1. 2020-11-11 BEELDKWALITEITSPLAN FOOD CENTER verkleind.pdf
Tekst van het document
food center beeldkwaliteitsplan amsterdam
11.11.2020
westergasfabriek
waterleidingbedrijf
food center
Fragment kaart van Amsterdam 1920
2
mecanoo architecten | food center, beeldkwaliteitsplan, amsterdam
voorwoord
karakteristiek en geschiedenis van de plek
bijzondere positie in het stedelijk weefsel van Amsterdam De Centrale Markthallen zijn in de jaren '30 van de 20e eeuw aangelegd op een nog groot openliggend gebied ten westen van de binnenstad. Op de kaart van 1920 is een gat te zien in de ringgewijze stedenbouwkundige opzet van Amsterdam. Tussen de 19e eeuwse schil en langs de tramlijn naar Haarlem ontwikkelde Admiraal de Ruiterweg/ Plan West lag ten zuiden van de Haarlemmerweg een open stuk polder. De omvang van het beschikbare terrein bood de mogelijkheid om hier in de jaren '30 het grootschalige complex van de Centrale Markthallen te bouwen. Zowel functioneel als in de ruimtelijke opzet neemt het complex een geheel eigen positie in ten opzicht van de blokkenstructuur van de omliggende woonbuurten.
Het onderscheidende karakter van het ensemble van de Centrale Markthallen is in het nieuwe plan voor het Marktkwartier aanleiding geweest om opnieuw te kiezen voor een stedenbouwkundige opzet die afwijkt van de structuur van gesloten bouwblokken in de directe omgeving. De compositie van lange gesloten wanden en losse vrijstaand palazzino's biedt een variatie aan nieuwe woonmilieus die aantrekkelijk is voor verschillende doelgroepen. De Markthal, het historisch karakter van de plek, is van vele kanten zichtbaar en blijft het monumentale middelpunt van het gebied.
De positie van de Centrale Markthallen in de stad omstreeks 1930.
food center, beeldkwaliteitsplan, amsterdam | mecanoo architecten
3
food center beeldkwaliteitsplan amsterdam
inleiding
7
uitwerking van de stedenbouwkundige visie
13
historie en erfgoed
19
food center
23
bedrijfsgebouwen
33
accenten
55
omheining
67
leidingbruggen
77
6
mecanoo architecten | food center, beeldkwaliteitsplan, amsterdam
inleiding doel en leeswijzer beleidskader wijze van toetsing welstandsnota schoonheid van amsterdam
food center, beeldkwaliteitsplan, amsterdam | mecanoo architecten
7
inleiding doel en leeswijzer doel en leeswijzer Het Food Center Amsterdam, nu nog een afgesloten enclave, zal de komende jaren een vergaande transformatie ondergaan. Door modernisering en een efficiëntere indeling van de groothandel komt een deel van het gebied vrij voor een nieuwe woonwijk op loopafstand van de Amsterdamse binnenstad. De basis voor de transformatie van het gebied is gelegd in 2017 in de stedenbouwkundige visie 'Food Center Amsterdam - Eten Verbindt', met daarin de stedenbouwkundige visie van de combinatie VolkerWessels Vastgoed en Ballast Nedam Ontwikkeling in samenwerking met Mecanoo architecten. De ambitie is om een woon- en werkgebied te creëren met een gedifferentieerd en groen karakter dat niet langer een afgesloten gebied is, maar een verbinding legt met alle omliggende buurten. Dit beeldkwaliteitsplan (BKP) legt de ruimtelijke kaders vast voor de uitwerking van de gebouwen en de inrichting van het bedrijvendeel van de ontwikkeling, het Food Center. Het BKP heeft als doel de ruimtelijke kwaliteit van het plan te waarborgen en de architectonische samenhang binnen het gebied zeker te stellen. Het stuurt op de aansluiting op de stedelijke context en de balans tussen efficiëntie en architectonische kwaliteit van het bedrijventerrein. Het BKP geldt als toetsingskader voor de welstandsbeoordeling van de omgevingsvergunning bouw.
Deze omgevingsvergunningen moeten daarnaast ook planologisch worden getoetst aan de nog vast te stellen uitwerkingsplannen op basis van het globale bestemmingsplan Food Center Amsterdam (2e Herstelbesluit). De opbouw is als volgt. Eerst worden de uitgangspunten uit de stedenbouwkundige visie toegelicht en wordt de vertaling naar het BKP omschreven. Vervolgens wordt het erfgoed van het Food Center terrein omschreven, de Centrale Markthal en de Koelhal. Daarna worden de elementen en principes van het sturen op ruimtelijke kwaliteit van de bedrijfsgebouwen van het Food Center beschreven middels de onderwerpen bouwenvelop, beeldkwaliteit en bouwregels. Na de bedrijfsgebouwen worden de accenten, de omheining en de leidingbruggen op het terrein omschreven. Het BKP voor het Food Center is gebaseerd op de uitgangspunten van de verdere uitwerking van de Stedenbouwkundige Visie Marktkwartier/ Food Center Amsterdam d.d. 12-09-2019, met als documentnaam 'Stedenbouwkundig kader'.
8
mecanoo architecten | food center, beeldkwaliteitsplan, amsterdam
inleiding (beleids)kader (beleids)kader De vraag om een nieuwe invulling van het Food Center in Amsterdam voor te stellen biedt een ongekende kans het terrein te transformeren van een afgesloten enclave naar een nieuw veelvormig deel van de stad, een hart voor en een scharnierpunt tussen de omliggende buurten, waar verbindingen samenkomen en nieuwe ontmoetingen mogelijk worden. Het project Marktkwartier en Food Center vormt binnen de ring een unieke en omvangrijke ontwikkeling met eigen dynamiek. Het project Marktkwartier en Food Center haakt in op onderstaande belangrijke beleidskaders: - Structuurvisie Amsterdam 2040; - Nota Parkeernormen auto, gewijzigd 29-11-2017; - Nota Parkeernormen fiets en scooter, 19-03-2018; - Welstandsnota De Schoonheid van Amsterdam 2016, herziening december 2019. Het project Marktkwartier en Food Center voldoet aan het bestemmingsplan dat het juridisch en planologisch kader biedt voor de herontwikkeling van het Food Center Amsterdam: - Bestemmingsplan Food Center Amsterdam, 2e herstelbesluit 1-6-2016. Eerste partiële herziening bestemmingsplan Food Center Amsterdam, 2e Herstelbesluit, 21-11-2019 (deze is nog in procedure).
De Schoonheid van Amsterdam Bestemmingsplan Food Center Amsterdam (2e Herstelbesluit) Toelichting (1 juni 2016)
Nota Parkeernormen Auto Vastgesteld door de gemeenteraad op 8 juni 2017, gewijzigd d.d. 29 november 2017
Gemeente Amsterdam Appartementencomplex in aanbouw in het Hamerkwartier.
2016
DE SCHOONHEID VAN AMSTERDAM 2016
PAGINA 1
food center, beeldkwaliteitsplan, amsterdam | mecanoo architecten
9
inleiding wijze van toetsing wijze van toetsing Vanaf januari 2017 werkt de gemeente Amsterdam niet langer met een welstandscommissie, maar met een Commissie Ruimtelijke Kwaliteit (CRK) en een Subcommissie Integrale Ruimtelijke Kwaliteit (SIRK). Deze commissies geven een integraal advies waarbij zowel architectuur, stedenbouw en openbare ruimte worden getoetst. De commissies zijn onafhankelijke adviesorganen die het gemeentebestuur adviseert over de ruimtelijke kwaliteit in Amsterdam. Gebaseerd op het door de gemeente opgestelde welstandsbeleid, waaronder de welstandsnota De Schoonheid van Amsterdam, bewaakt en stimuleren deze commissies de ruimtelijke kwaliteit en samenhang in de stad. De taken van de commissies zijn wettelijk vastgelegd. De formele, wettelijke bevoegdheid tot welstandstoetsing ligt bij de SIRK en CRK. Zij brengen een advies uit op onderhavig beeldkwaliteitsplan en later op de inkomende bouwplannen. De CRK beoordeelt vervolgens de individuele bouwplannen geheel autonoom eveneens met het vastgestelde beeldkwaliteitsplan als toetsingskader, samen met de Welstandsnota. Bij wijzigingen aan beschermd erfgoed brengt de commissie in haar hoedanigheid als monumentencommissie een zelfstandig onafhankelijk advies uit.
Dit beeldkwaliteitsplan is met de CRK afgestemd op basis van het vigerende welstandskader met het ruimtelijk systeem 'Kantoren en bedrijventerreinen' met welstandsniveau 'gewoon'. Het gebied heeft de aanduiding 'transformatiegebied' waardoor het welstandniveau wijzigt van 'gewoon' naar 'bijzonder'. Dit ruimtelijk systeem blijft voor het bedrijvendeel gehandhaafd. Dit beeldkwaliteitsplan en een aanvullend welstandskader zijn de middelen waaraan wordt getoetst.
10
mecanoo architecten | food center, beeldkwaliteitsplan, amsterdam
inleiding welstandsnota de schoonheid van amsterdam de schoonheid van amsterdam Het Food Center is in de welstandsnota De Schoonheid van Amsterdam 2016 tot nu toe ondergebracht bij het ruimtelijk systeem 'Kantoren en bedrijventerreinen' met welstandsniveau 'gewoon'. Voor het toekomstige woongedeelte, het Marktkwartier, zal het welstandsniveau vanwege de transformatie van het gebied veranderen naar 'bijzonder' en zal ook het ruimtelijke systeem en het gebiedstype veranderen. Voor het bedrijvendeel, het Food Center, dat in oppervlakte verkleind ten opzichte van de bestaande oppervlakte, blijft het ruimtelijk systeem 'Kantoren en bedrijventerreinen' met welstandsniveau 'gewoon' van toepassing. Het gebiedstype van het Food Center is bedrijventerrein, aangelegd om te functioneren als werkgebied. De vernieuwing van het Food Center is met name gericht op een efficiënte verkaveling met een flexibele indeling en een goede ontsluiting, enerzijds ten gunste van het beter functioneren van het Food Center in de stad, anderzijds ten gunste van het vrijspelen van grond voor het Marktkwartier dat in de toekomst als woongebied kan functioneren.
Een tweetal historische bedrijfsgebouwen op het Food Center, het Koelhuis en de monumentale Markthal vormen accenten op het Food Center en zullen ook als zodanig in de uitwerking van het nieuwe ontwerp voor het Food Center worden behandeld en gerespecteerd. Naast de vorm en de architectuur van de gebouwen op het bedrijventerrein op zich, zal in onderhavig beeldkwaliteitsplan ook worden ingegaan op de relatie die het Food Center aangaat met de openbare ruimte en de omringende omgeving. De criteria uit de welstandsnota zullen voor dit beeldkwaliteitsplan worden gerespecteerd, zoals bijvoorbeeld gebruikmaking van een verzorgde architectonische uitwerking en detaillering met accenten en geledingen ten behoeve van het onderscheiden van functies. Gebruikmaking van de voorgeschreven materialen zoals baksteen, plaatmateriaal, staal, aluminium met glas of beton en het toepassen van een zichtbare structuur op grote gevelvlakken.
de schoonheid van amsterdam - welstandsgebieden - april 2018
food center, beeldkwaliteitsplan, amsterdam | mecanoo architecten
11
12
mecanoo architecten | food center, beeldkwaliteitsplan, amsterdam
uitwerking van de stedenbouwkundige visie stedenbouwkundige visie uitwerking van de stedenbouwkundig visie vertaling naar het beeldkwaliteitsplan
food center, beeldkwaliteitsplan, amsterdam | mecanoo architecten
13
uitwerking van de stedenbouwkundige visie
stedenbouwkundige visie
uitgangspunten stedenbouwkundige visie, d.d. 8 maart 2017 De vraag om een nieuwe invulling voor het Food Center biedt een ongekende kans het terrein te transformeren van een afgesloten enclave naar een nieuw veelvormig deel van de stad. Een hart voor de omliggende buurten, waar verbindingen samenkomen en nieuwe ontmoetingen mogelijk worden. De stedenbouwkundige visie biedt een ruimtelijk model waarin meerdere binnenstedelijke woonomgevingen ontstaan. Aaneengesloten woongebouwen gesitueerd langs de Jan van Galenstraat, de nieuwe oost-west fietsverbinding en de centraal gelegen Marktweide in het verlengde van de Markthal vormen stedelijke wanden en omringen rustiger woongebieden met kleinschaliger vrijstaande woongebouwen in groene woonhoven. Het afgesloten Food Center wordt op efficiëntere wijze ingedeeld en trekt zich daardoor zoveel mogelijk terug achter de markthal. De Markthal vormt zowel ruimtelijk als functioneel de aanjager en het middelpunt van de stedenbouwkundige visie en zal zoveel mogelijk in oude luister worden hersteld. Door de open ruimte van de Marktweide voor de Markthal krijgt de Markthal een gezicht aan de Jan van Galenstraat en zal vanuit diverse posities in het stedenbouwkundig plan goed zichtbaar worden.
Nieuwe wanden gevormd door een aaneenschakeling van individuele woongebouwen krijgen met behulp van een sterk sculpturaal silhouet een eigentijdse, diverse en herkenbare uitstraling. Door hun overeenkomstige vormtaal blijven zij ook een eenheid. Een grote diversiteit aan woningtypen kunnen in deze woongebouwen worden gehuisvest zoals maisonnettes, appartementen, studio’s, woningen met werkruimte en penthouses met uitzicht. De vrijstaande gebouwen, de “palazzino’s”, tussen de stedelijke wanden en het westelijk en oostelijk Marktkanaal staan in een groene ruimte. Verspringende daklijnen en gevels met een diverse plastiek versterken het idee van individuele gebouwen. De relatie met het water is voelbaar aanwezig. De palazzino’s zijn zodanig gepositioneerd dat uitzicht op het water maximaal is.
M van rappardstraat
de rijpgracht
wichersstraat jasper leijnsenstraat
bloys van treslongstraat
jan van galenstraat N
Stand van zaken plankaart stedenbouwkundige visie 2017
14
mecanoo architecten | food center, beeldkwaliteitsplan, amsterdam
uitwerking van de stedenbouwkundige visie
stedenbouwkundige visie
impressiebeelden stedenbouwkundige visie 2017 food center, beeldkwaliteitsplan, amsterdam | mecanoo architecten
15
uitwerking van de stedenbouwkundige visie nadere uitwerking stedenbouwkundige visie, d.d. 12 september 2019
let op: in het beeldkwaliteitsplan is deze maximale bouwhoogte verlaagd naar 15 m.
benodigd profiel voor o.a. kabels- en leidingen traces (infrastructuur)*
*
max. 18 m
Gedurende de verdere uitwerking van de stedenbouwkundige visie zijn diverse workshops met de gemeente georganiseerd. In deze workshops zijn uiteenlopende onderwerpen aan bod gekomen, waaronder stedenbouw, verkeer en mobiliteit, openbare ruimte, duurzaamheid en beheer en onderhoud, welke hebben geleid tot diverse gewijzigde inzichten en aanpassingen op de stedenbouwkundige visie.
- 0,40
+ 0,50
8m
2
groen geluidsscherm, hoogte n.t.b., de minimale hoogte dient in ieder geval te voorkomen dat koplampen van vrachtwagens hinderlijk licht veroorzaken richting de naastgelegen woonwijk.
heesters en struiken voor geluidsscherm + 0,50 max. 10
- 0,40
%
30 m
* A
3
A
1 E
De accenten aangegeven in de plankaart zijn de bestaande Markthal en het Koelhuis en het bedrijfsgebouw ter plaatse van de noordelijke entree. Dit bedrijfsgebouw zal het gezicht van de noordzijde van het Food Center worden en om die reden een hoogwaardiger en transparanter uiterlijk krijgen dan de overige bedrijfsgebouwen.
let op: in het beeldkwaliteitsplan is deze maximale bouwhoogte verlaagd naar 15 m.
4m 1,1 - 1,3 m
1) Handelsstraat, zo veel mogelijk vrij van vrachtwagens. 2) De Westzijde voor ondersteunende bedrijven en meer op distributie georiënteerde bedrijven. 3) Het handelsgebouw, uniforme bedrijfsruimtes, verdeeld in duidelijk herkenbare en geordende en vitale deelmarkten. 4) Voldoende ruimte voor logistiek, wachtruimte, collectieve activiteiten, parkeren en verdere ontwikkeling van het Food Center.
*in het masterplan OR wordt deze zone verder onderzocht, mogelijk tijdelijke groene invulling, of haalbare tijdelijke functie
max. 18 m
Ruimtelijk is er een duidelijke zonering in het plan van het Food Center aangebracht, zie de plankaart hiernaast:
Doorsnede A-A: handelsgebouw westkade noord
2m
Doorsnede B-B: handelsgebouw oostkade noord
C'
D'
*
max. 11,5 m
+0.55
m
+0.55
er is een hoogtesprong aanwezig tussen de oostkade zuid (woongebied) en de oostkade noord (bedrijventerrein)
+2.15
B
B
C
C
m
2.0%
m
12.5 +1.35
+1.00
m
+1.35
m
m
+1.35
m
+1.35
m
+1.35
m
2.5%
4.0%
+1.85
+1.85
m
m
4.0%
2.5%
2.5%
+1.35
+1.00
m
m
+1.35
m
+1.35
m
+1.85
m
+1.85
m
+0.95
m
+0.75
m
+0.50
m
4.0%
+1.85
m
20 m
+1.35
+1.85 +1.00
m
2.5% 4.0%
+1.85
4.0%
4.0%
2.5%
+1.85
m
m
m
m
+1.85
+1.85
m
m
P +0.95
m
+ 1,35
+0.75
m
+0.50
m +1.35
- 0,40 4.0%
m
accenten
B
4.0%
+1.85
+1.85
m
2.5%
m
m 4.0% +1.85 m
+1.35
m
+1.75
m
A'
+1.00
B' m
gevel Handelsstraat met luifel +1.45 m
+2.74
m
+2.42
m
+2.09
m
m
+1.35
m +1.00
m
E
D
gevel expeditie straten
+1.35
+3.14
C
Doorsnede C-C: oostkade zuid
*
+1.35 m
P
A
min. 10 m
+1.00
m
+1.85
+1.86
m
+1.80
m
+1.76
m
+1.77
m
+1.62
m
gevel Westelijk Marktkanaal geluidsscherm doorsnede
16
mecanoo architecten | food center, beeldkwaliteitsplan, amsterdam
+1.00
m
m
uitwerking van de stedenbouwkundige visie
vertaling naar het bkp
vertaling naar het beeldkwaliteitsplan De ontwerpkaders zijn uiteengezet in de uitwerking van de stedenbouwkundige visie. In dit document, het beeldkwaliteitsplan Food Center, worden de leidende principes voor de beeldkwaliteit van de bebouwing van het Food Center omschreven. Voor continuïteit tussen het Marktkwartier en het Food Center wordt de hoogte van de gebouwen en de verticale geleding enigszins op elkaar afgestemd. Een plint, midden en top delen in verticale zin de gebouwen op, vergelijkbaar met de opdeling van de gebouwen in het Marktkwartier. Daarnaast blijven de gebouwen van het Food Center lager dan historische gebouwen de Markthal en het Koelhuis. Uitwerking van de stedenbouwkundige visie
In dit beeldkwaliteitsplan zijn voor de bedrijfsgebouwen en de accenten algemeen geldende regels bedacht en omschreven. Deze regels gelden voor de specifieke bedrijfsgebouwen, maar zijn algemeen omdat zij op meerdere plekken in het plan voorkomen. Afhankelijk van de positie in het plan gelden naast de algemene regels ook 'bouwenvelop specifieke regels', ook deze worden in dit document beschreven. Na de algemene regels wordt per bouwenvelop aangegeven welke specifieke regels gelden voor de betreffende envelop. Te denken valt aan de globale afmetingen en locatie specifieke kenmerken zoals, het gebouw grenst aan een kade, handelsstraat of expeditiestraat en hoe dient het daar op in te spelen.
midden
top
Bouwenveloppen
plint
signing
Bouwenveloppen
Algemene bouwregels
Specifiek
Beeldkwaliteitsplan food center, beeldkwaliteitsplan, amsterdam | mecanoo architecten
17
18
mecanoo architecten | food center, beeldkwaliteitsplan, amsterdam
historie en erfgoed centrale markthal markthal koelhuis
food center, beeldkwaliteitsplan, amsterdam | mecanoo architecten
19
historie
centrale markthal
van verleden naar toekomst 1800-1975 De stad Amsterdam kent in de 17de eeuw een forse groei. Aan de westzijde van de stad wordt het eerste deel van de grachtengordel aangelegd en enkele decennia later de Jordaan. In het buitengebied liggen de tuinbouwbedrijven die groenten voor de stedelijke markt verbouwen. De aanleg van de Haarlemmertrekvaart in 1631 betekent een verbetering van de verbinding met Haarlem voor zowel de scheepvaart als het wegvervoer. Als gevolg van de industrialisatie ondergaat het gebied vanaf de 19e eeuw een enorme transformatie. In 1839 wordt de eerste spoorlijn in Nederland tussen Amsterdam en Haarlem in gebruik genomen. In het Algemeen Uitbreidings Plan (1935) worden in het gebied tussen de nieuwe westelijke woongebieden, met de kenmerkende gesloten bouwblokken in Amsterdamse school stijl, en de bestaande stad nieuwe industrieen groengebieden gepland, waaronder een groot terrein bestemd voor de nieuwe Markthal, het huidige Food Center. De nieuwe Jan van Galenstraat vormt de zuidelijke toegangsroute.
1800-1934
1935-1975
1980 - Heden
Toekomst
1980-heden Als gevolg van de schaalvergroting en de daarmee gepaard gaande verhuizing van industriële bedrijvigheid komen vanaf de jaren ’70 een aantal grote terreinen vrij. Op de locatie van de voormalige Westergasfabriek wordt een nieuw stadspark gerealiseerd. Een deel van de voormalige bedrijfsbebouwing wordt gerestaureerd en krijgt een culturele of horeca bestemming. Samen met het Westerpark en de volkstuinen krijgt de stad aan de westzijde een nieuwe recreatieve en culturele hotspot. Het GWL-terrein wordt getransformeerd tot een autovrije en duurzame woonwijk met een sterk groen karakter. Een aantal oorspronkelijke gebouwen blijft gehandhaafd met als eyecatcher het voormalige machinepompgebouw, nu caférestaurant Amsterdam. Ook andere kleinere bedrijventerreinen aan de Kostverlorenvaart worden omgevormd tot woongebied, waaronder het kermisterrein ten zuiden van de Jan van Galenstraat. In de luwte ontstaan hier een aantal woonenclaves met bebouwing in een groene setting. 2019 en verder Een volgende stap in de transformatie van het gebied is de herontwikkeling van het Food Center terrein naar een efficiënter bedrijventerrein waardoor ruimte vrij komt voor 1.700 woningen. Dit speelt in op de in de Structuurvisie Amsterdam 2040 opgenomen visie intensiever gebruik te maken van de haven en huidige bedrijventerreinen.
Een grotere mix van wonen en werken waarbij kansrijke economische sectoren de ruimte krijgen. Voor de woongebouwen zal gezocht worden naar een eigentijdse interpretatie van het gesloten bouwblok om daarmee aansluiting te vinden op het bestaande stedelijk weefsel. Ook wordt er ruimte geboden aan de groei van voorzieningen in de zogenaamde stadsstraten: de aan het Marktkwartier grenzende Jan van Galenstraat zal worden voorzien van een levendige plint. Er ontstaat een nieuw hart voor dit deel van Amsterdam-West, gemarkeerd door de zichtbare en toegankelijk gemaakte Markthal. 20
mecanoo architecten | food center, beeldkwaliteitsplan, amsterdam
erfgoed
centrale markthal
Centrale Markthal
De Centrale Markthal werd in de jaren 1930 aangelegd. Een modern marktcomplex voor de groothandel moest de voedselvoorziening voor de inwoners van Amsterdam waarborgen en in goede banen leiden. Het ambitieuze en prestigieuze karakter van de nieuwe aanpak kwam tot uitdrukking in de opzet van het terrein en de architectuur van de gebouwen. Centraal op het terrein staat de imposante Centrale Markthal, daaromheen bevonden zich de lagere pakhuizen en aanverwante gebouwen zoals het Koelhuis, stallen en een poortgebouw. De hoofdingang werd aan de nieuw aangelegde Jan van Galenstraat gesitueerd, de aanvoer van de goederen van buiten de stad vond overwegend over water plaats via het Oostelijk en Westelijk Marktkanaal en werd gelost in de karakteristieke insteekhaventjes op het terrein. Het terrein werd in de loop der jaren diverse malen gemoderniseerd en aangepast. De imposante markthal in het hart van het terrein weerspiegelt met zijn omvang en moderne architectuur de socialistische idealen van die tijd. De bouw werd in 1934 voltooid naar een ontwerp van N. Lansdorp. Het bakstenen gebouw van 75 x 130 m herbergt een enorme overkapte vrije ruimte, een overdekt plein waar groenten en fruit werden verhandeld. Door wijzigingen in de logistiek en wijze van veiling heeft het gebouw de nodige veranderingen ondergaan.
De oorspronkelijke aan de noordzijde gebouwde veilingzalen, kantoren en sorteerruimten zijn gesloopt nadat de veiling niet langer plaatsvond op het terrein. In 1984 werd de
markante toren gesloopt. Sinds 2007 heeft de Centrale Markthal de status van rijksmonument met nummer 526739. De Centrale Markthal vormt een belangrijk scharnierpunt in het Marktkwartier tussen woonprogramma en de bedrijven van het Food Center. Een belangrijk uitgangspunt voor de restauratie en de passende herbestemming van de Markthal is het herstellen en reinigen van de gevels. Het silhouet van de Markthal met klokkentoren zal worden hersteld met een nader te bepalen uitwerking van de toren in de verdere ontwikkeling van het ontwerp van de Markthal. Aanpassingen aan het gebouw zullen plaatsvinden in nauwe samenspraak met Monumenten & Archeologie Amsterdam. Het openbare karakter van de Markthal zal aan het marktplein worden benadrukt. Het Marktplein is een verharde buitenruimte in samenhang met de binnenruimte van de Markthal.
Markthal in oorspronkelijke staat
Markthal huidige situatie
Markthal toekomst
Oorspronkelijk bevindt zich een toren aan de noordzijde van de Markthal.
In de huidige situatie is de toren niet langer aanwezig, de ambitie is deze te herbouwen en in oude luister te herstellen.
De voorkant van de Markthal krijgt een open en transparant karakter. Het Marktplein vormt een verlengstuk voor de binnenruimte van de Markthal. food center, beeldkwaliteitsplan, amsterdam | mecanoo architecten
21
erfgoed
koelhuis
Koelhuis Ook in de jaren 1930 werd verderop het terrein het Koelhuis gebouwd, vermoedelijk ook ontworpen door N. Lansdorp. Het Koelhuis is een historisch gebouw, maar heeft geen monumentenstatus. In het Koelhuis werden goederen gekoeld, danwel langzaam tot rijping gebracht. Het gebouw werd in de jaren '50 uitgebreid met een drielaagse opslagruimte. Op dit moment is het gebouw deels ingebruik als koelruimte en staat het deels leeg. De muurschildering die Keith Haring op de westelijke gevel maakte tijdens zijn expositie in het Stedelijk in 1986 is lange tijd schuil gegaan achter nieuwe gevelbeplating, maar sinds kort weer onthuld. Keith Haring (1958-1990) was een Amerikaans kunstenaar. Zijn kunst in kenmerkende pop art / streetart stijl vindt zijn oorsprong in de straatcultuur van New York in de jaren '80. Zijn krijttekeningen doken op in de gangen van de New Yorkse metro. Deze witte lijntekeningen van figuren zijn inmiddels een wereldwijd herkende grafiek. Zijn latere werk bevat vaak politieke en sociale thema's. Er is gestart met de restauratie van het Koelhuis door een deel van de gevelbeplating te verwijderenen en daarmee de tekening van Keith Haring zichtbaar te maken. In de toekomst zal de gevelbeplating in zijn geheel worden verwijderd. Alle gevels zullen worden hersteld. De geveltekening van Keith Haring wordt behouden.
Nieuwe glaspuien zijn toegestaan, behalve uiteraard in de Keith Haring gevel, om een transparant karakter te realiseren.
22
Koelhuis jaren '80
Koelhuis recentelijk
Koelhuis nu na verwijdering gevelbeplating
In 1986 heeft Keith Haring een schildering gemaakt op de westgevel van het Koelhuis.
De muurschildering is lang verborgen geweest achter gevelbeplating.
Recentelijk is een deel van de gevelbeplating verwijderd om zo de Keith Haring schildering weer zichtbaar te maken.
mecanoo architecten | food center, beeldkwaliteitsplan, amsterdam
food center gebouwhoogten zichtlijnen en gebouwcontouren
food center, beeldkwaliteitsplan, amsterdam | mecanoo architecten
23
food center Zicht op Koelhuis
food center De gebouwen op het Food Center zullen bestaan uit nieuw te bouwen bedrijfsgebouwen, bestaande bedrijfsgebouwen en bestaande gebouwen met historische waarde, de Markthal en het Koelhuis.
bedrijfsgebouwen Vanwege de zichtbaarheid van de historische gebouwen op het Food Center hebben de nieuwe bedrijfsgebouwen een maximale hoogte van 15 m (inclusief een eventuele dakconstructie ten behoeve van zonnepanelen en dakopbouwen voor trappenhuizen en liften die toegang bieden tot de parkeerdaken) zodat de Markthal met een nokhoogte van 23 m en het Koelhuis met een nokhoogte van 22 m hoogteaccenten vormen en zichtbaar blijven vanuit de omgeving. De bedrijfsgebouwen hebben over de gehele lengte een continu karakter. Ze zijn opgebouwd uit een plint op de begane grond met daarboven een zone met kantoren en bedrijfsruimten. De plint krijgt een transparant karakter, hier bevinden zich grote toegangsdeuren of transparante puien afgewisseld met dichte penanten. Boven de plint ter plaatse van de kantoren en bedrijfsruimten bevinden zich horizontale raamstroken ten gunste van het continu karakter. Afhankelijk van de locatie hebben de gevels binnen deze principeopbouw verschillende uitwerkingen. Zo verlangt de gevel aan de Handelsstraat gericht op gebruik door bezoekers en handelaren een ander ontwerp dan de gevel aan de Expeditiestraat die vooral in het teken staat van distributie en goede bereikbaarheid voor vrachtverkeer.
Het bedrijfsgebouw tussen de Markthal en het Koelhuis in is bestaand en vormt in opbouw een referentie voor de nieuwe bedrijfsgebouwen met de plint, luifel en middenstuk. Dit bedrijfsgebouw grenst aan de Handelsstraat Zuid en de Expeditiestraat West. De noordkop grenst aan de Handelsstraat Zuid.
omheining Het terrein is niet publiek toegankelijk. Dat betekent dat het terrein omheind wordt door poorten, hekken en geluidsschermen. Daar waar mogelijk zal de omheining bestaan uit gebouwd volume, op andere plekken is de omheining een hekwerk. Toegang tot het terrein wordt geboden middels twee toegangspoorten ten zuiden en ten noorden van het Food Center, zo transparant mogelijk uitgevoerd. Tussen de expeditiestraat en het oostelijk gelegen woongebied wordt een geluidsscherm voorzien.
Zicht op Koelhuis Karel Doormanstraat
verankering in de stad In het Marktkwartier wordt aansluiting gezocht op de Staatsliedenbuurt en Landlust in maatvoering en positionering van de woongebouwen, maar ook in verbindende zichtlijnen. Eenzelfde verankering in de stedelijke context is gezocht in de opzet van het Food Center. Bestaande straten worden voortgezet in de volumevorming van de bedrijfsgebouwen. Zicht op de karaktervolle gebouwen de Markthal en het Koelhuis vanuit de stad wordt door de vormgeving van de bedrijfsgebouwen vanaf verschillende plekken geboden.
Zicht op Markthal Schaepmanstraat Landlust
Staatsliedenbuurt
Zicht op Markthal
De Rijpgracht
accenten Tussen de bedrijfsgebouwen in staan op het Food Center de twee historische accenten de Markthal en het Koelhuis. Bijzondere gebouwen met historische waarde op dit vernieuwde bedrijventerrein. Zij worden in dit beeldkwaliteitsplan accenten genoemd, samen met het entreegebouw aan de noordzijde van het Food Center. Dit gebouw vormt het gezicht van het Food Center aan de noordzijde en verdient om die reden extra aandacht en een alternatieve uitwerking als accent ten opzichte van de bedrijfsgebouwen.
Zicht op Markthal N
verankering in de stad, Food Center
24
mecanoo architecten | food center, beeldkwaliteitsplan, amsterdam
food center * conserverend bestemmingsplan: Ten tijde van de vaststelling van het bestemmingsplan was nog niet zeker of de aangegeven zone langs het Westelijk Marktkanaal binnen de planperiode van 10 jaar zou worden getransformeerd. Voor deze zone is daarom via een conserverende bestemming uitgegaan van de bestaande situatie. Om een eventuele transformatie van deze zone binnen de planperiode echter niet uit te sluiten is daarbij wel een wijzigingsbevoegdheid opgenomen om de bestemming van (delen van) deze gronden alsnog te kunnen omzetten naar een uit te werken bestemming (diagonaal grijs gerarceerd in onderstaande afbeelding). Hierdoor is transformatie naar een gerevitaliseerd bedrijventerrein en/of een nieuw woongebied in deze zone niet uitgesloten binnen het bestemmingsplan. Wanneer het wijzigingsbesluit is genomen zal een beeldkwaliteitsplan voor deze zone kunnen worden uitgewerkt.
diagonaal gearceerd: conserverend bestemmingsplan nader uit te werken* bestaand bedrijfsgebouw
bedrijfsgebouwen accenten omheining
*Disclaimer: In deze tekening, maar ook in verdere tekeningen in dit document waarop de Markthal zichtbaar is, zal ter impressie een klokkentoren worden getoond. Dit betreft een impressie van een nader te bepalen eigentijdse uitwerking van de toren in de verdere ontwikkeling van het ontwerp van de Markthal. Aanpassingen aan het gebouw zullen plaatsvinden in nauwe samenspraak met Monumenten & Archeologie Amsterdam.
Overzicht Food Center Het Food Center bestaat uit drie verschillende architectonische elementen: de bedrijfsgebouwen, accenten en verschillende vormen van omheining. De bedrijfsgebouwen bevinden zich langs handelsstraten en expeditiestraten. De accenten zijn gebouwen op een bijzondere positie of bestaande gebouwen met historische waarde. De omheining bevindt zich logischerwijs langs de randen van het Food Center en bestaat uit poorten, hekken en geluidsschermen. food center, beeldkwaliteitsplan, amsterdam | mecanoo architecten
25
food center
gebouwhoogten
diagonaal gearceerd: conserverend bestemmingsplan nader uit te werken hoogte 9 m.
hoogte 15 m. hoogte 15 m.
bestaand bedrijfsgebouw
hoogte 12 m.
hoogte 15 m.
Gebouwhoogten De hoogte van de bedrijfsgebouwen variëren conform de hoogtematen in de afbeelding. Ten gunste van het afleesbaar houden van de beeldbepalende gebouwen de Markthal en het Koelhuis zijn maximale bouw hoogten vastgesteld en op strategische plekken verlagingen aangegeven ten gunste van zichtlijnen.
26
mecanoo architecten | food center, beeldkwaliteitsplan, amsterdam
hoogte 12 m.
Hoogte 15 meter is bovenkant (parkeer) dak + pergola constructie ten behoeve van zonnepanelen.
food center
zichtlijnen en gebouwcontouren
Ka rel Do orm an str aat
op ht uis c i Z elh Ko Ze eb erg we g
Verlaagd gebouwvolume maakt zicht op het Koelhuis mogelijk vanuit de Karel Doormanstraat en vanaf de Willem de Zwijgerlaan.
Zic ht op Ko elh uis
De Rij pg rac ht
Zic Ma ht o rkt p ha l
Verlaagd gebouwvolume maakt zicht op de Markthal en het Koelhuis mogelijk
Zic Ko ht o elh p uis
Zichtlijnen en gebouwcontouren Zicht op de karaktervolle gebouwen de Markthal en het Koelhuis met de Keith Haring schildering wordt geboden door bedrijfsgebouwen uit te lijnen met straatgevels in de directe stedelijke context en door gebouwvolumes plaatselijk te verlagen.
Zic Ma ht o rkt p ha l
Tw ee de Ke uch en ius str aat
Sc ha ep ma nst raa t
food center, beeldkwaliteitsplan, amsterdam | mecanoo architecten
27
food center Plankaart totaal (schaal 1:2000) Het gehele plangebied behelst meer dan alleen het Food Center met de bedrijfsgebouwen en accenten, maar ook het Marktkwartier met de woongebouwen de wandgebouwen, palazzino's en specials. Beiden zijn hiernaast in de totale plankaart weergegeven.
28
mecanoo architecten | food center, beeldkwaliteitsplan, amsterdam
N
B
+3.14
m
+0.50
m
+0.75 m
m
m
+2.42
m
+1.85 4.0%
m
+1.85
m
+1.85
+1.85 m
m
+1.85
4.0%
4.0%
4.0%
4.0%
+2.74
m
+0.95
m
+0.95 m +0.75 m +0.50
C
A
12.5
m
2.5%
+2.15
+2.09
m
+1.35
m
D +1.86
m
m
m
+1.80
m
2.5%
m
+1.85
+1.85
+1.85
+1.76
m
m
+1.35
m
2.5%
+1.77
+1.35
2.5%
+1.62
m
m
+1.75
+1.35
+1.35
+1.00
+1.00
2.0%
m
m
m
+1.45
+1.00
m
m
P
m
m
+0.55
0.55
m
m
+1.00
+1.00
m
m
E
diagonaal gearceerd: conserverend bestemmingsplan nader uit te werken
food center, beeldkwaliteitsplan, amsterdam | mecanoo architecten 29
P
m
m
+1.35
m
2.5%
+1.35
+1.35
2.5%
+1.00
m
m
m
m
+1.85
+1.85
+1.35
+1.35
m
m
m
+1.00
m
4.0% +1.85 m
+1.85
4.0%
4.0%
+1.85
m
4.0% +1.85
+1.35
+1.35
+1.35
+1.35
m
m
m
m
B'
A'
* Voor het kavel ten westen van de Markthal geldt een conserverend bestemmingsplan, hier is in deze impressie een suggestieve invulling (een bedrijfsgebouw) aan gegeven
Impressie vogelvlucht Food Center, mogelijke interpretatie BKP regels 30 mecanoo architecten | food center, beeldkwaliteitsplan, amsterdam (in de uiteindelijke uitwerking kunnen posities groendaken, parkeerdaken en PV panelen wisselen)
food center, beeldkwaliteitsplan, amsterdam | mecanoo architecten
31
32
mecanoo architecten | food center, beeldkwaliteitsplan, amsterdam
bedrijfsgebouwen bouwenveloppen identiteiten beeldkwaliteit algemeen beeldkwaliteit handelsstraat beeldkwaliteit expeditiestraat beeldkwaliteit westelijk marktkanaal beeldsuggestie gevels beeldkwaliteit materialen hellingbanen parkeerdek bouwregels
food center, beeldkwaliteitsplan, amsterdam | mecanoo architecten
33
bedrijfsgebouwen
bouwenveloppen
bedrijfsgebouwen Bouwenveloppen
Beeldkwaliteit en bouwregels
Het Food Center is onder te verdelen in verschillende bouwenveloppen voor de bedrijfsgebouwen en de accenten. Hiernaast zijn de bedrijfsgebouwen weergegeven, elk met eigen regels en beeldkwaliteitseisen afgestemd op de locatie in het plan.
Voor deze verschillende identiteiten, handel of expeditie, zijn verschillende algemene beeldkwaliteitsregels bepaald die verderop in dit hoofdstuk per identiteit worden toegelicht. Ook zijn er specifieke regels benoemd per bouwenvelop. Deze specifieke regels worden met name ingegeven door de positie van de bouwenvelop in het plan.
Bedrijfsgebouwen
Daken
De nieuwe bedrijfsgebouwen hebben over de gehele lengte een continu karakter. Alle gevels zijn opgebouwd uit een plint op de begane grond met daarboven een zone met kantoor- en bedrijfsruimte. De plint krijgt een transparant karakter, hier bevinden zich grote toegangsdeuren of transparante puien afgewisseld met dichte penanten. Boven de plint ter plaatse van de kantoor- en bedrijfsruimten bevinden zich horizontale raamstroken. Afhankelijk van de locatie hebben de gevels binnen de hierboven omschreven principe-opbouw verschillende uitwerkingen: 1. Langs de Handelsstraat zuid wordt een lange doorlopende luifel aan de gevels toegevoegd. Deze vormt het herkenbare architectonische element dat de bedrijven aan de voor klanten toegankelijke zijde aaneenschakelt. De luifel is ook de plek waar eventuele reclame- uitingen mogelijk zijn: ofwel een op de luifel parallel aan de gevel geplaatste lichtbak/ belettering, ofwel uniform vormgegeven kleinere lichtbakken die dwars op de gevel aan de onderzijde van de luifel kunnen worden aangebracht. 2. De gevels aan expeditiestraten vertonen een wisselend beeld. Deze zullen bestaan uit een transparante zone met toegangsdeuren, truck docks en glaspuien aan de straat en een zone met raamstroken daarboven (gelijk aan de raamstroken in de gevel langs de Handelsstraat).
De toegangsdeuren, truck docks en glaspuien zullen passen binnen eenzelfde maatvoering/ stramien waardoor zij voor elkaar uitwisselbaar zijn. Eenzelfde vormgeving van deze elementen, gezamenlijk met de repetitie van horizontale raamstroken daarboven, zullen rust brengen in het gevelbeeld. Een verhoogde dichte dakrand verbergt (indien er gekozen wordt voor parkeren op het dak in plaats van voor een groen dak of een dak met PV panelen) geparkeerde auto's op het dak en voorkomt hinderlijk licht door koplampen.
De daken worden voor een groot deel benut voor parkeren en PV panelen. In het belang van waterberging en ten behoeve van het zicht vanuit de hogere omringende bebouwing op de daken worden de resterende dakdelen met groen bedekt. De exacte verdeling van parkeerdaken, groene daken en de posities van PV panelen is bij het opstellen van dit beeldkwaliteitsplan nog niet bekend. Op alle daken is één van de genoemde functies of een combinatie van functies mogelijk, behalve voor het dak van het bedrijfsgebouw B3 tussen de Markthal en het Koelhuis. Hier geldt een hoogte restrictie van 12 meter en zal (ook in de toekomst) niet als parkeerdak kunnen worden ingezet. Er kan gekozen worden voor een parkeerdak of een groen dak. Beiden kunnen voorzien worden van PV panelen. Bovenop het parkeerdak kan een pergola constructie worden voorzien die esthetisch functioneert als kroon en dienst doet als draagconstructie voor PV panelen boven de geparkeerde auto's. De daken waarop niet wordt geparkeerd zijn groen (sedum) eventueel in combinatie met PV panelen.
3. De achtergevel aan het Westelijk Marktkanaal is afwijkend omdat hier geen toegangen zijn. Deze gevel is echter goed zichtbaar vanaf de overzijde van het water vanuit het woongebied. Door de toepassing van een aantal grote gevelopeningen wordt voorkomen dat hier een achterkantsituatie ontstaat.
34
mecanoo architecten | food center, beeldkwaliteitsplan, amsterdam
bedrijfsgebouwen
bouwenveloppen 9 15
22 23
Bouwenvelop B2
B3 uit te breiden tot aan gevel A2
Koelgebouw Bouwenv. A2 Markthal Bouwenvelop A1
Bouwenvelop B3
Kopgebouw Bouwenvelop A3
Bouwenvelop B1
23 22 15
15
12
12
15
12
food center, beeldkwaliteitsplan, amsterdam | mecanoo architecten
35
bedrijfsgebouwen
bouwenveloppen
* conserverend bestemmingsplan: Ten tijde van de vaststelling van het bestemmingsplan was nog niet zeker of de aangegeven zone langs het Westelijk Marktkanaal binnen de planperiode van 10 jaar zou worden getransformeerd. Voor deze zone is daarom via een conserverende bestemming uitgegaan van de bestaande situatie. Om een eventuele transformatie van deze zone binnen de planperiode echter niet uit te sluiten is daarbij wel een wijzigingsbevoegdheid opgenomen om de bestemming van (delen van) deze gronden alsnog te kunnen omzetten naar een uit te werken bestemming (diagonaal grijs gerarceerd in onderstaande afbeelding). Hierdoor is transformatie naar een gerevitaliseerd bedrijventerrein en/of een nieuw woongebied in deze zone niet uitgesloten binnen het bestemmingsplan. Wanneer het wijzigingsbesluit is genomen zal een beeldkwaliteitsplan voor deze zone kunnen worden uitgewerkt.
diagonaal gearceerd: conserverend bestemmingsplan nader uit te werken*
bouwenvelop B2 staat 8 meter vrij van de kade
Bouwenvelop B2
bestaand bedrijfsgebouw
Bouwenvelop B3
Bouwenvelop B1
Overzicht bouwenveloppen Food Center De bouwenveloppen zijn de nieuwe bedrijfsgebouwen langs het Oostelijk Marktkanaal en langs het Westelijk Marktkanaal, bouwenvelop B1 en B2. Beiden met hun eigen kenmerken vanwege de ligging aan de Expeditiestraat, Handelsstraat of de waterkant. Bouwenvelop B3 is het bestaande bedrijfsgebouw tussen de Markthal en het Koelhuis in.
36
mecanoo architecten | food center, beeldkwaliteitsplan, amsterdam
bedrijfsgebouwen
identiteiten al na a tk ark M ijk tel s We
Westelijk Marktkanaal
No en ord tre eli e jke
Handelsstraat noord
diagonaal gearceerd: conserverend bestemmingsplan nader uit te werken* bestaand bedrijfsgebouw
Expeditiestraat west Handelsstraat zuid
er em n rk We
Handelsstraat zuid
er ek o z Be
Zu ide lijk ee ntr ee
ren rke a sp
Expeditiestraat oost
al na a k t ark M ijk tel s Oo
ren rke a sp
Overzicht Food Center Het Food Center is een efficiënt ingericht bedrijventerrein gericht op distributie, handel en kennis. De nieuwe bedrijfsgebouwen volgen de contouren van de kavelgrenzen met aan de westzijde bebouwing met een margestrook van 8m van de kavelgrens/ waterkant af en aan de oostzijde bebouwing op voldoende afstand van de kavelgrens om de Expeditiestraat en insteken van vrachtverkeer mogelijk te maken. De centraal gelegen Handelsstraat is gericht op kleiner verkeer en bezoek van handelaren en vraagt een andere aanpak dan de expeditiestraat. De zuidelijke entree grenst aan de woongebouwen van het Marktkwartier en de Noordelijke entree vormt de hoofdentree voor vrachtverkeer en werknemers. Allen architectonische identiteiten die in dit hoofdstuk een specifieke omschrijving en uitwerking krijgen. food center, beeldkwaliteitsplan, amsterdam | mecanoo architecten
37
(max. bouwhoogte is inclusief dakopbouwen voor trappenhuizen en liften die toegang bieden tot de parkeerdaken)
plint max. 5m
midden
top max. 4m
beeldkwaliteit algemeen
totaal 15 m max. bouwhoogte
15 m max. bouwhoogte
bedrijfsgebouwen
1. Gebouwhoogte De gebouwhoogte van de bedrijfsgebouwen is maximaal 15m hoog, dit is inclusief dakopbouwen t.b.v. trappen en liften die toegang bieden tot de parkeerdaken. De basishoogte is daardoor altijd lager dan de accenten de Markthal en het Koelhuis. Verspringende hoogtes van dakranden zijn niet toegestaan. Een bouwenvelop heeft één doorgaande hoogte.
2. Gebouwopbouw De bedrijfsgebouwen bestaan uit een verticale verdeling van verschillende zones, namelijk de plint, het midden en de top. De plint is transparant met grote openingen afgewisseld met dichte penanten. Het midden kenmerkt zich door meer dichte vlakken met horizontaal georiënteerde kleinere gevelopeningen. De top is niet verplicht, maar kan een toevoeging zijn in de vorm van een dakconstructie boven het parkeerdek waarop zonnenpanelen worden bevestigd.
verhoogde dichte borstwering ter voorkoming hinderlijke lichtstralen koplampen minimaal 1,5 m hoog
Referentie: Retail park square Westermaat Hengelo, Mecanoo architecten
top: maximale hoogte 15 m
midden
plint: vaste hoogtemaat rondom min. 4 m, max. 5 m
Transparante plint met daarboven een dichter gevelvlak met horizontale raamstroken. De signing is hier in vergelijking met het Food Center te groot. 38
mecanoo architecten | food center, beeldkwaliteitsplan, amsterdam
gestippeld: trappenhuizen (en liften) die toegang bieden tot de parkeerdaken
midden
plint
beeldkwaliteit handelsstraat
luifel voorzien van signing
signing, zelfde breedtemaat als de gevelinvullingen van de bedrijfsunits kozijn beglaasd
kozijn met draai-kiep raam
kozijn half transparant
kozijn met rooster
midden
plint
top
een diversiteit aan gevelinvullingen per bedrijfsunit zijn mogelijk; alle invullingen hebben dezelfde hoogte/breedte maatvoering. Minimaal 30% van de lengte van het gebouw is voorzien van gevelopeningen en / of transparante elementen trappenhuis half transparant
midden
top
bedrijfsgebouwen
gevelopeningen in plint
plint
signing
dubbele schuifdeuren
enkele entreedeur
gesloten overheaddeur geveldeel met loopdeur
dubbele entreedeuren
beglaasde gevelpui
dichte overheaddeur
overheaddeur volledig glas
overheaddeur met glasstrook
1. Gevelopbouw Handelsstraat De plint is zoveel mogelijk transparant en uitnodigend als een praktische bedrijfsvoering toelaat. Daarboven bevindt zich een doorgaande luifel op overstek (kolomvrij). Boven de luifel bevindt zich, in hetzelfde vlak als de plint, de gevel van de kantoren / bedrijfsruimten met minimaal 30% (per stramien) en een minimale hoogte van 1,5 m, aan gevelopeningen transparant, half-transparant of met roosters in horizontale stroken. Bovenop het dak is een constructie mogelijk (de top) die aansluit bij de architectuur van het gebouw. Deze verhoogde constructie is alleen mogelijk indien er op het dak wordt geparkeerd en deze constructie het parkeerdek van PV panelen boven de parkeervelden voorziet. De gevel aan de Handelsstraat is tevens voorzien van trappenhuizen die toegang bieden tot de parkeerdaken. De trappenhuizen zijn omkleed met een half transparant gevel materiaal zoals Reglit waardoor zij 's avonds oplichten. Referentie: Villa Industria Hilversum, Mecanoo
Translucente trappenhuizen verlichten het bedrijventerrein in de de avonduren
Referentie: La Ascension del Senor Sevilla, AGi Architect
Doorgaande luifel op overstek (kolomvrij)
dieptemaat trappenhuizen is kleiner of gelijk aan de dieptemaat luifel
Gelijkmatige verdeling trappenhuizen met terugkerende h.o.h. maat, hiermee wordt de gevel geritmeerd om daarmee schaal in het grote volume aan te brengen
Referentie: Longgang Cultural Centre Shenzen, Mecanoo
Horizontale raamstroken in metalen gevel
De luifel, trappenhuizen en gevelopeningen bepalen de plastiek van de bedrijfsgebouwen
food center, beeldkwaliteitsplan, amsterdam | mecanoo architecten
39
bedrijfsgebouwen
beeldkwaliteit expeditiestraat
terugliggend gevelvlak in hetzelfde materiaal als de plint kozijn met rooster
kozijn half transparant
kozijn beglaasd
plint
midden
top
kozijn met draai-kiep raam
gesloten geveldeel
dockshelter
overheaddeur met loopdeur
1. Gebouwopbouw Expeditiestraat De plint is voorzien van grote openingen t.b.v. loadingdocks en/of sectionaaldeuren voorzien van transparantie (zoveel mogelijk transparantie als een praktische bedrijfsvoering toelaat). Deze worden afgewisseld met dichte geveldelen en penanten. De gevelinvulling van een unit is nader te bepalen door de individuele bedrijven en hun behoeften. De verschillende invullingen zorgen voor een afwisselend beeld. In de zone boven de plint bevindt zich een dichtere gevel in hetzelfde vlak als de plint met gevelopeningen in horizontale stroken (minimaal 30% per stramien, minimale hoogte gevelopeningen van 1,5 m), kozijnen met ramen, roosters, half transparante ramen en draai-kiep ramen. Terugliggende gevelvlakken, in hetzelfde materiaal als de plint, aan de uiteinden van de pergolaconstructie op het dak zorgen voor ritmiek en schaalverkleining van de gevellengte. Referentie: Natures Pride Maasdijk, Paul de Ruiter architecten
Referentie: onbekend
top: maximale hoogte 15 m
midden
plint: vaste hoogtemaat min. 4 m, max. 5 m
Functionele plint met ruimte voor truck dock en/of sectionaaldeuren. Daarboven, in hetzelfde gevelvlak als de plint, een gevel met horizontale raamstroken. 40
mecanoo architecten | food center, beeldkwaliteitsplan, amsterdam
bedrijfsgebouwen
beeldkwaliteit westelijk marktkanaal
plint
midden
Referentie: Ziekenhuis Oldenzaal, IAA Architecten
1. Gebouwopbouw Westelijk Marktkanaal Ten gunste van het zicht vanaf de Willem de Zwijgerlaan is de plint van de bedrijfsgebouwen aan het Westelijk Marktkanaal steenachtig, voorzien van minimaal één groot venster (zoveel mogelijk transparantie als een praktische bedrijfsvoering toelaat). Daarboven bevindt zich een metalen gevel met reliëf. Een ritme van terugliggende en / of naar voren springende vlakken die zorgen voor tectoniek en schaalverkleining van de gevellengte wordt nagestreefd. Referentie: Zwembad Culemborg, Slangen+Koenis
Referentie: Vorwerk Uster, Spillmann Echsle Architekten
top: maximale hoogte 15 m
midden
plint: vaste hoogtemaat min. 3 m, max. 5 m
Langs de kade van het Westelijk Marktkanaal wordt extra aandacht aan het ontwerp van de gevel verwacht. Om het beeld van dichte bedrijfshallen te voorkomen is minimaal één groot venster vereist.
Een steenachtige plint met daarboven een hoogwaardige metalen gevel en incidenteel grote gevelopeningen.
al ana k t ark km j i l ste we
food center, beeldkwaliteitsplan, amsterdam | mecanoo architecten
41
bedrijfsgebouwen
beeld suggestie gevels
midden
15 m.
top
plint
Expeditiestraat gevel (oostelijk Marktkanaal) - Opbouw: plint - midden - top, totale hoogte 15 m, voorzien van voldoende gevelopeningen en diversiteit in gevelopeningen - De 'top' (pergolaconstructie voorzien van PV panelen) wordt plaatselijk onderbroken ten gunste van doorzicht op de Markthal en het Koelhuis - Terugliggende gevelvlakken, in hetzelfde materiaal als de plint, aan de uiteinden van de pergolaconstructie op het dak zorgen voor ritmiek en schaalverkleining van de gevellengte
midden
15 m.
top
plint
Handelsstraat gevel - Opbouw: plint - midden - top, totale hoogte 15 m, voorzien van voldoende gevelopeningen en diversiteit in gevelopeningen - De 'top' (pergolaconstructie voorzien van PV panelen) wordt plaatselijk onderbroken - Transparante trappenhuizen aan de uiteinden van de pergolaconstructie op het dak zorgen voor ritmiek en schaalverkleining van de gevellengte
42
mecanoo architecten | food center, beeldkwaliteitsplan, amsterdam
food center, beeldkwaliteitsplan, amsterdam | mecanoo architecten
43
midden
beeld suggestie gevels
15 m.
bedrijfsgebouwen
plint
Gevel westelijk Marktkanaal - Opbouw: plint en midden, totale hoogte 15 meter (ter plaatse van doorzicht op Koelhuis hoogte 9 meter), voorzien van minimaal één groot venster - De lengte van de gevel wordt doorbroken door de gevel op te knippen in meerdere delen voorzien van een eigen esthetiek (patroon) in hetzelfde materiaal (metaal - aluminium) in dezelfde kleur. - Terugliggende penanten (ca. 20 cm), refererend aan de naar voren komende entrees in het aan de overkant van de Willem de Zwijgerlaan liggende bouwblok Bloom, zorgen voor tectoniek in de gevel en schaalverkleining van de gevellengte.
Referentie: gevel bouwblok Bloom, Willem de Zwijgerlaan
44
mecanoo architecten | food center, beeldkwaliteitsplan, amsterdam
Materiaal en gevelreferenties; een verscheidenheid aan patronen van één materiaal en één kleur
Lager gebouwvolume ten behoeve van doorzicht op het Koelhuis vanaf de Willem de Zwijgerlaan
Hier geldt een conserverend bestemmingsplan, dit is het bestaande volume van Bidfood.
9 m.
Bedrijfsnaam
Materiaal en gevelreferenties; een verscheidenheid aan patronen van één materiaal en één kleur
food center, beeldkwaliteitsplan, amsterdam | mecanoo architecten
45
bedrijfsgebouwen
beeldkwaliteit materialen
Kleurenpallet gevelmaterialen: natuurlijke lichte aardetinten
Materiaal 'top' bedrijfsgebouwen: Daken van de bedrijfsgebouwen zijn in beginsel groen (sedum), PV panelen bevinden zich op groene daken, of op een lichte (pergola) staalconstructie boven de parkeervelden.
Materiaal 'midden' bedrijfsgebouwen: Hoogwaardige materialen, metalen platen met een zichtbaar patroon voor de middenzone
Materiaal 'plint' bedrijfsgebouwen: Hoogwaardige materialen, steenachtig met natuurlijke lichte aardetinten
46
mecanoo architecten | food center, beeldkwaliteitsplan, amsterdam
bedrijfsgebouwen
hellingbanen parkeerdek
hellingbaan noordzijde Food Center bouwenvelop A3
zichtlijn vanuit de Isaac Gogelweg en de Waterpoortweg
geen open constructie onder de hellingbaan ter voorkoming van verrommeling (hellingbaan noord bouwenvelop A3) hellingbaan zuidzijde B1 1. Hellingbanen parkeerdak Er bevinden zich twee hellingbanen op het Food Center die toegang bieden tot het parkeerdak. Aan de zuidzijde van bouwenvelop bedrijfsgebouw 1 (B1) bevindt zich een hellingbaan t.b.v. het bezoekersparkeren voor het Marktkwartier en de Markthal op het dak van bouwenvelop B1. De hellingbaan vormt onderdeel van het ontwerp van bouwenvelop B1. Aan de noordzijde van het Food Center bevindt zich een hellingbaan die toegang biedt tot het parkeerdak bestemd voor werknemers parkeren. Deze hellingbaan vormt onderdeel van bouwenvelop accent 3 (A3). Deze hellingbaan heeft geen open constructie onder de hellingbaan, maar een gesloten gevel in hetzelfde gevelmateriaal als bouwenvelop A3 en vormt daarmee onderdeel van de architectuur van bouwenvelop A3. De dichte gevel onder de hellingbaan voorkomt verrommeling onder de hellingbaan, met name van belang door de in de afbeelding hierboven aangegeven zichtlijn vanuit de Isaac Gogelweg en de Waterpoortweg. Indien andere bouwenveloppen in het plan (bijvoorbeeld bouwenvelop B2) worden voorzien van een parkeerdak, dan dient de toegang tot het dak te worden opgelost binnen het eigen bouwvolume met een dichte gevel onder de hellingbaan.
Een open constructie onder de hellingbaan is niet toegestaan. Alle hellingbanen die toegang bieden tot parkeerdaken hebben een dichte borstwering van minimaal 1,5 meter hoogte ter voorkoming hinderlijke lichtstralen van koplampen.
een dichte gevel in hetzelfde materiaal als bouwenvelop A3 voorkomt verrommeling
food center, beeldkwaliteitsplan, amsterdam | mecanoo architecten
47
bedrijfsgebouwen
hellingbanen parkeerdek
2. Hellingbaan parkeerdek zuid Aan de zuidzijde van bouwenvelop bedrijfsgebouw 1 (B1) bevindt zich een hellingbaan t.b.v. het bezoekersparkeren voor het Marktkwartier en de Markthal op het dak van bouwenvelop B1. De hellingbaan vormt onderdeel van het ontwerp van bouwenvelop B1. De hellingbaan heeft net als het gebouw B1 een dichte borstwering ter voorkoming geluid en lichthinder. De hellingbaan hoeft geen fysiek onderdeel te vormen van het gebouwvolume. Een slagboom en ticketautomaat bevinden zich bovenaan de hellingbaan om een rij van auto's en opstoppingen op maaiveldniveau te voorkomen. Onder de hellingbaan is ruimte voor een overdekte fietsenstalling voor bezoekers aan de Markthal.
he ach f truc ter k ro en ute tre el an g
r nte d Ce Foo
fietsenstalling Markthal onder hellingbaan 848 fietsen, 54 scooters (ca. 850 m2)
s
ddaamm stteerr Ams
heftruck route in rood tussen hellingbaan en bedrijfsgebouw B1
De ruimte onder de hellingbaan kan worden benut als gebouwde fietsenstalling voor bezoekers aan de Markthal. bezoekers parkeren op dak bedrijfsgebouw
heftruckroute (rood gestippeld)
P he ach f truc ter k ro en ute tre el an g entree
s
parkeerdak
d Foo
ddaamm sstteerr m A ter Cen
heftruck route in rood tussen hellingbaan en bedrijfsgebouw B1 fie
tse
rs
voetgangers Markthal voetgangers Marktkwartier
zichtbaarheid vanuit de openbare ruimte van het Marktkwartier van de entree naar het parkeerdak, de hellingbaan en de fietsenstalling is belangrijk bij de verdere uitwerking van het ontwerp van het woongebouw
Het parkeerdak is voor voetgangers te bereiken via een eigen entree / trappenhuis als onderdeel van bedrijfsgebouw B1 in dezelfde (half)transparante architectuur als de trappenhuizen aan de Handelsstraatgevel. Het (half)transparante karakter laat de entree oplichten in de avond. 48
mecanoo architecten | food center, beeldkwaliteitsplan, amsterdam
hellingbaan naar parkeerdak expeditieroute
Een expeditieroute langs het oostelijk marktkanaal, hellingbaan naar het parkeerdak en een heftruckroute onder de hellingbaan door.
bedrijfsgebouwen
verbindingsbrug
1. Verbindingsbrug Net als de noordelijke hellingbaan vormt ook de verbindingsbrug in het Food Center onderdeel van het ontwerp van de bijbehorende bouwenvelop A3 / B1. De verbindingsbrug heeft geen tussensteunpunt en overspant in één keer van bouwenvelop A3 naar bouwenvelop B1. De borstweringen van de verbindingsbrug worden gevormd door twee industrieel ogende stalen vakwerkliggers die vanaf de buitenzijde in het zicht zijn en qua uiterlijk en kleur afwijken van de gevels van bouwenveloppen A3 en B1. Zij vertonen gelijkenis met de leidingbruggen op het terrein van het Food Center die eveneens met behulp van stalen vakwerkliggers de straten overbruggen. 2. Omheining en aansluiting op hellingbaan De omheining van het Food Center verloopt in een slagboom die toegang biedt tot de hellingbaan naar de daken bestemd voor het werknemers parkeren.
borstwering hellingbaan in hetzelfde materiaal als de gevel van accent A3
Referentie: brug Maaslandziekenhuis, Sittard, ipv Delft
omheining Food Center verloopt in slaboom en borstwering hellingbaan
verbindingsbrug overspant straat d.m.v. twee stalen vakwerkliggers (zichtwerk)
fietsenstalling medewerkers in zone naast hellingbaan verbindingsbrug tussen bouwenvelop accent A3 en bouwenvelop bedrijfsgebouw B1
Een expeditieroute langs het oostelijk marktkanaal, hellingbaan naar het parkeerdak en een heftruckroute onder de hellingbaan door.
Referentie: Lunetbruggen, Schalkwijk, Arc2 architecten
food center, beeldkwaliteitsplan, amsterdam | mecanoo architecten
49
bedrijfsgebouwen
bouwregels bouwenvelop B1
+/-
40
m +/-
11
0m
+/-
max. 12 m
+/-
Bouwenvelop B1
+/-
50
0m
35
m
rd oo tn a a str els nd a H
id zu at a r st els nd a H
Bouwenvelop B1 Bouwenvelop B1 bevindt zich aan de oostzijde van het Food Center tussen de Handelsstraat zuid en de Expeditiestraat oost.
t os to aa r t ies dit pe x E
Gevelprincipes
De gevel aan de Handelsstraat zal een uitnodigender uitstraling hebben dan de gevel aan de Expeditiestraat. Hier staan bezoek en handel centraal. Transparante puien onder een grote luifel met reclame uitingen bepalen het gevelbeeld aan deze zijde. De gevel aan de Expeditiestraat staat in het teken van functionaliteit. Loading docks en sectionaaldeuren zullen hier het gevelbeeld bepalen. De gevels zijn ingedeeld in een plint, midden en top, waarbij de top optioneel is.
Principe opbouw
top midden
plint min. 4 m en max. 5 m rondom gelijke hoogte
50
mecanoo architecten | food center, beeldkwaliteitsplan, amsterdam
75
m
bedrijfsgebouwen
bouwregels bouwenvelop B1
parkeren voor bezoekers op dak
e
scheiding tussen bezoekers en werknemers parkeren
Bouwregels bouwenvelop B1 Gevelprincipes: handelsstraat en expeditiestraat Bouwenvelop B1 bevindt zich aan zowel de Handelsstraat als de Expeditiestraat. De Handelsstraat heeft een uitnodigend karakter door een hoge mate aan transparantie in de plint en een grote luifel met reclame mogelijkheid. De Expeditiestraat is meer functioneel van aard en heeft sectionaaldeuren en truck docks in het gevelbeeld. Trafo's en andere installaties worden inpandig (binnen de volumes) opgelost en meegenomen in het architectonisch ontwerp.
Bouwhoogte:
Bouwenvelop specifiek:
id Zu
midden: minimaal 30% raamopeningen in horizontale stroken
parkeren voor werknemers op dak
doorlopende luifel op overstek (kolomvrij) gebouw en luifel zijn uniform vormgegeven
top: dakconstructie met zonnepanelen
at tra ies
plint: transparante plint met grote openingen afgewisseld met dichte penanten min. 4 m en max. 5 m hoog
de gevel heeft een continu karakter st
oo
id
zu at
it
d pe
tre en
i tel
s
Oo
Ex
ra sst
el
nd
Ha
Informatie bouwenvelop Gevelprincipes: Afmetingen:
kan
rkt
a jk M
ke elij
aal
trappenhuizen (met liften) die toegang bieden tot de parkeerdaken minder diep dan luifel omkleedt met half transparant gevel materiaal gelijke onderlinge afstand
signing, zelfde breedtemaat als de gevelinvullingen van de bedrijfsunits
handelsstraat en expeditiestraat zie afbeelding bouwenvelop, lengte ca. 425 m, diepte totaal ca. 150 m, maximale diepte bedrijf ca. 50 m maximale bouwhoogte 15 m (incl. top) hoogte plint rondom hetzelfde, minimaal 4 m, maximaal 5 m (hoogten gemeten t.o.v. maaiveldaansluiting Handelsstraat) - bouwenvelop B1 is op het volledige dak voorzien van parkeerplaatsen. Het dak biedt plaats aan bezoekers parkeerplaatsen voor de Markthal en het Marktkwartier (bezoekers woningen) en werknemers parkeerplaatsen*. Een fysieke scheiding tussen werknemers en bezoekers wordt voorzien tot dakrandhoogte in hetzelfde materiaal als de gevels. - toegang tot het dak voor autoverkeer wordt via twee aparte hellingbanen geboden. Eén van de hellingbanen is onderdeel van deze bouwenvelop, de hellingbaan ten behoeve van het bezoekersparkeren aan de zuidelijke kopgevel. Toegang tot het parkeerdek voor werknemers wordt via een brugverbinding met bouwenvelop A3 geboden. - bouwenvelop B1 is aan de Handelsstraat voorzien van meerdere trappenhuizen die toegang bieden tot de parkeerdaken. - boven het parkeerdek kan een constructie t.b.v. PV panelen worden geplaatst. - indien in de verdere uitwerking blijkt dat er toch niet op dit dak wordt geparkeerd, dan wordt bouwenvelop B1 voorzien van een groen (sedum) dak eventueel in combinatie met PV panelen. - installaties worden opgenomen in het gebouwvolume.