03 Kunst en Cultuur, Monumenten en Erfgoed (41) Bijlage 5-210309 Startnot

BIJLAGE 5:

Startnotitie Integraal Toekomstplan OBA 1. Context/aanleiding In de besluitvorming over de begroting 2021 zijn de bezuinigingstaakstelling (structureel € 1,5 miljoen vanaf 2025) en de nieuwe investering in OBA NEXT gekoppeld aan de integrale aanpak voor de Openbare Bibliotheek Amsterdam. De inhoudelijke uitgangspunten voor deze integrale aanpak zijn genoemd in de brief van B&W aan de gemeenteraad van 14 december 2020. Het gaat daarbij om: a. Vernieuwing van de OBA/OBA-organisatie b. Ontwikkelen van gebouw en programmering OBA Next c. Herijking van het huidige vestigingennetwerk (o.a. door combinaties met andere organisaties en voorzieningen) d. Visie op (combinatie van) fysieke en digitale dienstverlening In deze notitie staat beschreven hoe de OBA en de gemeente samen tot een Integraal Toekomstplan voor de OBA willen komen en welke (bestaande) actielijnen de OBA versneld uitwerkt om het hierin genoemde streefbeeld te realiseren. Ook zijn in deze notitie de bestuurlijke kaders en randvoorwaarden (de ontwikkelbegroting) opgenomen waarbinnen het Integrale Toekomstplan past en worden procesafspraken over de planning en de bijbehorende ontwikkelbegroting gemaakt.

2. Doel Integraal Toekomstplan OBA De OBA biedt al ruim 100 jaar laagdrempelige, vertrouwde plekken in de hele stad en inspireert hiermee Amsterdammers om te blijven leren en elkaar te ontmoeten. Een goede spreiding van het aanbod over de stad is essentieel, inclusief bibliotheken in buurten waar de OBA een belangrijke rol vervult voor kwetsbare groepen. De gemeente en de OBA willen de grote waarde die de OBA in de hele stad heeft versterken richting de toekomst en bestendigen voor toekomstige generaties Amsterdammers. Dit kan alleen waargemaakt worden wanneer de OBA ook als organisatie transformeert. De uitgangspunten daarvoor heeft de OBA beschreven in de OBA Beleidsvisie 2019-2022. De afgelopen decennia is de functie van de OBA sterk veranderd als gevolg van veranderingen in de samenleving. Om van waarde te blijven voor de (groeiende) stad en de bewoners zal de OBA ook in de toekomst blijven veranderen. Oorspronkelijk richtte de organisatie zich op het uitlenen van boeken en het verstrekken van informatie. Nu en in de toekomst is er een ander en breder aanbod nodig, waarbij samenwerking met (maatschappelijke) partners noodzakelijk is.

De OBA zal zich de komende jaren richten op drie grote maatschappelijke opgaven die zijn vastgelegd in het Bibliotheekconvenant 2020-2023, dat in oktober 2020 is afgesloten tussen Rijk, provincies, gemeenten en de bibliotheeksector:  een geletterde samenleving- bevorderen van geletterdheid en leesplezier  participatie in de informatiesamenleving - digitale inclusie en digitaal burgerschap  een leven lang ontwikkelen - basisvaardigheden en blijvende inzetbaarheid Naast deze maatschappelijke opgaven zijn het ter beschikking stellen van kennis en informatie en het vrij toegankelijk houden van openbare plekken voor ontmoeting en debat (wettelijke) kerntaken van de OBA.

1

Uitgangspunt voor het ontwikkeltraject is de combinatie van het versneld inzetten van de transformatie van de OBA én het realiseren van de bezuinigstaakstelling vanaf 2025. Het op te leveren plan geeft duidelijkheid hoe en in welke stappen dit gerealiseerd wordt en geeft inzicht in:  de visie op en randvoorwaarden voor het aangaan van samenwerkingsverbanden die het draagvlak onder de huidige buurtvestigingennetwerk van de OBA verbreden  de samenhang met de innovatieve programmering en robuuste partnercoalitie voor OBA NEXT en hoe deze zijn meerwaarde heeft voor het totale vestingennetwerk  een gezond exploitatiemodel, waarbij de activiteiten van de OBA betaald worden vanuit een gezonde financieringsmix die naast de gemeentelijke subsidie bestaat uit eigen inkomsten, coproductie, sponsoring en bijdragen van nationale en internationale fondsen  een OBA-organisatie die is toegerust op het succesvol uitvoeren van al deze taken en activiteiten  de beoogde herijking van het vestigingennetwerk waarin er specifiek wordt gekeken naar de bibliotheek als ‘stadsdeel voorziening’, ‘buurtvestiging’ en ‘kleine buurtvestiging’. Het sluiten van vestigingen kan enkel aan de orde zijn in een samenhangende toekomstvisie met aandacht voor behoeftes van de Amsterdammers met een bijzondere focus op kwetsbare groepen.

3. Bestuurlijke kaders Het Integraal Toekomstplan wordt geschreven binnen de vastgestelde bestuurlijke kaders. Dit zijn de beleidskaders en het financieel kader. Daarbij horen ook afspraken over de planning. Beleidskaders De belangrijkste beleidskaders zijn:  de Wet Stelsel Openbare Bibliotheekvoorzieningen en het Openbaar Bibliotheek Convenant Rijk-IPO-VNG 2020,  Beleidsvisie OBA 2019-2022  Coalitieakkoord gemeente Amsterdam, Hoofdlijnen kunst en cultuur 2021-2024, Agenda Digitale Stad, Strategisch Huisvestingsplan Kunst & Cultuur en Omgevingsvisie 2050 Financieel kader Het financieel kader bestaat uit: - de huidige subsidie (€ 27,6 miljoen in 2021) - de bezuinigingstaakstelling van € 1,5 miljoen structureel vanaf 2025 - de bijdrage voor de exploitatie en programmering van OBA NEXT. In dit financiële kader is geen rekening gehouden met mogelijke aanvullende financiële middelen in verband met de groei van de stad voor het realiseren van een nieuwe OBA-vestiging in grote groeigebieden (bijv. Havenstad. Indien hiervoor gekozen wordt vraagt dit op een later moment afzonderlijke besluitvorming. Planning Het Integrale Toekomstplan OBA zal eind 2021 door de OBA worden opgeleverd en door het college worden aangeboden aan de gemeenteraad. 4. Ontwikkeltraject De door de OBA ingezette transformatie wordt geïntensiveerd en uitgebreid met de bezuinigstaakstelling.

Het ontwikkeltraject wordt uitgewerkt in vier actielijnen die aansluiten op de punten uit de raadsbrief van 14 december 2020. De vieractielijnen zijn: 2

1. 2. 3. 4.

Vernieuwing OBA-organisatie Ontwikkelplan ‘Community Libraries’, inclusief herijking vestigingennetwerk Digitale diensten en programmering “NEXT is nu” Kwartiermakersorganisatie OBA NEXT (doorontwikkeling en voorbereiding concept/gebouw/coalitie OBA NEXT)

Het totale ontwikkeltraject speelt zich af in de periode 2021-2026, waarbij een duidelijke fasering wordt aangehouden. Alle actielijnen zijn reeds of worden in 2021 in gang gezet. Actielijn 1 Transformatie Organisatie OBA Doel: De OBA organisatie is volledig ingericht op de nieuwe taken op het gebied van digitale dienstverlening, innovatie, samenwerking en het realiseren van een gezonde financieringsmix. De veranderende functie van een klassieke bibliotheekfunctie naar een platformorganisatie waar toenemende digitalisering en buurtgericht werken centraal staan vraagt ook om een interne verandering bij de OBA. Deze nieuwe rol vraagt om een ander type organisatie, zowel in structuur als cultuur. De transformatie heeft betrekking op: - een nieuw soort dienstverlening en informatievoorziening van de bibliotheken - het aangaan en bestendigen van maatschappelijke coalities en partners - andere manieren van samenwerking gericht op coalitievorming, gezamenlijke inhoudelijke programmering en het (deels) uit handen geven van programmering - het intensiveren van fondsenwerving en sponsoring, dit moet sterk verankerd zijn binnen de gehele organisatie - de veranderende rol van beheer van de locatie en het geheel aan vestigingen binnen het netwerk van de OBA, de verbinding in de wijk met bewoners en partners.

De impact van de bovengenoemde transformatie is groot voor de medewerkers van de OBA. De reorganisatie wordt dan ook uitgevoerd middels een cultuurplan en een organisatie breed opleidingsplan. Actielijn 2 Ontwikkelplan Community Library, inclusief herijking vestigingennetwerk Doelen: het concept Community Library is OBA-breed ingevoerd. Aan elke OBA vestiging hebben zich één of meer partners verbonden die bijdragen aan de instandhouding en programmering van de vesting. De OBA vestigingen zijn verspreid over de stad, waarbij aandacht is voor behoeftes van Amsterdammers en een bijzondere focus op kwetsbare groepen. Het concept Community Library wordt veel toegepast in de internationale bibliotheekwereld en staat voor buurtgericht werken. Ook de OBA gaat volgens dit principe werken en gaat daar de komende jaren de voorbereidingen voor treffen. In de nieuwe type bibliotheek krijgen samenwerkingspartners de ruimte om programma’s te organiseren. De OBA ontwikkelt daarbij zelf ook programma’s die gericht zijn op participatie. Doel is het versterken van gemeenschappen en met name de ontwikkeling van Amsterdammers die steun nodig hebben bij het volwaardig meedoen aan onze samenleving. De Community Library betekent een ontwikkeling van een klassieke bibliotheek waar de deur alleen maar open is als er OBA-medewerkers aanwezig zijn naar een plek die van de wijk zelf is.

Zo komen de buurtvestigingen (ook in de avonden) beschikbaar voor buurtactiviteiten en worden ze de co-creatie plekken waar de stad om vraagt. Op deze manier worden de maatschappelijke

3

ruimtes zoveel mogelijk gebruikt door en voor de stad en kunnen leden zo veel mogelijk gebruik maken van de faciliteiten. De OBA heeft samen met Hogeschool van Amsterdam en House of Skills een gezamenlijk activiteitenprogramma opgesteld, de Buurtcampus. Deze programmering draait om de versterking van de lokale gemeenschap en stimuleert de opbouw van netwerken binnen stadsdelen. Deze samenwerking is gestart op 1 februari 2021. Het doel is om voor 2023 drie buurtcampussen (Nieuw-West, Zuidoost en Noord) te realiseren en in 2025 in elk stadsdeel een buurcampus te hebben op een OBA locatie. De transformatie naar een Community Library, met meer samenwerkingen en gezamenlijke programmering, betekent dat de personele inzet vanuit de OBA kleiner wordt. Op deze manier wil de OBA een groot deel van de bezuiniging realiseren. Maar dit is naar verwachting niet voldoende. Omdat we te maken hebben met een groeiende stad en dus een groeiende behoefte aan maatschappelijke voorzieningen, moeten de spreiding van de OBA-vestigingen en de aard en omvang van de vestigingen tegen het licht gehouden worden. Bij de herijking van het vestigingennetwerk kunnen keuzes gemaakt worden over onder meer fysieke of digitale dienstverlening (of combinaties daarvan), over de locaties voor grote vestigingen en kleine, flexibele vestigingen (hotspots) en specifieke doelgroepen.

Actielijn 3 Ontwerplap (“NEXT is nu”) Digitale programmering en dienstverlening Doel: De OBA realiseert een nieuw aanbod van digitale producten en programma’s met als uitgangspunt dat alle Amsterdammers kunnen meedoen aan de (digitale) samenleving. De coronacrisis heeft laten zien dat ons dagelijks leven niet in de toekomst, maar nu al grotendeels afhankelijk is van digitale communicatie. Dat betekent dat iedereen moeten kunnen omgaan met deze digitale communicatie. Hierin wil de OBA een belangrijke rol vervullen, met name voor die Amsterdammers die moeite hebben met digitale ontwikkelingen. Samen met CTO Office en Amsterdamse partners werkt de OBA in het Ontwerplab ‘Next is nu’ aan het ontwikkelen van digitale diensten en programma’s. Op deze manier krijgt het programma niet alleen vorm op de locatie van de fysieke OBA NEXT op de Zuidas maar wordt het programma gedeeld binnen het gehele vestigingennetwerk en bereikt het daarmee Amsterdammers uit alle stadsdelen Actielijn 4 Roadmap gebouw en programma OBA Next Doel: De OBA organisatie werkt samen met de gemeente Amsterdam aan de totstandkoming van OBA NEXT, de doorontwikkeling van het concept, de vorming van de partnercoalitie en het realiseren van de publieke plek op Zuidas. De route naar OBA NEXT is beschreven in de Roadmap OBA NEXT.

De komende jaren wordt er gewerkt aan het optimaliseren van samenwerking met partners omtrent het programma en huisvesting. Daarnaast is het van groot belang om de bewoners van de stad bij de doorontwikkeling van het concept te betrekken. Er wordt gezorgd voor een solide projectorganisatie die voor partners, gemeente en ontwikkelaar voldoende geëquipeerd is om de belangen van de toekomstige bewoners van OBA Next te vertegenwoordigen bij de fysieke realisatie van het gebouw. Belangrijkste onderdelen van de roadmap zijn: 1. Partnerships, businessmodel en stakeholders 2. Opzet beheerorganisatie (i.s.m. partners) 3. Doorontwikkeling concept en programmering i.s.m. o.a. European Cultural Foundation, Coalitie Talent (Argan, IMC Weekendschool en Giving Back), Huis van de Journalistiek. 4

4. Realisatie gebouw 5. Ontwikkelbegroting integraal toekomstplan OBA In de brief aan de gemeenteraad van 14 december 2020 heeft het college aangeven de bezuinigingen op de OBA van € 1,5 miljoen te willen uitstellen en de OBA in staat te willen stellen zich klaar te maken voor de toekomst. Hierbij is voorgesteld de middelen te gebruiken die in de jaren 2025 en 2026 zijn begroot voor de exploitatie van het gebouw OBA NEXT (totaal € 8 miljoen). De gemeenteraad heeft met het aannemen van amendement 1420 van de leden Biemond, Nadif, Bosman, Flentge, Boomsma en Veldhuyzen (De bieb blijft) besloten de bezuiniging in 2023 en 2024 te schrappen en deze te dekken uit de vrijvallende exploitatiemiddelen OBA NEXT. Hiermee is € 3 miljoen ingezet. In lijn met de brief van 14 december 2020 wordt voorgesteld de resterende € 5 miljoen de komende periode in te zetten voor de vernieuwing van de OBA en de ontwikkeling van het programma voor OBA NEXT. Hierbij gaat het om gemiddeld € 0,8 miljoen per jaar. In 2021 zullen deze middelen ingezet worden voor het opstellen van het Integraal Toekomstplan OBA, het opzetten van de kwartiersmakersorganisatie voor OBA NEXT en de programmering NEXT is NU. Op basis van het plan zullen jaarlijks afspraken gemaakt worden over de concrete besteding.

Op hoofdlijnen ziet de ontwikkelbegroting er als volgt uit, waarbij de actielijnen 1 en 2 onderdeel zijn van de “uitvoering plan”: Ontwikkelbegroting op hoofdlijnen Opstellen plan Kwartiersmakersorganisatie OBA NEXT Ontwikkeling programma NEXT is NU Uitvoering plan totaal

2021 95.000 272.000 224.000 591.000

2022

2023

2024

2025

2026

272.000 225.000 396.000 893.000

272.000 225.000 396.000 893.000

272.000 225.000 384.000 881.000

272.000 225.000 384.000 881.000

272.000 225.000 364.000 861.000

totaal 95.000 1.632.000 1.349.000 1.924.000 5.000.000

5