02 210330 Raadsinformatiebrief Afdoening Motie 951.19 hangende tuinen aan ons vastgoed NA MACHTIGING B&W_ONDERT.pdf

Raadsinformatiebrief Afdoening motie

Portefeuille(s) Portefeuillehouder(s): Behandeld door

De leden van de gemeenteraad van Amsterdam 30 maart 2021 Gemeentelijk Vastgoed Touria Meliani Gemeentelijk Vastgoed (C.Koster@amsterdam.nl)

Onderwerp

Afdoening motie op motie 951 van raadslid van leden A.L. Bakker, Simons,

Aan: Datum

Geachte leden van de gemeenteraad,

In de vergadering van de gemeenteraad van 11 juli 2019 heeft uw raad bij de behandeling van de stand van zaken rondom de verkoop van gemeentelijk vastgoed, motie 951 van leden A.L. Bakker, Simons, Boomsma, Kiliç en Groen H college gevraagd wordt om: 1. te inventariseren welke gemeentelijk vastgoed objecten geschikt zouden zijn voor de toepassing van groene gevels; 2. hierbij verschillende gevelsystemen te overwegen, waarbij het gebruik van een eenvoudig, technisch uitvoerbaar, betaalbaar en beheersbaar systeem het uitgangspunt is; 3. inzicht te bieden in de te maken kosten en mogelijke dekking in de begroting 2020. Het college heeft duurzaamheid hoog op de agenda staan en is daarom blij met de steun die de raad, door met het aannemen van deze motie, hiervoor heeft uitgesproken. De motie past goed binnen de ambitie om de stad te vergroenen en te verduurzamen. Het gemeentelijk vastgoed wordt geïnventariseerd voor het verduurzamen van daken met zonnepanelen, waterberging en groene daken. Groene gevels kunnen een aanvulling zijn op de verduurzamingsplannen. Het door de raad verzochte onderzoek biedt ons inzicht in de mogelijkheden en kosten om groene gevels als aanvulling op de verduurzamingsplannen in te zetten. Het onderzoek is direct gestart. Om de motie te kunnen beantwoorden was eerst inzicht nodig in de relevante gebouwkenmerken.

Dit bleken gebouwkenmerken te zijn die tot nu toe niet worden geïnventariseerd, omdat er voor het uitvoeren van de reguliere onderhoudstaken geen noodzaak toe is. Het vergaren van deze benodigde informatie heeft de beantwoording van de motie opgehouden. Met deze brief wordt u geïnformeerd over de uitvoering van deze motie. Samenvatting Ongeveer 135 panden in eigendom en beheer van de gemeente lijken geschikt voor gevelvergroening. Deze panden hebben samen naar schatting ruim 33.000m 2 geveloppervlak dat geschikt is voor de toepassing van een groene gevel.

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 30 maart 2020 Pagina 2 van 7

Vanuit verschillende specialismen - zoals ecologie, groenonderhoud en bouwkunde - zijn verschillende gevelsystemen voor vergroening overwogen en vergeleken. De systemen zijn zoals de motie verzoekt beoordeeld op eenvoud, technische uitvoerbaarheid, betaalbaarheid en beheersbaarheid. Na overweging van de verschillende gevelsystemen lijken twee typen gevelsystemen goed toepasbaar op bestaande bouw: het grondgebonden systeem met zelf hechtende planten en het grondgebonden systeem en klimplanten met klimhulp. De gevel is bepalend welk systeem wordt toegepast. Op ongeveer 50% van de geschikte gevels kan het ene systeem toegepast worden en het ander systeem op de andere helft. Voor het aanbrengen van de gevelsystemen op alle geschikte gevels - inclusief een indicatie van de niet verrekenbare btw, proceskosten, aanvullend onderzoek per gevel en onvoorziene kosten - is miljoen per jaar. De begroting 2021 voor gebouwonderhoud en verduurzaming van het gemeentelijk vastgoed is niet berekend op deze extra incidentele en structurele kosten. Ook bieden de middelen voor uitvoering van de Groenvisie en het programma Klimaatadaptatie nu onvoldoende ruimte om grootschalig de geschikte gevels te vergroenen. Met name het aangaan van de structurele verplichting tot onderhoud vormt hierbij een knelpunt. Hieronder worden de onderzoeksresultaten nader toegelicht.

Inventarisatie gemeentelijk vastgoed in verband met mogelijkheid groene gevels panden in eigendom en beheer van de gemeente lijken geschikt voor gevelvergroening. Deze panden hebben samen naar schatting ruim 33.000 m 2 geveloppervlak dat geschikt is voor de toepassing van een groene gevel. Deze totalen zijn het resultaat van een grove filtering van de portefeuille waarbij de focus lag op panden met bouwjaar tussen 1945 en 2000 en monumenten buiten beschouwing zijn gelaten. De panden van vóór 1945 zijn door de technische staat minder geschikt voor zulke ingrepen. Bovendien is een groene gevel een relatief eenvoudige manier om het aanzicht van een gebouw te verbeteren. Door panden uit deze periode aan te pakken worden ook de grootste esthetische baten bereikt. Van grove schatting naar specifiek plan De gemeentelijke panden kunnen op veel manieren bijdragen aan de duurzaamheid en toekomstbestendigheid van de stad. De voortdurende ontwikkeling van techniek en kennis bieden constant nieuwe mogelijkheden. Een voorbeeld daarvan is het potentieel van daken die ruimte kunnen bieden aan zonnepanelen, groen en waterberging. Om te bepalen of een dak voor een van deze mogelijkheden geschikt is, zijn veel extra gegevens verzameld die voor het regulier onderhoud niet noodzakelijk waren. Voor het beoordelen van de potentie van daken zijn processen en -systematieken aangepast.

Deze zijn nu de nieuwe standaard. Voor gevels staan we aan het begin van een vergelijkbaar proces. We zijn nu op hoofdlijnen bekend met de mogelijkheden en voorwaarden, maar deze moeten verder worden uitgewerkt. Om dat zo effectief mogelijk te doen en om vooral niet stil te blijven staan, passen we pilots toe. Deze pilots moeten leiden tot betaalbare en beheersbare concepten die schaalbaar zijn en geïmplementeerd kunnen worden in bestaande processen.

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 30 maart 2020 Pagina 3 van 7

Een geschikte gevel Vanzelfsprekend spelen bouwfysische, constructieve en andere technische kenmerken van een gevel een rol bij het bepalen of het toepassen van gevelbegroeiing kan. Daarnaast zijn het eigendom van de grond waarop het gevelsysteem beslag legt en de aanwezigheid van kabels en leidingen langs de gevel van belang voor de vraag of het toepassen van gevelbegroeiing haalbaar is. Als de gemeente geen eigenaar is van de grond waarop het gevelsysteem beslag legt, is voor de aanleg toestemming nodig van de grondeigenaar. De eigenaar kan aan deze toestemming (financiële) voorwaarden verbinden. Gevelgroen met de meeste impact Als motivering voor de motie benoemen raadsleden Bakker, Simons, Boomsma, Kiliç en Groen terecht dat groene gevels bijdragen aan wateropname en verkoeling (zowel aan de binnen- als buitenkant van het pand) en ruimte bieden aan flora en fauna. Iedere groene gevel is om die redenen een aanwinst. Daarnaast kan gevelbegroeiing het gebouw, of zelfs een buurt en de stad verfraaien. Bovendien helpt gevelbegroeiing tegen graffiti en bespaart het kosten voor verwijdering daarvan. In naoorlogse bouw was de esthetische kwaliteit van een gebouw vaak ondergeschikt aan de snelheid waarmee de stad moest uitbreiden. Een groene gevel is een relatief eenvoudige manier om het aanzicht van een gebouw te verbeteren.

Daarom zijn gebouwen met bouwjaar van na 1945, met uitzondering van nieuwbouw jonger dan 20 jaar, met name geschikt voor de aanleg van een groene gevel en krijgen deze voorrang bij nader onderzoek naar geschiktheid. Binnen deze categorie vallen 225 panden, waarvan 60% nu geschikt lijkt voor de aanleg van een groen gevelsysteem. Dat komt dus op ongeveer 135 geschikte gevels neer. Monumenten in eerste instantie uitgesloten Hoewel voor monumenten een groene gevel niet per definitie is uitgesloten, vraagt het dermate meer tijd aan voorbereiding en uitvoering dat monumenten in eerste instantie buiten beschouwing zijn gelaten. Als de technieken en procedures met betrekking tot groene gevels meer gemeengoed zijn, schouwen we monumentale gevels. Verschillende gevelsystemen Vanuit verschillende specialismen - zoals ecologie, groenonderhoud, en bouwkunde - zijn verschillende gevelsystemen voor vergroening overwogen en vergeleken. Ook de evaluatie van al toegepaste systemen in pilotprojecten zijn gebruikt bij de beoordeling. Het onderzoek naar geschikte gevelsystemen was gericht op het vergroenen van gehele of grote delen van geveloppervlakken. De verschillende systemen zijn over drie categorieën te verdelen: niet grondgebonden systemen, grondgebonden systemen met zelfhechtende planten en grondgebonden systemen met klimhulp.

De systemen zijn zoals ook de motie verzoekt beoordeeld op eenvoud, technische uitvoerbaarheid, betaalbaarheid en beheersbaarheid. In het kader van technische uitvoerbaarheid is niet alleen gekeken naar wat mogelijk is, maar ook naar wat wenselijk is in verband met onderhoud van de gevel zelf. De betaalbaarheid wordt bepaald door kosten voor aanleg en die voor onderhoud van het systeem. Bij beheersbaarheid speelt de mate van onderhoud een rol en de kans op schade aan het gebouw, schimmelvorming of

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 30 maart 2020 Pagina 4 van 7

vocht- en koudeproblemen als gevolg van het gevelsysteem. Hieronder treft u een korte beschrijving van de systemen en in tabel 1 een samenvatting van de vergelijking.

Afbeelding 1: Schets geveldoorsnede met de verschillende gevelsystemen Systeem 1: Niet-grondgebonden systemen Er zijn verschillende nietdat ze niet eenvoudig aan te brengen zijn op bestaande bouw en het beste met het gebouw worden mee-ontworpen kunnen worden. Het hangend systeem zou onderdeel kunnen zijn van een groen dak. Deze systemen zijn over het algemeen kostbaar in de aanleg en het onderhoud. Als regelmatig onderhoud van het groen achterwege wordt gelaten, krijgt het snel een verwaarloosde aanblik. Een voordeel van deze systemen is dat het eigenaarschap van de grond en de eventuele aanwezigheid van kabels en leidingen geen rol spelen. Het Jan van Galen-bad is een voorbeeld van een pand waar een niet-grondgebonden systeem is toegepast.

Afbeelding 2: Jan van Galen-bad met een niet grondgebonden gevelsysteem

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 30 maart 2020 Pagina 5 van 7

Systeem 2: Grondgebonden systeem met zelfhechtende planten Dit systeem is het eenvoudigst aan te brengen van de drie systemen. Zelfhechtende planten (zoals klimop en driedelige wingerd) vragen weinig onderhoud en zijn ook relatief goedkoop in aanleg. Het contact met de grond en het grondwater maakt de planten minder kwetsbaar bij hitte ten opzichte van niet grondgebonden systemen. Zelfhechtende planten zijn met name geschikt voor gebouwen met betonnen of recent gemetselde gevels. Te denken aan 70- of 80 er jaren kantoorgebouwen en bovengrondse parkeergarages. De planten kunnen wel het onderhoud van gevels belemmeren of sommige gevels zelfs beschadigen. Tevens is een grondgebonden systeem onuitvoerbaar als de eigenaar van de grond waarop het grondgebonden systeem moet worden geplaatst geen toestemming verleent of als kabels en leidingen vlak langs de gevel lopen. Voorts is voldoende groeiruimte in de grond cruciaal om genoeg water op te kunnen nemen en zodoende optimaal te verkoelen en als schuil- en voedselplek voor insecten en vogels kunnen dienen. Systeem 3: Grondgebonden systeem en klimplanten met klimhulp Dit systeem is eenvoudig aan te brengen en vergt weinig onderhoud. Door dat planten niet aan het gebouw hechten is het systeem makkelijk te demonteren en de groei van de planten beter te beheersen.

Dit systeem is op de meeste gevels te plaatsen als de bevestiging van de klimhulp geen schade aan het gebouw veroorzaakt. Het systeem kan wel het onderhoud van de gevels belemmeren. Teven kan eigenaarschap van de grond en de aanwezigheid van kabels en leidingen van invloed zijn op de uitvoerbaarheid van dit systeem. Ook voldoende groeiruimte in de grond is hier cruciaal om genoeg water op te kunnen nemen en zodoende optimaal te verkoelen en als schuil- en voedselplek voor insecten en vogels kunnen dienen. Het gemeentelijke kantoorgebouw aan de Voormalige Stadstimmertuin 4-6 heeft een groene gevel op basis van dit systeem.

Afbeelding 3: Gevel met grondgebonden systeem met zelfhechtende planten Afbeelding 4: Kantoorgebouw vm. Stadstimmertuin met grondgebonden systeem met klimhulp

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 30 maart 2020 Pagina 6 van 7

Conclusie over de verschillende gevelsystemen Na overweging van de verschillende gevelsystemen lijken twee typen gevelsystemen goed toepasbaar op bestaande bouw: systeem 2) en 3) (zie Tabel 1). Beide zijn grondgebonden systemen die bestand zijn tegen klimaatveranderingen en die bijdragen aan de natuurinclusieve ambities van de stad. Ieder systeem heeft zijn eigen voordelen en aandachtspunten. Bij het systeem 2) kruipen de planten als het ware hun eigen weg langs de gevel. Bij het systeem 3) kan de groei van de planten beter beheerst worden doordat de planten langs de draagconstructie van het systeem omhoogklimmen. De beschadiging is hierdoor het kleinst. Op basis van de oriëntatie van de gevel die belangrijk is voor de keuze van beplanting-, de technische mogelijkheden van de gevel en die van de ondergrond kan per gevel een van de twee systemen worden gekozen. Op ongeveer 50% van de geschikte gevels kan systeem 2) toegepast worden, op de andere helft systeem 3). Tabel 1: Vergelijking van de systemen -goede score weergeeft) Eenvoud Uitvoer Systeem 1 -+/-

Betaalbaar --

Beheersbaar -/-

Systeem 2

++

+/-

++

+/-

Systeem 3

++

++

+/-

+/-

Niet grondgebonden systemen

Grondgebonden systeem met zelfhechtende planten Grondgebonden systeem en klimplanten met klimhulp

Kosten De kosten voor een groene gevel bestaan uit een eenmalige investering voor aanleg en structurele kosten voor het onderhoud aan het systeem en eventueel de meerkosten voor onderhoud aan de gevel. Uitgaande van de eerdergenoemde schatting van 33.000 m2 aan geschikt geveloppervlak en de verdeling van toepassingsmogelijkheden over de twee systemen (50/50), is voor het aan brengen van de gevelsystemen op alle geschikte gevels - inclusief een indicatie van de niet verrekenbare btw, proceskosten, aanvullend onderzoek per gevel en onvoorziene kosten in de komende 10 jaar na miljoen per jaar. De gemeente heeft raamcontracten afgesloten voor het aanbrengen en onderhoud van groen, die ook van toepassing zijn op groene gevels. In overleg met de raamcontractpartijen is een vierkante meterprijs bepaald voor de aanleg en het onderhoud van de twee grondgebonden gevelsystemen: Grondgebonden systeem met w voor het aanbrengen en 33,50/m2 ex. btw per jaar voor onderhoud. 35,50/m2 ex. btw per jaar voor onderhoud

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 30 maart 2020 Pagina 7 van 7

In de begroting 2021 kan geen dekking voor grootschalige vergroening van de gevels van bestaande bouw worden gevonden. Met name het aangaan van de structurele verplichting tot onderhoud vormt een knelpunt. De budgetten voor gebouwonderhoud en verduurzaming van het gemeentelijk vastgoed zijn niet berekend op deze extra kosten. Ook bieden de middelen voor uitvoering van de Groenvisie en het programma Klimaatadaptatie nu onvoldoende ruimte. Voor nieuwbouw kan overwogen worden groen in het ontwerp en de stichtingskosten op te nemen. Het college voorziet dat het erg lastig gaat worden om voor vergroening van alle gevels incidentele en structurele dekking te vinden, gezien de huidige financiële situatie van de gemeente.

Het college beschouwt de motie hiermee als afgehandeld. Hoogachtend, Namens het college van burgemeester en wethouders van Amsterdam,

Touria Meliani Wethouder Gemeentelijk Vastgoed

Bijlagen 1. 01 951.19 MOTIE AL Bakker c.s. hangende tuinen aan ons vastgoed

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl