02 231020_Ontwerp_Openbare_Ruimte_SloterdijkI I Zuid_low-res.pdf

versie dd. 20-10-2023

Ontwerp Openbare Ruimte SLOTERDIJK I ZUID (CONCEPT)

Gemeente Amsterdam Weesperplein 8, 1018 XA Amsterdam www.amsterdam.nl

0

0.

Colofon Opdrachtgever: Directie Grond en Ontwikkeling, gemeente Amsterdam Auteur: Directie Ruimte en Duurzaamheid, gemeente Amsterdam Revisie: Korporaal Tekstproducties Versiedatum: 20 oktober 2023 Informatie E-mailadres: SloterdijkI@amsterdam.nl Website: www.amsterdam.nl/projecten/sloterdijk1 •

De namen Dijkpark, Contactplein, Turbinespeelplaats, Isolatorplein, Schakelaarsveld, Kabelplein zijn werktitels en geen definitieve namen. Deze worden uiteindelijk met het straatnamenbesluit vastgesteld.

•

De toolbox die in dit document wordt genoemd, is niet opgenomen in dit ontwerp. In de toolbox zijn allerlei mogelijkheden uitgewerkt om toekomstige functies en de inrichting van de openbare ruimte – in algemene zin – op elkaar aan te laten sluiten. De specifieke uitwerking van een project, straat of functie vindt in een latere fase plaats.

•

Het ontwerp van de openbare ruimte in dit document is op hoofdlijnen. Het zal in een vervolgfase nader worden uitgewerkt tot een definitief ontwerp. Daarbij worden voor sommige onderdelen bewoners en stakeholders betrokken.

•

Status van dit document: dit document is niet bestuurlijk vastgesteld

•

Met dank aan: de eigenaren/erfpachters, bestaande bedrijven en belangenorganisaties uit de omgeving die hebben deelgenomen aan de georganiseerde webinar en twee verdiepende online participatiesessies over de basisstructuur en inrichtingsprincipes van de openbare ruimte.

•

Foto’s: gemeente Amsterdam, tenzij anders vermeld. Getracht is om alle bronnen van de gebruikte foto’s te achterhalen. Deze staan vermeld in de bronnenlijst, achter in dit document. Mocht ons iets zijn ontgaan bij de vermelding van afbeeldingen of heeft u andere vragen, neem dan contact met ons op.

•

Illustraties: gemeente Amsterdam, tenzij anders vermeld.

•

De ontwerptekeningen in dit ontwerp zijn geen exacte weergave van de openbare ruimte. Ze tonen alleen de basisstructuur en de inrichtingsprincipes daarvan. Er kunnen dan ook geen rechten aan de ontwerptekeningen worden ontleend. De exacte weergave van de openbare ruimte vindt plaats in het definitieve ontwerp voor de verschillende deelgebieden.

4

Ontwerp Openbare Ruimte Sloterdijk I Zuid

Inhoud

Inleiding

7

Leeswijzer 9 Samenvatting 11 1 Situatie en context 1.1 - Huidige situatie 17 1.2 - Toekomstige situatie: Investeringsnota Sloterdijk I Zuid 19 1.3 - Relatie openbare ruimte Haven-Stad 23 1.4 - Visie openbare ruimte Sloterdijk I Zuid 27 2 Toelichting ontwerp 2.1 - Ontwerp openbare ruimte

31

3 Deeluitwerkingen 3.1 - Ruimtelijke onderdelen 39 3.2 - Straten 41 3.3 - De “straat van de 21ste eeuw” 45 3.4 - Het Contactplein 55 3.5 - Het Dijkpark 61 3.5.1 - Windgemaal 69 3.5.2 - Tuincascade en watertrappen 71 3.5.3 - Turbinespeelplaats 77 3.5.4 - Isolatorplein 79 3.5.5 - Schakelaarsveld 81 3.5.6 - Kabelplein 83 3.6 - Kabelweg 85 3.7 - Overgang Transformatorweg 89 3.8 - Studies overgang Westerpark 95 4 Thema’s 4.1 - Auto 101 4.2 - Openbaar vervoer 103 4.3 - Fietsers en voetgangers 107 4.4 - Waterstructuur 109 4.5 - Amsterdam Rainproof 113 4.6 - Toekomstige functies 115 4.7 - Sport- en speelaanleidingen 117 4.8 - Bomen 119 4.9 - Openbare verlichting 127 4.10 - Circulaire openbare ruimte - bestaande materialisatie 129 4.11 - Kunst in de openbare ruimte 135 5 Ondergrondse infrastructuur (kabels en leidingen) 5.1 - Aansluitmogelijkheden kabels en leidingen (in onderzoek) 5.2 - Positionering kabels en leidingen 5.3 - Fasering kabels en leiding

139 141 143

6 Participatie 6.1 - Participatieproces 147 0

Ontwerp Openbare Ruimte Sloterdijk I Zuid

Bijlage - Begrippenlijst, beleidsdocumenten & bronnenlijst

151

5

6

Ontwerp Openbare Ruimte Sloterdijk I Zuid

Inleiding Voor u ligt het Ontwerp Openbare Ruimte Sloterdijk I Zuid. Het beschrijft de nieuwe inrichting van de openbare ruimte in Sloterdijk I Zuid, dat – als een van de eerste gebieden van Haven-Stad – de komende jaren gaat transformeren van een bedrijventerrein naar een hoogstedelijk woon-werkgebied. De komende jaren worden er in Sloterdijk I Zuid gefaseerd circa 4.700 woningen gebouwd met bijbehorende commerciële en maatschappelijke voorzieningen. Daarnaast wordt er 86.000 m2 aan bedrijfsruimte gerealiseerd in de ‘plint’ van de gebouwen. Sloterdijk I Zuid transformeert niet op de traditionele manier, dus niet via aankoop van gronden, sloop en tender; voor dit gebied worden de eigenaren/ erfpachters van de verschillende kavels gestimuleerd om zelf (blokgewijs) tot ontwikkeling over te gaan. De gemeente zelf bezit weinig grond, behalve de openbare ruimte en enkele te tenderen kavels. In november 2019 heeft de gemeenteraad de Investeringsnota Sloterdijk I Zuid vastgesteld. In de investeringsnota worden de ambities en prestatie-eisen beschreven waaraan de toekomstige plannen van de ontwikkelaars worden getoetst. Een compleet nieuwe woon-werkwijk vraagt ook om een nieuwe inrichting van de openbare ruimte. Immers, door bewoning zal het gebruik van de openbare ruimte de komende tijd veranderen. Op dit moment wordt er nog (bijna) niet gewoond in Sloterdijk I Zuid.

De openbare ruimte is vooral functioneel ingericht voor de bestaande bedrijven en hun werknemers. De komende jaren vindt een verkleuring plaats naar een gemengde woon-werkwijk, waardoor ook gezinnen met kinderen, ouderen en alleenstaanden in het gebied komen te wonen. Ook komen er basisscholen, commerciële en maatschappelijke voorzieningen, gecombineerd met kleinschalige (productieve) bedrijvigheid in de plint. Deze nieuwe gebruikers stellen andere eisen aan de inrichting van de openbare ruimte. Dit ontwerp beschrijft in grote lijnen hoe de straten tussen de verschillende bouwblokken eruit komen te zien. Extra aandacht is besteed aan het ontwerp van het nieuwe Contactplein aan de oostzijde van het gebied. Het plein krijgt een belangrijke ontmoetingsfunctie, met zowel woningen, een basisschool als twee supermarkten. Ook het toekomstige Dijkpark komt aan bod. Deze komt in de huidige groenstrook langs het spoor aan de zuidkant van het gebied. Het Dijkpark wordt een plek waar je kunt wandelen en verblijven, maar ook actief bezig kan zijn met sport en spel. Bij de uiteindelijke totstandkoming van dit voorliggende ontwerp voor de openbare ruimte zijn (en worden) ook de bestaande gebruikers van het gebied betrokken, zoals de ondernemers, de eigenaren/erfpachters van de grond en een aantal belangengroepen. Dit wordt toegelicht in het hoofdstuk Participatie.

Op dit moment zijn de nieuwe gebruikers van de nieuwe woon-werkwijk nog niet bekend. Na vaststelling van dit ontwerp in het college van burgemeester en wethouders, wordt het nader uitgewerkt in een aantal definitieve ontwerpen voor de straten tussen de bouwblokken, het Contactplein en het park. Naarmate de ontwikkeling van Sloterdijk I Zuid van start gaat en nieuwe bewoners/ gebruikers bekend zijn, zullen ook zij nauw worden betrokken bij de totstandkoming van de gedetailleerde ontwerpen. Ontwerp Openbare Ruimte Sloterdijk I Zuid

7

8

Ontwerp Openbare Ruimte Sloterdijk I Zuid

Leeswijzer De toekomstige inrichting van de openbare ruimte wordt in een aantal hoofdstukken toegelicht. Hoofdstuk 1 beschrijft allereerst de huidige situatie van het bestaande bedrijventerrein. Vervolgens wordt de toekomst belicht met de visie en ambities vanuit het stedenbouwkundig kader, die zijn vastgesteld in de investeringsnota van Sloterdijk I Zuid. Om het ontwerp beter te kunnen plaatsen, wordt een relatie gelegd met Haven-Stad. In hoofdstuk 2 volgt de vertaling van visie naar ontwerp. De uitgangspunten die in dit hoofdstuk worden genoemd, zijn algemeen en gelden voor de gehele openbare ruimte in Sloterdijk I Zuid. Anders is dit in hoofdstuk 3, waarin de openbare ruimte per deelgebied wordt beschreven. De toelichting vindt plaats aan de hand van principes, uitgangspunten, referenties, doorsnedes en ontwerpvoorstellen. Hoofdstuk 4 geeft per thema extra toelichting over aantallen, oppervlaktes en strategieën. Ook volgt een nadere uitwerking van de openbare ruimte, waarin gebruiksmogelijkheden, bestrating, beplanting, water, verlichting en verkeer aan bod komen. In hoofdstuk 5 staat de ondergrondse infrastructuur centraal, met de verschillende aansluitmogelijkheden van kabels en leidingen. Tot slot gaat hoofdstuk 6 in op de participatie en hoe deze is georganiseerd, nu en bij verdere uitwerking.

Het ontwerp sluit af met een overzicht van bronnen, beleidsdocumenten en begrippen.

Ontwerp Openbare Ruimte Sloterdijk I Zuid

9

Sloterdijk I Zuid is op dit een moment een bedrijventerrein, gelegen ten oosten van de ring A10-West, ten noorden van het spoor AmsterdamHaarlem en het Groot Westerpark, en ten westen van de Spaarndammerbuurt. Sloterdijk I Zuid zal – als een van de eerste wijken van Haven-Stad – de komende jaren volledig transformeren naar een gemengde woonwerkwijk met circa 4.700 woningen met bijbehorende commerciële en maatschappelijke voorzieningen. Daarnaast wordt er 86.000 m2 aan bedrijfsruimte gerealiseerd. Op 6 november 2019 heeft de gemeenteraad de Investeringsnota Sloterdijk I Zuid vastgesteld. In de investeringsnota worden de ambities en prestatieeisen beschreven voor het gewenste programma, de duurzaamheid en de stedenbouwkundige kwaliteit waaraan de bouwplannen van ontwikkelaars worden getoetst. Uitwerking ontwerp openbare ruimte In de vastgestelde investeringsnota is ook de eerste versie van het Raamwerk Openbare Ruimte opgenomen. Dit raamwerk is in de afgelopen periode verder uitgewerkt naar dit voorliggende ontwerp. Deze uitwerking is onder andere in samenspraak met de huidige gebruikers en een aantal belangenorganisaties tot stand gekomen. De nieuwe bewoners en gebruikers zijn op dit moment nog niet bekend.

Bestaande situatie Het projectgebied Sloterdijk I Zuid is nu vooral nog een bedrijventerrein met allerlei soorten bedrijven (van groothandels, garages en schoonmaakbedrijven tot een kantorenstrook aan de westzijde). Naast bedrijven is ook het Mediacollege Amsterdam hier gevestigd. De straten zijn sober ingericht en ruim en functioneel opgezet, omdat op dit moment de focus vooral ligt op het logistieke functioneren van het gebied. Ook is er weinig groen in de straten. Dat gaat de komende jaren veranderen. Het is de bedoeling dat het gebied wordt getransformeerd naar een multifunctioneel hoogstedelijk woon-werkgebied. Hiervoor wordt de openbare ruimte opnieuw ingericht: duurzaam en groen, met een aantrekkelijk leefklimaat en waar fietser en voetganger voorop staan. Toekomstige situatie: ambities en basisprincipes De uitgangspunten van het ontwerp van de openbare ruimte zijn geformuleerd in ambities en basisprincipes. De ambities voor de inrichting van de openbare ruimte worden beschreven in de Investeringsnota Sloterdijk I Zuid, met name op het gebied van groengebruik, mobiliteit en duurzaamheid (zoals rainproof en circulaire openbare ruimte).

Naast de investeringsnota vormen ook andere beleidskaders van de gemeente Amsterdam de basis voor het ontwerp, zoals het vastgestelde Integraal Raamwerk Haven-Stad, de Structuurvisie 2040, De Bewegende Stad, Handboek Puccini, Amsterdam Rainproof, Agenda Duurzaamheid, Agenda Groen en het Mobiliteitsplan.

10

Ambities 1. Ongedeelde stad: Sloterdijk I Zuid wordt een wijk voor iedereen, voor een duurzaam gemengde, ongedeelde samenleving. 2. Intensieve stad: hoge dichtheid, levendig en dynamische milieus, maar wel in balans. 3. Woon-werkstad: wonen, werken met maatschappelijke en commerciële voorzieningen. 4. Bereikbare stad: de focus ligt op openbaar vervoer, fietsers en voetgangers. Lage parkeernorm voor auto’s. 5. Groene stad: groene inrichting en boomrijk (conform gestelde groennorm, met zowel gebruiksgroen als ecologisch groen). 6. Duurzame stad: energiezuinig, waterbestendig, gericht op hergebruik en CO2-arm. 7. Gezonde stad: de inrichting van de wijk stimuleert sporten en bewegen. 8. Sociale stad: de inrichting draagt bij aan een prettige en sociale leefomgeving. Voor de kwaliteit van de openbare ruimte wordt grotendeels uitgegaan van de richtlijnen van Puccini. Alleen bij bijzondere plekken kan hiervan worden afgeweken. Wel geldt voor de gehele openbare ruimte de leidraad Centrale Verkeerscommissie (CVC). Basisprincipes De ruimtelijke vernieuwing in Sloterdijk I Zuid kent de volgende basisprincipes: 1. Fietsstad van de toekomst; optimaal netwerk en nieuwe straatvormen. 2.

Nieuwe mobiliteit; van begin af aan beperkend voor gemotoriseerd verkeer (wegennetwerk, variërende dagindeling, laden en lossen buiten spits), met faciliteiten voor elektrische mobiliteit (opladers) en slimme mobiliteit (deelfietsen, autodate). 3. Zoveel mogelijk inpandig parkeren van zowel fietsen als auto’s. Ook het laden en lossen moet zoveel mogelijk inpandig plaatsvinden. 4. Gemengd programma, inclusief kleinschalige bedrijvigheid. 5. Bestaande ruigten en verbindingen (spoortaluds, dijken) bieden kansen voor een natuurvriendelijke (gebruiks)ruimte; verder faunavriendelijke straten, gevels en daken. 6. Veel verkeersruimte (brede straten), die geleidelijk aan verandert in een meer gebruiksvriendelijke verblijfsruimte.

Ontwerp Openbare Ruimte Sloterdijk I Zuid

Samenvatting Het Ontwerp Openbare Ruimte Sloterdijk I Zuid is tegelijk tot stand gekomen met het Integraal Raamwerk HavenStad. In dat raamwerk worden deze uitgangspunten ook gehanteerd voor de inrichting van de openbare ruimte van alle andere gebieden die deel uitmaken van Haven-Stad. Het Integraal Raamwerk Haven-Stad is vastgesteld op 14 december 2021 door het college van burgemeesters en wethouders. Sloterdijk I Zuid is een van de eerste nieuwe projectgebieden in Haven-Stad. De hoge ambities met betrekking tot duurzaamheid, biodiversiteit en mobiliteit leiden tot een nieuw type inrichting van de leefomgeving. Bovendien leidt de stedelijke mix van wonen en kleinschalige bedrijvigheid tot een specifieke dynamiek op straat. Dit heeft geleid tot de volgende uitgangspunten. A. Openbare ruimte van de 21ste eeuw Het nieuwe type inrichting van de openbare ruimte binnen Sloterdijk I Zuid richt zich met name op een goed te gebruiken voetgangers- en fietsnetwerk (autoluwe woonstraten). Deze netwerken worden gekoppeld aan een (hoogwaardig) openbaar vervoersnetwerk. De straten worden ingericht voor de fietser en de voetganger; de auto en het overig gemotoriseerde verkeer zijn te gast. Dit betekent dat de meeste straten – voor wat betreft de auto – als éénrichtingsweg gaan functioneren, met uitzondering van de Kabelweg en gedeeltelijk het Contactplein. B.

Duurzaam groen Bij de nieuwe inrichting is groen een onmisbaar element. Het groen zal voorkomen in verschillende vormen, met verschillende soorten bomen, vaste planten, kruidenmengsels en gevelgroen. In de toekomstige groenstroken en tussen de klinkers kan het meeste water infiltreren. Daarnaast zijn de ontwikkeling van biodiversiteit en een natuurinclusieve inrichting belangrijke aandachtspunten: het idee is om nestgelegenheden voor insecten en vogels aan te brengen in de openbare ruimte, bijvoorbeeld in het toekomstige Dijkpark. Verder zal het groen verkoelend werken. Het helpt tegen het ‘Urban Heat Island Effect’ of hittestress, wat voorkomt in dichtbebouwde, stedelijke en stenige gebieden. De bestrating en gebouwen absorberen de warmte overdag, maar koelen niet voldoende af tijdens de avond en nacht. Hierdoor kan de warmte blijven hangen in bepaalde delen. Er is onderzocht wat het toekomstige ontwerp van de openbare ruimte oplevert in relatie tot de hittestress binnen Sloterdijk I Zuid. Men heeft hierin de bestaande situatie vergeleken met de toekomstige situatie. Omdat in het toekomstige ontwerp meer groen en minder bestrating wordt aangebracht, levert de nieuwe inrichting van de openbare ruimte een positieve bijdrage op aan het koelen van de omgeving.

Ontwerp Openbare Ruimte Sloterdijk I Zuid

C. Flexibele inrichting Flexibiliteit krijgt extra aandacht bij de inrichting van de openbare ruimte. Zo wordt nu gewerkt aan een toolbox met verschillende ontwerpmogelijkheden van de openbare ruimte in relatie tot de aangrenzende functie (bijvoorbeeld een school of een winkel). Belangrijk aspect is dat de openbare ruimte – ondanks verschillen – niet alleen samenhang en continuïteit uitstraalt, maar ook flexibel kan inspelen op de omgeving. D. Bewegen in de stad Een onderdeel van de verdichtende stad is het programma ‘Bewegen in de stad’. Er komen voldoende speel- en sportvoorzieningen voor verschillende doelgroepen en leeftijdscategorieën. Vanuit beleid wordt er aangehaakt op het programma ‘De Bewegende Stad’, met als ambitie de openbare ruimte zo in te richten dat deze uitnodigt om te gaan bewegen. E. Duurzame inrichting De openbare ruimte wordt duurzaam en toekomstbestendig ingericht. Om dit mogelijk te maken, wordt het gebied (vanwege verzakking van de bodem met als gevolg een hoge grondwaterstand) waar nodig opgehoogd tot 1.00 + NAP. De toekomstige inrichting van de openbare ruimte in de straten wordt gefaseerd uitgevoerd. De fasering hangt af van de ontwikkeling van de aangrenzende kavels. Het kan dus voorkomen dat in één straat één zijde in ontwikkeling gaat, terwijl de andere zijde nog blijft functioneren met de bestaande bedrijven.

Ook is gekeken of bestaande (verhardings)materialen kunnen worden hergebruikt in de toekomstige openbare ruimte. Zo kunnen de aanwezige betontegels terugkeren als puinverharding in de straatfundering, of als gestapelde muurtjes voor de ontwikkeling van flora en fauna. De aanwezige gebakken klinkers kunnen worden hergebruikt in de rijbaan. Daarnaast wordt gestreefd naar het verlagen van de milieukostenindicator bij de inkoopstrategie. F. Openbare ruimte voor iedereen Sloterdijk I Zuid wordt een ongedeelde stad: er wordt rekening gehouden met verschillende doelgroepen en leeftijdscategorieën. Dit geldt ook voor de inrichting van de openbare ruimte. Zo wordt gekeken naar de oversteekbaarheid van straten, met zo min mogelijk hoogteverschillen, en naar de toegankelijkheid van parken, pleinen en gebouwen.

11

12

Ontwerp Openbare Ruimte Sloterdijk I Zuid

Samenvatting Speciale plekken Binnen het ontwerp is bijzondere aandacht voor twee speciale plekken: het Dijkpark en het Contactplein. Dijkpark Het Dijkpark wordt mogelijk door de opheffen van de Contactweg/Sloterweg. Het zal functioneren als het park voor Sloterdijk I Zuid. Er komt ruimte voor recreatie, zoals picknicken en zonnen op het gras, en om actief bezig te zijn: zo krijgt het park verschillende soorten sportvoorzieningen en speelelementen. Daarmee is het straks ook een belangrijke schakel in het sport- en recreatieve netwerk dat grenst aan het Westerpark. Het vormt een (sportieve) verbinding tussen station Amsterdam Sloterdijk en het centrum van Amsterdam. Contactplein Het Contactplein wordt ook mede mogelijk gemaakt door het opheffen van de bestaande Contactweg, die nu nog een zeer breed profiel heeft op deze locatie. De bouwblokken aan dit plein krijgen een cultureel/ maatschappelijk en een commercieel programma in combinatie met woningbouw. Het Contactplein wordt een gezamenlijk plein voor zowel Sloterdijk I Zuid als Sloterdijk I Noord, met scholen, supermarkten en andere winkels. Streven is circa 45 bestaande bomen te handhaven en op te nemen in het toekomstige ontwerp. Dit wordt nog nader onderzocht. Verder wordt er aansluiting gezocht met het Westerpark (ten oosten van Sloterdijk I Zuid) en de aangrenzende Transformatorweg.

De Transformatorweg ligt deels buiten het projectgebied: de grens loopt tot vijftien meter uit de gevels aan de noordzijde van Sloterdijk I Zuid. Verschillende thema’s worden momenteel nader onderzocht. Met name de relatie tussen de ondergrondse infrastructuur en de inrichting van de openbare ruimte, zodat kabels, leidingen en boomwortels elkaar in de toekomst niet in de weg zitten. Participatie Tijdens het opstellen van de investeringsnota is een participatietraject doorlopen. Voor het ontwerp van de openbare ruimte is in de afgelopen periode een participatietraject opgestart met de bestaande gebruikers in het gebied, eigenaren en erfpachters van de grond en met diverse belangenorganisaties. Na vaststelling van het ontwerp wordt dit traject verder uitgewerkt. Per fase is er opnieuw de mogelijkheid tot participatie. Gaandeweg wordt de planvorming voor de openbare ruimte steeds specifieker en gedetailleerder. Naarmate er steeds meer bewoners en nieuwe gebruikers in het gebied komen, worden deze steeds meer bij het participatietraject betrokken.

Ontwerp Openbare Ruimte Sloterdijk I Zuid

13

Huidige situatie & relatie Haven-Stad

1

Afb.1 - Bestaande Contactweg

Afb.2 - Bestaand fietspad langs de Contactweg

Afb.3 - Bestaande Kabelweg

Afb.4 - Groenzone op de primaire waterkering

Afb.5 - Kruispunt Kabelweg en Transformatorweg

Afb.6 - Bestaande bedrijfspanden

Afb.7 - Groenzone langs het spoor. Kijkend richting Station Sloterdijk

Afb.8 - Bestaande openbare ruimte Sloterdijk I Zuid

16

Ontwerp Openbare Ruimte Sloterdijk I Zuid

1.1 - Huidige situatie Sloterdijk I Zuid heeft alle kenmerken van een gemiddeld bedrijventerrein zoals dat in de jaren 70/80 in Nederland werd gerealiseerd. Het huidige gebied heeft een stratenpatroon dat gericht is op logistiek gebruik, met brede straten (overmaat) en weinig mogelijkheden om te verblijven. Er is relatief veel (ongebruikt) groen en er zijn volwassen bomen. Overdag is het druk, maar ’s nachts en in het weekend is het gebied uitgestorven en kan het sociaal onveilig aanvoelen. Het huidige Sloterdijk I Zuid is niet klimaatbestendig vanwege de vele bestrating, waardoor het regenwater onvoldoende in de bodem kan zakken. Het gebied is ook verzakt, wat heeft geleid tot een hoog grondwaterpeil.

Ontwerp Openbare Ruimte Sloterdijk I Zuid

Opheffen bestaande Contactweg Wat momenteel ook speelt, is dat de huidige autoverbinding Contactweg/Sloterdijkerweg wordt opgeheven. Dit maakt een nieuw te ontwikkelen kavel op de plek van de huidige Contactweg mogelijk. Hierdoor kan het Contactplein ontstaan, tussen de huidige Transformatorweg en het nieuwe gebouw. Afwaarderen Transformatorweg Verder wordt er momenteel onderzoek gedaan naar de mogelijkheden om de Transformatorweg af te waarderen naar een 2x1 rijbaan en de inpassing van een HOV-buslijn tussen station Amsterdam Sloterdijk en Amsterdam Centraal. Binnen de ontwikkeling van Sloterdijk I Zuid wordt rekening gehouden met deze lopende onderzoeken. De grens van dit ontwerp voor de openbare ruimte loopt tot 15 meter uit de gevel ten noorden van Sloterdijk I Zuid.

17

Noorder IJplas Cornelis Douwes 0-1 Cornelis Douwes 2-3 NDSM-werf

Coen- en Vlothaven Alfadriehoek Minervahaven

Buiksloterham Houthaven

Sloterdijk I Noord

Sloterdijk Centrum Station Amsterdam

Zaanstraat Emplacement

Sloterdijk I Zuid

Sloterdijk

Westerpark

Hemknoop

Station Amsterdam Centraal

Concept Ontwikkelstrategie Haven-Stad Afb.9 - Kaart Ontwikkelstrategie Haven-Stad

Sloterdijk I Zuid maakt deel uit van Haven-Stad, het gebied dat zich uitstrekt aan weerszijden van het IJ. Van station Amsterdam Sloterdijk in het zuidwesten tot de Noorder IJ-plas in het noordwesten, en van het Westerpark in het zuidoosten tot het Cornelis Douwesterrein in het noordoosten. In oppervlakte is het bijna net zo groot als de Amsterdamse binnenstad. Met de bouw van Haven-Stad wordt een complete stad aan Amsterdam toegevoegd, waarin wonen, werken, studeren, recreëren en winkelen in een hoge dichtheid worden gecombineerd.

Met Sloterdijk I Zuid wordt een nieuwe woon-werkwijk aan de stad toegevoegd. Sloterdijk I Zuid maakt deel uit van Sloterdijk I, dat ten westen grenst aan de ring A10, ten zuiden aan het treinspoor Amsterdam-Haarlem, ten oosten aan de Spaarndammerbuurt en ten noorden aan de Alfadriehoek en de Coen- en Vlothaven. Dwars door het gebied loopt de Transformatorweg, die Sloterdijk I verdeelt in een noordelijk en een zuidelijk deel. In november 2019 is voor het zuidelijk deel van Sloterdijk I de Investeringsnota Sloterdijk I Zuid in de gemeenteraad vastgesteld. De investeringsnota is een uitwerking van de Strategienota Sloterdijk I, die in 2016 is vastgesteld. Hierin is besloten dat Sloterdijk I: • de komende jaren zal transformeren van bedrijventerrein naar een woon-werkgebied met een hoogkwalitatief en aantrekkelijk leefmilieu; •

beter zal aansluiten op de omgeving;

•

geleidelijk en gefaseerd zal ontwikkelen met woningbouw wat betreft het zuidelijk deel.

Vanwege een afgesloten convenant met bedrijven in het westelijk havengebied, kan in het noordelijk deel tot 2029 geen woningbouw plaatsvinden. Wel treedt een geleidelijke ‘verkleuring’ op met functies, die het wonen in de toekomst niet in de weg staan.

18

Ontwerp Openbare Ruimte Sloterdijk I Zuid

1.2 - Toekomstige situatie: Investeringsnota Sloterdijk I Zuid

Afb.10 - Een aangename openbare ruimte met groen, verblijfsplekken en wandelgebied.

Afb.11 - Transparante gevels waarbij er een visuele relatie tussen binnen en buiten ontstaat.

Werkwijze Voor de transformatie van Sloterdijk I Zuid is gekozen voor een facilitaire aanpak. De gemeente schept de kaders waarbinnen initiatiefnemers de ruimte krijgen om zélf bouwplannen te realiseren. De gemeente maakt voor deze gebiedsontwikkeling dus geen ‘traditioneel’ stedenbouwkundig plan, maar kiest voor een gebiedsontwikkeling die gebaseerd is op dialoog met de eigenaren. Markt en gemeente doorlopen in nauw overleg stapsgewijs een gezamenlijk planproces met voortschrijdend commitment. Vanaf december 2016 is een intensief participatieproces met de eigenaren gestart in de vorm van individuele gesprekken en werkateliers. Daarin zijn onderwerpen als programma, stedenbouw, duurzaamheid, mobiliteit en circulair bouwen besproken.

2. Woon-werkstad Naast wonen biedt de wijk ruimte voor werken. Er is een pakket voorzieningen dat past bij de behoefte van de bewoners en ondernemers. Gebouwen kunnen in de toekomst worden aangepast aan een ander gebruik. De wijk is levensloopbestendig. Ruim 20% van het programma voorziet in nietwoonfuncties, bestaande uit maatschappelijke - en commerciële voorzieningen en bedrijfsruimtes. Zo krijgt Sloterdijk I Zuid circa 61.000 m2 bedrijfsruimtes, waarvan circa 25% ‘betaalbaar’. De realisatie van bedrijfsruimtes is gericht op het toevoegen van arbeidsplaatsen die mengbaar zijn met een intensief woonmilieu . Daarbij wordt nog eens circa 18.000 m2 kleinschalige kantoorruimte toegevoegd. Voorts bestaat het programma uit circa 6.500 m2 commerciële voorzieningen, met onder andere supermarkten, dagelijkse voorzieningen (bijvoorbeeld een bakker), diensten (bijvoorbeeld een kapper of stomerij) en horeca. Tot slot is er circa 16.000 m2 aan maatschappelijke voorzieningen, waaronder twee brede basisscholen (inclusief buitenschoolse opvang, voorschool, kinderdagverblijf en sportzaal), gecombineerde zorg/welzijnsvoorziening (inclusief jeugd), kunst en cultuur (bijvoorbeeld een bibliotheek), crisisopvang en een passantenpension.

Ambities en prestatie-eisen Met behulp van de uitkomsten van de werkateliers en verder onderzoek, heeft de gemeente de hoofddoelstellingen uit het strategiebesluit uitgewerkt in acht ambities waar de nieuwe wijk Sloterdijk l Zuid aan moet voldoen. Deze acht ambities worden in het investeringsbesluit beschreven. De ambities en de bijbehorende prestatie-eisen voor gemeente en eigenaren vormen het kader waaraan plannen van ontwikkelaars worden getoetst. 1. Ongedeelde stad Sloterdijk I Zuid wordt een wijk voor iedereen, met een gemengde, ongedeelde samenleving. Er komt een verscheidenheid in woningtypes en groottes, waarbij wordt gebouwd voor de verschillende doelgroepen (starters, gezinnen, senioren). Gefaseerd worden er minstens 4.500 woningen gebouwd in verschillende financieringscategorieën (40% sociale huur, 40% middeldure huur en 20% dure koopwoningen). In elk marktsegment (sociaal, middelduur en duur) is 10% van de woningen geschikt voor senioren, conform de richtlijn ‘Aanpasbaar bouwen’. Betaalbaarheid en doorstroming vanuit omliggende wijken zijn belangrijke uitgangspunten. Wooncomplexen zijn flexibel van indeling, zodat ze met relatief eenvoudige ingrepen kunnen worden aangepast aan de toekomstig veranderende woningbehoefte.

Ontwerp Openbare Ruimte Sloterdijk I Zuid

3. Intensieve stad De stad groeit binnen haar eigen grenzen door te verdichten en intensiever te bouwen. Zo ook Sloterdijk I Zuid: de bebouwing gaat van middelhoog tot enkele torens, terwijl er in de groene, openbare ruimte een aangenaam verblijfsklimaat heerst. De wijk kent een goede menging van functies en ligt vlakbij andere aantrekkelijke wijken en het historische centrum van Amsterdam. Zo profiteert de wijk van de grootstedelijke voorzieningen, die met de groei van Haven-Stad in de toekomst zullen toenemen. Het te realiseren programma bestaat uit een mix van gebouwen met hoogtes van 30-45-60 meter, in totaal circa 485.000 m2 bruto vloeroppervlakte. In de openbare ruimte krijgt leefbaarheid prioriteit. Om die reden worden fiets-, scooter- en autoparkeren en afvalopslag inpandig opgelost.

19

Afb.12 - Principesilhouet stedelijk weefsel.

20

Ontwerp Openbare Ruimte Sloterdijk I Zuid

1.2 - Toekomstige situatie: Investeringsnota Sloterdijk I Zuid

4. Bereikbare stad Om de stad bereikbaar en gezond te houden, vindt een verschuiving plaats in verkeersbewegingen van (vracht) auto’s naar voetgangers, fietsers en openbaar vervoer. Er komt een zeer lage parkeernorm voor wonen: gemiddeld 0,2 parkeerplaats per woning. De wijk wordt beter bereikbaar voor fietsers, stadsbussen en – op termijn – voor hoogwaardig openbaar vervoer. Parkeren wordt niet op straat opgelost, maar inpandig, net als fietsparkeren en afvalinzameling. Om autobezit/autoparkeren te verminderen, worden van meet af aan duurzame vervoersconcepten (zoals deelconcepten) gerealiseerd. 5. Groene stad Sloterdijk I Zuid wordt een groene wijk. Groene daken, groene balkons, groene binnenplaatsen en paden vormen de basis van woningen en bedrijfsruimtes. Deze zijn bereikbaar via groene, publieke ruimtes die aansluiten bij de Hoofdgroenstructuur en bij het Westerpark. 6. Duurzame stad Sloterdijk I Zuid wordt een duurzame wijk. Alle elementen van de wijk zijn aanpasbaar op snelle veranderingen op het gebied van energie, afval, water, mobiliteit en technologie – dat maakt de wijk toekomstgericht. Er wordt gedacht aan flexibele en makkelijk aanpasbare toepassingen voor onder andere circulair bouwen, afvalinzameling, mobiliteit, waterbestendigheid, CO2reductie en energie (‘van gas los’). 7.

Gezonde stad Sloterdijk I Zuid wordt een wijk met veel aandacht voor de gezondheid van alle mensen die er wonen, werken en recreëren. Zorg- en welzijnsvoorzieningen zijn veilig bereikbaar en toegankelijk voor iedereen. De wijk wordt ingericht op bewegen en faciliteert hiermee in een gezonde levensstijl.

Ontwerp Openbare Ruimte Sloterdijk I Zuid

8. Sociale stad De hoogwaardig ingerichte en goed onderhouden omgeving – bebouwd en onbebouwd – draagt bij aan een prettige en aangename woonomgeving. Gemeente, eigenaren, gebruikers en bewoners werken samen aan een sociaal netwerk. De gemeente maakt programmering in de openbare ruimte mogelijk en faciliteert eventueel in het opzetten van een organisatievorm voor placemaking. Sturingsstrategie: wie doet wat? Voor de transformatie van Sloterdijk I Zuid is gekozen voor een strategie, waarbij de gemeente het initiatief neemt voor de transformatie van het gebied. De individuele eigenaren/erfpachters nemen het initiatief voor de feitelijke ontwikkeling van de bouwblokken. De gemeente stimuleert de eigenaren/erfpachters binnen een blok om te gaan samenwerken. Met initiatiefnemers worden op blokniveau afspraken gemaakt over wat er gebouwd wordt en in welke kwaliteit, de vergoeding van de plankosten en over de erfpachtcanons bij bestemmingswijzigingen. Het regisseren van ruimtelijke samenhang vindt plaats op blokniveau. Het is er vooral op gericht om de afstemming tussen de verschillende ontwikkelingen te waarborgen. Een ontwikkeling moet geen onmogelijkheden voor een andere ontwikkeling teweegbrengen. Hiervoor heeft de gemeente naast de investeringsnota ook Basis Blokpaspoorten en het Stedenbouwkundig Kader Ruimtelijke Kwaliteit opgesteld.

Deze documenten zijn kaderstellend voor de toekomstige planvorming in Sloterdijk I Zuid.

21

1

2

3

Afb.13 - Overzicht van diverse gebieden binnen Haven-Stad. 1. Noordelijke IJ-oevers, 2. Havenbekkens en 3. ‘De Sloterdijken’.

Afb.15 - Bestaande spoorzone nabij de Contactweg.

Afb.14 - Spoorzone en talud van ‘De Sloterdijken’ kunnen als structuren een kwalitatieve bijdrage leveren aan de openbare ruimte. 22

Afb.16 - Bestaande spoorzone nabij de Contactweg.

Ontwerp Openbare Ruimte Sloterdijk I Zuid

1.3 - Relatie openbare ruimte Haven-Stad Sloterdijk I Zuid is een van eerste nieuwe projectgebieden in Haven-Stad. De ambities en uitgangspunten van Sloterdijk I Zuid sluiten aan bij die van Haven-Stad, die staan beschreven in het Integraal Raamwerk Haven-Stad. Het Integraal Raamwerk Haven-Stad is vastgesteld op 14 december 2021 door het college van burgemeesters en wethouders. Binnen dit raamwerk worden de nieuwe structuren voor groen, fietsers, voetgangers, ecologie en water op een groter schaalniveau vastgelegd.

Afb.17 - Taludzone als verblijfsplek

Uit de ruimtelijke analyse blijkt dat de gebieden van Haven-Stad zeer divers zijn. Zo liggen de kavels op de Noordelijke IJ-oevers haaks op het IJ, wat grotendeels te wijten is aan de voormalige scheepsbouwindustrie. Vooral bij de Coen- en Vlothavens is de enorme schaal van de havenbekkens en de grootschalige bedrijvigheid kenmerkend. Bij de ‘Sloterdijken’ zijn de ruimtelijke kenmerken vooral bepaald door de infrastructuur, wat komt door het logistieke gebruik door de bedrijven in het gebied. Dit heeft geleid tot versnippering van verschillende gebieden door brede verkeersstraten, snelwegen, de spoordijk en de voormalige zeedijken. Juist deze vele ‘verloren ruimtes’ wil de gemeente gaan benutten voor groen. Ze vormen de basis voor de nadere uitwerking van deze gebieden. Wat betreft Sloterdijk I Zuid worden de spoordijk en de A10-zone in het plan opgenomen.

Afb.18 - Taludzone als speelaanleiding

De voorbeelden op deze pagina tonen aan hoe een onderdeel als de strook langs het spoor kan worden gebruikt voor het creëren van meer verblijfsruimte, ecologische structuren en sport- en speelaanleidingen. Onderstaande principeschets (niet vastgesteld) is toegepast als idee voor deze strook ten noorden van de bestaande volkstuincomplexen in het Westerpark.

Afb.19 - Mogelijkheden voor het activeren van het spoortalud.Taludzone als speelaanleiding of verblijfsplek.

Ontwerp Openbare Ruimte Sloterdijk I Zuid

23

1.

Afb.20 - Basiskaart Integraal Raamwerk Haven-Stad, vastgesteld op 14 december 2021

24

Ontwerp Openbare Ruimte Sloterdijk I Zuid

1.3 - Relatie openbare ruimte Haven-Stad

Afb.21 - Programma Fiets: Verlengen tweede fietsring aan west- en oostzijde (concept), nader uit te werken met Haven-Stad en Foodcenter.

Sloterdijk I Zuid vormt een cruciale schakel tussen HavenStad en de omliggende buurten, zoals Westerpark, Bos en Lommer en Spaarndammerbuurt. Hiervoor lopen meerdere belangrijke fietsverbindingen langs en door het gebied. De fietsroute langs de zuidzijde van het project wordt verbonden met station Amsterdam Sloterdijk, via het Overbrakerpad met Amsterdam-Centrum en via de Contactweg met Amsterdam-West. Het Contactplein wordt een belangrijke schakel in de route tussen de zogenaamde ‘tweede fietsring’, het metrostation Isolatorweg, de Coen- en Vlothaven en AmsterdamNoord. De Transformatorweg blijft een essentiële stadsader voor openbaar vervoer, fiets en auto. Nu is het nog een drukke verkeersader zonder verblijfskwaliteit, maar later wordt deze weg getransformeerd naar een stadsallee met een parkstrook langs de noordzijde. Daarnaast is de Isolatorweg in potentie een actieve straat tussen station Amsterdam Sloterdijk en (de andere ingang van) het metrostation Isolatorweg. Naast de mobiliteit speelt het groen een onmiskenbare rol in het project. Aan de oostkant grenst Sloterdijk I Zuid aan het Westerpark. De grens wordt gevormd door een bestaande dijk die functioneert als primaire waterkering en voor een deel bestaat uit een oude zeedijk, maar in de toekomst duidelijk herkenbaar zal zijn.

De transformatie van de aangrenzende parkdelen naar meer toegankelijkheid krijgt volop aandacht. Aan de zuidkant geldt; hoe beter de kwaliteit van het Dijkpark, hoe beter de relatie met het Westerpark en hoe minder de barrièrewerking van de spoordijk.

Projectlocatie Sloterdijk I Zuid

Afb.22 - Kaart uit Integraal Raamwerk Haven-Stad Ontwerp Openbare Ruimte Sloterdijk I Zuid

25

De visie op het ontwerp van de openbare ruimte is gebaseerd op het Investeringsbesluit Sloterdijk I Zuid. De daarin gestelde ambities komen terug in de vormgeving en inrichting van de toekomstige openbare ruimte. Ook de ambities vanuit duurzaamheid en mobiliteit leiden tot een nieuw type inrichting van de leefomgeving. Bovendien zorgt de stedelijke mix van wonen en kleinschalige bedrijvigheid voor een specifieke dynamiek op straat in Sloterdijk I Zuid. Ook de andere beleidskaders van de gemeente Amsterdam leveren input voor de ambities en uitgangspunten voor de inrichting van de openbare ruimte. Dit zijn de Structuurvisie 2040, De Bewegende Stad, het Handboek Puccini, Amsterdam Rainproof, de Keur van het waterschap Amstel, Gooi en Vecht, de Hemelwaterverordening, de Agenda Duurzaamheid, de Agenda Groen en het Mobiliteitsplan. Dit leverde de volgende zeven ruimtelijke en functionele uitgangspunten op voor de inrichting van de openbare ruimte: 1. Autoluwe straten Zoals aangegeven in de ambities in het investeringsbesluit, ligt de nadruk niet meer op de toegankelijkheid geredeneerd vanuit de auto of vrachtauto. Wel zullen bedrijven en andere nietwoonfuncties goed bereikbaar zijn voor bevoorrading, omdat bedrijvigheid ook zeer belangrijk is. Maar de focus ligt op een goed te gebruiken, comfortabel voetgangers- en fietsnetwerk.

Deze netwerken worden gekoppeld aan een (hoogwaardig) openbaar vervoersnetwerk. Dit betekent dat de straten in Sloterdijk I Zuid worden ingericht voor fietsers en voetgangers. De auto is te gast. De meeste straten worden ingericht als eenrichtingsverkeer voor auto’s; het midden van de straat is in de eerste plaats voor fietsers bedoeld. Het parkeren van de fiets en auto wordt zoveel mogelijk inpandig opgelost. Ook het laden en lossen gebeurt zoveel mogelijk inpandig. 2. Groene straten Groen is per definitie onmisbaar voor de inrichting van de openbare ruimte. Voor zowel de verblijfskwaliteit en ruimtelijke kwaliteit als voor de gezondheid en welzijn. Sloterdijk I Zuid transformeert naar een sterk verdichte, compacte woonwijk met circa 4.700 woningen. Hoe groter de bevolkingsdichtheid, hoe belangrijker een groen ingerichte openbare ruimte wordt. En Sloterdijk I Zuid wordt groen: de kans is groot dat circa 235 bestaande, volwassen bomen in het gebied behouden blijven, zo blijkt uit een eerste inventarisatie. Daarnaast is het uitgangspunt dat de straten natuurinclusief worden ingericht. Dit betekent ruimte voor verschillende soorten beplantingstypes, nestgelegenheden voor vogels en insecten en voor spontaan groen. Ook komen er groenstroken in de straten, mede om de afvoer van regenwater te vertragen. Al het groen zal bijdragen aan de vermindering van het hitte-eilandeffect. 3.

Flexibiliteit In de ambities van het investeringsbesluit is opgenomen dat er verschillende woon-werkfuncties binnen het gebied worden gerealiseerd. Dat resulteert in verschillende gebruikers met bijbehorende behoeftes of wensen.

26

Ontwerp Openbare Ruimte Sloterdijk I Zuid

1.4 - Visie openbare ruimte Sloterdijk I Zuid Het uitgangspunt is dat de openbare ruimte flexibel is in te richten. Een inrichting die een balans vindt tussen de behoefte van de kleinschalige bedrijvigheid, horeca, de bewoners, de woonkwaliteit en de andere gebruikers van de buurt. Voor deze inrichting is een toolbox opgesteld. Daarin is onderzoek gedaan naar een principe-indeling van de openbare ruimte in relatie tot een bepaalde functie. Naast een flexibele inrichting moet de openbare ruimte ook samenhang en continuïteit uitstralen. De flexibiliteit mag de versnippering van de openbare ruimte niet in de hand werken.

zodat er meer overzicht komt op wat er allemaal beschikbaar is. In relatie tot een duurzame inrichting is het van belang dat de toegepaste materialen levensloopbestendig zijn. Naast bovengenoemde criteria wordt er ook gestreefd naar het verlagen van demilieukostenindicator. Dit dient als uitgangspunt bij de inkoopstrategie voor toe te passen materialen. De openbare ruimte kan ook bijdragen aan een lager energieverbruik: zo worden voor de straatverlichting energiezuinige lampen gebruikt.

4. Sport, spelen en gebruik van het openbaar gebruiksgroen Uitgangspunt is om – naast het te realiseren groen – in de openbare ruimte ook voldoende gebruiksgroen, sport- en speelaanleidingen en beweegruimte te realiseren voor bewoners. Daarbij wordt aangehaakt op het programma ‘Bewegen in de stad’ met als ambitie de openbare ruimte zo in te richten, dat deze uitnodigt om te gaan bewegen. Denk aan een sportparcours, hardloop- en wandelcircuits en ‘nieuwe sporten’ als padel, bootcamp en footy. Dit wordt compleet gemaakt met bijkomende voorzieningen als lockers en watertappunten in de openbare ruimte, zoals in het opgestelde rapport ‘Bouwstenen van de Beweeglogica’ worden genoemd voor de inrichting van de openbare ruimte. En verder bredere stoepen en pleinen waar kinderen uit de buurt kunnen spelen. Sloterdijk I Zuid wordt zo een beweegvriendelijke wijk, waarbij de gebruikers worden uitgedaagd om te bewegen. Dit alles draagt bij aan een gezonde levensstijl.

7. Age-Friendly city (sociaal en ongedeelde stad) Een van de ambities uit de investeringsnota is dat Sloterdijk I Zuid ook een sociale en ongedeelde stad wordt. Dit heeft zijn weerslag op de inrichting van de openbare ruimte, die zo toegankelijk mogelijk wordt gemaakt voor alle doelgroepen. Zo wordt in het ontwerp bijvoorbeeld rekening gehouden dat de straten goed oversteekbaar zijn voor mensen die slecht ter been zijn, een gezichtsbeperking hebben of voor ouders met een kinderwagen. Zo kunnen jong en oud overal gemakkelijk komen.

5. Een stoere en tegelijk zachte inrichting Sloterdijk I Zuid krijgt met zijn hoge bebouwing met woningen, voorzieningen en bedrijfsruimtes een stevige en stoere uitstraling. De openbare ruimte sluit daar voor een deel op aan door het toepassen van elementverharding zoals betontegels en gebakken klinkers. Voor een leefbare omgeving wordt deze stoerheid ‘verzacht’ door veel ruimte te bieden aan groen, bomen en gebruiksruimtes. Ook de speciaal ontworpen details voor Rainproof en een natuurinclusieve inrichting dragen daaraan bij. Deze vorm van inrichting krijgt navolging in de rest van Haven-Stad. 6. Duurzame openbare ruimte Sloterdijk I Zuid is op dit moment nog niet rainproof. Het gebied ligt te laag (door geleidelijke inklinking) voor een duurzame waterhuishouding en moet dus gefaseerd worden opgehoogd. Om het gebied verder rainproof te maken, worden er groenstroken aangelegd die de afvoer van water vertragen en die (waar mogelijk) het water kunnen laten infiltreren in de bodem. Voor de bestrating worden met name gebakken klinkers en betontegels gebruikt. De openbare ruimte wordt zoveel mogelijk circulair ingericht. Dit kan bijvoorbeeld door hergebruik van bestaande materialen die momenteel in het gebied aanwezig zijn.

De oude betontegels die nu nog op straat liggen, kunnen in tijdelijke situaties worden hergebruikt als puinfundering onder de rijbanen, of als gestapeld muurtje voor de ontwikkeling van ecologie. In de loop der tijd zijn er wellicht mogelijkheden om hergebruik van materialen op het niveau Haven-Stad te benaderen. Het kan zelfs leiden tot een ‘tweedehands’ materialenbank,

Ontwerp Openbare Ruimte Sloterdijk I Zuid

27

To e l i c h t i n g o n t w e r p

2

Afb.23 - Plankaart ontwerp openbare ruimte Sloterdijk I Zuid.

Dit hoofdstuk beschrijft eerst op hoofdlijnen het algemene deel van het vontwerp die gelden voor de openbare ruimte in heel Sloterdijk I Zuid. Alle straten, pleinen en wegen krijgen in principe een gelijke indeling met hetzelfde materiaalgebruik. Zo krijgt de openbare ruimte een eenduidige en samenhangende uitstraling, al verschillen de onderdelen qua ligging en functie binnen Sloterdijk I Zuid. Voor Sloterdijk I Zuid gelden in het algemeen de volgende uitgangspunten voor de openbare ruimte: 1. Relatie met gebiedsoverstijgende lijnen Het projectgebied wordt begrensd door enkele ‘gebiedsoverstijgende lijnen’: de Transformatorweg aan de noordzijde en de spoorlijn Amsterdam-Haarlem aan de zuidzijde. De Transformatorweg en de spoorlijn spelen een belangrijke rol voor de verbinding met de stad en de recreatiegebieden en zijn dus essentieel.

30

2. Flexibele openbare ruimte in relatie tot de ontwikkeling van de kavels Het totale gebied zal niet tegelijkertijd in zijn geheel worden ontwikkeld. Sommige kavels worden sneller ontwikkeld dan andere. Dit komt vanwege de verschillende eigenaren en grondposities. De fasering bij deze gebiedstransformatie is afhankelijk van de ontwikkelinitiatieven uit de markt, wat leidt tot een zekere mate van onvoorspelbaarheid in de bouwfases. Zo kan het ene blok worden ontwikkeld en het terrein worden opgehoogd, terwijl de naastliggende delen op de huidige hoogte moeten doorfunctioneren. Dat kan worden opgelost door de ene helft van een straat ook alvast op te hogen en de andere helft nog niet. Deze tweedeling is ook terug te vinden in het straatprofiel, met twee wisselbare helften. Met dit toekomstige openbare ruimteontwerp kan worden ingespeeld op de ontwikkelingen van de verschillende kavels, het ophogen van het bestaande straatniveau en het (tijdelijk) inrichten van de openbare ruimte. Hoofdstuk 5 gaat hier verder op in.

Ontwerp Openbare Ruimte Sloterdijk I Zuid

2.1 - Ontwerp openbare ruimte

3. Een toolbox van inrichtingsprincipes Door de gefaseerde ontwikkeling van het gebied kan de gemeente nu nog geen definitief inrichtingsplan maken voor de openbare ruimte in Sloterdijk I Zuid. Het is immers nog niet bekend hoe de bouwblokken er precies uit gaan zien. In dat opzicht is het ontwerp op te vatten als een ontwerp op hoofdlijnen. Maar het programma, dus waar welke functies komen, is wél bekend. Het programma bevat functies als horeca, detailhandel, scholen, parkeergarages en woningbouw, die een specifieke relatie hebben met de aangrenzende openbare ruimte. De relatie tussen een functie (die een bepaalde groep gebruikers aantrekt) en de openbare ruimte is onderzocht. Dit onderzoek heeft geleid tot een toolbox waarin een aantal inrichtingsprincipes zijn opgenomen: bij een bepaalde functie horen bepaalde onderdelen voor de inrichting van de openbare ruimte. De onderdelen zijn in het ontwerp opgenomen – de exacte plek van die onderdelen volgt later. De onderdelen vormen dus een samenhangend geheel van de openbare ruimte, maar het ontwerp blijft flexibel.

Ontwerp Openbare Ruimte Sloterdijk I Zuid

Elke keer wanneer een deel van een blok in ontwikkeling komt, wordt de inrichting van de openbare ruimte aan de hand van de toolbox samengesteld. Van een aantal functies is de bijbehorende inrichting bekend, van andere functies nog niet; de toolbox is nog in ontwikkeling. Functielijst In het vastgestelde investeringsbesluit is een (voorlopig) toekomstig programma opgenomen. Op de plattegrond is te zien waar bepaalde functies kunnen komen (zie volgende pagina). Een volledig overzicht van alle functies is opgenomen in de functielijst: deze bestaat uit scholen (zowel basisscholen als voortgezet onderwijs), speelpleinen, parkeergarages, logistieke functies (laden & lossen), horeca/cafés/restaurants, detailhandel, kleinschalige bedrijvigheid (waaronder broedplaatsen, timmerman, fietsenmakers), toegang woningen, gezondheidscentra en buurtvoorzieningen.

31

Cultuur

Horeca Horeca

1

~ 125 m2

Buurtkamer

Cultuur

~ 120 m2

~ n.t.b.m2

Passantenpension

Horeca

Horeca

~ 1.700 m2

~ 125 m2

~ 125 m2

Huis v.d wijk

Gezinsopvang

school

~ 450 m2

~ 800 m2

~ 4.450 m2

b

Supermarkt

b

~ 1.600 m2

A

~ 125 m2

NTB

~ 1000 m2

~ 1.600 m2

Detailhandel

A

~ 650 m2 Sportzaal

Supermarkt

Detailhandel ~ 650 m2

locatie n.t.b.

school

~ 1.150 m2

~ 4.450 m2 Cultuur NTB

Horeca

Horeca

Horeca

Horeca

Gezondheidscentrum

~ 125 m2

~ 125 m2

~ 125 m2

~ 125 m2

~ 1.500 m2

~ 1.300 m2

1

Buurtkamer

Behand. woonlocatie

~ 120 m2

~ 200 m2

Horeca

Horeca

Horeca

Horeca

~ 125 m2

~ 125 m2

~ 125 m2

~ 125 m2

Afb.24 - Voorzieningenprogramma vanuit het Investeringsbesluit Sloterdijk I Zuid.

Afb.25 - Toekomstige functies. In een verder stadium van de toekomstige ontwikkelingen van de bouwblokken worden de definitieve locaties afgestemd.

32

Ontwerp Openbare Ruimte Sloterdijk I Zuid

2.1 - Ontwerp openbare ruimte 4. Groennorm Iedereen heeft behoefte aan voldoende groen, in welke vorm dan ook. In Amsterdam is een referentienorm voor groen vastgesteld. Dit betekent dat per woning 22 m² groen beschikbaar moet zijn, waarvan 16 m² gebruiksgroen en 6 m² ecogroen. Voor Sloterdijk I Zuid, waar circa 4.700 woningen worden gebouwd, zou er volgens de referentienorm dus 103.100 m² groen moeten komen. Sloterdijk I Zuid krijgt echter in totaal ‘maar’ 66.100 m² groen. Daarmee voldoet dit gebied niet aan de groennorm van 103.100 m². Als het binnen een project niet lukt om de groennorm te halen, kan dit gecompenseerd met groen in de aangrenzende projectgebieden, zolang dit niet al voor andere projecten wordt gebruikt. Ten oosten van Sloterdijk I Zuid – binnen de grenzen van het Westerpark – liggen enkele versnipperde gebieden die in de toekomst verbeterd en opnieuw ingericht worden als publiek park. Zo wordt de kavel naast het Mediacollege, aan de overzijde van de Spaarndammerdijk, als park ingericht. Ook wordt onderzocht of het mogelijk is hondenschool Gabber en postduivenvereniging ‘De Postiljon’ uit te plaatsen en dit gebied te transformeren naar een park, voordat Sloterdijk I Zuid wordt voltooid. Op termijn zal er ook binnen Haven-Stad op andere plaatsen voldoende groen worden gerealiseerd, conform de bovenstaande groennorm.

Naast dit geclusterde sport- en spelprogramma liggen aan het einde van de straten – verspreid in het Dijkpark – nog enkele speelplekken voor verschillende leeftijdscategorieën. Op deze locaties komt een bijzondere speelaanleiding of speelplek. In combinatie met de nieuwe waterloop schept dit unieke verblijfsplekken in het toekomstige Dijkpark.

5. Nieuwe waterstructuur Momenteel is er nagenoeg geen oppervlaktewater binnen het projectgebied. Het enige wateroppervlak dat aanwezig is, ligt in de westhoek, tussen de A10 en de kavel Einstein. Maar dat gaat veranderen: in het toekomstige plan wordt een nieuwe waterloop toegevoegd in het toekomstige Dijkpark. Deze waterloop zorgt voor een nieuwe verbinding in het bestaande polderwatersysteem van de Overbrakerpolder. In dit gebied bevinden zich het volkstuincomplex, natuurspeeltuin Het Woeste Westen, begraafplaats St. Barbara, de buurtboerderij en de honden- en duivenvereniging. De waterloop zorgt voor extra verblijfskwaliteit in het toekomstige park. Vandaar dat er meerdere verblijfsplekken worden gekoppeld aan deze nieuwe waterloop. Daarnaast zorgt het voor een betere kwaliteit van het watersysteem, de ecologie en de biodiversiteit. De totale wateroppervlakte in het Dijkpark wordt circa 5.200 m². In hoofdstuk 3 wordt de keus voor deze belangrijke ingreep nader uiteengezet.

8. Uitgangspunten ondergrondse ruimte Vanwege de energietransitie komen er steeds meer kabels en leidingen in de ondergrond te liggen. Vaak gaat dit ten koste van het groen in de straat. Om dit voor Sloterdijk I Zuid te voorkomen, heeft het ingenieursbureau van de gemeente Amsterdam een 3D-BIM-model opgesteld. Dit maakt in 3D inzichtelijk waar kabels en leidingen liggen en geeft tegelijk een duidelijk beeld van de bovengrond. Zo kunnen ondergrond en bovengrond goed op elkaar worden afgestemd en kan het groene karakter van de wijk beter behouden blijven. Hoofdstuk 5 gaat hier verder op in.

6. Sport- en spelprogramma Binnen het toekomstige ontwerp worden er in de openbare ruimte sport- en speelfaciliteiten gerealiseerd. Aan de westkant bij de tunnel van de A10 komen circa drie sportvelden voor voetbal, basketbal en tennis. Naast deze velden zijn er nog meer speelaanleidingen en speelplekken gefaciliteerd in die hoek. Deze worden in een later stadium verder uitgewerkt. In totaal wordt er in het Dijkpark meer dan 6.000 m² aan sport- en speelfaciliteiten gerealiseerd.

Ontwerp Openbare Ruimte Sloterdijk I Zuid

7. Inpandige (fiets)parkeervoorzieningen Binnen het gehele projectgebied worden de parkeerplaatsen voor fietsers en auto’s van bewoners en bezoekers inpandig gerealiseerd. Ook wordt ervan uitgegaan dat laden en lossen zoveel mogelijk inpandig wordt opgelost. Leveranciers bevoorraden de horeca en detailhandel inpandig of via de expeditiestraten binnen de bouwblokken. De toegangen naar de parkeervoorzieningen en mogelijke expeditiestraten worden in nauw overleg met de ontwikkelende partijen afgestemd. De inpandige ruimtes zullen sociaal veilig en uitstekend toegankelijk zijn, en bij voorkeur op de begane grond. Afwijking hiervan kan alleen met de goedkeuring van de gemeente. Dit alles betekent dat de gehele openbare ruimte in principe parkeerplaatsvrij zal zijn. In onvermijdelijke gevallen zullen op straat enkele kort-parkeerplekken gerealiseerd kunnen worden.

9. De Amsterdamse standaard als basis Bij de gemeente Amsterdam wordt de ‘Leidraad Centrale Verkeerscommissie’ en de ‘Puccini-methode’ (met een tweetal handboeken) als standaard gehanteerd voor de (verkeers)inrichting van de openbare ruimte. Conform deze richtlijnen worden de toekomstige straten uitgevoerd als een 30-km straat, wat betekent dat betontegels op het trottoir en gebakken klinkers in de rijbaan worden gebruikt. Langs de gevel wordt een 80 centimeter brede strook gerealiseerd van gebakken materiaal. Dit detail komt ook terug in de groenstroken waar verschillende faciliteiten zoals terrassen en speelplekken zijn opgenomen.

33

34

Ontwerp Openbare Ruimte Sloterdijk I Zuid

2.1 - Ontwerp openbare ruimte 10. Waterhuishouding In het kader van waterhuishouding binnen het gebied zijn er specifieke beleidskaders van toepassing. Dit is onder andere De Keur van het waterschap Amstel, Gooi en Vecht, waarin de volgende uitgangspunten worden gehanteerd. •

Het te dempen oppervlaktewater dient een-op-een te worden teruggebracht in hetzelfde watersysteem. Wanneer de bestrating (inclusief bebouwing) in een stedelijk gebied met meer dan 1.000 m2 toeneemt, dient als compensatie oppervlaktewater te worden aangelegd ter grootte van 10% van deze toename.

•

In plaats van oppervlaktewater mag als alternatief ook een waterbergingsvoorziening worden aangelegd. Dit is “een buiten het watersysteem getroffen voorziening, bedoeld om hemelwater of ander water vast te houden of te bergen vóórdat het water verdampt, door planten wordt opgenomen, infiltreert in de bodem of wordt afgevoerd naar een riool of het oppervlaktewater”. Voorbeelden van waterbergingsvoorzieningen zijn groene daken of infiltratiekratten.

De openbare ruimte wordt ingericht met hemelwaterverwerkende voorzieningen (zoals een sloot of een extra watergang), zodat deze extreme neerslag die eens per 100 jaar voorkomt, zonder schade kunnen verwerken. Het klimaat verandert, waardoor de hoosbui die eens in de honderd jaar kan voorkomen, steeds meer neerslag betekent. In de programmaperiode gaat Amsterdam ervan uit dat geen schade mag voorkomen bij een bui van 70 mm in één uur. Daarnaast moet de inrichting waarborgen dat vitale infrastructuur blijft functioneren bij een hoosbui die eens per 250 jaar voorkomt, wat nu overeenkomt met een bui van 90 mm in één uur. Tot slot is het Omgevingsprogramma Riolering 2022 – 2027 van toepassing op het voorliggend ontwerp van de openbare ruimte van Sloterdijk I Zuid. Dit programma komt voort uit de Omgevingsvisie Amsterdam 2050. Hierin wordt beschreven wat de gemeentelijke taken zijn ten aanzien van afvalwater, hemelwater en grondwater.

Ontwerp Openbare Ruimte Sloterdijk I Zuid

35

4. Kabelweg & Condensatorweg

5.

Ov

er ga

ng

Tra

ns

1. Straten

3.

D

ijk

pa

rk

fo

rm

at

or

we

g

Deeluitwerkingen

g

2. Contactplein

6.

Ov

erg

an

gW es

te

rp

ark

3

37

38

Ontwerp Openbare Ruimte Sloterdijk I Zuid

3.1 - Ruimtelijke onderdelen Ruimtelijke onderdelen De openbare ruimte in Sloterdijk I Zuid bestaat uit verschillende ruimtelijke onderdelen, die elk een eigen invulling krijgen. In Sloterdijk I Zuid onderscheiden we de volgende ruimtelijke onderdelen: • • • • • •

Straten (Schakelstraat, Isolatorweg, Turbinestraat en Magneetstraat) Dijkpark Contactplein Ontsluitingswegen Kabelweg & Condensatorweg Relatie Transformatorweg (aan de noordzijde) Relatie Westerpark (aan de oostzijde)

Binnenstraten (op de te ontwikkelen kavels/blokken) Er is één onderdeel dat buiten de (huidige) openbare ruimte valt, en dus ook buiten dit vontwerp: de ‘binnenstraten’. Deze komen door en tussen de toekomstige bouwblokken te liggen en worden door de ontwikkelaars van deze blokken aangelegd. Voor deze binnenstraten wordt de volgende procesafspraak gehanteerd: ontwerp en inrichting van de toekomstige binnenstraten zijn minimaal van hetzelfde kwaliteitsniveau als dat van de openbare ruimte. Ze dienen in afstemming met de gemeente te worden ontworpen om de samenhang tussen openbare ruimte en de binnenstraten te waarborgen. Deze ontwerpen worden onderdeel van de bouwinitiatieven. Gemeente en ontwikkelaar maken hierover contractuele afspraken.

Transformatorweg

Dijkpark

Straten

Contactplein

Straten

Straten

Straten

Kabelweg

Westerpark

Straten

Condensatorweg Dijkpark

Afb.26 - Ruimtelijke onderdelen van de openbare ruimte.

Ontwerp Openbare Ruimte Sloterdijk I Zuid

39

Intensiever - Relatie stadsstraat

Zijde in ontwikkeling Voorlopig te behouden bestaande situatie

Extensiever - Relatie Dijkpark fig. A - Overgang van een stedelijke omgeving aan de noordzijde naar lommerrijke omgeving richting het Dijkpark.

fig. C - Overzicht in het straatbeeld vanuit sociale veiligheid en verkeersveiligheid.

fig. B - Gedeeltelijke ophoging aan de ontwikkelende zijde.

fig. D - De integrale straat.

Afb.27 - Basisprincipes van de toekomstige openbare ruimte.

40

Ontwerp Openbare Ruimte Sloterdijk I Zuid

3.2 - Straten Voor de inrichting van de straat worden de volgende uitgangspunten gehanteerd: • Samenhang tussen de straten in Sloterdijk I Zuid, met als basis een groen en zacht karakter met gebruikmaking van stoere materialen. • De fietser wordt gestimuleerd het midden van de straat te gebruiken. • Auto waar het kan in één richting. • Inzetten op maximaal 15 kilometer per uur. • De inrichting is flexibel en anticipeert op de komst van verschillende functies. • Materiaal volledig herbruikbaar (circulair). Dit leidt tot de volgende keuzes: • Eenrichtingsstraat met ruime verblijfskwaliteit, inclusief speelplaatsen en terrassen. • Comfortabele routes voor fietsers en voetgangers. • Een 7 à 8 meter brede, groene zone met bomen, wadi en gebruiks- en verblijfsmogelijkheden. • Minimaal elke 50 meter een snelheidsvertragende, doch fietsvriendelijke voorziening. Gebruiksintensiteit (fig. A) De gebruiksintensiteit in Sloterdijk I Zuid verschilt: de noordzijde kent een intensiever autogebruik, de zuidzijde een kleinschaliger en luwer autogebruik. Het noordelijk deel zal meer relatie hebben met de toekomstige stadsstraat (Transformatorweg), winkels, horeca en toegangen tot multifunctionele parkeervoorzieningen. Het zuidelijk deel heeft meer relatie met het Dijkpark, qua karakter en luwte. De overgang van druk naar rustig zal ook in de uitstraling herkenbaar zijn.

Meer naar het zuiden wordt de boomdichtheid groter en zijn er minder parkeerplaatsen. De groenstroken zijn meer aaneengesloten en worden minder vaak onderbroken door toegangswegen dan aan de noordzijde. Asymmetrisch straatprofiel (fig. B) Vanwege de hoge grondwaterstand en klimaatbestendigheid wordt het bestaande gebied in de toekomst opgehoogd tot max 1.00 +NAP. Dit zorgt voor een duurzame waterhuishouding. Echter, de kavels en de bouwblokken in Sloterdijk I Zuid worden niet allemaal gelijktijdig ontwikkeld. Dan kan het voorkomen dat een straat gefaseerd wordt opgehoogd. Vanwege deze gefaseerde ontwikkeling in combinatie met de noodzakelijke ophoging, wordt gebruik gemaakt van een asymmetrisch straatprofiel. Dit is kenmerkend voor het gebied Sloterdijk I Zuid. Hierbij wordt de zijde aan de te ontwikkelen kavel opgehoogd en ingericht, terwijl de andere zijde blijft functioneren voor de aanwezige bedrijven. Door het toepassen van een asymmetrisch profiel kan er meer ruimte worden gecreëerd voor met name groen. Uiteindelijk worden de straten zonder hoogteverschillen ingericht. Het onderscheid tussen rijbaan, groenstrook en voetpaden wordt gemaakt door het toepassen van verschillende materialen. Hoofdstuk 5 gaat nader in op deze fasering.