzage gelegd. Voor Baaibuurt West geeft dit beleid aan dat hoogbouw tot 70 meter mogelijk is. Verder stelt het beleid voorwaarden aan de positionering, maatvoering en vormgeving van torens.

1.5.3 Mobiliteitsplan Voor de gebiedsontwikkeling van Zeeburgereiland en IJburg is een mobiliteitsplan opgesteld door het Programma Bereikbaarheid Zeeburgereiland en IJburg. Door de groei van het gebied neemt ook de mobiliteit toe. De huidige vervoersystemen kunnen die groei niet opvangen, daarom is er in 2018 een mobiliteitsplan opgesteld. Het mobiliteitsplan bevat een samenhangend pakket van maatregelen om te komen tot de realisatie van een goed werkend, robuust vervoerssysteem. Duurzame mobiliteit heeft prioriteit in deze bereikbaarheidsopgave. De bereikbaarheidsmaatregelen komen in samenhang met de gebiedsontwikkeling tot stand. De bereikbaarheid op het schaalniveau van Zeeburgereiland wordt voor

Gemeente Amsterdam

de Baaibuurt West georganiseerd door het Programma Bereikbaarheid Zeeburgereiland en IJburg en het mobiliteitsplan. De maatregelen/projecten uit het mobiliteitsplan die een relatie hebben met de Baaibuurt West zijn: • De Verbinding Zeeburg (inclusief opwaarderen Amsterdamsebrug) • Optimaliseren fietsroutes Zeeburgereiland • Cruciale Mijl IJburglaan • Parkeernorm 0,3 in Sluisbuurt en Baaibuurten Met deze maatregelen moet ruimtelijk rekening gehouden worden bij de ontwikkeling van het stedenbouwkundig plan voor de Baaibuurt West (zie mobiliteitsplan in bijlage 3).

1.5.4 Ruimtelijk kader Zeeburgereiland In paragraaf 1.2 is reeds beschreven dat Zeeburgereiland verstedelijkt. Amsterdam groeit, binnen de grenzen, in een hoog tempo. Stadsbreed worden er studies gedaan naar de verbetering van de infrastructuur, logistiek en ruimte voor stedelijke voorzieningen. Er komen verschillende ruimteclaims af op het Zeeburgereiland, zoals een ongelijkvloerse kruising IJburglaan-Zuiderzeeweg, uitbreiding en vreplaatsing van de tramstalling in Baaibuurt Oost, maar ook meer woningen, sportvelden en andere stedelijke voorzieningen. Het Ruimtelijk Kader is de opvolger van het in 2005 door de Raad vastgestelde Ontwikkelingsplan Zeeburgereiland. Het biedt handvatten voor de toekomstige ruimtelijke ontwikkeling van het eiland als geheel. Waar Zeeburgereiland voorheen gepositioneerd was aan de stadsrand, vormt het nu een cruciale schakel in de stad. Zeeburgereiland wordt een compleet stuk stad, met hoog- en gemengde stedelijkheid, veel voorzieningen, verschillende functies, groen, bedrijven en infrastructuur voor vele modaliteiten. Het wordt dus geen woonbuurt die ‘parasiteert’ op de stad, maar een zelfstandige buurt die een nieuwe stuk stad toevoegt. De Baaibuurten vormen de laatste puzzelstukken voor het wonen, werken en verblijven op Zeeburgereiland.

De gemeente Amsterdam wil Zeeburgereiland ontwikkelen tot een multifunctioneel stedelijk woon- en werkgebied, met hoge ambities ten aanzien van mobiliteit, duurzaamheid en gezondheid. Een stadswijk, intern goed verbonden maar ook met de stad en het ommeland. Een wijk met winkels en voorzieningen van en voor de stad dichtbij en met wijken buurtgroen. Zeeburgereiland wordt omgeven door het weidse water en met het open landschap om de hoek. Men kan hier stedelijk wonen in Amsterdamse

17

Figuur 11: Randvoorwaardenkaart Ruimtelijk Kader

18

Projectnota Baaibuurt West

straten, omringd door vergezichten, intieme plantsoenen en fietsroutes naar alle windstreken. Een eiland met hoge dichtheden, menging van functies en gericht op fietser en voetganger. Spoedig zullen ook Baaibuurt Oost en de Oostpunt volgen in de ontwikkeling van het eiland. In totaal zullen op Zeeburgereiland circa 10.000 woningen worden toegevoegd aan de stad, met bijna 300.000 m2 aan bijbehorende voorzieningen. Reserveringen

Vanuit het Ruimtelijk Kader Zeeburgereiland is een Randvoorwaardenkaart opgemaakt (zie vorige pagina). Deze geeft ruimtelijke randvoorwaarden voor initiatieven die zich nu en in de komende jaren voordoen op Zeeburgereiland. Het geeft rooilijnen mee en minimale eisen die vanuit leefbaarheidsoverwegingen aan toekomstige ontwikkelingen worden gesteld. Er bevinden zich in en om de Baaibuurten diverse ruimtereserveringen, waaronder mogelijke uitbreiding van de Amsterdamse brug langs de Zuiderzeeweg voor tram en/of fietsers, de varianten voor project IJburglaan (z.g. Cruciale Mijl), uitbreiding/ verplaatsen van de tijdelijke tramstalling in Baaibuurt Oost en mogelijke verbreding van het AmsterdamRijnkanaal ter hoogte van de Amsterdamse brug. De verschillende geplande reserveringen gaan ook gepaard met de aanleg van de benodigde kabels en leidingen. Ook dit zal een ruimtelijke impact hebben op de inrichting van de openbare ruimte in Baaibuurt West. Zie verder ook paragraaf 5.4 Kabels en leidingen. In het Ruimtelijk Kader Zeeburgereiland staat ook informatie over de kortetermijnmaatregelen op het eiland (zie bijlage 5)

1.5.5 Cruciale Mijl Project Cruciale Mijl IJburglaan richt zich op oplossingen voor alle modaliteiten (voetganger, fiets, OV, auto) op het traject IJburglaan vanaf de tunnelmond van de Piet Heintunnel, de kruising IJburglaanZuiderzeeweg, Bob Haarmslaan, Marie Baronlaan, aansluiting op de A10, Enneüs Heermabrug tot en met Steigereiland (zie figuur 13). Het project heeft twee doelen: 1. De bereikbaarheid van Zeeburgereiland en IJburg verbeteren door te zorgen voor een goede doorstroming van voetganger, fiets, OV en auto op de IJburglaan tussen Piet Heintunnel t/m Steigereiland (bereikbaarheidsopgave). 2. De infrastructuur van de IJburglaan tussen Piet Heintunnel t/m Steigereiland ontwerpen in samenhang met de gebiedsontwikkeling en andere infrastructuurprojecten, zodat één stedelijke wijk

Gemeente Amsterdam

ontstaat als stadseiland met een fijne woon-, werk en verblijfskwaliteit (ruimtelijke kwaliteitsopgave). Voor Zeeburgereiland wordt het Ruimtelijk Kader Zeeburgereiland ontwikkeld. Project Cruciale Mijl IJburglaan is een van de grote infrastructurele projecten, die met elkaar samenhangen binnen dit ruimtelijk kader. De andere projecten gaan over verkennen en realiseren van een nieuwe, definitieve tramstalling en verbeterde fiets- en OV-verbinding via de Amsterdamsebrug. De locatie van de definitieve tramstalling is – voor een goed functionerend, robuust en verkeersveilig vervoerssysteem – onlosmakelijk verbonden met de ligging van de trambaan op de IJburglaan. Voorkeursscenario

In het voorkeursscenario korte onderdoorgang (scenario 1-min, zie figuur 12) gaat de auto ondergronds bij de kruising IJburglaan-Zuiderzeeweg, de tram blijft bovengronds. De tram steekt over naar de noordkant van de IJburglaan en sluit aan op een nieuwe tramstalling. De locatiekeuze van de tramstalling wordt gemaakt in een afzonderlijk project met een eigen Nota van Uitgangspunten.

1.5.6 Verbinding Zeeburg Tegelijk met het Ruimtelijk Kader Zeeburgeiland is de Nota van Uitgangspunten “Verbinding Zeeburg” ter inzage gelegd. Omdat dit mogelijke aanpassingen aan de Amsterdamsebrug betreft is het van belang voor Baaibuurt West. Op basis van nut en noodzaak, de mate van doelbereik en de overige onderscheidende effecten is een voorkeursalternatief samengesteld uit de meest positieve elementen van de verschillende alternatieven. Het voorkeursalternatief bestaat uit de volgende maatregelen/ingrepen: Fiets-opgave (maatregel uit alternatief 1 en 2): • De bestaande fietsroute over de Amsterdamsebrug heeft in de spits capaciteitsknelpunten en wordt de komende jaren alleen maar drukker. • De wegvakken op de bestaande aanbruggen krijgen een nieuwe indeling (fietsen alleen aan de westzijde) • Vanaf de Oostkant van de boogbrug maken we een fietslus. Op deze manier kunnen fietsers via de Zuider IJdijk naar de Sluisbuurt en via de Diemerzeedijk naar IJburg fietsen (deze maatregel is afhankelijk van de komst van eentweelaagse kruising IJburglaan/Zuiderzeeweg).

19

Figuur 12: Eén van de scenario’s uit de NvU Cruciale Mijl

Figuur 13: Plangebied Cruciale Mijl - IJburglaan op Zeeburgereiland en Steigereiland

20

Projectnota Baaibuurt West

OV-opgave tot 2040 (maatregel uit alternatief 1): • Voor de OV-opgave tot 2040 kan worden volstaan met het intensiveren van de dienstregeling van de huidige buslijn 37 over de Amsterdamsebrug en tramlijn 26. OV-opgave na 2040 (maatregel uit alternatief 2, 3 en 4): • Om te kunnen voldoen aan de OV-opgave na 2040 moet er op enig moment een trambrug komen. Deze wordt op dat moment aan de zuidzijde van de Amsterdamsebrug gerealiseerd. • De nieuwe tramverbinding wordt vanaf de Amsterdamsebrug doorgetrokken de Sluisbuurt in, • Het moment van realisatie is afhankelijk van het daadwerkelijke aantal reizigers in verhouding tot het beschikbare OV. Er wordt aan de zuidzijde van de Amsterdamsebrug, langs de Zuiderzeeweg en in de Sluisbuurt een ruimtereservering vastgelegd om realisatie van een tramlijn op termijn mogelijk te maken.

1.6 Huidige ondergrond Het huidige maaiveld ligt tussen de +0,7 en -0,4 m NAP met lokaal nog lagere maaiveldhoogtes. Uit ervaring buiten blijkt ook dat op de lager gelegen locaties water kan blijven staan als gevolg van de hoge gemiddelde grondwaterstand in relatie tot het oppervlaktewaterpeil van -0,4 m NAP en de huidige bodemopbouw die bestaat uit een slecht doorlatende ondergrond. Om bij nieuwe ontwikkelingen te voldoen aan rain- proof en de gewenste ontwateringsdiepte moet het maaiveld van Baaibuurt West opgehoogd worden.

Gemeente Amsterdam

21

Figuur 14: Referentie bij ambities 5 “een klimaatbestendige en duurzame buurt”

Figuur 15: Referentie van een wijkspecifieke en eiland aanvullende voorziening: (kleine) buurtmarkt (Amsterdamse Poort)

Figuur 16a: Een inclusieve, betrokke wijk

22

Projectnota Baaibuurt West

2

Ambities

Voor de ontwikkeling van Baaibuurt West zijn in het Ruimtelijk Kader Zeeburgereiland reeds ambities geformuleerd. In dit hoofdstuk geeft de gemeente invulling aan de zes belangrijkste ambities voor Baaibuurt West, waarvan de eerste zich specifiek richt op het karakter van Baaibuurt West (paragraaf 2.1). De andere vijf ambities (paragraaf 2.2) zijn algemeen en basis van alle nieuwe gemengde Amsterdamse stadsburten. De realisatie van deze ambities blijven direct afhankelijk van steeds veranderende financiële omstandigheden. Dit wordt verder toegelicht in paragraaf 6.6 “Samenvatting financiën”. Alle genoemde ambties zijn van elkaar afhankelijk. In volgende fase word de keuze gemaakt welke ambties prevaleren.

2.1 Baaibuurt West - een eigenzinnige buurt met ruimte voor experiment Welke kwaliteiten van de huidige buurt wil de gemeente behouden of versterken en welke bestuurlijke prioriteiten gelden er voor de buurt? Een eigenzinnige buurt staat voor informeel, opportuun en levendig, toegankelijk voor iedereen. Een buurt waar op bepaalde plekken iets onconventioneels mag ontstaan. Deze ambitie staat voor het richting geven aan het toekomstige karakter van Baaibuurt West. Een aantal van de huidige kwaliteiten dient als inspiratiebron. Het verleden en de huidige stand van zaken zijn zo goed mogelijk in beeld gebracht (zie hoofdstuk 1). Zeeburgereiland is gedurende decennia getransformeerd van een eiland met hoofdzakelijk utiliteitsfuncties naar een bewoonbare plek. In de overgangsperiode heeft Baaibuurt West verschillende tijdelijke invullingen gekregen, te weten ondernemingen, kunst, entertainment, horeca en zelfs wonen. Tijdelijkheid heeft geleid tot een grote mate aan vrije invulling voor én inrichting door de gebruikers. Tussen grote oude bomen en wildgroei is veel zelfbouw aanwezig, maar ook grote bedrijfshallen, een paardenwei en artistieke beelden. De huidige sfeer wordt omschreven als een charmante rafelrand, grotendeels gekleurd door de aanwezigheid van (creatieve) ondernemingen en kunstenaars.

Hiervan wordt een vertaalslag gezocht op het gebied van: • Inclusieve en toekomstbestendige woon- werkbuurt • Kunst & cultuur • Wijkspecifieke en eilandbrede voorzieningen • Karakterbepalende grote bomen en robuust groen

Gemeente Amsterdam

Inclusieve en toekomstbestendige woon-werkbuurt

Het is een buurt die woon-werk condities schept voor iedereen. Voor alle generaties en huishoudens in verschillende levensfases. Van jong tot oud, van scholier tot werkende en gepensioneerde. Het gaat om laagdrempelige mogelijkheden voor kleine ondernemers, maar ook om menging van verschillende generaties. Dit biedt bewoners onderlinge steun en zo kunnen ouderen van gezamenlijke activiteiten met kinderen genieten en ouders helpen met oppassen. Jongeren kunnen ouderen helpen met boodschappen of een aanbieden een kleine klus te doen. Hierdoor ontstaat een kruisbestuiving met positieve effecten op de buurtsamenleving: • Verschillende woonconcepten • Intergenerationeel • Doorstroom • Sociale cohesie bevorderen • Bestrijden van eenzaamheid • Sociale veiligheid en thuisgevoel Waar het hier om gaat is een buurt met zichtbare betrokkenheid en zeggenschap van alle bewoners. Om aan gevarieerde levensbehoeftes te voldoen onderzoekt de gemeente experimentele woonvormen. Ze wil met zorg en aandacht passende woonruimtes, openbare ruimte, mobiliteit en voorzieningen in de buurt realiseren. Hiermee wordt tegelijkertijd doorstroom in de buurt mogelijk. Kunst & cultuur

Een van de huidige karakteristieken van de buurt is het sterk aanwezige gevoel van informeel, creatief en divers. De gemeente zet zich in voor een aantrekkelijk vestigingsklimaat voor bedrijven uit de creatieve sector (verschillende ondernemers/bedrijven, dansscholen, theaters, etc.). Naast atelierwoningen en broedplaatsen voor creatieve beroepen streeft de gemeente ook naar vaste kunstenaarsstudio’s. Expressie van kunst en cultuur kan ook deels terugkomen in de inrichting van de openbare ruimte en architectonische uiting van de gebouwen (naast architectonische accenten, kunnen dit grote muurschilderingen zijn). Het streven is om ook in de nieuwe buurt een creatieve charmante sfeer te laten groeien. Verder is Baaibuurt West als een van de strategische locaties in de stad aangewezen voor het vestigen van ruimte voor “vrije ruimte”. Dit is logisch gezien de geschiedenis van het eiland. De gemeente wil graag deze authentieke Amsterdamse uiting van de “vrije geest” voortzetten. Er is gekeken op welke manier “vrije ruimte” hier vorm kan krijgen. Dat zou bijvoorbeeld een vlek voor wisselende buitenexposities

23

Figuur 16b: referentie bij ambitie “een eigenzinninge buurt: een buurtmaoestuin”

Figuur 16c: Referentie van generaties netwerken samen

Figuur 16d: Referentie van karakter bepalende grote bomen: klein,levedig stadsplein met grote bomen, De Pijp, Amsterdam

24

Projectnota Baaibuurt West

in het Baaipark kunnen zijn, of verschillende tijdelijke activiteiten in de zogenaamde “hartlijn” van de buurt. Langs de noordrand van de buurt kan nachtcultuur een plek krijgen. De ambities voor bouwen in hoge dichtheid en een groot aantal woningen maken het toebedelen van uitgeefbaar terrein aan “vrije ruimte” een uitdaging. Wijkspecifieke en eilandbrede voorzieningen

woonkwaliteit en passende zorg. De gemeente streeft voor Baaibuurt West naar een toekomstbestendige buurt, passend bij de leeftijd en (zorg)behoeftes van de verschillende doelgroepen. Hiermee kan doorstroming en sociale cohesie van de verschillende generaties in de buurt mogelijk worden. In paragraaf 3.2 en 3.3 worden deze ambities verder uitgewerkt in een op de buurt gerichte programmering.

Er wordt gekeken naar het aanbod en de variatie aan voorzieningen op Zeeburgereiland binnen loop -of fietsafstand. Afhankelijk daarvan en van de benodigde voorzieningen van de buurt zelf worden voorzieningen specifiek voor Baaibuurt West bepaald. Een buurtmarkt in Baaibuurt West kan zo’n voorziening zijn. Op basis van huidige inschattingen gaat het niet alleen om een traditionele groentemarkt, maar eerder over een gemengde markt van de toekomst waar bijvoorbeeld naast de goederen ook diensten aangeboden worden. De potentie voor de locatie in Baaibuurt West en het type markt wordt in volgende fase verder onderzocht. Een bibliotheek is tevens een van deze aanvullende functies. Bij een levendige sfeer hoort ook een plek waar altijd wat te doen is. Een plek waar doordeweeks verschillende activiteiten en evenementen aangeboden zijn. De overige (maatschappelijke) voorzieningen worden in paragraaf 3.3 beschreven. Karakterbepalende grote bomen en robuust groen

Tijdens verschillende bijeenkomsten is door bewoners van het eiland de behoefte voor ruim opgezet groen geuit. Baaibuurt west wordt gedomineerd door wildgroei van struiken en decenniaoude grote bomen. Naast dat bewoners veel waarde eraan hechten, zijn de grote bomen sinds de aanleg van de Zuiderzeeweg kenmerkend geworden voor het eiland. De noodzakelijke maaiveldophoging doorstaan de bestaande grote bomen niet. Daarom is de ambitie om in een vroeg stadium ondergronds ruimte te reserveren voor het beplanten van groot groeiende bomen. Bijvoorbeeld langs Zuiderzeeweg en op geschikte markante plekken, die nog in het toekomstige stedenbouwkundig plan moeten bepaald (zie figuur 16d). Meer hierover is te lezen in paragraaf 3.2.2. Het Baaipark wordt een wijkpark met betekenis voor het hele eiland. Ook hier wordt plek gezocht voor grote bomen. Genoemde aspecten worden verder onderzocht in de volgende fase van het project. Kortom, naast de ambitie om kwaliteiten van de huidige informele sfeer te vertalen in de nieuwe buurt zet de gemeente zich in voor bijzondere woonvormen,

Gemeente Amsterdam

25

Figuur 17: Referentie bij ambitie 2 “een stedelijke hoogwaardige openbare ruimte” (impressie Dwarsstraat Sluisbuurt)

Figuur 18: Referentie bij ambitie 3 “Een robuust water en groen netwerk geschiekt voor recreatie”: (Hammarby Sjöstad, Stockholm)

Figuur 19: referentie bij ambitie 4 “Een fiets- en wandelgerichte buurt”

26

Projectnota Baaibuurt West

2.2

Stadsbrede ambities

1. Een stedelijke schakel

Baaibuurt West wordt een nieuwe gemengd stedelijke buurt en vormt een stedelijke schakel, tussen Sluisbuurt en Baaibuurt Oost op het eiland. Baaibuurt West sluit bijvoorbeeld in de noordflank aan op de dichtheid en bebouwing van Sluisbuurt (door een hoogstedelijk front richting het Zeeburgerplein) en bouwt af naar de Zeeburgerbaai in het zuiden (door een meer ontspannen milieu aan het Baaipark). Bij een gemengd stedelijk woon-werkprogramma hoort ook meervoudig ruimtegebruik. Het te ontwikkelen intensieve programma moet passen binnen de ambities voor Baaibuurt West. Met als doel een eigen identiteit voor deze buurt, zonder daarbij de relatie met haar omgeving te verliezen. 2. Een stedelijke hoogwaardige open(bare) ruimte

De openbare ruimte in Baaibuurt West is stedelijk en groen. Het stratenpatroon is gericht op het water rondom, te weten het Amsterdam-Rijnkanaal en de Zeeburgerbaai. De maatvoering van dit stratenpatroon is afgestemd op de dichtheid en de architectuur van de bebouwing en de maatvoering van het groen in de nieuwe buurt. Om in straatprofielen zo veel mogelijk ruimte te geven aan groen op maaiveld en bomen is de ambitie om boven- en ondergrond integraal te ontwerpen met de Integrale ontwerpmethode Openbare Ruimte (IOOR). De straten worden afgewisseld met plantsoenen die ruimte bieden aan onder andere sport en spel. Daarnaast zal een secundaire structuur van langzaamverkeer zorgen voor een informele sfeer en ruimte bieden aan eigen (tijdelijke) initiatieven.

Comfortabel, veilig, inclusief en duurzaam reizen is van groot belang voor de bereikbaarheid en het functioneren van Baaibuurt West. Het zorgt ervoor dat (kwetsbare) bewoners kunnen deelnemen aan de maatschappij, dat ondernemers kunnen ondernemen en dat bezoekers het gebied makkelijk kunnen bereiken. Het draagt bij aan het woongenot, de leefbaarheid en aantrekkelijkheid van een buurt. Hiervoor is het belangrijk dat men zich veilig en comfortabel kan verplaatsen, dat het gebied bereikbaar is en dat de overlast van (gemotoriseerd) verkeer wordt beperkt.Oplossingen voor duurzame mobiliteit worden gezocht in minder, korter en schoner verplaatsen. 5. Een klimaatbestendige en duurzame buurt

Baaibuurt West staat net als andere toekomstige ontwikkelingen voor een klimaatopgave. Een klimaatbestendige buurt is een buurt met onder andere voldoende water (en groen) van goede kwaliteit. Er is dan ook bijzondere aandacht voor een hoogwaardig klimaatadaptief ontwerp van de openbare ruimte en architectuur. In de openbare ruimte betekent dit onder meer ophoging van het maaiveld en integreren van oppervlaktewater ten behoeve van het voorkomen van wateroverlast en overstroming, het minder verharden ten behoeve van een rainproof ontwerp en het integreren van kleinschalig groen en bomen tegen hittestress evenals koele plekken en verbindingen. In de volgende fase wordt bij de uitwerking de ambitie ‘gewoon goed’ betrokken (woningbouwplan 2022-2028).

3. Een robuust groen-blauw netwerk

Baaibuurt West valt in de ‘ringzone’ van de Agenda Groen. De westelijke Zuider IJdijk omvat een belangrijke groene verbinding en maakt daarmee deel uit van de Hoofdgroenstructuur en het NNN-netwerk. Tussen de woonblokken en het stratennetwerk zijn de eerdergenoemde plantsoenen voorzien. Tezamen met het groen langs de waterlopen ontstaat een informeel en openbaar toegankelijk groen netwerk binnen de buurt dat voldoet aan de Amsterdamse groennorm. 4. Een fiets- en wandelgerichte buurt

In een verdichtende stad moet men slim gebruikmaken van de schaarse ruimte. Een intensief bebouwde stad is in principe een gezonde plek om te leven, zolang de lucht schoon en de leefomgeving veilig is en uitnodigt tot spelen en bewegen. Nabijheid is daarvoor van groot belang.

Gemeente Amsterdam

27

Figuur 20: Randen Baaibuurt West

Figuur 21: Harde rand aan de noordzijde - IJburglaan en mond van de Piet Hein tunnel

28

Figuur 22: Zachte rand zuidzijde “De Kom”

Projectnota Baaibuurt West

3 Stedenbouwkundig kader 3.1 Ruimtelijk frame Baaibuurt West ligt tussen twee ‘zachte’ en twee ‘harde’ randen. In het noorden grenst de buurt aan de Piet Heintunnel die een harde infrastructurele barrière vormt. De tunnelmond komt op deze locatie bovengronds richting de kruising IJburglaan-Zuiderzeeweg (eerder ook Zeeburgerplein genoemd). Deze kruising wordt momenteel gekenmerkt door een veelheid aan gemotoriseerd verkeer dat zich tussen de binnenstad en de A10-oost beweegt. Het Zeeburgerplein wordt de plek waar de Baaibuurten zich tonen aan de stad. Hier bevinden zich de wijkfuncties in actieve stedelijke plinten van grote gebouwen. Dit is ook één van de wienige plekken waar de verbinding tussen beide Baaibuurten gemaakt kan worden; een goede oversteekbaarheid is daarbij van belang. Het Zeeburgerplein is een belangrijk knooppunt waar alle vier de buurten van het eiland bij elkaar komen. De kruising van IJburglaan en Zuiderzeeweg wordt momenteel gedomineerd door de hoge hoeveelheid doorgaand autoverkeer, waardoor langzaam verkeer en leefbaarheid sterk naar de achtergrond raken. Het nieuwe plein moet een sluitstuk voor allevier de buurten worden. Een belangrijke stedelijke verbinding die ruimte biedt voor comfortabele langzaamverkeer verbindingen tussen de buurten.

Om deze barrières te verzachten, wordt ook onderzocht of het mogelijk is een parkbrug (Piet Heinpark) over de tunnelmond heen te realiseren en/of de kruising op de IJburglaanZuiderzeeweg volledig opnieuw in te richten met een ongelijkvloerse kruising zodat meer ruimte voor voetgangers en fietsers ontstaat. De ingreep biedt de mogelijkheid om een hoogstedelijke kop te ontwikkelen als toegang tot Baaibuurt West, gekoppeld aan een levendig programma in de plinten, gericht naar het plein. Deze ambitie is opgenomen in het Ruimtelijk Kader en past binnen de omgevingsvisie. Een ander aandachtspunt vormt de geluidsoverlast van de tunnelmond (Piet Heintunnel) voor Baaibuurt West. Net als bij Sluisbuurt zal rekening moeten worden gehouden in de bebouwingsrand met een bepaalde geluidseis. In het oosten van de buurt vormt de Zuiderzeeweg een andere harde rand. Op de Zuiderzeeweg is de aanlanding van de Amsterdamsebrug goed zichtbaar. Deze infrastructuur snijdt de Baaibuurten doormidden. Het is belangrijk om fietsers en voetgangers via deze harde randen goed te verbinden met de Baaibuurten en omgeving. De inzet moet zijn om deze zoveel mogelijk op te heffen, door een goed ontwerp.

Een weg met goede oversteekbaarheid en duidelijke hoofdentrees voor beide Baaibuurten is de minimale ambitie, net als een goede inpassing van de aanlan ding van de Amsterdamse brug (bijvoorbeeld door begeleiding van bomen zoals in de huidige situatie).

Gemeente Amsterdam

De zachte randen bestaan uit de groene dijkzones langs het Amsterdam-Rijnkanaal in het westen en De Kom in het zuiden (Zuider IJdijk). Deze verschillen wel wezenlijk: in het westen een dijk met daarachter een drukke binnenvaartroute en in het zuiden een toekomstig park met daarachter woonboten in luw water. Het gebied ligt in de luwte van de harde noordenwind en op het grootste deel van de dag tot laat in de avond in de zon. Door deze specifieke ligging en oriëntatie van Baaibuurt West is het een plek met een “microklimaat”. Door het creëren van een parkzone aan de zuidzijde van de buurt komen de voordelen van dit microklimaat ten goede van alle bewoners. Baaibuurt West krijgt een rustiger karakter richting de zuidelijke parkzone van de buurt. De westelijke rand is ook onderdeel van het Nationaal Natuur Netwerk (NNN). In tegenstelling tot de harde randen is in de zachte randen geen sprake van bebouwing. Deze randen zijn met name gereserveerd voor een park (aan de zuidzijde) en ecologisch groen (op de westelijke dijk).

3.1.1 Zonering Verschillende zones en sferen geven een bepaalde identiteit aan Baaibuurt West. Zo ontstaat er een hoogstedelijke kop met functies en voorzieningen ter hoogte van het Zeeburgerplein in het noordelijke deel van Baaibuurt West. Deze krijgt een belangrijke rol in het verankeren van de wijk op het eiland en tegelijkertijd de functie in het vormen van het toekomstige stedelijke plein. Verschillende buurtfuncties en aanvullende functies voor het eiland worden voornamelijk langs de centrale middenlijn tussen twee buurten geconcentreerd. Het zuidelijke deel van Baaibuurt West ligt in de luwte van De Kom en heeft een rustig en groen karakter. Zo is het zuidelijke deel te onderscheiden van het noordelijke deel, waar wijkfuncties en voorzieningen een plek krijgen. Er ontstaat een geleidelijke afbouw vanaf het Zeeburgerplein naar De Kom met haar woonboten. Deze afbouw in bouwhoogte geeft de bovenste lagen en daken meer volle zon. Hierdoor kan de zon dieper in de wijk reiken en zijn de boven uitstekende lagen beter inzetbaar voor energieopwekking en natuurinclusieve maatregelen. Juist daar waar de bebouwing het hoogst is gedacht, is de grond het meest slecht vanwege de oergeul. Dit is gunstig, omdat zowel vanwege de oergeul als hoge bebouwing diep geheid moet worden.

29

Figuur 23: Zonering dichtheden in de buurt

Figuur 24: ruimtelijk frame Baaibuurt West

30

Projectnota Baaibuurt West

3.1.2 Bebouwing De bebouwing grenzend aan het Zeeburgerplein krijgt een hoogwaardige en herkenbare uitstraling en vormgeving. Ze onderscheidt zich van de rest van de bebouwing in Baaibuurt West vanwege hun toegangsfunctie naar de buurt van buitenaf. De bebouwing in Baaibuurt West is gevarieerd en sluit aan op de directe omgeving. In het noordelijke deel, als verlenging van de Sluisbuurt, worden de gebouwen circa 25 meter hoog met een stevige plint. Conform de Hoogbouwvisie zijn in de gehele Baaibuurt West hoogbouwaccenten tot 70 meter hoogte toegestaan, maar deze worden op specifieke nog te onderzoeken plekken geprojecteerd. Ter hoogte van de kruising IJburglaan-Zuiderzeeweg (Zeeburgerplein) is in ieder geval een hoogteaccent wenselijk. De bebouwing langs de parkzone in het zuiden wordt wat lager dan in het noorden (tussen ongeveer negen en twintig meter hoog) en krijgt een zachtere, huiselijkere uitstraling. De maatvoering van de bouwvelden tussen de straten maken een gevarieerde ontwikkeling mogelijk. Deze bouwvelden bieden genoeg flexibiliteit om verschillende soorten blokken en kavels te definiëren, in ‘ontwikkelkorrels’ van uiteenlopende grootte en diverse vormen tussen een gesloten en open bouwblok in. Zo wordt de gewenste stedelijke diversiteit in bebouwing gewaarborgd.

Baaibuurt West wordt in de Welstandsnota “De schoonheid van Amsterdam” aangeduid als onderdeel van het “stedelijk waterfront”. Expressie van kunst en cultuur kan deels terugkomen in de inrichting van de openbare ruimte en architectonische uiting van de gebouwen (naast architectonische accenten, kunnen dit grote muurschilderingen zijn).

De stedelijkheid in Baaibuurt Oost wordt onder andere bereikt door de realisatie van een dichtheid passend bij binnenstedelijke ontwikkeling en bijbehorende voorzieningen. De dichtheid in de buurt is gerelateerd aan de andere ontwikkelingen op het Zeeburgereiland en reageert op de omgeving: hogere dichtheden aan de drukke randen (richting Sluisbuurt en Baaibuurt West) en een afnemende dichtheid richting de waterkant. Maar vanwege de IJburglaan aan de noordzijde zullen de voorzieningen voor de buurt naar binnen zijn gericht, zoals bij de Sportheldenbuurt. Er kan geen directe hoofdroute aansluiten op de IJburglaan, maar wel in het verlengde van Baaibuurt West aan de westzijde. De Baaibuurten zijn twee buurten die direct aan elkaar grenzen, wat suggereert dat ze elkaar mogelijk zouden kunnen aanvullen. Het meer stedelijke karakter van Baaibuurt West vormt echter een belangrijk verschil met Baaibuurt Oost. Waar Baaibuurt West de ambitie heeft om het creatieve, spontane en groene karakter met functiemenging zoveel mogelijk en op verschillende manieren terug te laten komen is dat in Baaibuurt Oost anders. Hier is de visie op het karakter ervan veel kleinschaliger. De focus ligt op het vullen van de plinten aan de IJburglaan en op het activeren van de centrale ontsluitingsroute (tussen de Zuiderzeeweg en de Bob Haarmslaan).

Het programma van de voorzieningen moet nog worden bepaald in relatie tot de dichtheid.

3.1.3 Relatie met Baaibuurt Oost Baaibuurt Oost is de laatst te realiseren woonbuurt op het Zeeburgereiland. Gezien de uitdagende ligging met contrasterende randen, aan twee zijden ontsluiting voor autoverkeer (IJburglaan en Zuiderzeeweg) en aan de andere zijde een rustig gebied georiënteerd op het water, is er voor de Baaibuurt Oost de mogelijkheid om een aangename woonomgeving te creëren door de IJburglaan af te schermen. De nieuwe groenen blauwstructuren vormen de basis voor de ruimtelijke opzet van de buurt. Dit wordt bijvoorbeeld vertaald naar de manier waarop de overgang publiek-privaat wordt vormgegeven, maar ook waarop de waterkwaliteit gewaarborgd kan blijven voor mens en natuur.

Gemeente Amsterdam

Figuur 25: referentie stedelijke kop met plintfuncties aan de Zuiderzeeweg

31

B

C

A

A Westenlijk profiel - West dijk, aan het Amsterdam Rijn kanaal

B Oostenlijk porfiel - Zuiderzeeweg ten hoogte van de Baaibuurt West en Baaibuurt Oost

C Zuidenlijk profiel - ZuiderIJdijk met park aan de Baai Figuur 26: Profielen van de bestaande en mogelijk nieuwe situartie van de randen van Baaibuurt West

32

Projectnota Baaibuurt West

De voorzieningen in Baaibuurt West staan op zichzelf, die van Baaibuurt Oost zijn aanvullend.

3.2 Openbare ruimte Baaibuurt West wordt een (centrum)stedelijke buurt, gebouwd in hoge dichtheid. Dat betekent dat het programma voor Baaibuurt West en de ambitie om er een autoluwe fietsbuurt van te maken, hoge eisen stelt aan de uitwerking en inrichting van de openbare ruimte met groen. Daarin hebben de grote publieke plekken Baaipark en Zeeburgerplein een bijzondere betekenis. Maar de kwaliteitseisen gelden ook voor straten, waterlopen en groen in de directe woonomgeving. De inrichting van de openbare ruimte speelt een belangrijke rol bij het creëren van het karakter van de toekomstige buurt. De mogelijke programmering hiervan wordt in de paragraaf 3.3.3 verder toegelicht. In volgende fase zal de openbare ruimte concrete invulling krijgen.

3.2.1

Pleinen en straten

Door de relatief hoge bebouwing langs de smalle straten, ontstaat intimiteit en een stedelijke sfeer in Baaibuurt West. De relatie van het gebied met het centrum van de stad wordt versterkt door de oriëntatie van straten richting schiereiland Cruquius en het Oostelijk Havengebied. Het omliggende water van het Amsterdam Rijnkanaal is op deze manier ook voelbaar in de woonstraten binnen het gebied. Daar waar de buurt aangesloten is op de Zuiderzeeweg is ook de verbinding met Baaibuurt Oost. Aan deze straat kan een pleinruimte ontstaan die een verblijfsfunctie heeft voor de buurt. Ze wordt in dit document “hartlijn” genoemd. Een stad brengt mensen samen. Verbindingen en aantrekkelijke verblijfsplekken met een rijk voorzieningenaanbod zijn daarom van het grootste belang. De vaak toevallige kennisuitwisseling tussen veel verschillende mensen in een stedelijke omgeving ligt aan de basis van veel culturele en economische vernieuwing. Onmisbaar daarvoor zijn een aantrekkelijke en onderscheidende openbare ruimte en publieke plekken als cafés, restaurants, specialistische winkels en culturele voorzieningen. Juist de combinatie van verkeer en ontmoeten geeft aan sommige straten een stedelijke kwaliteit. Hier is het prettig verblijven. Ze zijn tegelijk veilige en aantrekkelijke routes voor fietsers en voetgangers, die buurten met elkaar verbinden.

Dit geldt in het bijzonder ook voor kwetsbare groepen.

3.2.2

Groenstructuren

Baaibuurt West bestaat hoofzakelijk uit vier groenstructuren.

Gemeente Amsterdam

1. NNN West: de westelijke dijk van Baaibuurt West blijft als landschappelijk element herkenbaar, niet alleen als waterkering (naar verwachting wordt deze in 2027 afgewaardeerd van primair naar secundair), maar ook als groene oever met ecologische waarde. Langs de westoever is ruimte in de buitendijkse zone om, als onderdeel van het Nationaal Natuur Netwerk (NNN), een corridor aan te leggen. De NNN verbindt de groene gebieden van Waterland met de Vechtstreek met als algemeen doel het in stand houden van de biodiversiteit van Nederland en is specifiek gericht op de ringslang, de waterspitsmuis en de meervleermuis (doelsoorten). Over de dijk loopt het “Rondje Zeeburgereiland”, een recreatieve route die de buurten van het eiland verbindt voor langzaam verkeer. 2. Stedelijk groen: dit groen behoort tot de aanleg van de publieke ruimte in de straten van Baaibuurt West. Het groen heeft een stedelijk karakter en draagt bij aan de leefbaarheid van de wijk. Door de beschaduwende werking van bomen heeft het ook een verkoelend effect. Waar mogelijk krijgt groen op maaiveld in straten de vorm van wadi’s en worden (grote) bomen behouden of zo snel mogelijk in het ontwikkelproces aangeplant. 3. Plantsoenen: bij een stedelijke buurt met veel appartementengebouwen horen groene plantsoenen die ademruimte bieden.

De plantsoenen en pleintjes hebben een eigen karakter en dragen bij aan de sfeer van de buurt en vormen een plek voor ontmoeting met een gepast programma, van sport en spel. Hier spelen kinderen met elkaar, ontmoeten ouders andere ouders, ontstaan informele contacten en ontstaan ‘ogen op straat’. Het gebied is met drukke verkeersadres ontsloten, daarom zijn deze veilige speel -en sportplekken waar jonge kinderen zonder toezicht naartoe kunnen lopen belangrijk. Stoepen moeten breed genoeg zijn voor kinderen om te spelen, er is ruimte voor bewoners om een bankje voor hun deur te zetten, dat zijn concrete dingen die bijdragen aan die ontmoetingen in de buurt. Buurtcohesie en veiligheid beginnen met informele ontmoetingen in de buurt (Gezonde stad). De inrichting van de straten en het stedelijk groen is in principe conform de Puccinimethode, maar daar waar dit nodig wordt geacht worden uitzonderingen gemaakt (denk aan vrije ruimte). 4. Baaipark: het zuidelijke oeverpark loopt over de gehele breedte langs de Zeeburgbaai tussen Baaibuurt West en Baaibuurt Oost en vormt een belangrijke groenstructuur op het eiland (zie Ruimtelijk Kader Zeeburgereiland). Dit publieke park biedt ruimte voor water met natuurvriendelijke oevers over de gehele lengte van de Zuider IJdijk aan de Zeeburgbaai