02 Najaarsrapportage Stadsbehoud 2020.pdf

Najaarsrapportage programma Stadsbehoud 2020

3

1 Samen sterk voor de openbare ruimte

5

6

Doel van de najaarsrapportage Stadsbehoud

2 Stadsbehoud op stoom

8

3 Proces programmering Stadsbehoud

11

Programmeercyclus Stadsbehoud Doorontwikkeling assetmanagement

14 15

4 Bestedingsvoorstel Stadsbehoud

16

Inhoud

Samenvatting

Functionaliteit: veiligheid en bereikbaarheid voorop Veiligheid Bereikbaarheid/beschikbaarheid Duurzaamheid en innovatie Werk met werk maken Aantrekkelijkheid en participatie

19 19 22 23 25 26

Bijlage projectenlijst

31

Groot onderhoud en vervanging Stadsbehoud 2021-2024 per asset

33

Rapportage programma Stadsbehoud, najaarseditie 2020

2

Samenvatting In deze Najaarsrapportage Programma Stadsbehoud 2020 vindt u het bestedingsvoorstel van het programma Stadsbehoud voor 2021 (met een doorkijk tot 2024). Stadsbehoud is op stoom: terwijl we in het verleden te lang te weinig onderhoud hebben verricht, kunnen we nu melden dat we in 2020 méér onderhoud hebben uitgevoerd dan gepland. We maken slagen met het inhalen van achterstalligheid, en dat is maar goed ook. In dit bewogen jaar is de waarde van de openbare ruimte namelijk tastbaarder dan ooit geworden. Tijdens de coronacrisis was een verblijf in de buitenlucht voor veel Amsterdammers een welkome afwisseling van thuiswerken of lockdown. We hebben dit jaar aangegrepen om van de nood een deugd te maken. Met Nederland in lockdown en met minder mensen op straat konden we versneld werken en met minder overlast werken uitvoeren aan winkelstraten en speelplekken. Werkzaamheden aan de Dappermarkt, het Vondelpark, evenemententerreinen en zelfs boven de ingang van de IJtunnel, kwamen aan de beurt. Dit was mogelijk omdat de uitvoeringsorganisatie van Stadsbehoud in 2020 op stoom is gebracht. Was 2019 nog een opstartjaar, in 2021 is de uitvoeringsorganisatie zodanig op orde dat we de volumes onderhoud kunnen omzetten die nodig zijn om de achterstalligheid te kunnen blijven wegwerken en de stad structureel goed te onderhouden. Dat is een mijlpaal.

We zien dat programma Stadsbehoud zich daarmee ook manifesteert als motor voor werkgelegenheid. Stadsbehoud dient daarmee naast het maatschappelijk belang voor de openbare ruimte, ook een ander belangrijk sociaal belang.

Nu de realisatie niet meer de beperkende factor is, kunnen we een start maken om geleidelijk toe te groeien naar een situatie waarin we achterstalligheid in de toekomst voorkomen. De gewonnen slagkracht en de coronacrisis vormen reden te meer om het momentum vast te houden. In 2021 gaan we weer voortvarend verder met het beheren, onderhouden en vervangen van de onze assets om de stad op niveau te brengen en achterstalligheid weg te werken. In deze rapportage vertellen we u welk onderhoud aan onze mooie stad op de planning staat en welke werken we in de komende periode gaan uitvoeren.

Wat gaan we doen? Prioriteiten van 2021 De beheeropgave van de stad, van de openbare ruimte en van de assets die de openbare ruimte grotendeels vormen, is bijzonder divers. Het merendeel van de werkzaamheden vindt kriskras door de stad plaats. Voor 2021 is het uitvoeringsprogramma vooral gericht op het functioneel houden (veilig en bereikbaar) van het areaal. Hierbij geven we uitvoering aan wet- en regelgeving en gemeentelijke beleidskaders. Ook wordt op het gemeentelijk beleid aangesloten met een focus op duurzaamheid, aantrekkelijkheid, participatie en kostenefficiency. We kunnen winst boeken door synergie te realiseren tussen de assets, met andere partijen, maar ook door gebiedsgerichter te werken. Functionaliteit: veiligheid en bereikbaarheid in 2021 De stad moet kunnen voorzien in de wensen voor de functies wonen, werken en vrije tijd. Bovendien moet de openbare ruimte veilig zijn voor iedereen die zich er verplaatst, beweegt en verblijft. Stadsbehoud is Samenvatting – Rapportage programma Stadsbehoud, najaarseditie 2020

3

erop gericht om te voorkomen dat delen van de stad moeten worden afgesloten omdat assets onveilig zijn. Naast natuurlijk het dagelijks beheer van de stad om onze openbare ruimte heel en veilig te houden voeren we in 2021 bijvoorbeeld groot onderhoud en vervanging uit aan de installaties van civiele constructies, aan de verhardingen in woon- en verblijfsgebieden in ontwikkelbuurten en aan het bestrijden van ziekten en plagen bij groen. Aantrekkelijkheid en participatie in 2021 Aantrekkelijkheid heeft een lagere prioriteit dan zaken als veiligheid en bereikbaarheid. Toch voegen we in 2021 zoveel mogelijk waarde toe, daar waar dat het verschil maakt. In 2021 krijgt de muziekkapel in het Vondelpark een opknapbeurt. De afgelopen jaren blijken speelbadjes steeds belangrijker voor inwoners zonder buitenruimte. Ook die geven we prioriteit. Buiten de grote investeringen in groen via bijvoorbeeld het Strategisch Huisvestingsplan Bovenwijks Groen, verbetert Stadsbehoud ook de kwaliteit van het bestaande groen. De achterstallige herplant van bomen wordt voortgezet in 2021, en ook de parken komen aan de beurt. Bij groot onderhoud en vervangingsopgaven is participatie een vast onderdeel. In de aanplantprogrammering van groen maken we gebruik van de meldingen van bewoners om tot geschikte locaties te komen voor de aanplant van bomen.

Bij het vervangen van de speeltoestellen kiezen we voor een gebiedsgerichtere programmering. Hierbij halen we input op uit de gebieden voordat we tot uitvoeringsplannen komen. Bij alle groot onderhouds- en vervangingsprojecten proberen we zo goed mogelijk aan te sluiten bij de wens van de gebruikers.

kiezen we voor energiezuinige ontwerpen bij groot onderhoud of vervanging en passen we waar mogelijk innovaties toe. We vergroten structureel de klimaatbestendigheid van Amsterdam door onder andere de toepassing van waterdoorlatende klinkers (verhardingen) en wadi’s (groen). Met de verledding van de openbare verlichting realiseren we weer een energiebesparing ter grootte van het jaarlijks elektriciteitsgebruik van circa vierhonderd huishoudens. Ook bij de assets VRI en VIS en civiele constructies zoeken we naar slimme oplossingen. Bij Programma Bruggen en Kademuren werken drie partijen aan nieuwe technieken die hinder voor de omgeving verminderen, sneller zijn en kansen bieden voor boombehoud. Werk met werk maken in 2021 Ten slotte koppelen we waar mogelijk stadsbehoud met stadsverbetering. Door samen te werken met het programma Stadsverbetering en het Strategisch Huisvestingsplan Bovenwijks Groen zetten we de middelen van Stadsbehoud optimaal in. Door synergie te realiseren tussen de assets, met andere partijen, maar ook door gebiedsgerichter te werken, creëren we meer waarde, terwijl we kostenefficiënter werken en minder overlast veroorzaken. Waar mogelijk worden werken in de openbare ruimte door verschillende gemeentelijke diensten en marktpartijen gecombineerd. Voor mooie voorbeelden van dit soort projecten verwijzen wij u naar de Rapportage Stadsverbetering 2020.

Duurzaamheid en innovatie in 2021 Ook verduurzaming speelt een belangrijke rol in de onderhoudsprogrammering van Stadsbehoud. In het kader van de energietransitie en klimaatadaptatie Rapportage programma Stadsbehoud, najaarseditie 2020

4

Samen sterk voor de openbare ruimte

1

Het programma Stadsbehoud is het programma om de openbare ruimte, de infrastructuur en het groen in Amsterdam functioneel, aantrekkelijk, en duurzaam te houden. Hiermee geeft het programma uitvoering aan 1 Amsterdam Heel & Schoon (zie hoofdstuk 3). Met het programma Stadsbehoud zorgen we voor een integrale sturing op de ambities voor de openbare ruimte. Hiervoor zijn de middelen voor de assets in één financiële systematiek ondergebracht. Deze systematiek stelt ons bovendien in staat om zo flexibel mogelijk te kunnen omgaan met middelen tussen jaren en tussen assets. We willen onze middelen immers optimaal kunnen inzetten waar deze in een bepaald jaar nodig zijn. Via de sturingsmethodiek van de stadsbehoudcyclus worden de benodigde budgetten jaarlijks geëvalueerd en waar nodig bijgesteld in de voorjaarsnota. Dit gebeurt op basis van een afweging van de actuele begroting, de normkosten, het programma en de realisatie (zie figuur 1). Hierbij onderzoeken we: 1 2 3 4

welke ontwikkelingen in bestuurlijke ambities, beleid en wetgeving relevant zijn voor de instandhouding van de betreffende asset (begroting); hoe de asset presteert en wat dat heeft gekost (realisatie); wat er voor nodig is om de asset op het gewenste kwaliteitsniveau te houden (normkosten); welke projecten we de komende vier jaar willen uitvoeren (programma).

Bestedingsratio Wat hebben we gedaan? Wat kunnen we doen?

Wat willen we bereiken? welke middelen hebben we daarvoor?

Realisatie - kunnen

Begroting – willen

Prestatie van de asset

Gerealiseerde beheerinspanning

Ambities en doelen t.a.v. Stadsbehoud

Stadsbehoud

Uitvoerings­ realisme

Welke opgave ligt er in de stad

Budget­ realisme

Wat kost het beheer in een ideaalcomplex?

Programma – moeten De toestand van de asset

Door de raad beschikbaar gestelde middelen

Normkosten – ijkpunt

Benodigde beheerinspanning om de ambities te realiseren

Verzorgingsniveau

Gemiddelde beheerinspanning in de levenscyclus van de asset

Realiteit / Theorie Figuur 1 Cyclus programma Stadsbehoud

De normkosten vormen een objectieve, transparante en toetsbare basis voor de budgetten. De realisatie levert ons informatie op over het uitvoeringsrealisme.

Doel van de najaarsrapportage Stadsbehoud De Rapportage programma Stadsbehoud vormt de onderlegger voor de Planning en Control-cyclus (voorjaarsnota, begroting, najaarsnota, jaarrekening) voor programma 2 en 11, waarin de begroting en verantwoording over de kwaliteit van de openbare ruimte integraal wordt toegelicht. De rapportage verschijnt twee keer per jaar: bij de voorjaarsnota en bij de begroting. In de voorjaars­ editie ligt het zwaartepunt op een vooruitblik naar de ontwikkeling van de benodigde beheerinspan-

ning afgezet tegen de realisatie. In de najaarsrapportage ligt het zwaartepunt op de vertaling van de benodigde beheerinspanning naar een bestedingsvoorstel met concrete beheerprojecten en beheeractiviteiten. Deze najaarsrapportage richt zich op het bestedingsvoorstel van het programma Stadsbehoud voor 2021 tot en met 2024. De rapportage komt in een uitzonderlijke tijd voor Amsterdam. Het jaar 2020 heeft ons voor bijzondere uitdagingen gesteld. Door de coronacrisis bleek het al snel nodig om de verwachtingen over de beschikbare middelen drastisch bij te stellen. In goed overleg met de provincie zijn de onderhandelingen over de begroting verlengd. Op 22 oktober 2020 was de Begroting 2021 definitief. Enige tijd daarvoor was al een uitvoeringsplan opgesteld, om het Ingenieursbureau tijdig van informatie over geplande activiteiten te kunnen voorzien. Rapportage programma Stadsbehoud, najaarseditie 2020

6

Los van de inhoudelijke flexibiliteit die nodig was vanwege veranderend gebruik van de stad, hebben we als organisatie moeten zoeken hoe we dit jaar invulling kunnen geven aan de verantwoordingscyclus en het programmeerproces (zie hoofdstuk 3). Tegelijkertijd heeft de coronacrisis effect op onze financiële middelen om in onze stad de gemeentelijke taken uit te voeren. Omdat diverse bij de voorjaarsnota aangevraagde budgetten voor Stadsbehoud niet zijn toegekend, moeten we maximaal gebruikmaken van onze financiële flexibiliteit om de onderhoudsplanning doorgang te kunnen laten vinden. Nadere informatie hierover volgt in de voorjaarsrapportage Stadsbehoud en in de Voorjaarsnota 2021. Al met al was het opstellen van een passende programmering dit jaar een stevige uitdaging. Deze najaarsrapportage Stadsbehoud biedt vooral inzicht in wat we in 2021-2024 van plan zijn op straat te realiseren vanuit het programma Stadsbehoud, en hoe we de toegekende middelen zullen inzetten.

Leeswijzer In deze najaarsrapportage van het programma Stadsbehoud lichten we de beheeropgave voor het jaar 2021 toe aan de hand van de leidende principes van 1 Amsterdam Heel & Schoon. Hoofdstuk 1 vormt de inleiding. In hoofdstuk 2 geven we kort weer waar we nu staan en welke knelpunten er zijn. In hoofdstuk 3 wordt het programmeringsproces toegelicht. Hoofdstuk 4 is gewijd aan de wijze waarop de verschillende assets invulling geven aan het programma Stadsbehoud. In de bijlage Projectenlijst is een gedetailleerd overzicht te vinden van het bestedingsvoorstel. Rapportage programma Stadsbehoud, najaarseditie 2020

7

Stadsbehoud op stoom

2

Was 2019 nog een opstartjaar, inmiddels kunnen we constateren dat de uitvoering van het pro­ gramma Stadsbehoud op stoom begint te komen. In 2020 is de onderuitputting die 2019 nog kenmerkte, gekeerd. Dit leidt tot verbeteringen in de stad en tot realisatie van de ambities van het programma Stadsbehoud. We heb­ ben de uitvoeringsorganisatie zo ingericht dat we de nieuwe volu­ mes groot onderhoud en vervan­ ging, waar in 2019 een impuls aan is gegeven, weg kunnen zetten. Terwijl we in het verleden te lang te weinig onderhoud hebben gedaan, kunnen we nu melden dat we verwachten méér onderhoud uit te voeren dan gepland. In 2021 is de uitvoeringsorganisatie zodanig op orde dat we de capaciteit hebben om de achterstalligheid te kunnen blijven wegwerken en de stad structureel goed te onderhouden. We hebben de basis beter op orde: het areaaloverzicht, hoe het onderhoud geregeld is, welke taken bij wie thuishoren, en waar de knelpunten liggen. De koppeling van de areaalgegevens met de systemen Geoloket en Gisib levert een soepelere integrale programmering op. Daarnaast wordt data toegankelijker gemaakt en wordt het eenvoudiger om informatie in te zien en op te vragen.

Rapportage programma Stadsbehoud, najaarseditie 2020

9

Assets tijdens pandemie De coronapandemie heeft de trend versneld dat de openbare ruimte intensiever wordt gebruikt. Tijdens de coronacrisis is een verblijf in de buitenlucht voor veel Amsterdammers een welkome afwisseling voor thuiswerken of lockdown geworden. Dit leidt er wel toe dat assets sneller slijten en dat er sneller onderhoud nodig is, bijvoorbeeld bij groen in parken. Verkeersregelinrichtingen en verkeersinformatiesystemen bleken onontbeerlijk voor crowdmanagement en handhaving van de tijdelijke 1,5 meter maatschappij. De nieuwe beheertaken die de coronacrisis oplevert, nemen we op ons vanuit de integrale verantwoordelijkheid om met het programma Stadsbehoud de openbare ruimte op niveau te houden. In 2020 al heeft Stadsbehoud zijn bijdrage geleverd aan de crowdcontrol, onder meer op de Wallen, in de Kalverstraat en in het Vondelpark. Kruispunten zijn (fysiek of softwarematig) aangepast om langzaam verkeer beter te faciliteren. Door eerder of langer groen licht te geven voorkomen we dat voetgangers en fietsers samenklonteren bij kruispunten. In het bestedingsvoorstel 2021-2024 hebben we dit soort maatregelen verwerkt. Daarnaast hebben we van de situatie kunnen profiteren door achterstallig onderhoud versneld in te halen. Door de lockdown waren er minder mensen op straat, met als gevolg minder verkeer, minder toerisme en minder overlast/hinder.

We hebben verschillende projecten versneld of vervroegd uitgevoerd. Verhardingsprojecten als de herbestrating van de Dapperstraat en de Piet Heinkade, en werkzaamheden in winkelstraten als de A.J. Ernststraat waren eerder dan gepland klaar. Slijtlagen aan civiele constructies konden versneld worden vervangen (Plaza Arena, Staalmeesterbrug (brug 227), brug 485 aan de Piet Heinkade, Pelikaanbrug, Ezelsbrug en Nijlpaardbrug). VRI/VIS heeft meegelift bij zulke projecten om waar mogelijk werk met werk te maken door detectielussen

te herstellen en verkeerslichten te vervangen. Bovendien was het mogelijk om (licht)storingen op doorgaans lastige locaties te verhelpen, zoals bij de ingang van de IJtunnel en een terras in het centrum. Speelplekken waren afgesloten waardoor Cruyff Courts versneld zijn onderhouden. Evenemententerreinen in het Rembrandpark en het Sloterpark waren niet in gebruik waardoor het een uitgelezen moment was om aan renovatie te doen. In het Vondelpark is de entree aangepakt, de wateroverlast teruggebracht, en zijn er nieuwe beplanting en bomen geplant.

investeren en werkzaamheden versneld uit te voeren op plekken waar het door de coronamaatregelen nu rustig is, maken we van de nood een deugd. Desalniettemin zou het gebrek aan beschikbaar stellen van structurele middelen nu zorgen voor verstoring in de keten, met grote gevolgen voor het Ingenieursbureau en voor marktpartijen die we meerjarig hebben gecontracteerd. Daarom maken wij ons hard om, juist nu, te investeren in beheer en onderhoud. Dat komt tot uiting in dit bestedingsvoorstel.

Sociaal belang Dankzij de in 2019 meerjarig toegekende middelen voor beheer en onderhoud en doordat de benodigde projectorganisatie nu staat, zijn we in staat gesteld om vooruit te werken en voorbereidingen op tijd starten. We zijn hierdoor steeds beter in staat om een voorspelbare werkstroom te leveren, waardoor het Ingenieursbureau kan inspelen op onze vragen en op tijd capaciteit heeft klaarstaan. Ook kunnen we hierdoor kostenefficiënte meerjarige contracten met de markt afsluiten. Nu we stappen maken naar structurele middelen voor beheer en onderhoud manifesteert Stadsbehoud zich als motor voor werkgelegenheid. Hiermee dient het programma Stadsbehoud naast de openbare ruimte ook een sociaal belang. Er werken duizenden mensen aan het beheer van de openbare ruimte, van dagelijks onderhoud tot grote projecten. Daarmee is het programma Stadsbehoud relevanter dan ooit. De gewonnen slagkracht en de economische crisis vormen redenen te meer om het momentum vast te houden. Nu de realisatie niet meer de beperkende factor is, kunnen we een start maken om geleidelijk toe te groeien naar het niveau van de normkosten, waarmee we achterstalligheid in de toekomst voorkomen. De daadwerkelijke opgave op het gebied van beheer en onderhoud op straat is namelijk nog altijd vele malen groter dan begroot. Door anticyclisch te Rapportage programma Stadsbehoud, najaarseditie 2020

10

Proces programmering Stadsbehoud

3

Functioneel Constructief/conditioneel Betrouwbaar/beschikbaar Overig

Prestaties

Risico’s

Kosten

Bedrijfswaarden Betrouwbaarheid

Levensduurkosten Figuur 2 Combinatie afgesproken kosten, prestaties en risico’s

Duurzaamheid

Aantrekkelijkheid

Kostenefficiency

Functionaliteit Participatie

Figuur 3 Vijf principes van hoogwaardig beheer

Hoe komt een bestedingsvoorstel tot stand? In Amsterdam houden we de assets in stand via de sys­ tematiek van assetmanagement. Assetmanagement is sturen op prestaties, risico’s en kosten van de assets. Slim assetmanagement leidt tot kostenbesparing zonder nadelen voor kwaliteit of veilig­ heid, en biedt mogelijkheden om in te spelen op de veranderende omgeving, waarin grenzen voort­ durend vervagen en verschuiven. De assetteams hebben als doel het in stand houden van de assets tegen afgesproken kosten, prestaties en risico’s binnen stedelijke kaders. In het programmeerproces van Stadsbehoud maken we de slimste combinatie tussen wat we willen, moeten en kunnen. Bij de programmering van onderhoudswerkzaam­ heden hanteren we de volgende criteria: 1 2 3 4

Wat moet er wettelijk gebeuren? Wat willen we op grond van beleid realiseren? Welke synergie of integratie met andere opgaven is mogelijk? Wat is realistisch uitvoerbaar in de programma­ periode?

Zorgplicht We hebben op grond van wet- en regelgeving de zorgplicht om te zorgen voor een functionele openbare ruimte. Dit houdt in dat de openbare ruimte door de technische staat veilig is te gebruiken voor de doelen waarvoor die is aangelegd. Om aan deze zorgplicht te voldoen is het niet per definitie nodig dat de constructieve staat van de assets op orde is. We kunnen aan de zorgplicht voldoen met een functie­beperkende maatregel, zoals een (al dan niet tijdelijke) afsluiting voor verkeer. Beleidsdoelen Ook de gestelde beleidsdoelen vormen uitgangspunt voor de programmering. Er kan bijvoorbeeld met de gemeenteraad worden afgesproken dat we een bepaald kwaliteitsniveau nastreven of dat we ecologisch willen beheren. In Amsterdam is het beleid voor het beheer en onderhoud van de openbare ruimte op hoofdlijnen omschreven in het beleidskader 1 Amsterdam Heel & Schoon (1AH&S). We werken volgens de vijf principes van hoogwaardig beheer, opgetekend in 1AH&S. Dit betekent dat wij efficiënt werken aan een functionele, aantrekkelijke, duurzame en kostenefficiënte openbare ruimte. Voor de assets wordt op elk van de aspecten van hoogwaardig beheer specifiek gemaakt welke concrete prestaties voor welk ambitieniveau nodig zijn. Inspecties en schouwen vertellen ons vervolgens of de openbare ruimte aan het ambitieniveau voldoet, en of er maatregelen nodig zijn.

Aanvullend op de technische inspecties wordt de visuele kwaliteit voor dagelijks beheer gemonitord, zoals opgenomen in de doelenboom van programma 11. De techniek van de openbare ruimte is hierin belangrijk. Maar nog veel belangrijker is hoe de openbare ruimte wordt gebruikt en wat de functie van een gebied is. Voor de programmering van Rapportage programma Stadsbehoud, najaarseditie 2020

12

instandhoudingsmaatregelen brengen we deze informatie samen, door gebiedsinput op te halen bij Stadswerken en bij de stadsdelen.

Structuurvisie Amsterdam 2040 Visie

Stedelijke kaders

Agenda’s

Koers 2025

Visie Openbare Ruimte

Strategisch: Waar willen we naar toe en waarom?

Mobiliteitsaanpak

De Puccinimethode

1Amsterdam Heel & Schoon

Verlichting

Reclamebeleid

Agenda Duurzaamheid

Uitvoeringsagenda mobiliteit

Agenda groen

Uitvoeringsagenda Watervisie

5 tot 25 jaar

Tactisch: Wat gaan we doen om ons doel te bereiken? Welke kaders stellen we? 4 tot 10 jaar

Instandhoudingsplannen (per asset)

Programma’s / Handboeken

MJP fiets

Gebiedsplannen

Handboek Puccini

Uitvoeringsplannen groot onderhoud en vervanging

Operationeel: Hoe voeren we dat uit? 1 tot 3 jaar Figuur 4 Beleidsdoelen

Groot onderhoud en vervanging enerzijds en dagelijks onderhoud anderzijds zijn hierin communicerende vaten. Als groot onderhoud en vervanging worden uitgesteld, moet er meer correctief onderhoud worden uitgevoerd en wordt er meer geacteerd op storingen. Hierdoor zijn de uitgaven voor dagelijks beheer en onderhoud tijdelijk hoger dan in een goed onderhouden openbare ruimte. Synergie en integratie In de programmering streven we naar kostenefficiëntie door werk met werk te maken. Dit betekent dat we onderhoud en vervanging op een logische manier laten aansluiten op andere opgaven, gemeentelijke doelstellingen en veranderende gebruikswensen. Waar mogelijk voegen we onderhoud van aanpassingen en wijzigingen in de inrichting toe aan groot onderhoud en vervanging. Waar mogelijk bundelen we groot onderhoud en vervanging met activiteiten in de openbare ruimte die door andere partijen worden uitgevoerd. Uitvoerbaarheid Soms zijn werkzaamheden nodig of gewenst, maar is het toch niet mogelijk om het werk in een bepaalde periode te voeren. Bij grote volumes onderhoud moeten we rekening houden met de mogelijkheden van onze eigen organisatie om een project in uitvoering te brengen, met de beschikbaarheid van marktpartijen en met de haalbaarheid om het werk uit te voeren zonder de stad (deels) ‘op slot’ te zetten.

In het uitvoeringsplan worden alleen maatregelen opgenomen die in de planperiode kunnen worden gerealiseerd of waarvan de voorbereiding kan worden gestart.

Rapportage programma Stadsbehoud, najaarseditie 2020

13

Programmeercyclus Stadsbehoud Om tot een stadsbrede programmering van het beheer en onderhoud van de openbare ruimte te komen werken we volgens vaste kaders en processen die ingegeven zijn door het gemeentebrede programma Doorontwikkeling Assetmanagement.

2 Monitoring en inspectie

3 Analyseren theoretische beheerinspanning

Bestedingsratio 1 Analyseren beleid en kaders Realisatie - kunnen

Begroting – willen

Stadsbehoud

Uitvoerings­ realisme

Programma – moeten

Budget­ realisme Normkosten – ijkpunt

Realiteit / Theorie 6 Afwegingsproces

4 Opstellen concept maatregelenpakket

5 Beheerdersoordeel en ophalen gebiedeninput

Om de uitgangspunten voor de programmering (zorgplicht, beleidsdoelstellingen, uitvoerbaarheid, etc.) en de actuele informatie over kosten, prestaties en risico’s elk jaar weer op de juiste manier in het programmeerresultaat te verwerken, heeft het programmeerproces een vaste opbouw. We werken in de volgende zes stappen toe naar een concreet instandhoudingsplan en uiteindelijk een uitvoeringsplan: 1 2 3 4 5 6

Analyseren beleid en kaders Monitoring en inspectie Analyseren theoretische beheerinspanning Opstellen concept maatregelenpakket Beheerdersoordeel en ophalen gebiedeninput Afwegingsproces

Bestuurlijke afstemming De programmeercyclus resulteert in een instandhoudingsplan per asset voor twee tot vijf jaar vooruit. Hierin zijn de afgestemde maatregelen vastgelegd die tot op dat moment op basis van inspecties, gebieds­ input en het stadsverbeteringsproces zijn geïdentificeerd. De instandhoudingsplannen worden als basis gebruikt voor de voorjaarsrapportage Stadsbehoud. Op basis van de voorgestelde instandhoudingsplannen wordt bij de voorjaarsnota een inschatting van de benodigde budgetten voor Stadsbehoud weergegeven en eventueel een budgetaanvraag gedaan, op basis van een afweging van het programma, de normkosten, de realisatie en de huidige begroting.

Figuur 5 Programmeercyclus Stadsbehoud

Rapportage programma Stadsbehoud, najaarseditie 2020

14

Nadat het bestuur bij de voorjaarsnota budget heeft toegekend of nieuw beleid heeft vastgesteld, worden de uitvoeringsplannen groot onderhoud en vervanging opgesteld. Deze richten zich op het eerstvolgende begrotingsjaar, met een doorkijk naar de rest van de vierjarige planperiode van elke programmeercyclus. De uitvoeringsplannen worden ook gebruikt om de benodigde uitvoeringscapaciteit bij het Ingenieursbureau te reserveren en om de voorbereiding van werkzaamheden in gang te zetten.

Metro & Tram) wordt hard gewerkt. We programmeren en plannen werkzaamheden in de openbare ruimte effectiever en efficiënter. We werken bij de programmering samen met het Stedelijk Mobiliteitsfonds (SMF) om Stadsbehoud, Stadsverbetering en Stadsontwikkeling beter met elkaar te verbinden. Zo werken we voortdurend aan een mooiere en betere stad.

Bij het opstellen van de uitvoeringsplannen worden de werkzaamheden uit het instandhoudingsplan definitief geselecteerd op basis van de definitieve bestedingsruimte. Hierbij worden uitvoeringsafspraken opgesteld met derden en wordt nog eens kritisch gekeken naar de uitvoerbaarheid van de projecten. Er wordt een overprogrammering van 15% aangehouden, zodat de projecten in uitvoering kunnen worden genomen als er geplande projecten door omstandigheden uitvallen.

Doorontwikkeling assetmanagement Amsterdam groeit en bloeit en is volop in ontwikkeling. Klimaatadaptatie, energietransitie en digitalisering zijn voorbeelden van trends die consequenties hebben voor nieuwe ontwikkelingen in het beheer en onderhoud van onze assets. In de volgende fase van doorontwikkeling van het assetmanagement sturen we steeds meer op de eisen die voor de langere termijn aan het gebruik van de assets worden gesteld. Toekomstbestendigheid en standaardisering zijn belangrijke criteria om de kwaliteit en de kosten van de assets over de gehele levenscyclus verder te optimaliseren. Hierbij willen we ook de afweging tussen preventief onderhoud (groot onderhoud en vervanging) en correctief onderhoud (dagelijks onderhoud) explicieter maken. Ook aan de afstemming met de andere gemeentelijke asseteigenaren (Waternet en Rapportage programma Stadsbehoud, najaarseditie 2020

15

Bestedings­ voorstel Stadsbehoud

4

Assets

Programma 2 Verkeer, Vervoer en Waterstaat

Programma 11 Wonen en Groen

Verhardingen

AM, GO en VV

DO

Groen

Dit hoofdstuk is gewijd aan de wijze waarop de verschillende assets invulling geven aan het pro­ gramma Stadsbehoud. Ook lichten we het bestedingsvoorstel voor heel het programma Stadsbehoud toe.

AM, DO, GO en VV

Meubilair en speelvoorzieningen

AM, GO en VV

DO

Civiele constructies

AM, GO en VV

DO

Tunnels

AM, DO en GO

Openbare verlichting

AM, DO en VV

VRI/VIS*

AM, DO en VV

* Verkeersregelinstallaties en verkeersinformatiesysteme

AM: Assetmanagement DO: Dagelijks onderhoud GO: Groot onderhoud VV: Vervangingen

De beheeropgave van de stad, van de openbare ruimte en van de assets die de openbare ruimte grotendeels vormen, is bijzonder divers. Het bestedingsvoorstel heeft betrekking op alle assets in de stad: van bomen tot verkeerslichten, van bruggen tot bankjes, van tunnels tot lantaarnpalen, van de kademuren langs de Amstel tot de straatklinkers op de Arenaboulevard.

Figuur 6 Beheeropgave van de stad Dagelijks onderhoud wordt gedekt vanuit de exploitatierekening. Asset­ management, groot onderhoud en vervangingen worden gefinancierd vanuit de reserves Stadsbehoud en Achterstallig Onderhoud.

€ 6.679.625

VRI/VIS

€ 25.692.380

n.v.t. in 2021

€ 1.100.000

€ 25.120.000 € 40.544.692

€ 19.370.000

€ 5.608.700

Water Groen

Tunnels Verhardingen

Straatmeubilair en speelvoorzieningen

Openbare verlichting

Civiele constructies

Figuur 7 Bestedingsvoorstel groot onderhoud en vervanging 2021 Rapportage programma Stadsbehoud, najaarseditie 2020

17

5 21

8 7 25 18

3 11 14

17

4

6 15

1

10

12

27

19 20

24

9

2

29 Asset • Civiele constructies • Groen • Spelen en straatmeubilair • Verhardingen • Openbare verlichting • VRI/VIS • Water

26 16

28 22

23

Figuur 8 Voorbeeldprojecten beheeropgave (zie foto’s p.17-30). Bij de assets groen, openbare verlichting en VRI/VIS worden verspreid over de stad werkzaamheden uitgevoerd. Werkzaamheden die niet vanuit Stadsbehoud gefinancierd zijn, zoals investeringen vanuit het programma Stadsverbetering of het Strategisch Huisvestingsplan Bovenwijks Groen, zijn niet in dit overzicht opgenomen.

Het bestedingsvoorstel is een vertaling van de strategische doelen en ambities van het gemeentebestuur. Daarbij is rekening gehouden met de activiteiten die prioriteit krijgen om de openbare ruimte voor de Amsterdammers op het gewenste niveau te be­­ houden. De in het uitvoeringsplan voorziene werkzaamheden voor groot onderhoud en vervanging zijn per asset weergegeven in de bijlage Projectenlijst. In deze rapportage richten we ons specifiek op onderhoud. Werkzaamheden die niet vanuit Stadsbehoud gefinancierd zijn, zoals investeringen vanuit het programma Stadsverbetering of het Strategisch Huisvestingsplan Bovenwijks Groen, zijn niet in dit overzicht opgenomen. Combinaties van Stadsbehoud met Stadsverbetering zijn gepresenteerd in de rapportage Stadsverbetering 2020. In de voortgangsrapportage Programma Bruggen en Kademuren 2020 wordt specifiek ingegaan op de activiteiten van het betreffende programma. Het merendeel van de werkzaamheden in de openbare ruimte vindt kriskras door de stad plaats. Dit is deels inherent aan de werkwijze waarbij de vraag voor een belangrijk deel bepaalt waar beheer nodig is (meldingen, calamiteiten, levensduur). Deels is het historisch gegroeid doordat de regie over het beheer bij de stadsdelen lag.

Nu de beheeropgave en het assetmanagement centraal georganiseerd zijn, kunnen we winst boeken door synergie te realiseren tussen de assets, met andere partijen, maar ook door gebiedsgerichter te werken (zie hoofdstuk 3). Ook bij de programmatische aanpak van de vernieuwing van bruggen en kademuren werken we bij voorkeur gebiedsgericht en programmeren we waar mogelijk de vernieuwing van volledige routes en corridors.

1 Ezelsbrug Rapportage programma Stadsbehoud, najaarseditie 2020

18

Functionaliteit: veiligheid en bereikbaarheid voorop Het wordt doorgaans als vanzelfsprekend gezien dat onze assets naar behoren functioneren. Veiligheid komt pas in het geding als het donker is op straat omdat de openbare verlichting het niet doet. De gemeente heeft de opdracht om de functionaliteit van het areaal te waarborgen, vooral op het gebied van veiligheid en bereikbaarheid. Dit geldt ook voor de momenten dat er beheer wordt gepleegd aan de assets. Ook bij hoogwaardig beheer, zoals groot onderhoud en vervanging, blijven veiligheid en bereikbaarheid (beschikbaarheid) vooropstaan. De stad moet kunnen voorzien in de wensen voor de functies wonen, werken en vrije tijd. Voor alle assets geldt dat er onderhoud wordt gepleegd als de functionaliteit in het geding is. Dit betreft hetzij dagelijks onderhoud, hetzij groot onderhoud of waar nodig vervangingswerkzaamheden. Bovendien moet de openbare ruimte veilig zijn voor iedereen die zich er verplaatst, beweegt en verblijft. Het programma

Stadsbehoud is erop gericht om te voorkomen dat delen van de stad moeten worden afgesloten omdat assets onveilig zijn. Daarbij is het programma erop gericht om veiligheidsrisico’s en de kans op falen te beperken. Het wegwerken van achterstalligheden zorgt voor een veilige en bereikbare openbare ruimte die onderhoudsarm en doelmatig in stand gehouden kan worden. In de volgende paragrafen wordt per asset toegelicht hoe we in 2021 aan slag gaan om de veiligheid en beschikbaarheid van de openbare ruimte te waarborgen. Wet- en regelgeving zijn hierbij de minimale vereisten.

Veiligheid Civiele constructies Bij civiele constructies ligt de nadruk op functionaliteit, waarbij zowel veiligheid als minimaal behoud van het niveau sober van de assets leidend zijn. In de eerste plaats moeten de assets veilig zijn. Zo moeten voor alle gebruikers van bruggen, kades, sluizen en steigers, en voor de professionals die erop of eraan

werken, de elektrische en werktuigbouwkundige installaties betrouwbaar functioneren. Daarnaast moeten gebruikers erop kunnen rekenen dat civiele constructies beschikbaar en bereikbaar zijn. Zo houden we bijvoorbeeld parken en scholen bereikbaar door bij de bestaande vaste bruggen de achterstalligheid aan te pakken. Door hier prioriteit aan te geven vermijden we situaties waarbij we fiets- en voetgangersbruggen moeten afzetten of slopen. Om de vastgestelde achterstalligheid in 2025 te hebben weggewerkt is het voorgestelde programma voor 2021 hard nodig. Dit is belangrijk voor de veiligheid van de gebruikers, en bovendien goedkoper: regulier onderhoud plegen is kostenefficiënter dan achterstallig onderhoud wegwerken. In 2021 gaat onze aandacht vooral uit naar beweegbare en vaste bruggen. Bij ongeveer een derde van de ruim 100 beweegbare bruggen is er sprake van dusdanig achterstallig onderhoud dat er een onaanvaardbaar risico op falen dreigt. In 2021 worden de tien beweegbare bruggen waar onderhoud het hardst nodig is, aangepakt. Voor de jaren daarna staan er nog circa twintig beweegbare bruggen op het programma. Voor oevers (vooral beschoeiingen) en steigers geldt dat we ons richten op vervanging van onderdelen die niet meer functioneren.

Programma Bruggen en Kademuren Het Programma Bruggen en Kademuren heeft als primair doel het veilig en functioneel houden van de bruggen en kademuren met de focus op constructieve veiligheid. De onderzoeksresultaten bevestigen het beeld dat een grote vernieuwingsopgave nodig is. Bij de start van het programma is de inschatting gemaakt dat 10% tot 60% van de bruggen slecht zou kunnen zijn. Met de huidige resultaten zitten we in het midden van deze bandbreedte. Er wordt naar circa 200 bruggen en 200 kilometer kademuur onderzoek gedaan. In ongeveer 30% van de gevallen moeten we op korte termijn veiligheidsmaatregelen treffen.

2 Uiverbrug

3 Willemsbrug Rapportage programma Stadsbehoud, najaarseditie 2020

19

In het dashboard van het programma zijn de actuele overzichten van onder andere de onderzoeken en veiligheidsmaatregelen te vinden. VRI/VIS De assets VRI (verkeersregelinstallaties) en VIS (verkeersinformatiesystemen) worden steeds belangrijker voor de stad. Deze installaties stellen ons in staat om verkeersstromen in goede banen te leiden en gevaarlijke situaties zoveel mogelijk te voorkomen. We onderscheiden verkeersregelinstallaties, waarmee bijvoorbeeld met de duur van groen licht flexibel kan worden gestuurd, en verkeersinformatiesystemen, die vooral dienen om weggebruikers te informeren bijvoorbeeld bij een omleiding of een volle parkeergarage. Daarbij is de functionaliteit van de assets het belangrijkst. De inzet van deze installaties is op steeds meer plekken van vitaal belang voor een veilige en toegankelijke stad. Dit heeft er deels mee te maken dat er meer verkeer is, en deels dat er meer verschillend verkeer is met verschillende snelheden. Voor het team Verkeers­ tactiek zijn deze assets een belangrijk instrument voor

4 VIS, crowdcontrol

crowdcontrol, in 2020 vooral in het kader van corona. De camera’s maken het mogelijk om maat­regelen te treffen op drukke momenten op plekken als de Kalverstraat en het Vondelpark. Verhardingen Het primaire doel is instandhouding van het areaal zodat veiligheid en bereikbaarheid kan worden geborgd. Wegwerken van achterstalligheden zorgt voor een veilige en bruikbare openbare ruimte die onderhoudsarm en doelmatig in stand gehouden kan worden. Bij verhardingen is de hoofddoelstelling dat we in 2025 in alle stadsdelen een kwaliteitsniveau realiseren waarbij minder dan 10% van de asset onder niveau D (slecht) is. Het stedelijk gemiddelde ligt momenteel op 11%, plusnetten zijn kwalitatief goed (5% D). In de stadsdelen Noord, Nieuw-West, Oost en in het Amsterdamse Bos ligt het aandeel verhardingen van niveau D ruim boven de 10%, tot wel 19%.

Landelijk Noord. Deze laatste neemt circa tien jaar in beslag. De rest van het areaal kan uiterlijk 2025 op niveau (<10% niveau D) worden gebracht. In NieuwWest moeten we vaak wachten tot een gebied wordt herontwikkeld. We zorgen daarbij dat het veilig blijft, soms met extra lokale herstelacties. In het Amsterdamse Bos worden de fiets- en voetpaden opnieuw geasfalteerd. Een deel van de halfverharde paden wordt van nieuw natuurlijk materiaal voorzien. Openbare verlichting Onze opdracht is dat de verlichting het doet op de momenten dat dit nodig is en de inwoners en gebruikers van de stad het verwachten. In verband met de veiligheid bepaalt de hoeveelheid daglicht wanneer de verlichting aan of uit gaat. Voor de flexibele tijdstippen waarop dit gebeurt, maken we gebruik van de sensoren van Liander.

De focus voor 2021 ligt op verbetering van elementenverhardingen in woon- en verblijfsgebieden, vooral in ontwikkelbuurten, en op de vervangingsopgave in

Straatmeubilair en speelvoorzieningen Gemiddeld staan er jaarlijks vierhonderd speeltoestellen op de lijst om vervangen te worden. In het opstartjaar 2020 zijn er ongeveer honderd toestellen

5 Landelijk Noord, voor verbetering

6 Kattenburgerstraat, na verbetering Rapportage programma Stadsbehoud, najaarseditie 2020

20

vervangen. Ook bankjes, hekken, rekjes en paaltjes worden onvoldoende structureel vervangen. We verwachten dat dit in de toekomst leidt tot achterstallig onderhoud. Daarnaast hadden we de verwachting om in 2020 enkele grotere onderhoudsprogramma’s te starten (putkasten, speelbadjes en fonteinen). Dit is vanwege capaciteitsproblemen niet of slechts gedeeltelijk gelukt. We verwachten dat we het achterstallig onderhoud op putkasten en speelbadjes in 2024 hebben weggewerkt.

Figuur 9 Projectplanning groot onderhoud tunnels en Verkeerscentrale

2021

2022

2023

2024

Michiel de Ruijtertunnel Piet Heintunnel Arenatunnel Verkeerscentrale Spaarndammertunnel IJtunnel

opgeleverd in 2018 renovatie afgerond in 2019

7 Buiksloterbreek, voor en na sanering Japanse duizendknoop

2025

Bij speeltoestellen is er nooit sprake van niveau sober of verzorgd. Elke toestel moet voldoen aan strenge regelgeving waarvoor er vier keer per jaar inspectie plaatsvindt. Als de achterstalligheid op termijn toeneemt, heeft dit tot gevolg dat speeltoestellen afgesloten of verwijderd moeten worden. In 2021 geven we prioriteit aan speelbadjes en speeltoestellen. Dit hangt samen met de wetgeving die in 2022 in werking treedt: het Besluit hygiëne en veiligheid badinrichtingen en zwemgelegenheden (Bhvbz). We zijn in overleg met de Omgevingsdienst om de werkzaamheden zodanig vorm te geven dat de voorzieningen beschikbaar blijven. Tunnels De Amsterdamse tunnels liggen op belangrijke verkeersaders en hebben daarom een grote economische waarde voor de stad. Onze voornaamste opdracht is dan ook om de wegtunnels beschikbaar en veilig te houden. Onze beheerorganisatie voldoet aan de specifieke tunnelwetgeving die gericht is op maximale veiligheid. Alle tunnels zijn aangesloten op de Verkeerscentrale. Deze aansluiting is essentieel

voor de bediening en bewaking van de tunnels. We staan aan de vooravond van de renovatie van de Piet Heintunnel (start 2021) en de Arenatunnel (start 2022). De renovatie van de Michiel de Ruijtertunnel is al begonnen. Bij renovatie wordt de betreffende tunnel tijdelijk overgedragen aan de projectorganisatie die verantwoordelijk is voor het ontwerp en de uitvoeringswerkzaamheden. Groen We komen uit een situatie waarin tot 2018 alleen dagelijks onderhoud op het gebied van groen werd verricht. Het centrale beheer van de asset is gestart op basis van inspecties boomveiligheid. Tot en met 2023 worden door de hele stad tussen de 8.000 en 10.000 bomen vervangen. In 2020 zijn we gestart met NEN-inspecties naar de technische kwaliteit van groen. Inmiddels is een derde van het areaal geïnspecteerd. Op basis hiervan wordt het programma van beplanting voortgezet. Voor 2021 is de programmering van groen vooral gericht op vervanging van afgestorven beplanting en

8 Zijkanaal I Rapportage programma Stadsbehoud, najaarseditie 2020

21

op bestrijding van ziekten en plagen. Vooral bij de bestrijding van de Japanse duizendknoop is de veiligheid in het geding aangezien de woekerplant funderingen van panden, bruggen en kades aantast. De klimaatverandering heeft steeds meer impact op de stad. Zo zijn er in 2020 maar liefst 300 bomen door storm geveld. Door de hoge temperaturen in de winter en het voorjaar krijgen ziekten en plagen meer kans. In 2020 was de aantasting door de iepziekte relatief groot (628 stuks) en was er een grote uitbraak van de eikenprocessierups. We bereiden ons erop voor dat zich in 2021 en de daaropvolgende jaren vergelijkbare situaties kunnen voordoen. Water Bij de asset water doen zich urgente situaties voor, zoals bij Zijkanaal I, waar woonboten op het slib liggen en dreigen te breken. Het gaat hierbij om achterstallig baggeronderhoud. Ook moet worden voorzien in een veilige, toegankelijke oevervoorziening.

9 Drip Weesperstraat

Bereikbaarheid/beschikbaarheid Amsterdam moet bereikbaar blijven voor alle verkeersmodaliteiten, en tegelijkertijd sturen we met beleid op voorkeursmodaliteiten als OV en fiets. Dit heeft gevolgen voor de wijze waarop we assetmanagement vormgeven. De eerste prioriteit is om te voorkomen dat delen van de stad op slot moeten waardoor ze niet bereikbaar zijn. Dit geldt zowel voor wegen en bruggen, als voor parken, speelvoorzieningen en straatmeubilair. Verhardingen In de stadsdelen Noord, Nieuw-West, Oost en in het Amsterdamse Bos zitten we nog boven de 10% kwaliteitsniveau D. We zetten extra in op deze gebieden, waarbij het vooral gaat om ontwikkelbuurten. Hierbij ligt de focus bij het beheer van de verhardingen op veiligheid en beschikbaarheid. VRI/VIS In combinatie met camera’s voorkomen VRI’s dat er in de Amsterdamse tunnels files ontstaan die tot afslui-

ting zouden leiden. Het beheer van deze assets is erop gericht om storingen te voorkomen die tot grote ontregeling van het verkeer zouden leiden. Verder zijn VRI’s en VIS’en belangrijke instrumenten bij grote evenementen. Ze zijn essentieel voor een soepele ontruiming van het Arenagebied bij voetbalwedstrijden en concerten. Hierbij werken we samen met het team Verkeerstactiek. In 2021 gaan we ervoor zorgen dat alle VRI’s voorbereid zijn op calamiteiten (bijvoorbeeld aslastbeperkingen of instorting van een brug). Daarnaast dragen de assets in 2021 bij aan het programma Autoluw, en daarmee aan de ambitie om meer lucht, ruimte en een bereikbare stad te creëren. Een voorbeeld is de knip in de Weesperstraat, een ingreep die leidt tot allerlei gewijzigde verkeersstromen. Onder andere het parkeerverwijssysteem moet hiervoor worden aangepast. Tunnels Prioriteiten in 2021 in het kader van de beschikbaarheid zijn de verplaatsing van noodstroomaggregaten van de Piet Heintunnel naar de Michiel de Ruijtertun-

10 Fietspad Zwartegouw Rapportage programma Stadsbehoud, najaarseditie 2020

22

nel, en de noodzakelijke aanpassing van het fileoverschrijdingsysteem. Gepland is ook de aansluiting van de tunnels op het NMA-netwerk, een glasvezelringleiding die ervoor zorgt dat tunnels minder kwetsbaar worden voor storingen. Verder werken we in 2021 aan de dwarsventilatie van de IJtunnel. Het gaat hierbij om unieke, op maat gemaakte installaties die meer dan vijftig jaar oud zijn. Dit onderhoud is erop gericht om ze in bedrijf te houden. We hebben een van deze installaties op reserve. Programma Bruggen en Kademuren Ook in de programmering van het Programma Bruggen en Kademuren is bereikbaarheid een van de belangrijkste uitgangspunten. De komende twintig jaar wordt er jaarlijks geprogrammeerd in vijf blokken van vier jaar. Zo sluiten we aan bij de assetmanagementcyclus en de onderhoudsprogramma’s, zowel van onszelf als van partners als Waternet en van Kabels en Leidingen-beheerders. Door in de programmering ver vooruit te kijken is er perspectief voor innovaties en nieuwe ontwikkelingen zonder dat dit leidt tot verstoring of vertraging van lopende projecten. Bovendien biedt dit houvast voor andere stedelijke ambities, zoals de energietransitie. De programmering is gebaseerd op het minimum­ aantal bruggen en kilometers kademuur dat we in het Actieplan als doel hebben gesteld en dat is afgesproken met de bestuurders: 6 tot 8 bruggen en 2 kilometer kademuur per jaar.

De programmering houdt vervolgens rekening met een verdubbeling in de komende twintig jaar. Dit geeft invulling aan de groeiambitie van het programma en biedt perspectief en houvast aan betrokken (markt)partijen. Om ervoor te zorgen dat de stad met dit volume aan werkzaamheden in de openbare ruimte niet op slot gaat, is het van groot belang om de scope van projecten vooraf goed af te stemmen en daarna stabiel te

Duurzaamheid en innovatie

houden. In samenspraak met Stadsregie van Verkeer en Openbare Ruimte is een (concept)programmering voor vernieuwing opgesteld voor de periode 20212026 met een doorkijk tot 2040.

Duurzaamheid en innovatie zijn bij assetmanagement ingericht volgens de transitiepaden van het Actieplan Maatschappelijk Verantwoord Inkopen (MVI) en Toekomstbestendige Assets in de openbare ruimte. In het kader van de energietransitie en klimaatadaptatie kiezen we waar mogelijk voor energiezuinige ontwerpen of innovaties bij groot onderhoud of vervanging. Bij uitvoeringswerkzaamheden is er aandacht voor duurzaamheid.

Openbare verlichting In de programmering van openbare verlichting speelt het maximaliseren van de beschikbaarheid een hoofdrol. Ledverlichting heeft een langere levensduur, is minder storingsgevoelig en daarmee veiliger. Ons huidige areaal aan lampen gaat drie tot twaalf jaar mee, leds zijn tot twintig jaar in bedrijf. In de periode 2021-2025 wordt voor € 61 miljoen vervangen en aangepast aan de openbare verlichting in het kader van de ledtransitie.

Tunnels Bij groot onderhoud aan tunnels is er altijd sprake van geprogrammeerde vervangingen waarbij innovaties worden toegepast. Zo worden vaste camera’s vervangen door beweegbare camera’s. Daarnaast spelen informatie en data een steeds belangrijkere rol bij het beheer en onderhoud van tunnels. In 2021 starten we een project met slimme sleutels, waarbij de fysieke sleutels van dienstgebouwen zijn voorzien van een digitale autorisatie die ons in staat stelt om toegang te reguleren. Hiermee kunnen we het sleutelbeheer

Het ligt in de lijn der verwachting dat we in de toekomst minder meldingen hoeven te verwerken over uitgevallen verlichting. Het huidige aantal meldingen ligt rond 15.000. Hiervan wordt circa een derde veroorzaakt door werkzaamheden onder de grond en een derde door allerlei incidentele schade. Daarnaast voeren we zelf regelmatig inspecties uit om storingen proactief op te sporen. In 2021 gaan we de kroonlantaarns langs de grachten in de binnenstad verledden. Ook staan de overspanningen (lichtpunten aan draden tussen gevels en boven trambaan) en de onderdoorgangen op stapel in 2021-2024. De voorbereidingen hiervoor zijn gestart, waarbij de nadruk ligt op inspectie van de ophanging.

11 Beoordelingscommissie kroonlantaarn enthousiast over proef met nieuwe ledlichtbron Foto: Hans Akkerman

Rapportage programma Stadsbehoud, najaarseditie 2020

23

en de veiligheid van de technische ruimtes waar­ borgen. Verhardingen Bij het beheer van verhardingen hebben we een doorkijk van 15 tot 58 jaar. Dat betekent dat we hoe dan ook toekomstbestendig moeten werken, door te werken aan assets die hitte- en droogtebestendig zijn (klimaatmitigerend), en die minder grondstoffen gebruiken (klimaatadaptief). Daartoe spannen we ons bijvoorbeeld in voor zoveel mogelijk gelijkwaardig hergebruik van materialen: wat eruit komt, gaat er ook weer in terug. Dat is zowel kostenefficiënt als duurzaam. Zo is in 2020 op de Nieuwe Leeuwardenweg 100% gerecycled asfalt toegepast. Voor 2021 richten we ons op het bestendigen van duurzame methodes door deze tot standaard te verheffen. Hierbij valt te denken aan het gebruik van laagtemperatuur asfalt, cementarm beton, waterdoorlatende klinkers en funderingen van gerecycled huisvuil.

12 Rode Kruisstraat, met tegels van cementarm beton

Openbare verlichting Amsterdam heeft in 2017 besloten om de asset te verledden, als bijdrage aan verlaging van de CO2-uitstoot. De ombouw naar led wordt kriskras door de stad en in gelijkvormige plukjes armatuur gedaan. In oktober 2020 is 50% van het areaal (in totaal 150.000 lichtpunten/armaturen) voorzien van energie­zuinige leds. Als armaturen te oud zijn worden ze vervangen, als deze nog even mee kunnen worden ze omgebouwd voor ledverlichting. De komende vijf jaar ronden we dit project af. Ook in 2021 ligt de focus bij openbare verlichting op duurzaamheid. We realiseren een besparing ter grootte van het jaarlijks elektriciteitsgebruik van circa vierhonderd huishoudens. Het belangrijkste effect voor 2021 is dat het energieverbruik en CO2-uitstoot afnemen. Amsterdam heeft al een energieleveringscontract dat gebaseerd is op groene stroom. In theorie is er dus nu al geen CO2-uitstoot voor openbare verlichting.

13 De kosten voor het koelen van bruggen kunnen oplopen tot € 800.000 per jaar.

Civiele constructies In het kader van de energietransitie en klimaatadaptatie kiezen we waar mogelijk voor energiezuinige ontwerpen bij groot onderhoud of vervanging van elektrische en werktuigbouwkundige onderdelen. Concreet nemen we in 2021 bij een aantal bruggen maatregelen waardoor we bij hitte niet meer hoeven te koelen. Hiermee besparen we mankracht en blijft de brug optimaal beschikbaar voor de gebruiker. We treffen deze maatregelen tijdens groot onderhoud aan het brugdek en het bewegingswerk. In 2021 wordt de Willemsbrug, die steeds belangrijker wordt voor de groeiende stad in de Houthavens, aangepast aan de veranderende omstandigheden en de eisen van de tijd. Hierbij krijgt de brug een integrale upgrade, die past bij onze ambities voor toekomst­bestendige assets. In het Programma Bruggen en Kademuren is innovatie een noodzakelijk middel om versnelling te kunnen bereiken. Daarnaast biedt innovatie kansen om uitdagingen op te lossen die we tegenkomen bij

14 Vezip bij hoofdingang Vondelpark Rapportage programma Stadsbehoud, najaarseditie 2020

24

het werken in de oude binnenstad. In het Innovatiepartnerschap kademuren bijvoorbeeld werken drie partijen aan nieuwe technieken die hinder voor de omgeving verminderen, sneller zijn en kansen bieden voor boombehoud. Inmiddels zijn de drie winnende consortia aan de slag gegaan met het verder ontwikkelen en testen van hun innovatieve oplossingen voor kademuurvernieuwing. Op dit moment zitten we in de onderzoek- en ontwikkelfase. In 2022 worden de technieken voor het eerst in de praktijk toegepast in drie pilotprojecten in de stad. VRI/VIS De asset levert een bijdrage aan een gezondere, schonere en veiligere stad. Een goede werking voorkomt niet alleen vervuilende files, maar waarborgt ook correct gebruik van de milieuzone. Voor selectieve gebiedstoegang worden steeds meer slimme systemen als verzinkbare palen (vezips) gebruikt. In de nabije toekomst kunnen we gaan werken met de iVRI, de intelligente VRI die communiceert met de weggebruiker. Daarbij worden infraroodcamera’s ingezet. In 2021 werken we aan een pilot. Op een

15 Ecologisch beheer

termijn van tien jaar verwachten we dat alle installaties iVRI zijn. Groen Groen in de stad levert een essentiële bijdrage aan de gezondheid en het sociale welzijn van de Amsterdammers. Het draagt bij aan de opgave om hitte te dempen en om het toenemende regenwater als gevolg van klimaatverandering op te vangen. Ook draagt het bij aan een grotere biodiversiteit. Groen maakt de stad beter: een prettigere plek om te leven, gezonder, socialer, ecologisch sterker en duurzamer. Groen kan een belangrijke bijdrage leveren aan het klimaatbestendig maken van Amsterdam. In 2021 worden twee projecten op korte termijn gestart: het IJsselplein wordt rainproof gemaakt, en er komen wadi’s langs de busbaan op het Coentunnelcircuit. Daarnaast werken we in 2022-2023 aan enkele proefprojecten om te kijken welke ontwerpen en keuzes een bijdrage kunnen leveren aan de opgave. Bij inkoop en hergebruik van groen is duurzaamheid een belangrijke pijler. We houden bij de keuze voor leveranciers en partners rekening met prestaties op het gebied van emissieloos materieel en rijafstanden. In 2021 loopt de regeling (schenkingsakte) voor hergebruik van gekapt hout met de stichting Stadshout af. Er wordt onderzocht of er daarvoor in de plaats een stedelijke houtveiling kan komen, vooral gericht op partijen die ervoor kunnen zorgen dat het hout circulair in Amsterdam wordt gebruikt.

Werk met werk maken Doordat het assetmanagement binnen de gemeente steeds volwassener wordt en de uitvoeringsorganisatie op stoom raakt, lukt het steeds beter om werk met werk te maken. Waar mogelijk worden werken in de openbare ruimte door verschillende gemeentelijke diensten en marktpartijen als Liander en GVB gecombineerd. Stadsregie verzorgt hiervoor de centrale coördinatie. Zo worden doorlooptijden verkort, wordt onnodig werk bespaard en ondervindt de omgeving maar één keer overlast. Naarmate we meer ervaring opdoen met het organiseren van deze synergie, zijn we steeds beter in staat om de afweging te maken tussen de winst die erdoor te boeken valt en de risico’s die samenhangen met het uitstellen van beheer in afwachting van andere partners. Als collega’s of andere (nuts)bedrijven objecten in de openbare ruimte aanpakken, biedt dit kansen om tegelijkertijd verbeteringen voor groen aan te brengen. Op plekken waar bijvoorbeeld de bestrating wordt vervangen, kunnen we tegelijk grond­

16 Kruispunt met complexe VRI met groot aantal masten Rapportage programma Stadsbehoud, najaarseditie 2020

25

verbetering toepassen bij bomen die slecht groeien. Afstervende bomen kunnen we vervangen voordat het nieuwe straatwerk wordt gelegd. Op basis van de programmering van verhardingen voor 2021 t/m 2024 hebben we berekend om hoeveel bomen dit zou gaan. Bij benadering komt de vervanging neer op 1200 bomen in 2021, 600 stuks in 2022, 200 stuks in 2023 en 375 stuks in 2024.

Aantrekkelijkheid en participatie Aandacht voor parken, beplanting en speelvoorzieningen Ook bij groot onderhoud en vervanging maken we in 2021 waar mogelijk de keuze voor aantrekkelijke assets. Aantrekkelijkheid heeft echter een lagere prioriteit dan zaken als veiligheid en bereikbaarheid. Dit hangt vooral samen met de beperkte middelen die er zijn voor het beheer en onderhoud van de openbare ruimte.

Langs de Nassaukade-Singel-Stadhouderskade werken we in de periode 2022-2025 gecombineerd aan de verhardingen en de groene oevers. Bij deze werkzaamheden geven we een impuls aan de kwaliteit van de bomen. Er staan hier ruim 530 bomen waarvan 23% een slechte conditie heeft. Bij veel bomen is dit zichtbaar omdat de bladbezetting boven in de kroon heel dun is (of zelfs kaal). Door aanzienlijke (grond) verbeteringen toe te passen kan hier mogelijk weer een royale boomstructuur worden gecreëerd. Bij onderhoud aan wegen in Noord worden in overleg met civiele constructies ook nabijgelegen bruggen aangepakt om de overlast voor inwoners en weggebruikers te beperken.

De afgelopen jaren blijken speelbadjes steeds belangrijker voor inwoners zonder buitenruimte. Zij zoeken er verkoeling tijdens hittegolven. In 2021 geven we prioriteit aan speelbadjes en speeltoestellen (zie Veiligheid, p.18).

17 Elektrische wals op Stadhouderskade

18 Buurttuin Meerwaldplantsoen

In 2020 zijn de Amsterdamse muziekkapellen in kaart gebracht en in beheer genomen. Veel ervan verkeerden in slechte staat. In 2020 zijn twee kapellen opgeknapt. In 2021 krijgt de muziek­ kapel in het Vondelpark een opknapbeurt.

Om de parken het hele jaar rond beschikbaar te kunnen houden, moet versleten groen tijdig opgeknapt worden. Andere opgaven hebben betrekking op toegankelijkheid, verbindingen, (grond)waterproblematiek en de ecologische opgave van parken. We zijn in 2020 begonnen om de problematiek per park in beeld te brengen, zodat de uitvoering van de opgave integraal kan worden aangepakt. Dit wordt onder andere gedaan bij het Martin Luther Kingpark, het Vondelpark, het Beatrixpark, het Museumplein en het Oosterpark. In 2020 zijn we gestart met de vervanging van 120 locaties met slechte plantvakken. Dit programma wordt voortgezet in 2021. Samenwerken met bewoners en ondernemers Bij groot onderhoud en vervangingsopgaven voor de openbare ruimte is participatie een vast onderdeel. Participatie in beheer betekent dat we steeds streven naar een goede afstemming, samenwerking en communicatie met diverse stakeholders, van institutionele partijen en lande-

Rapportage programma Stadsbehoud, najaarseditie 2020

26

lijke partners als Rijkswaterstaat tot zeker ook de inwoners en ondernemers. Een van onze ambities is om goed in te spelen op de ervaringen en opvattingen van bewoners over het groen in hun omgeving. In de aanplantprogrammering maken we ook gebruik van de meldingen van bewoners over verdwenen bomen. Sinds de zomer van 2020 werken de omgevingsmanagers proactief aan bewonerscommunicatie bij projecten. De opdracht van de coalitie om circa 250 extra bomen aan te planten, krijgt in 2021 vorm door middel van een onderzoek naar geschikte locaties. Deze bomen worden vanaf 2022 aangeplant.

Kansen pakken De tijdelijke maatregelen die we nemen zorgen niet alleen voor veilige en bereikbare kades, ze kunnen ook gebruikt worden om de kades te vergroenen en daarmee leefbaar en aantrekkelijker te maken. We zetten daarom in op het creëren en stimuleren van tijdelijke natuur bij veiligheidsmaatregelen voor kademuren. Om de biodiversiteit en de waterkwaliteit te verbeteren én bewoners en andere Amsterdammers een groener en fraaier uitzicht te geven. Denk aan tijdelijke plantvakken op opgeheven parkeerplaatsen, bloemenidylles op veiligheidsconstructies of drijvende eilanden met begroeiing in de grachten.

Bij het vervangen van de speeltoestellen kiezen we in 2021 voor een gebiedsgerichtere programmering. Hierbij halen we input op uit de gebieden voordat we tot uitvoeringsplannen komen. De ontwikkeling van het Strategisch Huisvestingsplan Sport & Spelen zal bijdragen aan verbetering van het proces.

19 Floating Island, Floatland. Een drijvend vlot met planten en bomen aan de Panamakade, Sporenburg

20 Javaplantsoen, speelaanleidingen bij de Nautilusschool en de Flevoparkschool Rapportage programma Stadsbehoud, najaarseditie 2020

27

Verhardingen

21 Nieuwe Gouw, vervanging asfalt rijbanen en verkeersveilige inrichting kruising Zunderdorp inclusief vervanging duiker

22 Reigersbos

23 Herstrating elementenverhardingen Renswoudestraat Rapportage programma Stadsbehoud, najaarseditie 2020

28

Spelen & straatmeubilair

24 Talbotstraat, IJburg, groot onderhoud speelplek

26 Speelplek Groenhoven, nieuw kunstgras valvloer en hergebruikte rvs-toestellen

25 Kunstobject De Muur, Meeuwenlaan Noord, plaatsing replica van glasvezel-composiet