025 Nachtvisie Adam_v14DT.pdf

Zelfexpressie en community-expressie

Stemmen voor de nacht #3

Ramon: ‘De nacht heeft mij veel gebracht: vriend­­­­­s­ chappen, inspiratie en verruiming van de geest. Ik heb zes jaar gestudeerd, maar het meest geleerd in de snelkookpan van mijn eigen club Kondo. De kennis, ervaring en de mensen die ik in dat halfjaar heb ontmoet – dat is onbetaalbaar.’ Helena: ‘Het nachtleven heeft me een plek gegeven waar ik volledig mezelf kan zijn. Ik ben niet heel feminien, maar voel me wel vrouw en dat is soms lastig manoeuvreren in het dagelijkse bestaan. In de nacht is daar veel ruimte voor; binnen het genderspectrum is alles mogelijk. Toen ik opgroeide, voelde de cultuur­wereld als ver weg. Door het nachtleven heb ik een plek als maker kunnen vinden door te draaien, evenementen te organiseren en performances te programmeren.’

Bottom-up organisatie Ramon: ‘Het nachtburgemeesterschap is in 2003 opgericht om een brug te slaan tussen het nachtleven en

Toekomst van de nacht

Helena: ‘De nachtcultuur is een plek van zelfexpressie en van community-expressie, maar ook voor traditie en immaterieel erfgoed waarin we samenkomen en rituelen uitvoeren. Zowel creatief als maatschappelijk is het nachtleven dus cultuur.’

25

het stads­bestuur. De focus ligt op de kwaliteit van het nachtleven: hoe kunnen we het beter maken, waar zitten de dilemma’s en hoe kunnen we daar een antwoord op vinden? De stem aan tafel bij de gemeente hebben we dankzij onze voorgangers verworven. We kunnen ons nu meer richten op sociaal-maatschappelijke kwesties als gentrificatie en inclusiviteit. De ambitie is om van Stichting Nachtburgemeester een platform te maken waar de nachtelijke gemeenschap kan helpen bouwen aan een inclusief, divers en levendig nachtleven.’ Helena: ‘We willen meer een bottom-up organisatie worden, zichtbaarder voor de gemeenschap. Bezoekers betalen voor de feesten, zij staan te dansen, dus ze moeten ook wat te zeggen hebben. We hopen dat ze zich gaan zien als meer dan alleen consument, maar als maker van de nacht.’

Stemmen voor de nacht #3

Ramon: ‘In 2017 vond Chicks on a Mission plaats, een conferentie over de vertegenwoordiging van vrouwen in het nachtleven en de veiligheid van vrouwen op de dansvloer. Daar kwam uit dat er een gedragscode moest komen voor clubs, die we ClubEthics hebben genoemd. Uiteindelijk is er meer werk nodig om te realiseren waar je als clubcultuur achter staat. Je hebt workshops en trainingen nodig en een platform waarmee je clubs verantwoordelijk kunt houden voor de afspraken.’ Helena: ‘De eerste clubs hebben zich inmiddels bij het traject aangesloten: AIR, DOKA, Garage Noord en RadioRadio. Ze krijgen twee trainingen: een safer clubbing-workshop en eentje speciaal ontworpen voor de club. Hieruit kan beleid voortkomen over zaken als bedrijfscultuur, architectuur, omgaan met dj’s en hanteren van gastenlijsten. De bedoeling is om een kennisplatform te creëren, waar clubs en evenementen best practices uitwisselen en waar bezoekers meepraten over het beleid in hun favoriete club.’

Ramon: ‘Elke club wil inclusief zijn en veilig voor iedereen, maar overal ontbreekt duidelijk beleid. Als dat er eenmaal is, kun je als bezoeker een club erop aanspreken als het niet goed wordt toegepast.’ Helena: ‘Het is niet de bedoeling om bepaalde clubs op het matje te roepen of publiekelijk te shamen. ClubEthics het is vooral bedoeld om het grotere gesprek te voeren, zodat inclusiviteit echt onderdeel wordt van het DNA van de Amsterdamse clubcultuur.’ Ramon: ‘Ik hoop dat het verplicht wordt om bij het aanvragen van een nachtvergunning na te denken over sociale veiligheid en mee te doen aan het ClubEthicstraject.’ Helena: ‘Het zou tof zijn als er potjes bij de gemeente zijn waar je kunt aanvragen voor het verbeteren van je club op het gebied van duurzaamheid, geluidsoverlast en sociale veiligheid. In het onderzoek naar de gedragscode viel op dat de meeste clubs sociale veiligheid wel willen aanpakken, maar dat er niemand verantwoordelijk voor is. Het zou al veel schelen als er iemand is die dat coördineert.’

Gooi de poorten open Ramon: ‘Ik hoop dat er na de pandemie ruimte ontstaat voor nieuwe nachtmakers en dat de gemeente ruimte biedt voor interessante ideeën en makers wegwijs maakt in het woud van regels en subsidies. Gooi de poorten open en kijk wat er ontstaat. Bied niet alleen fysieke ruimte, maar ook ruimte in de regel­geving.’ Helena: ‘In deze Do It Yourself-cultuur zijn plekken vaak van tijdelijke aard. Ik hoop dat de gemeente meer gaat investeren in duurzame oplossingen.’

Toekomst van de nacht

Gedragscode

Sociale veiligheid verplicht

26

Interview: Gert van Veen en Rolinde Hoorntje, journalisten/schrijvers Gert van Veen en Rolinde Hoorntje schrijven over elektronische muziek en nachtcultuur. Gert berichtte als eerste Nederlandse journalist eind jaren tachtig over house, in de Volkskrant. Met live-act Quazar is hij een van de meest invloedrijke artiesten uit de geschiedenis van de Nederlandse house. Daarnaast was hij oprichter van Studio 80 en is hij eigenaar van het Welcome to the Future Festival. Rolinde is muziekjournalist en recensent voor NRC en schreef de roman De Club over de Amster­ damse nachtcultuur. Beiden schreven mee aan Mary Go Wild, het bekroonde boek over de eerste 25 jaar dance in Nederland.

Gert: ‘In Van Dale staat: “Cultuur is het geheel van normen, waarden, tradities, regels, kunstuitingen enz. van een land, volk of groep.” De nachtcultuur kent heel veel kunstuitingen, creatieve expressies van jongere generaties. Evenementen zijn een gesamtkunstwerk van muziek, decor, licht, visuals en theater. De wissel­ werking tussen de artiest op het podium en het publiek is veel interactiever dan bij traditionele kunst. Het nachtleven is populaire kunst, waardoor het vaak over het hoofd wordt gezien. ‘Serieuze’ kunst werkt over het algemeen met subsidies. De nachtcultuur heeft altijd de eigen boontjes gedopt en is als kunststroming onzichtbaar gebleven voor instanties. Ondertussen heeft de nacht het veel te druk met dingen doen om uit te leggen waarom dit cultuur is.’ Rolinde: ‘In de nacht zie je vaak een vroege reflectie van wat er in de samenleving gebeurt. Niet alleen in muziek en mode, maar ook op maatschappelijk terrein. Bewegingen als het New Yorkse Discwoman, een dj-collectief en agentschap dat strijdt voor meer inclusiviteit en meer vrouwen op de dansvloer, wakkeren in het nachtleven een beweging aan die je later terugziet in de maatschappij.’

Toekomst van de nacht

Stemmen voor de nacht #4

Populaire kunst

27

Internationale betekenis

Rolinde: ‘Mede dankzij clubs als Trouw en Studio 80 is Amsterdam een internationale bestemming geworden voor de elektronische muziekscene. Dekmantel, Awakenings en Mysteryland trekken veel buitenlandse bezoekers. Dat onderschrijft de internationale betekenis van Amsterdam als elektronische muziekstad.’

Herriemakers Gert: ‘Het is jammer dat de nacht vaak wordt neergezet als een verzameling herriemakers en onruststokers. Als ze bij de gemeente slim waren, zouden ze de scene koesteren. Als stad heb je een juweel met zo’n bruisende nachtcultuur.’ Rolinde: ‘DGTL is een goede case study. Iedereen werd twee jaar terug helemaal lijp omdat het geluid zo ver droeg dat je het bij Centraal kon horen. Terwijl het festival heel innovatief is en bijvoorbeeld al lang bezig is om klimaatneutraal te worden. Of doordat ze kunstenaars als Nick Verstand een grote installatie laten bouwen. Toch wordt er eenzijdig naar de geluidsoverlast gekeken.’

Beleidsmedewerker Rolinde: ‘De gemeente moet een jonge beleids­ medewerker aanstellen die de muziek volgt en signaleert welke discussies spelen in de nacht. Iemand die een analyse kan maken van wat er de afgelopen tijd in de clubs heeft gestaan, hoe de cultuur zich ontwikkelt en welke podia wat bijdragen en dus gestimuleerd moeten worden, bijvoorbeeld met subsidies. Denk ook aan een nachtloket waar jonge ondernemers snel en soepel vergunningen kunnen aanvragen voor evenementen of hulp kunnen krijgen bij het vinden van locaties en leegstaande gebouwen. Zo kan de gemeente het nachtleven faciliteren.’ Gert: ‘Laten we hopen dat de nacht na corona weer net zo bruisend wordt als van 2005 tot 2015.’ Rolinde: ‘Ja, en dat het ook diverser wordt. De scene is al heel divers wat betreft verschillende opleidingsniveaus, maar het zou mooi zijn als er in de toekomst meer gemixt wordt qua gender en etniciteit.’

Toekomst van de nacht

Stemmen voor de nacht #4

Gert: ‘De nachtcultuur in Amsterdam heeft zich ontwikkeld tot iets immens. ADE is het beste bewijs daarvan. Het is een van de sleutelmomenten van het jaar voor de danscultuur, waarop de hele wereld naar Amsterdam komt. Vergeleken met dertig jaar geleden is dat een gigantische sprong. Over de economische factor hebben we het vaak niet, maar die is enorm omdat de nachtcultuur zo groot is geworden. Er zijn veel mensen die iets doen, en dat heeft een enorme aantrekkingskracht op ongelofelijk veel mensen. Daarmee wordt er veel geld gegenereerd. Helaas wordt dit in Amsterdam minder gezien dan in een stad als Berlijn. Daar wordt de nachtcultuur door het bestuur erkend als een belangrijk onderdeel van de stadscultuur.’

Gert: ‘Ik vind dat clubs en evenementen niet naar de rand van de stad geduwd moeten worden, zoals nu gebeurt. Het maakt Amsterdam levendiger als er ook in de binnenstad dingen gebeuren. Nu is ook het NDSM-terrein op de schop, op allerlei plekken is er steeds minder ruimte. Dat is moeilijk tegen te houden met al die projectontwikkelaars.’

28

3. De nacht voor iedereen

‘Ik hoorde de verhalen van mijn vrienden, verhalen waarin zwe­ tende lichamen elkaars ritme vonden op de dansvloer, waarin relaties begonnen en kapotgingen, waarin pijn en verdriet werden weggezweet en extase werd gedeeld. Ook heftige verhalen van vrouwen die handen met witte knokkels klemden om een sleutel­ bos in hun jaszak. Verhalen van ongewenste aanrakingen, spuugen scheldkanonnades, uitgesloten worden om hoe je eruitziet.’ Soumaya Bazi, Toekomst van de Nacht #4

A

Toch zien we ook in de nachtcultuur helaas nog uitsluiting en discriminatie, en weinig vertegenwoordiging van mensen van kleur en lhbtiq+ gemeenschappen. De gemeente wil samen met de nacht­sector stappen maken om recht te doen aan de meerstemmige stad. Een inclusievere nachtsector kan bijdragen aan een bloeiende, vrije en open stad.

3.1 Fysieke en sociale veiligheid Een belangrijke voorwaarde voor een inclusieve stad is dat Amsterdammers zich dag en nacht veilig en vrij door de stad kunnen bewegen en zich prettig voelen in hun stad. Als gemeente hebben wij de verantwoordelijkheid om daarvoor te zorgen, binnen de mogelijkheden die ons gegeven zijn. De afgelopen decennia heeft Amsterdam tal van maatregelen getroffen die erop gericht zijn om de stad veilig en leefbaar te maken en te houden voor inwoners en bezoekers. Dit strekt zich uit van het schoon en begaanbaar houden van de openbare ruimte, de inzet van hosts in uitgaansgebieden, handhaving op (geluids)overlast tot het beperken van gezondheidsrisico’s en beleid om ondermijning van de economie door criminelen tegen te gaan.

Toekomst van de nacht

msterdam moet een stad zijn waar iedereen kan meedoen en niemand wordt buitengesloten. Ook in de Amsterdamse nacht moet er voor iedereen plek zijn, ongeacht culturele achter­ grond, religie, gender, seksuele voorkeur, beperking, leeftijd of economische status. In 2021 vormt de kunst- en cultuursector nog steeds geen goede afspiegeling van de Amsterdamse bevolking. Onder andere uit de gesprekkenreeks Toekomst van de Nacht komt een beeld naar voren dat de nachtcultuur – en dan vooral de underground – het beter doet op het gebied van diversiteit en inclusie van gemarginaliseerde groepen en subculturen.

30

Onderdelen van dit beleid zijn specifiek gericht op het nachtleven. Hieronder geven we een overzicht van wat we doen op het gebied van veiligheid.

3

Bijzondere aandacht van het college hebben de aanpak van straatintimidatie, racisme, het toenemend geweld en intolerantie tegen lhbtiq+ personen, en de veiligheid van vrouwen. Dit zijn onderwerpen die sterk leven binnen de nachtcultuur. Zo komt uit de gesprekkenreeks Toekomst van de Amsterdamse Nacht naar voren dat het publiek kwetsbaar is op plekken die niet of nauwelijks gereguleerd zijn. Bepaalde activiteiten vinden plaats aan de randen van de stad, op plekken die zich onttrekken aan het blikveld van handhaving en politie of minder goed bereikbaar zijn. Dit is niet zonder risico’s. In 2019 waren er bijvoorbeeld diverse incidenten waarbij bezoekers van queerfeesten slachtoffer werden van geweld en intimidatie. Dit kunnen we als stadsbestuur niet accepteren.

Fysieke veiligheid Seksuele intimidatie en seksueel geweld zijn onacceptabel. In Amsterdam moet iedereen in vrijheid en veiligheid kunnen leven en verblijven. We kijken hierbij in het bijzonder ook naar de veiligheid voor vrouwen en lhbtiq+ personen. Zij moeten zich vrij en veilig in de publieke ruimte kunnen bewegen, ook in de nacht. Amsterdam heeft specifiek beleid ontwikkeld tegen intimidatie van vrouwen. Om dit extra onder de aandacht te brengen heeft het college in november 2019 ook de ‘safe streets’-verklaring van UN Women ondertekend. Hiermee committeren we ons eraan om te zorgen voor een veilige, inclusieve en toegankelijke openbare ruimte – en een einde te maken aan straatintimidatie. We stimuleren daarnaast dat het Openbaar Ministerie en de politie transparant communiceren over de vervolging en veroordeling van geweld tegen vrouwen en lhbtiq+ gerelateerd geweld. Ook blijven we ons hard maken voor mogelijkheden om eenvoudiger melding te doen van discriminatie. Onveiligheid in het nachtleven manifesteert zich onder andere in ongewenste aanraking, aanranding en intimidatie. Je onveilig voelen op weg terug naar huis is helaas nog de norm voor veel vrouwen. Ook mannen kunnen onveiligheid ervaren.

Verschillende dragperformers hebben de afgelopen jaren ingesproken in de raad en de gemeente laten weten hoe onveilig hun terugweg naar huis is en hoe vaak ze worden geweigerd door taxi’s. Daarnaast komen misbruik en grens-

Safe(r) spaces We zien steeds vaker dat organisatoren van feesten en clubavonden zelf het heft in handen nemen om de meest kwetsbare groepen een veilige omgeving te bieden. Intimidatie en ongewenst gedrag tegen vrouwen en lhbtiq+ personen zijn op queerfeesten praktisch uitgebannen door strikt deurbeleid, inclusief personeelsbeleid in de clubs of van de hostende promotor, en bewustwording voor en tijdens de events. Om de veiligheid te waarborgen zetten organisatoren bovendien soms zogeheten awareness-teams in. Deze teams bewaken de sociale veiligheid en sfeer tijdens het event. Zij hebben het eerste contact met bezoekers op het moment dat er spanningen ontstaan, bijvoorbeeld doordat er sprake is van grensoverschrijdend gedrag of onveilig middelengebruik.

Huidig beleid middelengebruik Het gebruik van middelen, zoals alcohol, tabak en drugs, is onmis­ kenbaar onderdeel van onze samenleving. Om drugsgebruik en daarmee gepaard gaande (gezondheids)risico’s zoveel mogelijk te beperken hebben we samen met de sector, Jellinek, GGD, politie en Openbaar Ministerie het Amsterdamse beleidskader dance events (2015) en de Nadere regels dance events in horeca (2016) opgesteld. De uitgangspunten van dit beleid zijn dat er op dance events en in clubs geen drugs thuishoren en dat we streven naar drugsvrije feesten. Middelengebruik is echter nooit helemaal uit te bannen. We zetten daarom in op risicobeperking. De organisator van een dance evenement of exploitant van een club is verplicht om naast een goede controle aan de deur, ook schadebeperkende maatregelen te nemen, zoals voorlichting, verstrekking van water en een goede EHBO-voorziening. De gemeente, politie en GHOR/GGD werken samen in de handhaving hierop. De sector onderschrijft de uitgangspunten van het beleid. Van belang is dat ook de bezoekers zich blijven realiseren dat drugsbezit en

Toekomst van de nacht

De nacht voor iedereen

Veiligheid is prioriteit

overschrijdend gedrag door (vaak mannelijke) artiesten, professionals en dj’s nog te vaak voor. We staan in dialoog met de sector om duidelijk te maken dat dergelijke uitwassen niet horen bij een gezonde, bloeiende nachtcultuur. De gemeente blijft samen met de sector werken aan veiligheid. Daarbij is het van belang dat ondernemers en organisaties in het nachtleven hun verantwoordelijkheid nemen binnen de eigen muren.

31

drugshandel verboden zijn en dat middelengebruik gezond­ heids­risico’s met zich mee kan brengen.

3

In het Preventie en Handhavingsplan alcohol 2021-2024 staan maatregelen om problematisch alcoholgebruik te verminderen. Het gaat hierbij onder andere over het verbieden van prijsacties met alcohol in de horeca en het verbeteren van de naleving van de regels uit de Drank- en horecawet. Daarnaast wordt de mogelijkheid gecreëerd om in sommige gebieden te verplichten dat horecapersoneel aanvullend wordt getraind op verantwoord alcohol schenken en om het ontvangen van georganiseerde kroegentochten in de horeca te verbieden.

3.2 Roep om verandering De thema’s diversiteit en inclusie in de nacht zijn de afgelopen jaren vooral op de agenda gezet door gemarginaliseerde groepen zoals de zwarte gemeenschap en de lhbtiq+ gemeenschap. De ondervertegenwoordiging van vrouwen, personen van kleur en lhbtiq+ personen in line-ups, maar ook binnen de organisaties zelf, heeft geleid tot discussies op het scherpst van de snede. Een punt van kritiek – dat ook naar voren kwam in de gesprekken­ reeks Toekomst van de Amsterdamse Nacht – is dat er binnen gevestigde structuren en organisaties vaak onvoldoende (zelf)inzicht, deskundigheid of bereidheid is om te veranderen. Dat komt doordat organisaties in de nacht vaak zelf nog onvoldoende divers zijn. De roep om verandering wordt steeds luider: er moet ruimte komen voor nieuwe initiatieven en bestaande organisaties moeten van binnenuit veranderen.

Als gemeente zetten we diverse instrumenten in om diversiteit en inclusie van het publiek te stimuleren. Gesubsidieerde instellingen dienen sinds 2017 de landelijke Code Diversiteit en Inclusie toe te passen. Instellingen binnen het Kunstenplan 2021-2024 hebben zich eveneens gecommitteerd aan de uitvoering van een actieplan diversiteit en inclusie dat zij zelf hebben opgesteld en dat is beoordeeld als onderdeel van hun subsidieaanvraag. In de nachtcultuur is er echter vooral sprake van niet-gesubsidieerde initiatieven. Via een vergunning kunnen we transparant en kenbaar deurbeleid eisen, maar dit biedt nog geen garantie voor diversiteit en inclusie. Een punt dat nader aandacht verdient, is de (fysieke) toegankelijkheid van nachtcultuur en van festivals overdag voor mensen met een fysieke of geestelijke beperking. De eerste stappen worden hier gelukkig in gezet. Een mooi voorbeeld is de samenwerking tussen het Amsterdamse STRAF_WERK Festival (SWF) en Handicap NL, waarbij de organisaties het festival zo toegankelijk mogelijk willen maken voor mensen met een beperking. De kennis en ervaringen die worden opgedaan tijdens deze samenwerking worden gedeeld met de sector. De gemeente juicht het initiatief toe, maar constateert dat toegankelijkheid nog steeds een groot probleem is. De (nacht)sector moet hierin zijn verantwoordelijkheid nemen.

De gemeente pakt haar rol door de dialoog mogelijk te maken en onderwerpen bespreekbaar te maken, zoals tijdens de gesprekken­reeks Toekomst van de Amsterdamse Nacht. De komende jaren blijven we aan de hand van de visie hierover in gesprek met vertegenwoordigers van de sector, makers en organisaties.

Toekomst van de nacht

De nacht voor iedereen

Tijdens ADE is goed te zien wat het Amsterdamse beleid, de multi­disciplinaire samenwerking met onder andere Celebrate Safe, Jellinek en de gemeente Amsterdam, en de communicatie rond dit onderwerp opleveren. Ondanks de vele duizenden feestende bezoekers in de stad, zijn het aantal door politie geregistreerde incidenten en aanhoudingen en het aantal ambulanceritten tijdens ADE meestal niet afwijkend van een gemiddelde (zeer) drukke weekendnacht.

Het goede nieuws is dat er in de nachtcultuur op allerlei plekken hard wordt gewerkt aan diversiteit en inclusie. Subculturen en gemeenschappen van gemarginaliseerde groepen claimen plekken in de nacht, zowel binnen de underground als binnen het reguliere circuit. Underground organisaties als Spielraum en Eerste Communie, maar ook VaVaVoom vinden hun weg naar de bestaande clubs. Artiesten die zij voor het eerst een podium geven, zoals KI/KI en MARRØN worden door de mainstream clubs en kanalen opgepikt. Het publiek speelt een belangrijke rol bij deze ontwikkeling. Uit de gesprekkenreeks Toekomst van de Amsterdamse Nacht kwam bijvoorbeeld naar voren dat bezoekers van clubs en festivals steeds kritischer worden op de waarden die organisatoren uitdragen en op wie ze een podium geven, voor en achter de schermen.

32

3

Binnen het gereguleerde circuit staan clubs en organisatoren voor fundamentele vragen over inclusiviteit. Selecteer je aan de deur om een safer space te creëren voor specifieke groepen of heet je iedereen welkom om niet te discrimineren? Een manier voor clubs om inclusiever te worden is minder op de eigen identiteit te focussen, en meer op hun functie voor zoveel mogelijk verschillende (sub)culturen. Tegelijkertijd kan een inclusieve programmering meer zijn dan alleen een minder mainstream line-up. Vanuit het publiek is er vaak kritiek op toe-eigening of oppervlakkige representatie uit opportunistische of commerciële motieven. Om te voorkomen dat artiesten, dj’s en performers misbruikt worden voor windowdressing, moet de hele keten inclusiever worden: van het management, de portiers en het barpersoneel tot en met de personeel bij de toiletten. Een divers en inclusief team nodigt een divers publiek uit, blijkt uit ervaring.

Doorhosts & take-overs Queerfeesten als VaVaVoom en Spielraum hanteren een strikt (aanvullend) deurbeleid zodat artiesten en bezoekers zich veilig en vrij kunnen voelen. Deze feesten worden georganiseerd in bestaande clubs, die vaak op andere dagen een ander (ruimer) deurbeleid voeren. In de praktijk maken zij aanvullende huisregels kenbaar voor hun events. Een strikt deurbeleid kan op gespannen voet komen te staan met het verbod op discriminatie. Wat de rol van doorhosts precies is en hoe deurbeleid moet worden gehanteerd, zijn punten waarover er binnen de nachtsector vaak nog discussie is. Men is het erover eens dat transparantie over deurbeleid, huisregels, sfeer en programmering de basis is voor een geslaagde match tussen event en bezoeker. Het deurbeleid moet hoe dan ook altijd transparant zijn en eenduidig worden uitgevoerd. Het is belangrijk om de verwachtingen te managen en helder te laten zien waar je voor staat.

De exploitant waarborgt de veiligheid door heldere voorwaarden te stellen aan het gebruik van de locatie. Deze voorwaarden horen in overeenstemming te zijn met de vergunningsvoorwaarden en met de wet- en regelgeving. Het is zaak dat de organisator vanuit een inhoudelijk perspectief medezeggenschap heeft over wie naar binnen mag. Met transparant en kenbaar deurbeleid en naast de officiële beveiliger een eigen doorhost, die bijvoorbeeld de gastenlijst hanteert en bezoekers op de huisregels van het feest wijst, kan de organisator ervoor zorgen dat de beoogde doelgroep binnenkomt. Doorhost en beveiliger kunnen elkaar aanvullen in de balans tussen fysieke veiligheid en sociale veiligheid.

Parallelle werelden en laagdrempeligheid Nog een andere manier om inclusiviteit te realiseren is ruimte creëren voor subculturen om zich naast elkaar te manifesteren, waarbij er mogelijkheden ontstaan voor spontane ontmoeting. Zo werkt het team achter Sexyland aan het nieuwe concept Sexyland World, waarbij diverse subculturen naast elkaar (tegelijkertijd) een pand kunnen gebruiken. Dit is een uitbreiding van het huidige model waarbij de meeste clubavonden take-overs waren van verschillende programmeurs en organisaties. Sexyland World hanteert als uitgangspunt dat al deze subculturen waarde hebben van zichzelf. Sexyland wil faciliteren dat de organisatoren zich een plek mogen toe-eigenen zonder iets van hun identiteit in te leveren. Dit voorbeeld laat ook zien dat het gelijktijdig gebruik van bestaande plekken mogelijk een oplossing kan bieden voor initiatieven die (nog) geen vaste plek hebben, zoals pop-up concepten en kleine initiatieven. Daarnaast bieden take-overs vaak juist kansen aan kleine, nieuwe, organisaties van en voor mensen van kleur en lhbtiq+ personen. Daarin schuilt wel het gevaar dat er maar eenmalig of heel sporadisch ruimte beschikbaar is voor representatie en niche programmering.

Toekomst van de nacht

De nacht voor iedereen

3.3 Diversiteit vergroot diversiteit

33

Ruimte voor iedereen

3

Bepaalde thema’s op het gebied van aanbod en vraag verdienen extra aandacht. Waarom vinden jongeren uit buurten in NieuwWest en Zuidoost hun weg zo weinig naar uitgaansgelegenheden in het centrum? En hoe kan die afstand overbrugd worden? We weten dat er veelal buiten Amsterdam programmering plaatsvindt in (goedkopere) locaties, onder andere in Almere, Beverwijk en Zaandam. Hoe kan het dat Zuidoost, met al zijn dans- en muziekcultuur en creativiteit, geen echte nachtclub heeft? In Berlijn richt club YAAM zich op Caribische muziek, reggae en dancehall, terwijl Amsterdam veel meer binding heeft met dit gebied. Om ruimte te kunnen maken voor dit soort initiatieven moeten we weten waarom deze tot op heden niet zijn ontstaan. Is het niet mogelijk om een geschikte locatie te vinden, is het te ingewikkeld om een vergunning te regelen, en welke rol kan de gemeente hierin spelen? Deze voorbeelden en vragen onderstrepen de noodzaak om verder te verkennen welk aanbod op dit moment ontbreekt in onze nachtcultuur en waar het publiek behoefte aan heeft. De sector en de gemeente kunnen meer samen optrekken om dit beter in kaart te brengen. Hierbij speelt het thema van een gelijk speelveld een rol, waarbij er voor jonge en onervaren initiatiefnemers kansen moeten zijn om zich te profileren binnen of ten opzichte van gevestigde instellingen.

Enerzijds is de vraag hoe de gemeente nieuwe initiatieven en innovatie kan stimuleren, en anderzijds hoe bestaande organisaties ruimte kunnen delen voor nieuwe initiatieven.



Huidig beleid diversiteit, inclusiviteit en veiligheid in de nacht Code Diversiteit & Inclusie In het kunst- en cultuurbeleid voor 2021-2024 van Amsterdam spelen diversiteit en inclusie een centrale rol. Instellingen die een meerjarige subsidie ontvangen, hebben op basis van de landelijke Code Diversiteit & Inclusie een actieplan opgesteld dat ze de komende jaren moeten uitvoeren. Acties hebben betrekking op de programmering, het publiek, het personeel en de partners van de instellingen. Daarnaast wordt van de instellingen verwacht dat ze de Code Diversiteit & Inclusie toepassen. Het is ‘een gedragscode voor de (gesubsidieerde) cultuursector die streeft naar inclusie, als noodzaak om diversiteit te kunnen borgen. Met het naleven van de nieuwe code ontstaat een culturele en creatieve sector waarin iedereen zich welkom voelt, ongeacht culturele achtergrond, gender, seksuele voorkeur, beperking, leeftijd of economische status.’ Representatie is het uitgangspunt: zo kan kunst en cultuur in Amsterdam een spiegel worden van de stad.

Antidiscriminatiebeleid in de nacht De lokale driehoek die wordt gevormd door burgemeester, politie en justitie wil de aanpak van discriminatie overdag en in de nacht versterken. Slachtoffers voelen zich te vaak onvoldoende gehoord en serieus genomen, en daders van discriminatie dienen te worden aangepakt. Interventies moeten zichtbaar en merkbaar zijn voor slachtoffers, daders en hun omgeving. Discriminatie door de overheid is volstrekt onacceptabel, in welke vorm dan ook. Onder meer om etnisch profileren door de politie tegen te gaan, werkt het college instrumenten uit om politieoptreden beter te monitoren.

Deurbeleid en huisregels Horecazaken voeren een deurbeleid om binnen een bepaalde sfeer te creëren tijdens een (thema)feest, om de veiligheid te waarborgen, maar ook om bezoekers te weigeren die bijvoorbeeld overlast veroorzaken of onder invloed zijn. Ondernemers geven daarnaast aan dat selectie aan de deur soms juist nodig is om een gemengd publiek in een zaak te krijgen.

Toekomst van de nacht

De nacht voor iedereen

Tijdens de gesprekkenreeks Toekomst van de Amsterdamse Nacht klonk het pleidooi om vooral zelf aan de slag te gaan als je een plek wilt creëren voor een subcultuur of een gemarginaliseerde groep. Dit vanuit de gedachte dat het makkelijker en vooral sneller is om een eigen speelveld te creëren dan de bestaande instituten te veranderen. Daar is duidelijk ook voldoende vraag naar, zoals blijkt uit vele voorbeelden waarbij honderden bezoekers voor wie een speciale clubavond bedoeld is, moeten worden geweigerd omdat het event uitverkocht is. De organisatoren van de queerfeesten zien dit als een teken dat er momenteel niet aan de vraag wordt voldaan.

34

3

De handhaving op transparant deurbeleid is in 2018 aangescherpt. Door de inzet van mystery guests wordt periodiek getoetst of clubs zich houden aan deze voorschriften.

ClubEthics Stichting Nachtburgemeester werkt met experts uit het Amsterdamse uitgaansleven aan een gedragscode en protocol voor clubs die actief willen bijdragen aan een veilige dansvloer, vooral voor vrouwen en lhbtiq+ personen.7 Hierbij wordt samengewerkt met Stichting Sexmatters.8 De code maakt voor bezoekers helder welke clubs werken aan een veilige omgeving. Ook worden de bezoekers aan clubs gewezen op hun verantwoordelijkheid. Clubs die zich committeren aan ClubEthics, dragen dit uit naar bezoekers van het Amsterdamse nachtleven en collega’s. Uiteindelijk is een veilige nachtcultuur een gedeelde verantwoordelijkheid van sector en bezoekers.

Training safer clubbing voor horecapersoneel Stichting Sexmatters biedt Safer Clubbingtrainingen en opfrisworkshops aan voor het personeel van een aantal Amsterdamse clubs/uitgaansplekken.9 De trainingen zijn erop gericht de clubs veiliger en inclusiever te maken, met hierbij specifiek aandacht voor de rol van gender en seksualiteit in de verschillende uitgaanservaringen die mensen kunnen hebben. Daarnaast wordt samen met de uitgaansplek gekeken hoe veiligheid onderdeel kan worden van de uitstraling van een locatie. Bijvoorbeeld via het deurbeleid, het aannemen van een divers team waardoor bezoekers zich gerepresenteerd voelen, de omgang tussen collega’s en een gedragscode voor bezoekers. Het personeel krijgt praktische handvatten aangereikt voor de-escalerend handelen.  ewustwordingscampagnes B De aanpak van seksuele intimidatie en geweld tegen vrouwen heeft prioriteit voor het college. Vanuit het in 2020 opgerichte programma tegen Seksuele Intimidatie en Seksueel Geweld (SISG) is de campagne #jijstaatnietalleen opgezet. Onder deze aanpak valt ook het project Veilige Steden, waarin met verschillende partners wordt samengewerkt aan het tegengaan van (seksuele) straat­ intimidatie. Stichting Nachtburgemeester is hierin partner, evenals Emancipator, Stichting Stop Straatintimidatie, Sexmatters, Qpido, COC Amsterdam en Fairspace.

In 2020 riep de gemeente met de campagne ‘Kom op Amsterdam!’ de inwoners op zich uit te spreken tegen alle vormen van discriminatie. In 2021 lanceren we een campagne over geweld en discriminatie tegen lhbtiq+ personen.

Regenboogbeleid 2019-2022 Iedere Amsterdammer heeft het recht om in vrijheid zichzelf te kunnen zijn. Wie je ook bent en van wie je ook houdt. Toch vindt er nog te vaak uitsluiting en discriminatie plaats en staat de acceptatie van lhbtiq+ personen onder druk. Daarom heeft Amsterdam samen met de regenbooggemeenschap het Regenboogbeleid ontwikkeld. In relatie tot de nacht krijgen binnen dit beleid enkele acties bijzondere aandacht:

6

https://www.amsterdam.nl/ondernemen/horeca/terrassen/horeca-deurbeleid/

7

 De nachtburgemeester is een gesprekspartner voor onder andere de gemeente, ondernemers en bewoners op het gebied van nachtcultuur. Het nachtburgemeesterschap is een geïnstitutionaliseerde functie, die sinds 2014 verbonden is aan Stichting N8BM A’DAM. Meer info: https://nachtburgemeester.amsterdam/

8

Meer info: https://www.sexmatters.nl/

9

https://www.sexmatters.nl/saferclubbing

Toekomst van de nacht

De nacht voor iedereen

Het deurbeleid moet altijd duidelijk, controleerbaar en nietdiscriminerend zijn.6 In het deurbeleid staat onder welke voorwaarden bezoekers welkom zijn in een horecagelegenheid. Er mogen bijvoorbeeld eisen worden gesteld aan de kleding en het gedrag van de bezoekers (geen dronkenschap, wapenbezit, etc.). Een bezoeker kan worden geweigerd als die niet voldoet aan deze regels. Een helder en transparant deurbeleid voorkomt onnodige problemen aan de deur. Discriminatie wordt op deze manier zoveel mogelijk voorkomen. Alle horecazaken met portier zijn verplicht hun toegangsbeleid kenbaar te maken aan de bezoeker. Huisregels zijn regels waaraan bezoekers zich moeten houden als ze eenmaal binnen zijn. Dit kan bijvoorbeeld inhouden dat de garderobe verplicht is, of dat racisme, seksisme, xenofobie en ongewenste aanraking binnen niet zijn toegestaan. In het deur­ beleid kan worden aangegeven dat bezoekers zich dienen te houden aan de huisregels. Het is raadzaam het deurbeleid- en de huisregels zo breed mogelijk bekend te maken, ook online.

35

Ondersteunen van lhbtiq+ initiatieven We ondersteunen lhbtiq+ initiatieven en netwerken met subsidies en budgetten. We faciliteren debat en investeren in ontmoetingsvormen voor gemeenschappen.

3

• Misdrijven tegen lhbtiq+ personen versterken het gevoel van onveiligheid binnen de gemeenschap. Tegelijkertijd is de aangiftebereidheid onder lhbtiq+ personen laag. Wij zetten ons in om de meldingsbereidheid te vergroten. Gezondheid In het nachtleven kunnen risico’s ontstaan voor de volksgezondheid. Het gaat hierbij onder andere om risico’s met betrekking tot seksuele gezondheid en gebruik van middelen zoals alcohol, tabak en drugs. • Seksuele gezondheid (MSM) Het collectieve preventieprogramma hiv en soa’s ‘MSM’ heeft als doel het voorkomen van de verspreiding van soa’s en hiv onder mannen die seks hebben met mannen (MSM) in Amsterdam. • Gezondheidspreventief drugsbeleid Het gezondheidspreventief drugsbeleid heeft als doelen het minimaliseren van gezondheidsschade door (recreatief) drugsgebruik op de korte en lange termijn en het verkleinen van de kans op verslaving en de daaruit volgende sociaal-maatschappelijke problemen. • Inzet Unity  Op dancefestivals en feesten geven de voorlichters van peer­ educatie-interventie Unity voorlichting aan hun leefstijl­genoten over de gezondheidsrisico’s van zowel alcohol als ander drugsgebruik tijdens het uitgaan.

Stadsbeheer We werken aan een veiliger, schoner en leefbaarder Amsterdam – juist ook in de nacht – door een goede inrichting van de openbare ruimte, doelmatige regelgeving, heldere communicatie en het aanzetten tot gedragsverandering in de publieke ruimte in het geval van ongewenst, onveilig of overlast gevend gedrag. Diverse vormen van overlast in de stad pieken in het weekeinde, de avond en de nacht. Een deel van de opgave is om de inzet van handhaving, afvalinzameling en reiniging zo te organiseren dat deze aansluit op het ritme van de stad – dag en nacht. Dit doet de gemeente met extra inzet in Centrum, Zuidoost en NieuwWest. Amsterdammers, bezoekers en ondernemers hebben een gezamenlijke verantwoordelijkheid. We zetten in op participatie door bewoners, ondernemers en bezoekers, maar ook op strikte handhaving bij overlast.

Aanpak uitgaanspleinen Om uitgaansgeweld en overlast door het nachtelijk uitgaan tegen te gaan werkt de gemeente op de uitgaanspleinen en op de Wallen nauw samen met ondernemers, bewoners en politie. Sinds 2015 worden op het Rembrandtplein uitgaanshosts ingezet die bezoekers welkom heten, informatie geven en kunnen aanspreken op gedrag. Uitgaanshosts worden ook ingezet in de Leidsebuurt en op de Wallen. De aanpak uitgaanspleinen, waar ook andere (preventieve) maatregelen op het gebied van veiligheid en leefbaarheid bij horen, is geïntegreerd in het Uitvoeringsprogramma Aanpak Binnenstad.

Toekomst van de nacht

De nacht voor iedereen

• Lhbtiq+ personen kunnen een verhoogd risico lopen op hiv of gaan bijvoorbeeld een transitieproces in. Vanuit het vrijwilligers/peer project Pink Unity, een bilaterale samenwerking tussen Jellinek en GGD Amsterdam, wordt voorlichting gegeven over seks en drugs op feesten en dance-events waar de doelgroep aanwezig is.

• Celebrate Safe  Samen met clubeigenaren en organisatoren voert Unity de Celebrate Safe campagne uit om bezoekers van evenementen en clubs op een laagdrempelige manier te wijzen op de risico’s gerelateerd aan uitgaan, en hoe deze risico’s te beperken. Denk aan alcohol- en middelengebruik, maar ook aan gehoorschade en onveilige seks.

36

Interview: Amber Vineyard, Lysa da Silva & Sanae Tijou, organisatoren House of Vineyard en 3X Lysa da Silva – artiestennaam LYZZA – en Sanae Tijou misten een plek in het uitgaansleven waar ze zich veilig en vrij konden voelen. Met hun 3X feesten bieden ze een safer space voor queers en mensen van kleur. Amber Vineyard breekt met House of Vineyard een lans voor de ballroomcultuur in Amsterdam. Ook hier krijgen queers en mensen van kleur de ruimte voor zelfexpressie.

Amber: ‘Het clubleven is het fundament onder mijn bestaan. De club biedt mij een sociaal vangnet, een carrière, de uitlaatklep voor mijn zelfexpressie, en kunst en mode. Toen ik jong was, mocht ik thuis mezelf niet zijn. In de nacht vond ik gemeenschappen waar dat wel kon. Daar kreeg ik de vrijheid om te ontdekken wat niet paste binnen het wereldbeeld van mijn familie. In de clubs vond ik mensen die in me geloofden. Dat heeft me veel kracht en zelfvertrouwen gegeven. Het heeft een blijvende impact gehad op mijn zijn: hoe ik over straat loop, hoe ik een ruimte met mensen binnenloop, zelfs hoe ik me bij een sollicitatiegesprek gedraag.’

Safer space Lysa: ‘3X is een grassroots organisatie die focust op een beter gebalanceerde representatie binnen de nacht. We willen veiligheid bieden voor iedereen die door onze deuren loopt. Door uit te dragen dat we een safer space zijn, weten mensen die ons bezoeken dat ze erop kunnen vertrouwen dat er stappen zijn gezet op het vlak van inclusiviteit en sociale veiligheid.’ Sanae: ‘Om die veiligheid te waarborgen worden bij binnenkomst de regels duidelijk doorgenomen. Ook wordt het personeel goed ingelicht: iedereen aan de deur, iedereen achter de bar. Er zijn speciale plekken waar bezoekers naartoe kunnen als een probleem zich voordoet.’

Toekomst van de nacht

Stemmen voor de nacht #5

Fundament

37

LYZZA: ‘Het zijn simpele regels, hoor. Racisme, seksisme en xenofobie zijn bijvoorbeeld niet toegestaan. En je mag niet zomaar iemand aanraken. We proberen de plek zo in te delen dat je de ruimte hebt om jezelf te verkennen, zonder dat je je over dat soort zaken zorgen hoeft te maken.’ Sanae: ‘Als je regels zwart op wit hebt en je moet iemand eruit zetten, kun je diegene eraan herinneren dat-ie eerder al had ingestemd met de regels.’

Amber: ‘De tegenstrijdigheid is dat je soms exclusief moet zijn om inclusiviteit te bewerkstelligen. Er zijn plekken waarvan je sommigen moet uitsluiten om de inclusiviteit te waarborgen. Als je een feest voor bears geeft of een vrouwenbijeenkomst organiseert, kijkt niemand daar raar van op. Waarom zouden er dan geen feesten mogen bestaan waar mensen van kleur op hun eigen voorwaarden samenkomen zonder inmenging van anderen? Toen ik een avond organiseerde in de Lovelee – waar de nadruk lag op de lhbtiq+ gemeenschap en mensen van kleur – vroegen veel van mijn witte vrienden of ik ze op de gastenlijst kon zetten, zodat ze langs konden komen om te supporten. Ik probeerde ze uit te leggen dat ze mij juist supporten door niet langs te komen. Als je wit en hetero bent, heb je vijfhonderd andere plekken in de stad. De jonge zwarte trans­ gender heeft verder nergens om heen te gaan. Dat is wat ik bedoel met privilege.’

Sanae: ‘Er wordt in Amsterdam vooral geïnvesteerd in commerciële plekken. Dat zijn meestal plekken waar gentrificatie en commodificatie de boventoon voeren. Ze zetten veel geld om, maar zijn minder begaan met de cultuur. Hierdoor zijn de plekken waar queers en mensen van kleur samenkwamen in het geding gekomen. Er is nog één lesbische bar over in de stad en nog één autonome punkbar. Dat is een zorgelijke ontwikkeling, want van oudsher worden gemarginaliseerde gemeenschappen gevormd in de nacht. Als dat wegvalt, heeft dat enorme gevolgen voor hun mentale gezondheid en voor de veiligheid in het algemeen.’ LYZZA: ‘Ik denk dat we minder moeten gaan denken in termen van wij en zij, maar moeten beseffen dat we er allemaal samen in staan. Veiligheid voor gemarginaliseerde groepen gaat zorgen voor meer veiligheid voor iedereen.’ Sanae: ‘Wat daarbij zou helpen zijn subsidies voor queer organisaties, maar vooral ook ruimtes. Want die zijn steeds moeilijker te vinden.’ Amber: ‘De discussie over een inclusieve nacht is zinloos zolang het onderliggende probleem niet wordt aangepakt. Als besluitvormers zelf niet inclusief zijn, hoe kunnen ze dan inclusief beleid maken? Het is belangrijk voor de gemeente om professionals in te huren die kunnen helpen bij het leerproces dat leidt tot een inclusievere werksfeer.

Inclusiviteit moet aan de top beginnen, bij de mensen die beslissingen nemen over de nacht. Pas dan kan de stap gezet worden naar een wezenlijk inclusief nachtleven.’

Toekomst van de nacht

Stemmen voor de nacht #5

Privileges

Beperkte ruimte

38

Interview: Diego Meijers & Sven Bijma, organisatoren Spielraum Diego Meijers en Sven Bijma zijn initiatiefnemers van Spielraum, roemrucht feest voor de lhbtiq+ gemeenschap. Wat drie jaar geleden ontstond uit onvrede over het bestaande aanbod, is uitgegroeid tot een platform dat bezoekers trekt door heel Nederland en ver daarbuiten.

Diversere line-up

Stemmen voor de nacht #6

Sven Bijma: ‘We hebben altijd onze uiterste best gedaan om dicht bij ons publiek te staan, door veel gesprekken te voeren op en rond de dansvloer. Ook met artiesten en hun agentschappen gaan we in gesprek over deze onderwerpen. Daardoor zijn we in de loop der jaren steeds idealistischer geworden.’

Awareness-team Diego: ‘Ons awareness-team bestaat uit een groep vaste bezoekers, die dit als vrijwilliger doen. Ze verspreiden zich door de club en zijn duidelijk herkenbaar aan hun neongele T-shirts. Als er iets aan de hand is, kijken ze of het probleem opgelost kan worden door de bezoekers onderling, of dat er een beveiliger moet worden ingeschakeld. Als mensen weten dat er zo’n team aanwezig is, zijn ze voorzichtiger en zorgen ze meer voor elkaar. Momenteel is het vrijwilligerswerk, maar we zouden graag subsidie voor awareness-teams zien.’

Toekomst van de nacht

Diego Meijers: ‘‘Spielraum was er in de eerste plaats op gericht om queers een veilige plek te bieden. En om kwalitatief goede muziek te bieden. Maar we zijn steeds blijven kijken hoe we ons konden verbeteren. Zo hebben we ons ingezet voor een diversere lineup, op het gebied van zowel gender als van kleur en culturele achtergrond. Later zijn we gaan kijken hoe we de dansvloer nog veiliger konden maken.’

39

Sven: ‘Misschien kunnen er speciale trainingen komen voor dit soort awareness-teams, gesteund door de gemeente. Dat zou in combinatie moeten met Unity vanuit het drank- en drugsaspect en met Sexmatters vanuit het seksuele mutual consent-aspect. Ik vind eigenlijk dat zo’n team ook in de rest van de stad zou moeten opereren. Het zou goed zijn als je als club of feest een keurmerk kunt verdienen waarna er zo’n team bij je over de vloer komt.’

Uitgesproken jezelf zijn

Stemmen voor de nacht #6

Sven: ‘De queer community heeft veiligheid nodig. We hebben vrienden die zich nogal uitgesproken kleden. Bij Spielraum kun je dat ongestoord doen. Als we met hen over straat lopen merken we hoe ze worden aangekeken, aangesproken, toegeschreeuwd of agressief bejegend. Dit is vaak pas onderwerp van gesprek in de media als mensen op straat worden aangevallen.’

Eenvormige stad Sven: ‘Amsterdam is nu nog heel divers, maar als ik kijk naar de huren en hoe het vrijwel onmogelijk is om hier te blijven wonen, vrees ik dat we op een keerpunt staan. Een stad die te duur is om er te wonen wordt homogener.’

Sven: ‘Aan de ene kant heb je de gemeente die zegt dat we groter en breder moeten denken. Maar tegelijkertijd ontwikkelt de stad zich niet snel genoeg om ervoor te zorgen dat er overal 24 uur per dag vervoer is. Vooral voor ons publiek zijn de buitenwijken niet de veiligste gebieden om naartoe te reizen. Ik denk dat de gemeente een actievere rol moet spelen om clubs te behouden en plekken te bieden aan partijen die niet gericht zijn op maximale omzet.’

Terugveren uit de lockdown Sven: ‘We hopen op snel herstel van de clubscene, maar ook op een klimaat waarin meer ruimte komt voor nieuwe partijen. Laat de gemeente vers bloed te hulp schieten. Je ziet aan de vele illegale raves dat er behoefte is aan iets anders. Misschien is dat wel een idee voor de komende zomer: een algemeen terrein, beheerd door de gemeente, waar de infrastructuur aanwezig is voor partijen om buiten feesten te geven. Een rave met een vergunning. Dat zou de scene helpen om terug te veren uit de lockdown.’

Toekomst van de nacht

Diego: ‘In het nachtleven leer je veel mensen kennen, maar ontdek je ook je vrijheid. De nacht voelt vaak als de ultieme maatschappij, een betere versie van het echte leven. Het is een vorm van zelfontplooiing. Het nachtleven is vooral voor queers en minderheden een plek waar je jezelf kunt zijn. Natuurlijk, er kan altijd wat gebeuren, maar de kans is veel kleiner dan op straat.’

Diego: ‘Er vertrekken zóveel mensen naar Rotterdam of Berlijn, omdat ze het hier niet meer kunnen betalen. Daar zitten ook mensen bij die belangrijk zijn voor het feest bij Spielraum. Als die niet meer in Amsterdam kunnen wonen, kunnen we het wel hebben over inclusieve en diverse feesten, maar dan is de stad zelf niet meer inclusief en divers.’

40

Interview: Natasja, portier, en Bróna Lynch, geluidstechnicus Natasja is verbonden aan Het Kollektief. In twintig jaar als portier heeft ze bijna alle clubs van de stad beveiligd. Bróna Lynch heeft als geluidstechnicus menige club beter doen klinken. Allebei zijn ze gepas­sioneerd over hun werk en over de nacht. Wel zien ze hoe Amsterdam de laatste jaren is veranderd.

Bróna: ‘Ik groeide op in een conservatief deel van Ierland, vlak bij de grens met Noord-Ierland. Eind jaren negentig had ik daar in de clubscene mijn coming of age. Als je opgroeit in de Ierse bible belt is zo’n gemeenschap van buitenbeentjes heel waardevol. Mijn generatie gaat niet meer naar de kerk, maar het nachtleven biedt ook een soort spirituele bijeenkomsten. Daarom vind ik het zo bijzonder dat ik een carrière in de nacht heb kunnen opbouwen. In Amsterdam vond ik de inspiratie en ruimte om mezelf te ontplooien als geluidstechnicus.’ Natasja: ‘Ik begon in de nacht als flyeraar voor Dance Valley. Op het allereerste festival stond ik voor de backstage. Iedereen liep steeds langs de beveiliger, die nogal klein was, maar mij durfden ze niet voorbij te lopen. Ik werd meteen ingezet als portier. Daarna in de Melkweg, op vrouwenavond Planet Pussy. Vanaf dat moment heb ik altijd bij de deur gestaan. Aan de ene kant is het nachtleven doodvermoeiend, aan de andere kant heeft het iets magisch: geen negen tot vijf, een leven buiten de hokjes. Dat mensen zich kunnen tonen zoals ze zijn, vind ik heel aantrekkelijk.’

Deel van je opvoeding Natasja: ‘Zoals je in een museum naast elkaar naar hetzelfde kunstwerk staat te kijken, daar allebei door geraakt wordt en je verbonden voelt met elkaar, zo kun je dat ook hebben op de dansvloer. Zeker voor kids die net van school zijn, vormt de nacht een belangrijk deel

Toekomst van de nacht

Stemmen voor de nacht #7

Spirituele bijeenkomsten

41

van hun opvoeding: hoe je met mensen omgaat, dat het heel vrij kan zijn, maar dat het ook restricties met zich meebrengt.’

Natasja: ‘Inderdaad. Amsterdam is vooral glinsterend geworden voor de bovenklasse, maar niet voor de hardwerkende onder­klasse met een laag inkomen. Dat zie je terug in de nacht en dat maakt de stad er niet leuker op.’

Profileren

Vrije ruimtes

Natasja: ‘Ik snap dat meisjes niet snel naar de portier durven als ze worden lastiggevallen. Ik denk dat ik door mijn vrouw-zijn en mijn opvallende voorkomen het vertrouwen kan wekken dat we dat soort klachten serieus nemen en daar iets aan doen. Wat ik stom vind, is profileren aan de deur. Zelfs als je het écht niet wilt, gebeurt het toch af en toe. Als het druk is of je hebt net een vervelende ervaring gehad, kun je snel een verkeerd oordeel vellen, puur gebaseerd op iemands uiterlijk. Als portiers regelmatig een opfriscursus krijgen, leren ze beter en zorgvuldiger met bepaalde situaties omgaan.’

Bróna: ‘Ik hoop dat er subsidie komt voor vrijere en diversere ruimtes. De meeste clubs zijn grote geldmachines, waar altijd weer hetzelfde soort geldschieters achter zit. Zelfs bij de clubs die zich voordoen als inclusief, heeft steeds hetzelfde soort UvA-jongens en -meisjes de touwtjes in handen. Het is een moeilijke kwestie, want ook die UvA-mensen doen vaak hun best voor een inclusievere scene. Het werkt beter om nieuwe ruimtes beschikbaar te maken dan om te proberen de oude structuren te veranderen. Dan komt er vanzelf meer diversiteit en inclusiviteit.’

Verdwijnen authenticiteit Bróna: ‘Sinds ik zo’n twaalf jaar geleden naar Amsterdam kwam, is de stad enorm veranderd. De scene is geprofessionaliseerd. De apparatuur werd beter, er was meer werk en meer geld. Maar er zijn steeds minder eigenzinnige plekken, zoals Vrankrijk op de Spuistraat. Dat was een geweldig voorbeeld van een laagdrempelige ruimte voor queers, waar bijna iedereen als vrijwilliger werkte, fantastische performances werden gehouden en een hechte gemeenschap bestond waar veel transseksuelen zich thuis voelden.

Toekomst van de nacht

Stemmen voor de nacht #7

Bróna: ‘Ik denk dat de nacht een andere kant van ons bewustzijn aanspreekt. Daarom is het nachtleven volgens mij zo belangrijk: de sluier van de nacht heeft een enorme aantrekkingskracht en is een manier voor mensen om zichzelf te ontdekken en op een andere manier zichzelf te kunnen zijn. Bovendien zijn veel mensen gewoon nachtdieren. Zo zijn er nog veel meer elementen met elkaar verstrengeld, die allemaal samen het culturele weefgetouw vormen van de nacht.’

Met het verdwijnen van de krakerscultuur verloor de stad veel laagdrempelige barretjes met goedkoop bier en een activistisch gedachtengoed. Die mensen zijn de stad uitgedreven door de oprukkende gentrificatie. Nu is de stad glinsterend en aangeharkt, ideaal voor de gigantische toeristenindustrie, maar ook steeds minder toegankelijk en authentiek.’

42

4. Toegankelijke nacht: betaalbaar en bereikbaar

‘Toen ik eindelijk aan de deur stond om de wereld van de nacht te betreden, gooide corona hem dicht. I know, it’s a sad story. Maar ik ben niet iemand die bij de pakken neerzit. Nu ik voor het eerst niet meer de enige ben die de droom van een sprankelend nacht­ leven is ontnomen, heb ik een kleine troost voor iedereen. Zie dit als een kans om de nacht opnieuw vorm te geven. Opdat ieders verlangen gekieteld kan worden.’ Soumaya Bazi, Toekomst van de Nacht #4

I

Prijskaartje van de nacht Als we willen dat de nacht toegankelijk is voor iedereen, moeten we nog meer nadenken waar we als gemeente belemmeringen weg kunnen nemen. Het gaat hierbij bijvoorbeeld om goede infrastructuur zodat plekken buiten het centrum bereikbaar zijn voor bezoekers, en om betaalbaar openbaar vervoer (ook in de nacht). Tegelijkertijd is er de opgave om het centrum (weer) aantrekkelijk te maken voor jonge mensen uit de stadsdelen buiten de Ring A10. Hierbij geldt dat, naast het ontbreken van (betaalbare) vervoersopties, de hoge entreeprijzen in de binnenstad soms een obstakel vormen. Een obstakel voor de verdere ontwikkeling van de nachtcultuur is dat Nederland – in tegenstelling tot veel landen om ons heen – nog nauwelijks een 24-uurs economie heeft, afgezien van de logistieke sector. Toch is er wel degelijk behoefte aan goede diensten en aanbod in de Amsterdamse nacht. Zo is er al jaren vraag naar gezond en goed eten rond uitgaansgelegenheden. In de gesprekkenreeks Toekomst van de Amsterdamse Nacht kwam een aantal keer ter sprake dat de nacht meestal duurder is dan de

Toekomst van de nacht

n de inleiding van deze nachtvisie gaven we al aan dat de ruimte in Amsterdam onder druk staat. Dit heeft een grote impact op de betaalbaarheid en bereikbaarheid van de nacht, voor publiek, voor makers en voor iedereen die ’s nachts deelneemt aan het sociale en economische verkeer. In dit hoofdstuk schetsen we de dilemma’s, behoeften en mogelijke oplossingen. Daarnaast bieden we een overzicht van bestaand en toekomstig beleid waarmee de gemeente een rol kan spelen bij het toegankelijk houden en maken van de nachtcultuur.

44

dag. Niemand kijkt ervan op dat nachtwinkels hogere prijzen rekenen dan supermarkten waar je overdag boodschappen doet. Daarnaast staan we er niet altijd bij stil dat organisatoren in de nachtcultuur hogere tarieven betalen aan personeel en toeleveranciers, omdat die buiten de reguliere uren moeten werken om activiteiten te faciliteren. Daar komt bij dat vaste exploitatielasten hoger zijn doordat er meer verlichting en verwarming nodig is. Voor publiek en makers zijn er minder goedkope vervoersopties in de nacht. Zelfs een busreis kost ’s nachts flink meer.

Goede voorbeelden uit het buitenland In diverse steden vinden we interessante voorbeelden van stedelijk beleid ten aanzien van de balans tussen gebiedsontwikkeling en de nachtcultuur. In Londen hanteert men Night Time Enterprise Zones (NTEZ’s). Dit zijn plekken waar latere openingstijden mogelijk zijn en meer toegang tot een groter aanbod aan winkels en diensten op een beheerste manier kunnen worden getest en geëvalueerd.

4

In Amsterdam woedt er soms een hevige belangenstrijd om het gebruik van de schaarse ruimte. Daarom is het zaak om na te denken over welke ruimte er kan komen voor clubs en nachtlocaties in de gebieden die de komende decennia worden ontwikkeld. Daarbij spelen vragen als betaalbaarheid (huur dan wel eigendom) en de duur van de exploitatie of het gebruik. Waar de levensduur van een succesvolle club doorgaans beperkt blijft tot een jaar of tien, zijn er ook initia­tieven die voor langere tijd relevant kunnen of willen blijven, of die een belangrijk onderdeel worden van de stad. Daar moet dan wel ruimte voor zijn, onder andere in het bestemmingsplan (vanaf 2022 omgevingsplan). Daarnaast is het zaak dat huren betaalbaar blijven en dat er aandacht is voor duurzaam draagvlak onder bestaande en nieuwe omwonenden. Nachtcultuurplekken zijn veelal grootstedelijke voorzieningen die een breed publiek aanspreken. Dit maakt buurten extra aantrekkelijk voor vastgoedontwikkelaars, met als gevolg dat de grond- en woningprijzen in de buurt sterk stijgen. Met de bouw van woningen in de directe omgeving van nachtcultuur ontstaat er spanning tussen de locatie en de programmering enerzijds en het woongenot van de nieuwe bewoners anderzijds. Een actueel voorbeeld is de discussie rond de programmering van (semi-akoestische) livemuziek in de buitenruimtes van de Tolhuistuin.

Geïnspireerd op voorbeelden uit het buitenland pleiten diverse deelnemers aan de gesprekkenreeks Toekomst van de Amsterdamse Nacht ervoor dat ‘wie het eerst kwam’ niet onder druk van nieuw­komers in de buurt kan worden gedwongen om het gebruik te beperken in termen van impact op de omgeving. De realiteit is echter grillig - het vinden van een duurzame balans vereist maatwerk.

In Toronto hanteert men speciaal beleid om de nacht te beschermen. Met het ‘Agent of Change’-proces beschermt de stad bestaande muzieklocaties tegen conflicten die kunnen ontstaan met ​​ bewoners van nieuwbouwwoningen in de buurt. Planologen worden in een vroeg stadium gewezen op de aanwezigheid van muziekpodia in de buurt. Ontwikkelaars worden verplicht om clausules over uitgaansactiviteiten op te nemen in verkoop- en verhuuraanbiedingen. Hierdoor weten nieuwkomers wat er in de buurt is en kunnen ze ervoor kiezen om van vestiging af te zien als ze op zoek zijn naar rust. Het stadsbestuur van Berlijn introduceerde in 2019 een fonds van € 1 miljoen om uitgaansgelegenheden te helpen bij het betalen voor geluidsisolatie, en hosts en personeel in dienst te nemen, in de hoop de sector te beschermen tegen de klachten van buren die geluidsoverlast ondervinden. Verder heeft de lokale overheid beleid ontwikkeld om tijdelijke panden voor clubs aan te kopen.

Toekomst van de nacht

Toegankelijke nacht

Ruimte voor nachtcultuur bij gebiedsontwikkeling

45

4.1 Toegankelijk voor de sector Kan de gemeente een rol spelen bij het reserveren van (betaalbare) plekken voor bestaande en nieuwe initiatieven? De hoge huren maken het voor jonge, vernieuwende ondernemers moeilijk om een nieuwe zaak te beginnen. Om te zorgen voor voldoende aanbod in een groeiende stad en plek voor diversiteit in programmering zijn er meer plekken nodig. Het onderzoek van Atlas Research telt 541 nachtlocaties (in het onderzoek (nacht)venues genoemd) in 2019 in Amsterdam, waaronder 38 nachtclubs en 30 muziekpodia, op basis van de door de onderzoekers gehanteerde definitie:

4

Mogelijk biedt de periode na de coronacrisis, als de vraag naar bedrijfs­ruimte naar verwachting tijdelijk daalt, kansen voor een betere spreiding door de stad. Dit effect trad op na de bankencrisis van 2008, toen er door leegstand in de stad diverse plekken tijdelijk of permanent zijn ingevuld door culturele initiatieven. De huidige generatie in de nachtcultuur vraagt om een omslag in het denken met betrekking tot de beschikbare ruimte. ‘Durf ons de sleutel te geven,’ zeggen zij. Er is behoefte om te kunnen werken vanuit vertrouwen. De sprekers in de gesprekkenreeks Toekomst van de Amsterdamse Nacht zijn het erover eens dat juist op de plekken waar ruimte is voor eigenaarschap de meest interessante dingen gebeuren. Een eerder genoemd voorbeeld van een organisatie die hier een bijzondere keuze in maakt, is Sexyland (zie 3.3). Praktisch alle clubavonden worden vanuit het take-over-principe georganiseerd door verschillende programmeurs en organisaties. Tegelijkertijd is er vanuit de nachtcultuur kritiek op het eigen functioneren. Zo kwam in Toekomst van de Amsterdamse Nacht #4 naar voren dat er weinig ruimte is voor nieuwe concepten van crews, dj’s en designers van artwork. Bij clubs bepalen vaak eigen programmeurs de inhoud vanuit een dichtgetimmerde visie. Ook is het lastig om als klein initiatief op te boksen tegen grote partijen.

Er zijn in de stad verschillende podia waar aan talentontwikkeling wordt gedaan, zoals Melkweg en Paradiso. Tijdens ADE is er in Amsterdam plaats voor internationaal nieuw talent. Daarnaast heeft ADE een intensief talentontwikkelingsprogramma, ADE LAB. Ook kleinere organisaties bieden plaats voor nieuwe talent en bijvoorbeeld ruimte voor stages. Juist het nachtleven biedt veel plek voor studenten, waaronder mbo-stagiairs.

Tijdelijke versus permanente plekken Een belangrijk kenmerk van de nachtcultuur is het sterk dynamische karakter. Clubs, broedplaatsen en hotspots verschijnen snel en verdwijnen soms weer na een korte bloeiperiode. Daarbij bedienen clubs niet automatisch hun vestigingsgebied, maar vestigen ze zich soms uit andere overwegingen (kosten, (on)toegankelijkheid, rauwheid). Op plekken in de stad waar, vaak tijdelijk, mogelijkheden zijn, vinden jonge culturele ondernemers goedkope panden. Aan die lage prijs zijn wel allerlei voorwaarden verbonden. Zo zijn de locaties doorgaans in slechte staat en voor korte periodes te huur, wat betekent dat investeringen snel terugverdiend moeten worden. Door de tijdelijkheid is er niet altijd ruimte om grote investeringen te verrichten, zoals het isoleren van panden. Als deze investeringen niet worden gedaan is er later vaker sprake van overlast en komt daardoor een verlenging van het huurcontract en de vergunning mogelijk in gevaar. Het veld wil daarom graag meer zekerheid om langer op een locatie te kunnen blijven zitten, zodat men de nodige investeringen kan doen en de toegankelijkheid (onder andere door lage toegangsprijzen aan de deur) meer kan worden gewaarborgd. Het team achter Post CS, Trouw en De School gaf juist de voorkeur aan tijdelijkheid. Waar deze plekken verdwijnen, kijken bezoekers van weleer nog steeds met verlangen terug.