05-08-2024 Raadsinformatiebrief voortgang aanpak dierenmishandeling.pdf

Raadsinformatiebrief Afdoening toezegging

Aan: Datum Portefeuille(s) Portefeuillehouder(s): Behandeld door Onderwerp

De leden van de gemeenteraad van Amsterdam 5 augustus 2024 Openbare Orde en Veiligheid, Dierenwelzijn F. Halsema en D. de Jager OOV, secretariaatoov@amsterdam.nl Afdoening toezegging TA2023-001420 uit de commissievergadering van 23 november 2023

Geachte leden van de gemeenteraad, In uw vergadering van 23 november 2023 heb ik op vragen van de raadsleden Bakker (PvdD), Abdi (PvdA) en Nadif (GroenLinks) toegezegd om in Q1 2024 de leden een voortgangsbrief over de aanpak van dierenmishandeling te sturen. Daarbij zou ook specifiek aandacht worden besteed aan het feit dat dierenmishandeling een vroegindicator kan zijn voor andere vormen van mishandeling. Middels deze brief, met excuses voor de vertraging, kom ik deze toezegging na en beschouw de toezegging dan ook als afgedaan. Belang van een gezonde en vriendelijke omgang met dieren Amsterdam heeft dierenwelzijn hoog in het vaandel staan (Agenda Dieren 2024-2026, vastgesteld gemeenteraad 26 juni 2024). Door de aanwezigheid van dieren kunnen Amsterdammers gezond leven en ervaren Amsterdammers welzijn en steun. Niet alleen heeft de helft (45%) van de Nederlandse huishoudens één of meer huisdieren1, ook niet-huisdiereigenaren komen in aanraking met de dieren. Denk aan gezelschapsdieren in de openbare ruimte, dieren die worden ingezet voor sport en ontspanning, vee en de wild levende dieren. Naar al deze type dieren toe, heeft een ieder een zorgplicht. Deze zorgplicht is per wet geregeld, juist omdat dieren hun eigen intrinsieke waarde hebben.

Met de zorgplicht wordt bedoeld dat (i) dieren naar hun behoeftes worden verzorgd en (ii) dat door een ieder hulp wordt geboden aan dieren bij acuut gevaar of aan dieren die in hun vrijheden worden beperkt. Voor dit laatste is meldpunt 144 ingericht. Uitvoering zorgplicht: meldpunt 144 Binnen de Nationale Politie is de aanpak van verwaarlozing- en mishandeling van dieren, zedendelicten met dieren, evenals de noodhulp aan dieren, geborgd binnen het reguliere politiewerk. De werkzaamheden zijn verankerd in het basisteam. Dierenwelzijn behoort tot de generieke taak van alle medewerkers van het basisteam. Om deze taak zo goed mogelijk uit te voeren, zijn er politiemensen extra getraind als themahouders Dieren binnen Criminaliteit & GGP (DCG): ook wel de dierenpolitie genoemd. Themahouders DCG werken binnen de basisteams van de politie. De werkzaamheden richten zich op de handhaving van de diergerelateerde criminaliteit 1

Dibevo - Dibevo (meting 2023). Bijna een kwart van de huishoudens (23%) is in het bezit van een of meer katten. Op de tweede plaats (18 %) staat de hond

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 5 augustus 2024 Pagina 2 van 6

en problematiek. Voor een deel komen de werkzaamheden voort uit meldingen (144, online en fysiek), voor een deel uit zelf geconstateerde feiten. Themahouders coördineren DCG-meldingen binnen hun werkgebied en werken zelfstandig en in teamverband aan zaken waarin DCG kennis nodig is. Daarnaast stimuleren en ondersteunen zij de collega’s binnen de basispolitiezorg bij het zelfstandig oppakken en afwerken van DCG werk. Centraal meldpunt: 144 Het landelijk meldpunt 144 is bedoeld als toegangspoort voor de keten hulpverlening en handhaving dieren. Hierbij heeft het meldpunt als hoofdtaak om alle binnenkomende meldingen te triageren. Het triageren vertaalt zich in het aannemen van telefonische en schriftelijke meldingen en het uitvragen van informatie. De bij het meldpunt aangeboden meldingen zijn divers van aard, waaronder verzoeken om hulp of noodhulp voor een dier, verzoeken om handhavingsacties of informatieve vragen. Het aanbod is hierbij sterk seizoensgebonden; in de zomermaanden zijn er substantieel meer meldingen dan in de wintermaanden. Mogelijke verklaringen hiervoor kunnen zijn dat dieren worden achtergelaten (gedumpt) in verband met vakantie, dieren die in warme auto’s achterblijven, dieren op hete en zonnige balkons en meer bijtincidenten omdat er meer mensen op straat zijn. Het landelijke meldpunt is nu ingericht met 11 fte.

Deze financiering komt nog uit het jaar 2011. Inmiddels is deze inrichting onvoldoende gebleken om het huidige aanbod aan te kunnen, zeker gelet op de diversiteit van de meldingen en de informatievragen. Dat heeft dan ook effect op de dienstverlening en vraagt om een heroverweging op het aantal fte. Is er sprake van mishandeling, dan is de politie aan zet. Bij verwaarlozing de Landelijke Inspectiedienst Dierenbescherming (LID). Gaat het om vee, dan wordt de Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA) ingezet. De inbeslagname wordt weer vaak door de Rijksdienst voor Ondernemend Nederland (RVO) uitgevoerd. Daarmee ligt de verantwoordelijkheid dus bij verschillende organisaties en bij verschillende ministeries. Het college vindt het belangrijk dat de versplintering en herbezinning op capaciteit als zorg wordt geadresseerd. Aangezien de gemeente geen handhavingsbevoegdheid heeft op de naleving van de Wet Dieren, is de gemeente afhankelijk van een adequate landelijke opvolging. Daarom is het belangrijk dat deze zaken landelijk goed geborgd zijn. De burgemeester zal deze zorg adresseren in het (vooroverleg) LOVP2 en de wethouder Dierenwelzijn zal deze zorg meenemen in het nog te plannen bestuurlijke gesprek dat met de minister(s) zal plaatsvinden naar aanleiding van diverse thema’s uit de Agenda Dieren 2024-2026.

Binnen de politie heeft de landelijk portefeuillehouder verantwoordelijk voor het thema dieren nadrukkelijk aandacht gevraagd voor (de capaciteit en het hoge aantal meldingen bij) het meldpunt; vanuit de Eenheid Amsterdam wordt dit signaal herkend en gesteund.

2

Landelijk Overleg Veiligheid en Politie.

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 5 augustus 2024 Pagina 3 van 6

Aantal meldingen Zoals hierboven omschreven worden meldingen verwerkt door allerlei verschillende instanties. Naast de politie is ook de NVWA, de RVO en de LID betrokken. Gegevens zijn daardoor versnipperd en trends zijn daardoor lastig op te merken en te duiden. Voor wat betreft het aantal meldingen ziet de Politie Eenheid Amsterdam echter wel een toename, zie de tabel hieronder.

Jaar 2019 2020 2021 2022 2023

Eenheid Amsterdam 1103 1152 1391 1532 1950

Jaar 2019 2020 2021 2022 2023

Stad Amsterdam 843 901 1067 1243 1532

Mogelijke oorzaken stijging aantal meldingen Er is geen eenduidige oorzaak bekend waarom het aantal meldingen zo is toegenomen. Wel zijn er drie mogelijke verklaringen te noemen, die ook worden herkend door zowel de politie als het meldpunt 144. Allereerst (zo blijkt ook uit de asielcijfers) is bekend dat in de Coronaperiode veel huisdieren zijn aangeschaft, waar men nu vanaf wil of die zorgen voor ergernis in de huiselijke sfeer. Er zijn dus meer zogenaamde ‘afstandsdieren’, met veelal complexe (medische/gedrags-) problematiek. Daarnaast zou het meldgedrag hoger kunnen liggen omdat burgers zich (vaker) ergeren aan de dieren van de buren. Tenslotte kan de toename (deels) worden verklaard doordat mensen het meldpunt, mede als gevolg van toegenomen zichtbaarheid van de dierenpolitie op social media, steeds beter vinden. Opvolging van meldingen De politie eenheid Amsterdam geeft aan dat de meldingen in principe binnen komen bij 144. Die zet ze door naar de betreffende, relevante handhavende partij, zoals de NVWA, de LID of het basisteam politie. De gemeente heeft geen handhavingsbevoegdheid als het aankomt op de naleving van Wet Dieren, wel heeft zij een signaleringsfunctie (Raad voor Dierenaangelegenheden, 20223).

Het lukt de politie eenheid Amsterdam vooralsnog, ondanks de toename in het aantal meldingen, om alle meldingen (een uitzondering daargelaten) op te pakken en waar mogelijk tot een verdachte te komen. De themahouders zijn erg betrokken bij het welzijn van dieren en toegewijd om misstanden te bestrijden. Tegelijkertijd ontbreekt het hen aan tijd om ook omvangrijke(re) onderzoeken te doen. De capaciteit binnen de politie staat immers al lange tijd onder druk en zaken als de noodhulp 3

https://www.rda.nl/publicaties/publicaties/2022/03/30/zienswijze-dieren-in-het-huis-van-thorbecke

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 5 augustus 2024 Pagina 4 van 6

(het rijden van 112-meldingen) hebben altijd voorrang. Toch worden sommige van deze zaken opgepakt indien er bijvoorbeeld sprake is van een schrijnende situatie, een omvangrijke zaak en/of politieke of media-aandacht.4 Bespreking in driehoek Vanzelfsprekend is het college geschrokken van de aanzienlijke toename in het aantal meldingen. Tegelijkertijd spreekt het college haar waardering uit dat het de politie, ondanks alle capacitaire uitdagingen, lukt om adequaat te reageren op de meldingen. Naast de eerder in deze brief benoemde toezegging om (landelijk) aandacht te vragen voor de capaciteit en werkwijze van het meldpunt 144, zal ik de toename van het aantal meldingen in het najaar ook bespreken in de driehoek. Ik vind het daarbij belangrijk om antwoord te krijgen op de vraag in hoeverre er (op hoofdlijnen) zicht is op de aard van de meldingen, hoeveel van de opgevolgde meldingen door de politie succesvol worden afgerond, of de politie vanuit de praktijk ook echt het gevoel heeft dat de problematiek is toegenomen en welke mogelijkheden er zijn om de opvolging van meldingen en (daarmee) de aanpak van dierenmishandeling te verbeteren. Ontwikkelingen landelijke wetgeving over het correct houden van dieren In 2021 nam het parlement een wetswijziging van de Partij voor de Dieren aan die het leven van gehouden dieren (veehouderij als voornaamste focus) zou verbeteren.

Met deze aangenomen wetswijziging zouden de vereisten rondom het diervriendelijk houden van dieren per 2024 worden versterkt, bijvoorbeeld door concretere invulling van open normen met daarbij meer focus op het waarborgen van het natuurlijk gedrag van de dieren. Op 1 maart 2024 heeft minister Adema laten weten geen uitvoering te kunnen geven aan deze wetswijziging en heeft een nieuwe variant5 voorgesteld. Als reactie hierop is een initiatiefvoorstel vanuit Partij van de Dieren ingediend én een initiatiefvoorstel vanuit VVD en D66. Die laatste is aangenomen, wat betekent dat de (mildere dan in 2021 aangenomen) wijzigingen per 2040 dienen te zijn doorgevoerd. De politie geeft aan dat de oorspronkelijk (2021) aangenomen wetswijziging geen uitbreiding van het werk zou betekenen, maar dat beschikbare tijd en capaciteit wel een belangrijke factor is. Zoals bekend is er bij de politie sprake van capaciteitstekorten en zijn er meer prioriteiten binnen de basisteams.6 Dierenmishandeling als vroege indicator voor andere strafbare feiten Dierenmishandeling en -verwaarlozing kan een indicator zijn van mishandeling van mensen in de thuissituatie, dus van kindermishandeling en/of partnergeweld. In de campagne geweld tegen vrouwen had het dus een plek kunnen innemen. Dat heeft het niet gekregen omdat de gemeente Amsterdam aansloot bij de landelijke campagne van de ministeries van VWS en J&V.

De campagne boodschap, inclusief vermelding van signalen, werd overgenomen en aangepast naar de lokale context. Wel werd ingezet op het signaleren onder professionals via een training huiselijk geweld. 4

Bijvoorbeeld: Duo aangehouden in onderzoek naar Illegale handel in Pomeriaan-pups | politie.nl Kamerbrief over voorgenomen invulling regelgeving dierwaardige veehouderij | Kamerstuk | Rijksoverheid.nl 6 In dit kader is het ‘position paper politie’ ook relevant waarin aan het nieuwe kabinet in totaal 400 miljoen euro wordt gevraagd, waarvan 200 miljoen om ‘de basis op orde te houden’. Zonder die 200 miljoen nemen de personele capaciteitsproblemen juist toe. Als de basis op orde is (dus geen onderbezetting meer) hebben themahouders ook weer meer tijd en ruimte om de neventaak uit te voeren. 5

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 5 augustus 2024 Pagina 5 van 6

In 2022 is de training ‘Omgaan met huiselijk geweld’ gegeven aan verschillende woningcorporaties uit Amsterdam-Amstelland, gericht op het signaleren van Huiselijk Geweld en Kindermishandeling (HGKM) met onder meer aandacht voor ouderenmishandeling en mensenhandel. De training was speciaal ontwikkeld voor medewerkers van woningcorporaties die achter de voordeur komen, zoals vakmensen, technische medewerkers, huismeesters en onderhoudsmonteurs. In de training is expliciet aandacht besteedt aan dierenmishandeling, aangezien uit onderzoek is gebleken dat in zulke gevallen vaak ook geweld tegen personen aan de orde is. Ook is gebleken dat slachtoffers ongeveer een jaar langer bij hun partner blijven wanneer er huisdieren in het spel zijn . Slachtoffers van huiselijk geweld zoeken soms geen hulp uit angst dat hun dier dan extra mishandeld wordt. Slachtoffers blijven dan in een onveilige thuissituatie totdat er een goede opvang is voor hun huisdier. Daarnaast financiert de gemeente in samenwerking met de Blijf Groep en de organisatie Mendoo dat dieren mee kunnen in de opvang als slachtoffers in de vrouwenopvang worden opgevangen. Dat laatste voorkomt geen dierenmishandeling, maar is wel ondersteunend voor de slachtoffers van huiselijk geweld.

Plek voor vroegsignalering dierenwelzijn in het sociaal domein en huiselijk geweld Voorafgaand aan escalatie gaan subtielere signalen vooraf en dáár zit de kans voor eerdere herkenning en samenwerking tussen dierenwelzijn, de politie, huiselijk geweld en het sociaal domein. Daarom is het naast voorlichting over mishandeling ook belangrijk om de kennis in de welzijns- en hulpverleningsketen te versterken rondom de signalering van vroege zorgen. Vroege zorgen zijn nog klein en zijn dus geen geëscaleerde situatie zoals mishandeling of verwaarlozing. Denk aan vroege zorgen op het gebied van financiën, mobiliteit en de woonsituatie, die mogelijk op termijn een (groot) risico worden bij de omgang met of (medische) verzorging van het dier. Daarom wordt - daar waar organisaties ruimte hebben - een netwerk tussen humane welzijns-, hulpverlenings- en dierenwelzijnsorganisaties opgezet, bedoeld om de vroegsignalering te stimuleren. Dit netwerk richt zich op elkaar leren kennen en kennisdeling, met de verwachting dat daarmee beginnende (sociaal maatschappelijke) problemen klein kunnen blijven en escalatie voor dier en eigenaar zo lang mogelijk worden voorkomen. Zie ook pagina 5 in de afhandeling van motie 057.227 welke humane zorgpartijen hier interesse in hebben geuit.

Voortgang en reflectie op de aanpak van dierenmishandeling De aanpak van dierenmishandeling is met de afhandeling van motie 057.22 (commissie D&C, januari 2024) geïntensiveerd. Hiermee wordt bedoeld dat vanaf 2024 intensiever wordt geïnvesteerd in het vergroten van kennis rondom het signaleren en afhandelen van zorgen over een verstoorde omgang met dieren. Tevens wordt bedoeld dat Veilig Thuis in haar contact met burgers oog heeft voor de aanwezigheid van dieren en dat Veilig Thuis bij verdenkingen van verwaarlozing of geweld richting dieren, contact kan opnemen met de politie en de in Amsterdam gesubsidieerde dierenwelzijnsketen. Ondanks deze specifiek aandacht kan ook Veilig Thuis geen nadere duiding geven over het soort meldingen en de eerder in de brief geconstateerde stijging van het aantal meldingen. Bij de evaluatie van de Agenda Dieren 2024-2026 in 2026, wordt tevens benoemd in hoeverre de intensievere aanpak tot meer vroegsignalering en dus minder escalatie heeft geleid. 7

09012f9780efa3b6 (raadsinformatie.nl)

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 5 augustus 2024 Pagina 6 van 6

Hierbij is het wenselijk dat beter zicht komt op de aard van het soort meldingen (categorieën zorgen van melder), de melder (inwoner, organisatie of professional), in hoeverre de melding tot een daadwerkelijk zorgtraject heeft geleid en in hoeverre de melding tot een daadwerkelijke constatering (overtreding van de wet) heeft geleid. Ik hoop u hiermee voldoende te hebben geïnformeerd.

Met vriendelijke groet, Namens het college van burgemeester en wethouders van de gemeente Amsterdam,

Femke Halsema Burgemeester

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl