01 Voortgangsrapportage Klimaatadaptatie 2023.pdf

Het klimaat verandert. Hoe verandert Amsterdam?

Voortgangsrapportage Klimaatadaptatie November 2023

2

1

2

3

4

Inhoud Samenvatting3

H1

De ambities zijn groot, de opgave nog groter

5

1.1 Voor welke opgave staan we? 1.1.1 De zeespiegel stijgt 1.1.2 Het wordt steeds natter 1.1.3 Het wordt steeds warmer 1.1.4 Extreme droogte neemt toe

5 5 5 6 6

1.2 Hoe bereiden we ons voor? 1.2.1 We bouwen voort op wat er al staat 1.2.2 We nemen maatregelen daar waar de noden het hoogst zijn 1.2.3 We werken meer samen met de regio: We kunnen en doen het niet alleen 1.2.4 We breiden uit naar het sociaal domein

6 6

1.3 We doen een hoop, maar is het genoeg?

9

7 7 8

H2

Waar staat Amsterdam nu?

10

2.1 Onderzoek en Monitoring 2.1.1 We creëren overzicht en inzicht d.m.v. een dashboard en risicokaarten 2.1.2 We krijgen inzicht in overstromingsrisico’s 2.1.3 We doen onderzoek naar verwachte schade van extreme buien 2.1.4 We brengen de klimaateffecten op de stad in kaart 

10

2.3 Stimulering en ondersteuning van kansrijke projecten14 2.3.1 We treffen klimaatadaptieve maatregelen in projecten14 2.3.2 We maken ons eigen vastgoed klimaatadaptief15 2.3.3 We zorgen dat hemelwater lokaal kan worden hergebruikt en leggen nieuwe groene plekken aan 16

11 12 13 13

2.4 We werken samen en in gesprek met de stad 2.4.1 Van Amsterdam Rainproof naar Amsterdam Weerproof  2.4.2 We hanteren een lokale wijkaanpak 2.4.3 We vergroenen tuinen in de stad

2.2 Structurele integratie in werkzaamheden en beheer13 2.2.1 Onderhoud en klimaatadaptatie wordt met elkaar verweven13 2.2.2 Klimaatadaptatie als onderdeel van besluitvorming ‘Duurzaam, tenzij’ 14 2.2.3 Nieuwe en sneller inzichten d.m.v. de quickscan klimaatadaptatie 14 2.2.4 We delen kennis en goede voorbeelden met elkaar14

16 16 17 17

2.5 Kennisdeling en Communicatie 17 2.5.1 KNMI-klimaatscenario’s18 2.5.2 We geven het goede voorbeeld 18 2.5.3 We krijgen Amsterdam in beweging  18

H3

We maken ons klaar voor de toekomst

19

H4

Bijlage: Voortgang acties Uitvoeringsagenda

20

3

1

2

3

Samenvatting Klimaatverandering vormt de grootste bedreiging voor de mensheid die we ooit hebben gekend. Het zorgt voor een verhoogd risico op overstromingen, extreme neerslag, hitte en droogte, en een stad als Amsterdam is hier kwetsbaar voor. Als we hier niet goed mee omgaan, kan dit ernstige sociale, fysieke en financiële schade opleveren, met grote gevolgen voor mensen, dieren en de natuur. We moeten dan ook alles op alles zetten om verdere klimaatverandering tegen te gaan (klimaatmitigatie) en ons tegelijkertijd richten op het aanpassen van de stad aan de gevolgen van de klimaatverandering (klimaatadaptatie).

In 2020 is de Strategie Klimaatadaptatie Amsterdam ­vastgesteld, waarin de gevolgen van klimaatverandering voor Amsterdam in kaart zijn gebracht. Aan de hand van deze strategie is in 2021 een Uitvoeringsagenda Klimaatadaptatie opgesteld waarin 59 activiteiten worden benoemd waarmee we Amsterdam en haar bewoners voorbereiden op de gevolgen van klimaatverandering. In deze voortgangsrapportage blikken we langs de 5 oplossingsrichtingen uit de strategie terug op de acties uit de uitvoeringsagenda die we in 2023 hebben uitgevoerd:

Onderzoek en monitoring 1 2 3 4 5 6

Structurele integratie in werkzaamheden en beheer Stimulering en ondersteuning van kansrijke projecten

Hitte

Wateroverlast

We werken samen en in gesprek met de stad Kennisdeling en communicatie

Droogte

Overstromingen

4

4

1

2

3

Samenvatting

Onderzoek en monitoring

Stimulering en ondersteuning van kansrijke projecten

Het dashboard en de risicokaarten geven ons inzicht in de risico’s en kansen voor Amsterdam rondom klimaatadaptatie. Met nieuwe data uit de thematische studie waterveiligheid, het onderzoek naar de verwachte schade bij extreme buien en het Amsterdam Atmospheric Monitoring Supersitemeetnet (AAMS) kunnen we steeds gerichter maatregelen nemen om klimaatverandering het hoofd te bieden.

Sinds 2023 realiseren we met behulp van de Impulsregeling Klimaatadaptatie maar liefst 17 projecten om buurten groener en klimaatadaptiever te maken, zoals Rembrandtpark, Museumplein, Noordzeeweg en Iwan Katemanplein. We hebben twee extra groene gevels en zes groene daken op ons eigen vastgoed gerealiseerd en we werken in Amsterdam Noord aan het afkoppelen van de hemelwaterafvoer.

1 2 3 4 5 6

Structurele integratie in werkzaamheden en beheer

We integreren klimaatadaptief denken en handelen in bestuurlijke en ruimtelijke processen. Sinds 2023 is klimaatadaptatie een vereiste in de Uitvoeringsstandaard Toekomstbestendig Werken aan de Openbare Ruimte (USTOR). Daarnaast heeft de quickscan klimaatadaptatie ons bij 45 projecten in een vroeg stadium inzicht gegeven in de mogelijkheden om klimaatbestendige maatregelen te treffen.

We werken samen en in gesprek met de stad We werken samen met bewoners, ondernemers, woning­corporaties en andere partners om onze projecten en initiatieven te realiseren. In 2023 hebben we drie grote ‘Onze Straat’ acties uitgevoerd waarmee veel tuinen zijn vergroend en lokale netwerken zijn versterkt.

Kennisdeling en communicatie We wisselen kennis uit met onze partners door het delen van succesvolle en minder succesvolle ervaringen, we geven het goede voorbeeld door onze eigen projecten te etaleren en krijgen met behulp van communicatie en bewustwording Amsterdammers in beweging. Zo hebben we binnen de ‘werkregio Amsterdam’ ervaringen uitgewisseld met de drie waterschappen en Provincie Noord-Holland en werken we aan het verstevigen van onze samenwerking.

Zoals benoemd in de Voortgangsrapportage van 2022 hebben we ons het afgelopen jaar op drie aanvullende punten gericht: 1. We werken daar waar de nood het hoogst is; 2. We realiseren klimaatadaptatie in samen­werking met de regio; 3. We breiden onze aanpak uit naar het sociale domein. De selectie van voorbeelden uit deze rapportage is gemaakt met deze drie focuspunten in het achterhoofd. Al met al zien we dat een hoop acties waar we ons aan hebben gecommitteerd zijn opgepakt en uitgevoerd. Van de 19 lopende acties liggen er 10 op schema en liggen er 9 achter op schema. Voor vrijwel alle acties die achter op schema liggen geldt dat dit komt doordat initieel onderzoek aanleiding gaf tot vervolgonderzoek, wat niet was voorzien in de Uitvoeringsagenda. Deze rapportage laat de voortgang zien op de acties uit de uitvoeringsagenda klimaatadaptatie die zijn uitgevoerd in 2023. We weten echter dat de maatregelen die we nu nemen niet genoeg zijn om Amsterdam goed voor te bereiden op het toekomstige klimaat. De acties die we tot nu toe geïdentificeerd hebben, komen voort uit bestaande organisatiestructuren en programmering en worden beperkt door de beschikbare (financiële) middelen. Met deze middelen zetten we ons in om klimaatadaptatie mee te nemen in alles wat we doen. Om de stad écht veilig en leefbaar te houden is echter meer nodig.

De nieuwe KNMI-klimaatscenario’s die in oktober 2023 zijn gepresen­teerd laten zien dat er nog veel meer op ons afkomt dan dat we in eerste instantie verwachtten. We moeten zo snel mogelijk bekijken welke extra stappen we moeten zetten om dit met de noodzakelijke urgentie aan te pakken. We hebben namelijk nog een enorme berg aan werk te verzetten om Amsterdam klaar te maken voor de toekomst.

4

5

H1

1

2

3

De ambities zijn groot, de opgave nog groter Klimaatverandering vormt wereldwijd een van de meest urgente vraagstukken van onze tijd. De effecten van extreme weersomstandig­ heden, de stijgende zeespiegel en veranderende neerslagpatronen worden steeds tastbaarder. Ook hier in Amsterdam, een stad met een unieke erfenis en rijke geschiedenis, gebouwd aan en op het water. We staan op een kantelpunt. We moeten alles op alles zetten om verdere klimaatverandering tegen te gaan, en ons tegelijkertijd richten op de gevolgen van de klimaatverandering die al gaande is. De zeespiegel stijgt. De neerslag, hitte en droogte zullen extremer worden en deze extremen zullen vaker voorkomen. We moeten ons daar keihard op voorbereiden. 1.1 Voor welke opgave staan we? Extremer weer leidt tot overlast en schade. Op basis van de KNMI ’14-scenario’s en stresstesten hebben we in kaart gebracht wat voor risico’s dat met zich meebrengt voor Amsterdam. Wat de nieuwe KNMI ’23-scenario’s betekenen voor Amsterdam zullen we de komende tijd analyseren.

Klimaatadaptatie vs. klimaatmitigatie Door middel van klimaatadaptatie passen we ons aan, aan de huidige en toekomstige effecten van klimaatverandering. Door maatregelen te nemen beschermen we kwetsbare gemeenschappen, ecosystemen en infrastructuur tegen de gevolgen van overstromingen en extremere weers­ omstandigheden, zoals hitte, droogte en neerslag. Door middel van klimaatmitigatie proberen we de oorzaken van klimaatverandering aan te pakken. Het gaat om het verminderen van de uitstoot van broeikasgassen, zoals CO2 en methaan, zodat we de opwarming van de aarde vertragen en voorkomen dat de klimaatverandering nog erger wordt.

1.1.1 De zeespiegel stijgt Doordat de aarde opwarmt stijgt de zeespiegel, ook aan de Nederlandse kust. Verdere stijging kan, indien we hier niet goed op reageren, grote risico’s op overstromingen opleveren met mogelijk verwoestende gevolgen voor Amsterdam. Denk bijvoorbeeld aan het scenario dat kostbaar erfgoed of laag­gelegen delen als de Watergraafsmeer, Buitenveldert of de Bijlmermeer onder water kunnen komen te staan. Overstromingen kunnen leiden tot doden en gewonden, maar ook tot materiële verliezen zoals beschadiging van gebouwen, infrastructuur en bezittingen, evenals verstoring van essentiële diensten zoals elektriciteit, transport en communicatie. De nieuwe KNMI ’23­-klimaatscenario’s laten een versnelling van de zeespiegelstijging zien.

1.1.2 Het wordt steeds natter Naast direct overstromingsgevaar veroorzaakt klimaat­ verandering ook meer wateroverlast. Extreme buien komen steeds vaker voor en worden steeds heviger. Wateroverlast brengt aanzienlijke schade met zich mee, zowel voor individuen als voor de gemeenschap als geheel. Schade aan gebouwen en infrastructuur, verstoring van het openbare leven en risico’s voor kwetsbare groepen zijn het resultaat. Daarnaast leiden deze piekbuien ook weer tot een verhoogde piekafvoer van de rivieren, wat daar ook weer kan leiden tot een verhoogd overstromingsrisico. Volgens de nieuwe KNMI ’23-klimaat­ scenario’s nemen extreme zomerbuien toe.

4

6

1

2

3

De ambities zijn groot, de opgave nog groter

1.1.3 Het wordt steeds warmer Daarnaast vormt ook hitte een bedreiging voor onze stad. De gemiddelde temperatuur neemt toe, maar ook hittegolven komen steeds vaker voor – ook in de nieuwe scenario’s. Steden ondervinden hier het meest last van vanwege de hoeveelheid steen en beton in de bebouwde omgeving. Dit zal aanzienlijke impact hebben op mens en natuur. Daarnaast brengt dit gezondheidsproblemen met zich mee, vooral voor kwetsbare groepen zoals ouderen en kinderen. Bovendien kan hitte leiden tot verminderde productiviteit en economische schade.

1.1.4 Extreme droogte neemt toe We zullen vaker te maken krijgen met droge periodes. Indien het lange tijd achter elkaar niet of te weinig regent, kan er een neerslag tekort ontstaan. Dit kan leiden tot perioden van droogte. Droogte kan niet alleen leiden tot watertekort voor inwoners, landbouw en industrie, wat weer leidt tot verminderde productiviteit, maar droogte vergroot ook de kans op indirecte schade zoals verzakkingen in de infrastructuur of verlies van natuur en milieu, of verergerde luchtvervuiling.

1.2 Hoe bereiden we ons voor?

Funderingsprobleem scheuren in de gevel.

Wateroverlast na de piekbui in 2014 die veel overlast in Amsterdam veroorzaakte.

1.2.1 We bouwen voort op wat er al staat In 2020 is de Strategie Klimaatadaptatie Amsterdam vastgesteld, waarin de gevolgen van klimaatverandering voor Amsterdam in kaart zijn gebracht. De strategie klimaatadaptatie richt zich op vijf oplossingsrichtingen: 1. Onderzoek en monitoring, 2. Structurele integratie in werkzaamheden en beheer, 3. We werken samen en in gesprek met de stad, 4. Stimulering en ondersteuning van kansrijke projecten, en 5. Kennisdeling en communicatie.

Financiën In deze bestuursperiode is een budget van 7 miljoen euro (meerjarig incidenteel) toegewezen aan klimaatadaptatie. Een deel van dit budget wordt gebruikt om projecten te ondersteunen bij het implementeren van klimaatadaptieve oplossingen. Een ander deel wordt ingezet voor de structurele integratie van klimaatadaptatie. Als klimaatadaptatie de standaard wordt en vanzelfsprekend wordt opgenomen in projecten, bereiken we meer dan wanneer we alles in afzonderlijke projecten zouden investeren.

Met de Uitvoeringsagenda Klimaatadaptatie uit 2021 zijn 59 activiteiten geïdentificeerd, gericht op het voorbereiden van Amsterdam en haar inwoners op de gevolgen van hitte, droogte, wateroverlast en overstromingen. Die acties zijn een eerste stap waarover we in de Voortgangsrapportage 2022 reeds hebben gerapporteerd.

Overzicht Beschikbaar voor periode 2023 – 2026: € 7 miljoen Waarvan uitgegeven (september 2023): € 1,2 miljoen Restant: € 5,8 miljoen

4

7

1

2

3

De ambities zijn groot, de opgave nog groter

Naast de besteding van bovenstaande middelen worden klimaatadaptieve maatregelen in de openbare ruimte zoveel mogelijk tijdig meegenomen in ramingen voor projecten en gefinancierd vanuit deze projecten. De gemeente Amsterdam heeft samen met waterschap Amstel, Gooi en Vecht een maatregelenpakket met 17 projecten ingediend bij het Deltaprogramma Ruimtelijke Adaptatie (DPRA). Deze projecten investeren in totaal bijna € 16 miljoen aan klimaatadaptieve maatregelen. Voor dit pakket is € 5,3 miljoen subsidie toegekend. Deze projecten worden voor 2027 uitgevoerd. Meer informatie over de besteding van de impulsregeling is te vinden in paragraaf 2.3.1. Drie focuspunten voor de komende tijd In de voortgangsrapportage 2022 werd aangeven dat we verder werken aan de vijf oplossingsrichtingen die in de strategie klimaatadaptatie genoemd zijn. Daarnaast werd aangekondigd dat we voortborduren op de volgende drie focuspunten: • Werken daar we de noden het hoogst zijn • We realiseren klimaatadaptatie in samenwerking met de regio, • We willen de aanpak uitbreiden naar het sociaal domein. Hiernaast staat de voortgang op elk van deze drie punten nader toegelicht. De voorbeelden zoals in het volgende hoofdstuk staan beschreven, zijn veelal (maar niet altijd) gekozen met deze focuspunten in het achterhoofd.

1.2.2 We nemen maatregelen daar waar de noden het hoogst zijn In lijn met het coalitieakkoord 2022 hebben we aangegeven dat we maatregelen nemen daar waar de noden het hoogst zijn. In 2023 hebben we risicokaarten (zie paragraaf 2.2.1) ontwikkeld als eerste stap om inzichtelijk te maken waar de noden het hoogst zijn. Het vervolg is om de risicokaarten te koppelen aan de beheercyclus zodat er klimaatadaptieve maatregelen worden genomen. Op deze manier passen we de stad steeds beter aan op het veranderende klimaat. 1.2.3 We werken meer samen met de regio: We kunnen en doen het niet alleen De opgave waar we voor staan en de effecten van klimaat­ verandering stoppen niet bij de grenzen van de gemeente. Acties elders kunnen effect hebben op de situatie in de stad en andersom. We werken daarom samen met onder andere de Veiligheidsregio Amsterdam-Amstelland, de Metropoolregio Amsterdam (MRA), de Provincie Noord-Holland, Waterschap Amstel, Gooi en Vecht (AGV) en Hoogheemraadschappen Hollands Noorderkwartier (HHNK) en Rijnland. Met de vier laatstgenoemde partijen vormt de gemeente Amsterdam de Werkregio Amsterdam. Waar mogelijk en/of nodig worden projecten en initiatieven gezamenlijk met de werkregio opgepakt en uitgevoerd. Zowel de Uitvoeringsagenda als de rapportage hierover, zijn dan ook een product van de werkregio Amsterdam.

We leren van elkaar, stemmen af en testen met elkaar wat wel en wat niet werkt.

We participeren in bijeenkomsten van het landelijke Deltaprogramma Ruimtelijke Adaptatie (DPRA). Deze bijeenkomsten worden georganiseerd met vertegenwoordigers van de verschillende werkregio’s om tot onderlinge afstemming over de DPRA-cyclus te komen. Daarnaast heeft het Nationaal Kennis en innovatieprogramma Water en Klimaat (NKWK) een onderzoek uitgevoerd naar de impact van de ‘Limburgbui’ in West-Nederland. Dit onderzoek wordt in 2023 en 2024 verder voortgezet en geeft meer inzicht in de kwetsbaarheid van de regio bij extreme neerslag. In november 2022 is de kabinetsbrief Water en Bodem Sturend gepubliceerd. Deze schetste een beeld waarin het kabinet water en bodem sturend wil laten zijn bij beslissingen over de inrichting van ons land. De uitwerking en consequenties ervan zullen de komende jaren verder vorm krijgen vanuit de 7 uitgangspunten en 33 structurerende keuzes in de brief. Waterschappen AGV en HHNK hebben aan de hand hiervan geschiktheidskaarten opgesteld voor woningbouwlocaties.

4

8

1

2

3

De ambities zijn groot, de opgave nog groter

De provincie Noord-Holland heeft in 2023 de Signaleringskaart Klimaatadaptatie opgesteld. Deze kaart ondersteunt de provincie in haar besluitvormingsproces door inzicht te bieden in risico’s, en kansen in relatie tot andere opgaven en functies. De Signaleringskaart Klimaatadaptatie relateert daarmee klimaatrobuuste gebiedsontwikkeling aan de andere functies en transities die een plek moeten krijgen in Noord-Holland. Het Hoogheemraadschap van Rijnland heeft in 2023 een ambitieuze nieuwe regel opgesteld die richting geeft aan klimaatadaptieve gebiedsontwikkeling. Heb betreft een eis om een extreme bui van 90 mm voor een periode van 24 uur binnen een gebied op te kunnen vangen. Rijnland onderzoekt nu hoe dit uitpakt. Afhankelijk van deze resultaten kan worden onderzocht of dergelijke normatieve richtlijnen ook elders toegepast kunnen worden. 1.2.4 We breiden uit naar het sociaal domein In 2023 zijn we gestart met een uitbreiding naar het sociale domein, zodat we kwetsbare Amsterdammers die het meeste last hebben van klimaatverandering kunnen ondersteunen. In de risicokaarten (zie paragraaf 2.1.1) zijn sociaaleconomische indicatoren meegenomen. Hierdoor krijgen we beter inzicht in de factoren die bijdragen aan kwetsbaarheid voor klimaat­ adaptatie. Door dit inzicht kunnen we onze aanpak hier beter op gaan afstemmen.

Met de netwerkaanpak Rainproof (zie paragraaf 2.4.1) en de doorontwikkeling van het hitteplan van de GGD is ook steeds meer aandacht voor het sociale domein. Echter, er is nog wel een grote stap te zetten om de aandacht voor het sociaal domein structureel goed te borgen in onze aanpak klimaatadaptatie.

Deze mindmap laat zien wat voor brede impact hittestress kan hebben in een stad. (Bron: Hogeschool van Amsterdam).

4

9

1

2

3

De ambities zijn groot, de opgave nog groter

1.3 We doen een hoop, maar is het genoeg?

Omdat de ontwikkelingen op het gebied van klimaatverandering elkaar in rap tempo opvolgen, werken we iteratief. Onze aanpak is gebaseerd op wetenschappelijke informatie van gezaghebbende organisaties, zoals het KNMI en het Intergovernmental Panel on Climate Change (IPCC). Onze huidige aanpak hebben we opgesteld op basis van de KNMI ’14-scenario’s en het Klimaat­ signaal uit 2021. We ondernemen actie, we passen ons aan en sturen bij waar nodig. Nu het KNMI nieuwe klimaatscenario’s heeft gepresenteerd, gaan we analyseren wat dit betekent voor Amsterdam en voor onze aanpak klimaatadaptatie.

De Amsterdamse strategie klimaatadaptatie is ontwikkeld om de stad beter voor te bereiden op de gevolgen van klimaatverandering. Onze ambitie is om in 2050 zo goed mogelijk voorbereid te zijn op deze uitdagingen. Dit lijkt nog ver, maar we moeten nu alle noodzakelijke maatregelen nemen om zo het verlies aan mensenlevens, welvaart en materiële schade te minimaliseren. De gevolgen van klimaatverandering zijn immers al zichtbaar en zullen de aankomende jaren niet afnemen. We hopen met een versnelde inzet op klimaatmitigatie de mate van klimaatverandering te verkleinen, maar zullen hoe dan ook te maken krijgen met zeespiegel- en temperatuurstijging, drogere zomers en nattere winters (KNMI ’23-scenario’s).

‘Als klimaatadaptatie de standaard wordt en vanzelfsprekend wordt opgenomen in projecten, bereiken we wellicht meer dan wanneer we alles in afzonderlijke projecten zouden investeren.’

De nieuwe KNMI ’23-scenario’s onderstrepen opnieuw de omvang van de opgave en laten zien dat de uitdaging alleen maar groter wordt. Deze voortgangsrapportage laat zien wat we tot nu toe hebben gerealiseerd, met de inzet van de middelen die we op dit moment ter beschikking hebben. Stap voor stap maken we klimaatadaptatie tot ‘het nieuwe normaal’. Maar zijn we op weg om onze ambitie voor 2050 te halen? Een hoosbui zoals die in de zomer van 2021 in Limburg viel, kan ook hier vallen. We zijn daar nu niet voldoende op voorbereid en moeten ons daarom extra inzetten om de weerbaarheid en veerkracht van Amsterdam te vergroten. We moeten ons ook steeds afvragen welke risico’s we accepteren en welke niet. We kunnen namelijk niet alle klimaat gerelateerde risico’s voor de stad ‘weg adapteren’. We moeten ons aanpassen. En we zullen stevig aan de slag moeten.

Zuider IJdijk Zeeburgereiland.

4

10

H2

1

2

Waar staat Amsterdam nu? In dit hoofdstuk rapporteren we over de ­status van een aantal acties uit de uitvoerings­ agenda langs de vijf oplossingsrichtingen uit de strategie. Een compleet overzicht van alle activiteiten uit de uitvoeringsagenda is te vinden in de bijlage. We bevinden ons nu in het laatste tijdsblok zoals beschreven in de Uitvoeringsagenda (2023-2030). We zien dat veel van de acties die op dit moment nog lopen, langdurige onderzoeken of meerjarige projecten in uitvoering betreffen. We zien ook dat een hoop acties waar we ons aan ­hebben gecommitteerd wel zijn opgepakt en uitgevoerd. Van de 19 lopende acties liggen er 10 op schema en liggen er 9 achter op schema. Voor vrijwel alle acties die achter op schema liggen geldt dat dit komt doordat initieel onderzoek aanleiding gaf tot vervolg­ onderzoek, wat niet was voorzien in de U ­ itvoeringsagenda.

Status project

Aantal

In 2022 afgerond

16

In 2023 afgerond

14

Lopende activiteiten

19 (waarvan 10 op schema en 9 achter op schema)

Doorlopende activiteiten (continu)

10

2.1 Onderzoek en Monitoring Door middel van onderzoek en monitoring vergaren we informatie en verwerven we nieuwe inzichten. Er wordt onderzoek gedaan naar de problematiek rondom klimaatverandering maar ook naar interessante en kansrijke oplossingen. We zorgen dat data tot heldere en bruikbare conclusies leidt, dat schade en risico’s in kaart worden gebracht en dat de klimaatbestendigheid van Amsterdam overzichtelijk wordt weergegeven. Dit helpt ons nu en in de toekomst steeds beter en gerichter actie te ondernemen en de voortgang te bewaken. Hieronder tonen we de voortgang op enkele initiatieven om meer inzicht te verkrijgen, met waar mogelijk een doorverwijzing naar locaties voor meer informatie. Oudezijds Voorburgwal met beplanting op voormalige parkeerplaats.

3

4

11

1

2

3

Waar staat Amsterdam nu?

2.1.1 We creëren overzicht en inzicht d.m.v. een dashboard en risicokaarten De afgelopen periode hebben we het Dashboard Klimaatadaptatie ontwikkeld. Het dashboard is een essentiële tool die ondersteunt en richting geeft aan het klimaatbestendig maken van de stad. Het dashboard klimaatadaptatie biedt op termijn inzicht in: • Klimaatstress en -risico’s: waar heeft Amsterdam mee te maken? • Klimaatbestendigheid: hoe staat Amsterdam ervoor? • Kansen voor klimaatbestendigheid: welke kansen kent Amsterdam voor het vergroten van de klimaatbestendigheid? • Inspanningen in de stad: waar werkt Amsterdam aan, om Amsterdam in 2050 zo goed mogelijk voorbereid te laten zijn op het veranderende klimaat (ambitie uit de Strategie Klimaatadaptatie Amsterdam uit 2020)? Op dit moment zijn voor de thema’s hitte, droogte, wateroverlast en overstromingen kaarten beschikbaar met betrekking tot klimaatstress. Voor het thema hitte zijn daarnaast kaarten beschikbaar met betrekking tot klimaatrisico’s en klimaatbestendigheid.

‘Door dit helder in kaart te krijgen kunnen we vervolgens gerichter maatregelen nemen en aanpassingen doen.’

Deze kaart geeft op buurtniveau aan wat de mate van hitterisico is en welke factoren bijdragen aan dat risico.

In een klimaat risicokaart is voor alle buurten van de gemeente Amsterdam het klimaatrisico bepaald. In dit soort risicokaarten wordt per wijk het risico op schadelijke gevolgen geschat. Dit wordt gedaan door te kijken naar extremiteiten in het weer, wie of wat daaraan wordt blootgesteld, wat de kwetsbaarheid is en in welke mate de buurt hierop aangepast kan worden. Door dit helder in kaart te krijgen kunnen we vervolgens gerichter maatregelen nemen en aanpassingen doen. In de afbeelding hiernaast wordt de hitterisicokaart weergegeven. Soortgelijke risicokaarten voor de andere thema’s zullen in het dashboard worden opgenomen. Het dashboard is daarmee een essentiële tool die ondersteunt en richting geeft bij het klimaatbestendig maken van de stad.

4

12

Waar staat Amsterdam nu?

2.1.2 We krijgen inzicht in overstromingsrisico’s De thematische studie waterveiligheid biedt inzicht in de urgentie én de kansen om Amsterdam minder kwetsbaar te laten zijn bij overstromingen. Dit heet ook wel gevolgbeperking: het beperken van de gevolgen in termen van schade en slachtoffers. In sommige delen van de stad is de kans op een overstroming door een dijkdoorbraak groter dan men vaak denkt. Een overstroming veroorzaakt maatschappelijke ontwrichting en leidt tot grote economische schade. Door gevolgbeperking te integreren in bijvoorbeeld gebieds­ ontwikkelingen en bij vervanging van bijvoorbeeld de infrastructuur voor elektriciteit, kan deze maatschappelijke ontwrichting en economische schade gereduceerd worden.

In september 2022 is deel 1 van de thematische studie waterveiligheid opgeleverd: ‘Kansen voor gevolgbeperking overstromingen in Amsterdam.’ Dit deel is gericht op gevolgbeperking in de ruimtelijke ontwikkeling en gebiedsontwikkeling: welke ruimtelijke en fysieke keuzes kunnen we maken als het gaat om de nieuwbouw- en transformatiegebieden van Amsterdam? Deel 2 is in maart 2023 afgerond en betreft de bestaande stad: hoe kunnen we de bestaande wijken, buurten en werklocaties minder kwetsbaar voor overstromingen laten zijn? In de bestaande stad zijn met name de vitale en kwetsbare functies een thema, zoals de stroomvoorziening, telecommunicatie, infrastructuur en ziekenhuizen. De thematische studie biedt onder andere een stappenplan voor projecten om te doorlopen en een toolbox met mogelijke maatregelen.

Verschillende overstromingskansen voor Amsterdam. Uit: Kansen voor gevolgbeperking overstromingen Amsterdam.

1

2

3

4

13

1

2

3

Waar staat Amsterdam nu?

2.2 Structurele integratie in werkzaamheden en beheer

‘Data gebruiken voor het stellen van ambities, prioriteren, monitoren en communicatie over hittestress en extreme neerslag.’

2.1.3 We doen onderzoek naar verwachte schade van extreme buien We doen onderzoek naar de kosten van schade bij een extreme regenbui (70mm/uur en 90mm/uur). De resultaten worden in Q4 2023 verwacht. Dit onderzoek zal een eerste beeld geven van de directe en indirecte kosten van schade door hevige neerslag. 2.1.4 We brengen de klimaateffecten op de stad in kaart Het stedelijk klimaat kan op kleine schaal variëren door ­verschillen in de stedelijke omgeving, zoals de hoogte en dichtheid van gebouwen, of de hoeveelheid groen. Dankzij het recent uitgebreide Amsterdam Atmospheric Monitoring Supersite-meetnet (AAMS) kunnen wij continu op lokaal niveau zien hoe de weersomstandigheden zoals temperatuur, luchtvochtigheid, windsnelheid, verdamping, CO2-concentraties en

We willen klimaatadaptatie structureel integreren in alle werkzaamheden van onze organisaties. Het moet als ‘gewoon’ worden gezien dat klimaatadaptief denken en handelen standaard onderdeel is in onze processen en werkwijze. We streven ernaar dat medewerkers zich bewust zijn van welke implicaties hun werk heeft voor de klimaatbestendigheid van de stad. In 2022 hebben diverse organisatieonderdelen binnen de gemeente een Rapportage en Ontwikkelplan (ROP) opgesteld. Hierin geven zij aan waar ze zich het komende jaar op willen richten, welke vooruitgang ze willen boeken en wat ze in de toekomst willen rapporteren. Deze ROP’s hebben onder andere als bron gediend voor deze voortgangsrapportage. Hieronder volgt een greep aan activiteiten die zijn ondernomen om klimaatadaptatie structureel te integreren in onze werkzaamheden en beheer. zonnestraling zich ontwikkelen. AAMS is een meetnetwerk van 24 stations waarmee we bijvoorbeeld zien dat de gemiddelde temperatuur tussen verschillende wijken kan verschillen en dat het aantal dagen waarop gevoels­temperaturen in de stad bijzonder hoog ligt (>29°C) toeneemt. Dit onderzoek maakt het veranderende klimaat tastbaar voor iedereen en helpt ons bij het creëren van bewustwording.

De gemeente Amsterdam wil de data uit het AAMS vooral gaan gebruiken voor het stellen van ambities, prioriteren van acties, het monitoren van voortgang en communicatie over hittestress en extreme neerslag. Dit doen we door jaarlijks de gegevens naast elkaar te gaan leggen om zo patronen te identificeren en hiervan te leren. Daarnaast helpen de gegevens van het meetnetwerk bij het verbeteren van zeer lokale weermodellen waarmee we toekomstige ontwerpen van de stad toetsen op klimaatbestendigheid.

2.2.1 Onderhoud en klimaatadaptatie wordt met elkaar verweven De Uitvoeringsstandaard Toekomstbestendig Werken aan de Openbare Ruimte (USTOR) is in 2023 door het Amsterdamse College van B&W vastgesteld. De USTOR zal de basis gaan vormen voor al het geplande onderhoud voor openbare ruimte. In de USTOR wordt als eis gesteld dat klimaatadaptatie als integrale afweging wordt meegenomen bij de uitvoering van onderhoudsprojecten in de openbare ruimte. In elk project wordt gekeken of klimaatadaptieve maatregelen noodzakelijk zijn. Voor de verschillende onderhoudsvormen wordt een bijpassende set klimaatadaptieve maatregelen opgesteld. Door klimaatadaptatie op deze manier te koppelen aan onderhoudswerkzaamheden wordt de stad met ieder onderhoudsproject een stukje klimaatadaptiever.

4

14

1

2

3

Waar staat Amsterdam nu?

2.2.2 Klimaatadaptatie als onderdeel van besluitvorming ‘Duurzaam, tenzij’ Met ‘Onze stad van morgen’ geldt voor alle besluitvorming van de gemeente het uitgangspunt ‘Duurzaam, tenzij’. Binnen de gemeente wordt hier nu mee geëxperimenteerd. Klimaatadaptatie is één van de thema’s binnen deze werkwijze. Wanneer deze werkwijze succesvol is uitgerold, betekent dit dat elk fysiek project dat wordt gestart ook klimaatadaptief gerealiseerd dient te worden. Alleen onder specifieke omstandigheden kan hier een uitzondering op worden gemaakt, en deze uitzondering dient vervolgens door een bestuurder bekrachtigd te worden in een besluit. Zo wordt er structureel aandacht besteed aan het thema klimaatadaptatie binnen projecten.

2.3 Stimulering en ondersteuning van kansrijke projecten

2.2.3 Nieuwe en sneller inzichten d.m.v. de quickscan klimaatadaptatie De quickscan klimaatadaptatie 1.0 is in 2023 doorontwikkeld naar een fase 1 en een fase 2 quickscan. Met een quickscan worden risico’s en kansen op het gebied van wateroverlast, hitte, droogte en overstromingen in kaart gebracht voor projecten op straat. Projectteams krijgen hierdoor bij de start van een project al inzicht in de risico’s en kansen op het gebied van klimaatadaptatie, waardoor zij tijdig een inschatting kunnen maken van de kosten van mogelijke maatregelen. Met de doorontwikkeling kunnen sneller en tegen lagere kosten een eerste risico-inschatting gemaakt worden. Als blijkt dat er risico’s zijn, kan er overgegaan worden tot een fase 2 quickscan waarin deze risico´s verder worden onderzocht. Tot nu toe zijn er 45 quickscans gemaakt. De verwachting is dat er ongeveer 65 zullen worden uitgevoerd in heel 2023.

2.3.1 We treffen klimaatadaptieve maatregelen in projecten In november 2022 heeft de gemeente Amsterdam samen met waterschap AGV een maatregelenpakket met 17 projecten ingediend voor de Impulsregeling Klimaatadaptatie bij het Deltaprogramma Ruimtelijke Adaptatie (DPRA). Deze projecten investeren in totaal bijna € 16 miljoen aan klimaatadaptieve maatregelen. Voor dit pakket is €5,3 miljoen subsidie aangevraagd. In december 2022 ontvingen we het bericht dat de volledige aanvraag was toegekend. Met dit geld zullen we de komende jaren onder andere extra waterberging realiseren, de openbare ruimte vergroenen, meer bomen planten en zorgen we ervoor dat grachtenwater makkelijk kan doorstromen naar gemaal Zeeburg. Hieronder volgt een aantal voorbeelden van projecten die we met behulp van de impulsregeling financieren.

We stimuleren en ondersteunen kansrijke projecten. Door tijdig, en voldoende budget voor advisering en uitvoering van klimaatadaptieve maatregelen te reserveren, streven we naar structurele borging van klimaatadaptatie in alle projecten in Amsterdam. Daarnaast willen we ruimte geven om nieuwe dingen uit te proberen en dus faciliteren we de mogelijkheden om te kunnen innoveren binnen deze projecten. Op deze wijze leren we stap voor stap meer over hoe we de stad klimaat­ adaptief in kunnen richten. Hieronder volgt een greep van activiteiten en projecten waar we afgelopen periode zoal op in hebben gezet.

Aanleg van de Speeltuin De Noorderling die d.m.v. de Quickscan beter kon worden gerealiseerd.

2.2.4 We delen kennis en goede voorbeelden met elkaar We zijn continu bezig om de bekendheid met het thema klimaatadaptatie te vergroten. Steeds vaker vindt er kennis­ uitwisseling plaats en wordt er advies gevraagd over hoe klimaatadaptatie het best kan worden meegenomen. Hierin speelt zowel interne als externe communicatie en kennisdeling een grote rol (zie paragraaf 2.5). Doormiddel van kennistafels, leertrajecten, presentaties en een nieuwsreeks over klimaat­ adaptieve plannen proberen we de aankomende periode alle bij ons betrokken organisaties meer ‘klimaatgeletterd’ te maken. In 2023 hebben weer 50 extra collega’s van de gemeente en Waternet het Leertraject Klimaatadaptatie gevolgd.

4

15

1

2

3

Waar staat Amsterdam nu?

In het Rembrandtpark komt meer ruimte voor waterberging in het gras en langs paden door extra poelen, grindkisten en drainage aan te leggen. Bestaand oppervlaktewater worden groter gemaakt en wandelroutes worden opnieuw ingedeeld zodat er meer ruimte ontstaat voor groen. Aan de noordzijde van het Museumplein vormt het leemveld met de slecht groeiende bomen en weinig blad een hitte-eiland. De slechtste bomen worden vervangen door grote kwekerijbomen en er vindt bij nieuwe en te hand­haven bomen grootschalige grondverbetering plaats. Er ontstaat hierdoor weer een gesloten kronenmassa met verkoeling en een plek om aangenaam te verblijven. Bij onderhoud aan de Noordzeeweg bij Sloterdijk is de hoogteligging aangepast zodat het regenwater wordt opgevangen en vertraagd wordt aangeboden aan het riool. Zo is het gehele kruispunt ‘regenbestendig’ gemaakt. Daarnaast zijn 11 wadi’s aangelegd met een gezamenlijke opvangcapaciteit van ruim 1100 m3. Hierdoor wordt er minder hemelwater afgevoerd door het hemelwaterriool en kan het water van een piekbui langer worden vastgehouden. Het Iwan Kantemanplein in Amsterdam Nieuw-West is in 2023 heringericht door 1600m2 verhard oppervlakte te verruilen voor ruime groenvakken met lage beplanting. Daarnaast is er een verlaagde groenstrook aangelegd. Hier kan het overtollige regenwater tijdelijk worden vastgehouden en langzaam de bodem in trekken.

Zo houdt de bodem meer vocht vast voor droge tijden. Verder zijn er 23 nieuwe bomen geplant en is er een overkapping en een pergola geplaatst. Zo hebben we meer schaduw gecreëerd schaduw en zijn de problemen rondom hitte op dit plein aangepakt.

Wateroverlast bij Rembrandtpark.

2.3.2 We maken ons eigen vastgoed klimaatadaptief De gemeente heeft ongeveer 1.000 panden in beheer, zoals kantoorpanden, stadswerven loodsen, etc. De huidige en toekomstige klimaatverandering maken het noodzakelijk dat we het beheer van die panden en gronden aanpassen. Zonder aanpassingen worden in warme zomers onze panden mogelijk te warm en daardoor onaantrekkelijk of onveilig voor gebruik. De afgelopen jaren hebben al vijftig panden een groen dak gekregen en zijn een aantal binnentuinen vergroend. Verder voeren we de volgende activiteiten uit: •

Onderzoek gronden en gebouwen Middels dit onderzoek krijgen wij inzicht in welke panden en gronden zich in een omgeving bevinden waar sprake kan zijn van hitte-, droogte- of wateroverlast en daardoor mogelijk kwetsbaar zijn voor klimaatverandering. De analyse van de panden en gronden is gereed en wordt nu verwerkt in een dashboard waarmee vastgoed de risicoscore kan doorvoeren in hun beheerssystemen. De verwachting is dat dit eind 2023 is opgeleverd.

•

Voorbereiding pilot 10 groene gevels In 2022 zouden we starten met de aanleg van de eerste 10 groene gevels. Echter, de voorbereiding heeft langer geduurd dan ingeschat. Dit kwam doordat de aanleg vergunningsplichtig bleek te zijn en de interne processen nog niet uitgewerkt waren. Hierdoor zijn de eerste 2 groene gevels pas begin 2023 aangelegd. De overige groene gevels worden later in 2023 en 2024 aangelegd.

•

Aanleg van 6 groene daken per jaar In 2023 hebben we onze doelstelling gehaald door zes groene daken te realiseren (Buikslotermeerplein 2000, Klaprozenweg 91, Nes 63, IJplein 3, Nachtegaalstraat 157, Vechtstraat 77A). Tolhuistuin 2 en Plein 40-45 zijn in voorbereiding. Deze zullen waarschijnlijk in Q1 2024 worden aangelegd.

4

16

1

2

3

Waar staat Amsterdam nu?

schoolpleinen, straten, speelplekken, kades en gevels vergroend. Naar verwachting worden in het najaar van 2023 nog eens 18 locaties vergroend, waaronder een locatie in het Stadsgebied Weesp. In 2024 volgen de laatste 14 plekken.

2.4 We werken samen en in gesprek met de stad Opening van het Anne Frank schoolplein door wethouder Melanie van der Horst. Samen met de buurt werd de afronding van het 1e deel van de werkzaamheden in de Rivierenbuurt gevierd (maart 2023).

2.3.3 We zorgen dat hemelwater lokaal kan worden hergebruikt en leggen nieuwe groene plekken aan In Amsterdam Noord werken we aan twee initiatieven om hemelwater te hergebruiken. We doen dit door daken af te koppelen van het riool zodat het regenwater niet direct het riool in stroomt. Het water dat we op deze manier opvangen wordt gebruikt in lokale moestuinen. Eén van deze initiatieven is al in de uitvoerende fase. Het introduceren van een beslissings­ ondersteuningssysteem zal ons gaan helpen om proactief op buien te kunnen anticiperen zodat we het water beter kunnen opvangen. We werken samen met groen in de buurt projecten om hemelwaterhergebruik te onderzoeken en adviseren hierover. Daarnaast stimuleren en faciliteren we ook hemelwater­ opslag bij bewoners die medebeheer groen verzorgen. In 2021 is € 2,5 miljoen beschikbaar gesteld voor het aanleggen van nieuwe groene plekken. Op het moment van schrijven van deze rapportage zijn 50 plekken vergroend, waarmee ruim 12.000 m2 aan verharding is omgevormd naar groen. Daarbij zijn er ca. 150 bomen aangeplant. Zo zijn verscheidene pleinen,

De stad klimaatbestendig maken kunnen we als gemeente niet alleen. Meer dan de helft van de grond in Amsterdam is eigendom van andere beheerders, particulieren en bedrijven, waarbij de gemeente haar grond vaak ook nog verpacht. Samen met betrokken bewoners, woningcorporaties, bedrijven en andere partijen maken we de stad klimaatbestendig. We maken gebruik van lokale kennis en proberen lokale initiatieven waar mogelijk aan te jagen. Daarnaast proberen we eigen doelstellingen zo goed als mogelijk in samenspraak met de omgeving te realiseren. Hieronder volgt een greep aan activiteiten die zijn ondernomen om klimaat­adaptatie samen met partners in de stad op te pakken. 2.4.1 Van Amsterdam Rainproof naar Amsterdam Weerproof In 2014 zijn de gemeente Amsterdam en Waternet gestart met de netwerkaanpak Amsterdam Rainproof om problemen rondom wateroverlast het hoofd te bieden. Het netwerk bestaat uit 125 partners. In 2022 zijn we begonnen met de uitbreiding van dit netwerk naar de thema’s hitte, droogte en overstromingen. We werken met community managers die actief het gesprek over klimaat­verandering aangaan. Zij identificeren kansen ten aanzien van klimaatadaptatie en verbinden en faciliteren waar mogelijk. Gezien het succes van de Amsterdam Rainproof aanpak, wordt deze aanpak en het netwerk uitgebreid met nieuwe partners. Amsterdam Rainproof wordt daarmee

Wijkaanpak met Rainproof fiets.

omgedoopt tot Amsterdam Weerproof. De huisstijl voor Amsterdam Weerproof is inmiddels opgeleverd. In 2024 wordt een nieuwe website ontwikkeld en zal er een campagne uitgerold worden om de doelgroepen te informeren, handelingsperspectief te bieden en aan te zetten tot actie.

4

17

1

2

3

Waar staat Amsterdam nu?

2.4.2 We hanteren een lokale wijkaanpak Door middel van een lokale wijk aanpak willen we op lokaal niveau het bewustzijn op het gebied van klimaatadaptatie vergroten. Bewoners, ondernemers, buurtschappen, woningcorporaties, bewonersverenigingen en andere lokale stakeholders worden betrokken, geactiveerd en gefaciliteerd om aan de slag te gaan. We luisteren, bewegen mee en sluiten aan op de unieke dynamiek en energie in de wijk. We bieden ruimte aan ideeën en initiatieven uit de wijk. Met name acties en netwerkbijeenkomsten met lokale stakeholders dragen bij aan een sterk lokaal netwerk dat elkaar weet te vinden. Deze aanpak heeft zich in 2022 bewezen in de Rivierenbuurt en is daarom in 2023 ook uitgerold naar Amsterdam Noord.

Daarop aansluitend is in 2023 voor het vierde jaar op rij de tegelservice georganiseerd. Via de tegelservice kunnen ­bewoners gratis tuintegels laten ophalen. In april, mei, juni, september en oktober werden in alle stadsdelen tegels ­opgehaald bij bewoners die in hun tuin tegels vervangen door groen. Dankzij deze acties hebben we inmiddels 665 huishoudens weten te bereiken, bijna 9.000 m2 aan tegels verwijderd en daar veel groen voor teruggeplaatst. De opbrengsten van de laatste 5 ophaalmomenten van 2023 zijn hierin nog niet meegenomen. Verder vindt er een grote vergroeningsactie plaats op bedrijven­ terreinen rondom Sloterdijk. Hiermee worden de tuinen en bedrijventerreinen in Amsterdam weer een stuk groener en voorkomen we overlast door extreem weer.

2.4.3 We vergroenen tuinen in de stad Veel tuinen in Amsterdam zijn versteend. Dit is onderhoudsarm, maar voorkomt ook dat regenwater de grond in kan trekken en houdt vooral ’s nachts veel warmte vast. Om tuinen te vergroenen zijn dit jaar drie grote “Onze Straat” acties uitgevoerd in Nieuw-West, Noord en Zuidoost. Tijdens deze actiedagen zijn tuinen onder handen genomen waarbij tegels zijn vervangen door groen. Hiermee verbeteren we de leefbaarheid voor mens en dier, vergroten we het buurtgevoel en helpen we het sociaal isolement te doorbreken. Onze Straat is een project van Amsterdam Rainproof, Stichting Present, Sociaal Tuinieren en De Groene Druppel. De straten en tuinen worden gekozen in samenwerking met woningcorporaties in Amsterdam. Als onderdeel van Onze Straat acties worden gratis tuinadviezen aangeboden aan omwonenden door onze Rainproof coaches.

2.5 Kennisdeling en Communicatie Kennisdeling en communicatie is belangrijk bij alles wat we doen. Door informatie met elkaar te delen leren we van elkaar. Elke actie, groot of klein, doet ertoe. We communiceren intern en extern over onze projecten, wanneer ze succesvol zijn én wanneer ze vastlopen. We communiceren over het belang van de opgave voor de stad en delen informatie over hoe men zelf een bijdrage kan leveren. Open en transparante communicatie naar en met de bewoners is hierbij van groot belang. Alleen zo maken we klimaatverandering tastbaar en inspireren we de Amsterdammer om zich actief in te zetten voor een toekomst­ bestendige en klimaatadaptieve stad. Daarnaast informeren we Amsterdammers over actuele ontwikkelingen in de wereld én de KNMI-scenario’s om bewustwording te vergroten.

Gereedschap wat klaar staat om aan de slag te gaan tijdens Onze straat actie.

4

18

1

2

3

Waar staat Amsterdam nu?

2.5.1 KNMI-klimaatscenario’s Amsterdam is betrokken geweest op inhoud en communicatie van de lancering van de KNMI-scenario’s in oktober 2023. In verlengde van de scenario’s heeft het KNMI een publicatie uitgebracht met daarin verschillende cases om de urgentie en problematiek beter te duiden. Amsterdam heeft hier ook input voor geleverd.

Publicatie KNMI: www.knmi.nl/­kennis-en-­ datacentrum/achtergrond/­ knmi-23-klimaatscenario-s

Een ander mooi project waarin het goede voorbeeld wordt gegeven is het Zonneplein in Tuindorp Oostzaan. In de loop der tijd was het plein steeds verder versteend geraakt, wat zorgde voor wateroverlast. Ook was het er erg warm in de zomer en hadden omwonenden last van het galmen van geluiden tegen al het steen. Met een ontwerp uit 1948 als inspiratie is er 500 vierkante meter aan klinkers vervangen door gras en beplanting. Met extra bomen, plantvakken en een grasveldje oogt het plein nu eerder als een klein park en is het een fijne plek waar je elkaar kunt ontmoeten. Voor het Zonnehuis zijn nieuwe vakken voor planten gemaakt en vier nieuwe bomen aangeplant. In samenwerking met het project, initiatieven uit de buurt en stad is het plein groots geopend met een drukbezochte groenmarkt. Hierover is uitgebreid gecommuniceerd. Door op deze wijze te laten zien dat de gemeente klimaatadaptatie écht serieus neemt, stimuleren we bewoners om zelf ook aan de slag te gaan.

2.5.3 We krijgen Amsterdam in beweging Om de eerdergenoemde tegelservice bij een groter publiek onder de aandacht te brengen is een eigen herkenbare stijl ontwikkeld met een duidelijke boodschap: ‘Tegels eruit, groen erin!’ De communicatie is gericht op actie en inspiratie. Er is goed gekeken naar welke doelgroepen waar aanwezig zijn en hebben daar onze communicatie op afgestemd. Op ruim 500 plekken in de stad zijn posters en flyers opgehangen (OBA’s, stadsloketten, culturele en horecagelegenheden, basisscholen, kinderopvang etc.). Daarnaast hebben we een gerichte social mediacampagne uitgevoerd via de kanalen van AT5, Amsterdam Rainproof en gemeente Amsterdam. Ook is er samenwerking gezocht met lokale (buurt)organisaties. Onze boodschap is medegedeeld via hun kanalen én betrokken organisaties konden acties optuigen rond de tegelservice. Deze acties resulteerde al direct in een verdubbeling van het aantal aanmeldingen in juni en dus meer tegels die verruild zijn door groen.

Zonneplein voor

Zonneplein na

2.5.2 We geven het goede voorbeeld Als we van Amsterdammers verwachten dat ze een bijdrage leveren aan een klimaatbestendige stad, is het belangrijk dat we als gemeente het goede voorbeeld geven, hierover communiceren en onze opgedane kennis delen. Dit doen we regelmatig bij diverse acties en bijeenkomsten in de stad. Enkele voorbeelden hiervan zijn de opening van Anne Frank Schoolplein en het groener maken van tuinen bij mensen die het zelf niet kunnen tijdens de Onze Straat in Noord actie.

4

19

H3

1

2

3

We maken ons klaar voor de toekomst Deze voortgangsrapportage geeft een greep uit de acties van de Uitvoeringsagenda die wij inmiddels hebben uitgevoerd. Zoals te zien is, wordt er gestaag voortgang geboekt. Meer dan de helft van de acties is afgerond. Tevens zijn er een hoop langlopende onderzoeken en initiatieven gestart. Maar er zijn ook acties vertraagd, veelal doordat zaken complexer blijken te zijn dan initieel gedacht. Want de complexiteit van opgaven is groot. De gevolgen van klimaat­ verandering raken alles en iedereen. Het is belangrijk dat we ons voorbereiden op de extremere weersomstandigheden en overstromingsrisico’s – bij alles wat we doen, van het bouwen van woningen tot het organiseren van evenementen. Er zijn veel verschillende opgaven, die ook nog eens met elkaar samen­ hangen. Hierin moet steeds aandacht zijn voor klimaatadaptatie. We weten al dat de maatregelen die we nu nemen niet genoeg zijn om Amsterdam goed voor te bereiden op het toekomstige klimaat. De acties die we tot nu toe geïdentificeerd hebben komen voort uit bestaande organisatiestructuren en programmering en worden beperkt door de beschikbare (financiële) middelen. Om de stad veilig en leefbaar te houden is meer nodig.

Het klimaat is al veranderd en het KNMI heeft met de nieuwe ’23-scenario’s laten zien dat er de komende eeuw een nog grotere verandering op ons af komt, zelfs in de meest optimistische scenario’s. We moeten ons dus aanpassen.

En we zullen stevig aan de slag moeten. De opgave vraagt een grote systeem- en cultuurverandering met veel meer urgentie, prioriteit en middelen. Met de beperkt (financiële) middelen die momenteel beschikbaar zijn zetten we ons in Amsterdam in om klimaat­ adaptatie als vanzelfsprekend mee te nemen in alles wat we doen. Wij faciliteren de transitie, maar iedereen moet hierin zijn of haar eigen verantwoordelijkheid nemen. Daarom doen we dit samen. Samen met de Waterschappen, met onze partners in de regio en met iedereen in de stad. En dat doen we op alle domeinen, want de risico’s van klimaatverandering raken niet alleen de openbare ruimte, maar ook de veiligheid in de stad, onze economie en onze gezondheid en welzijn. Vanaf 2024 gaan we van start met onze nieuwe netwerkaanpak. Deze netwerkaanpak geeft ons de mogelijkheid om met bewoners en ondernemers het gesprek aan te gaan over extreme neerslag, hitte en droogte en overstromingsrisico’s en om gezamenlijk actie te ondernemen.

We werken iteratief en passen 0nze aanpak aan bij nieuwe ontwikkelingen. De nieuwe KNMI ’23-scenario’s geven daar aanleiding toe. We gaan die analyseren en bekijken waar we onze aanpak verder moeten ontwikkelen. Mogelijk leidt dit tot het vernieuwen van onze stresstesten. In 2024 wordt een bovenregionale stresstest uitgevoerd en wordt een standaard methodiek voor stresstesten in Nederland ontwikkeld door het landelijke Deltaprogramma Ruimtelijke Adaptatie. Tegelijkertijd moeten we ook prioriteren. We gaan beoordelen wat er nog meer en als eerste nodig is. We gebruiken de risicokaarten op het gebied van hitte, droogte, neerslag en overstromingen om de meest urgente knelpunten in kaart te brengen. Op basis daarvan identificeren we de volgende acties om ons klaar te maken voor de toekomst.

4

20

H4

1

2

3

Bijlage: Voortgang acties Uitvoeringsagenda ID

Beschrijving

Status

Stand van zaken

1

Wij stimuleren het vergroenen van tuinen en halen tegels op gezette dagen door middel van de tegelservice.

Afgerond in 2022

Via campagnes maken we mensen bewust van het onttegelen van hun tuin. Via de tegelservice kunnen de mensen deze tegels af laten voeren door de gemeente.

2

De gemeente biedt een subsidie aan Amsterdammers en organisaties voor (onder andere) het aanleggen van groene daken en gevels, aanplant nieuwe bomen en onderhoud particulier monumentale bomen.

Afgerond in 2022

De regeling liep tot eind 2022. Er is 29.793 m2 dak vergroend en 1.098 m2 groene gevels aangelegd. In 2024 komt een nieuwe subsidieregeling voor groene daken en het onttegelen van binnentuinen.

We vormen een netwerk rondom klimaatadaptatie met bewoners, bedrijven en partners om vragen te beantwoorden en te helpen bij initiatieven.

Continu

Het netwerk van Amsterdam Rainproof waarmee we bijeenkomsten voor diverse doelgroepen organiseren is actief en groeiende. We ontwikkelen een wijkaanpak om lokale netwerken te versterken en gezamenlijk wijken klimaatadaptief te maken. We hebben Rainproofcoaches opgeleid die bewoners adviseren over het klimaatadaptief inrichten van hun tuin.

4

De gemeente zet een digitaal funderingsloket (website) op. Hier kunnen bewoners en bedrijven terecht voor informatie, advies en vragen over funderingen van huizen en panden.

Afgerond in 2022

Zie: https://www.amsterdam.nl/wonen-leefomgeving/wonen/funderingsloket/

5

We vergroenen schoolpleinen middels de Amsterdamse impulsregeling schoolpleinen.

Afgerond in 2023

In 2022 hebben 23 onderwijsorganisaties subsidie ontvangen via de Amsterdamse Impulsregeling Schoolpleinen. Hierdoor heeft ruim 5.153 m2 verharding plaatsgemaakt voor onder andere 4.250 m2 groen.

6

Op 4 locaties worden blauw-groene daken aangelegd op panden van woningcorporaties, te weten Oosterparkbuurt, Slotermeer, Indische Buurt en Kattenburg.

Afgerond in 2022

Op alle vier deze locaties is een blauw-groen dak aangelegd.

7

De gemeente biedt bewoners, bedrijven en organisaties subsidie aan om hun dak ‘blauw-groen’ te maken (minstens 2.000 m2).

Afgerond in 2022

Subsidieregeling is per 1 augustus 2022 gesloten. Er is ruim 3000 m2 aan blauw-groene daken aangelegd op privaat vastgoed. Hierbij een voorbeeld van een van de daken die met deze subsidie is aangelegd. https://resilio.amsterdam/tom-ontwierp-zijn-eigen-woning-met-blauw-groen-resilio-dak/

3

4

21

1

2

3

ID

Beschrijving

Status

Stand van zaken

8

De gemeente legt een blauw-groen dak aan met zonnepanelen op de Ite Boeremastraat.

Afgerond in 2022

In het voorjaar 2022 is op dit gemeentelijke pand een blauw-groen dak gerealiseerd.

9

De gemeente maakt de binnentuin op de Albert Cuypstraat groen en regenbestendig.

Afgerond in 2022

De betegelde binnentuin van dit gemeentelijke ateliercomplex is meer klimaatadaptief gemaakt.

Afgerond in 2023

In 2022 zijn 10 daken onderzocht, waarvan er 5 geschikt zijn gebleken. In 2023 zijn tot nu toe 6 groene daken gerealiseerd, te weten: Buikslotermeerplein 2000 (gemeentekantoor), Klaprozenweg 91 (gemeentekantoor), Nes 63 (theater) IJplein 3, Nachtegaalstraat 157, Vechtstraat 77A. In Q1 2024 worden nog groene daken aangelegd (Tolhuistuin 2 en Plein 40-45).

Lopende

In Q2 2023 is een binnenterrein in Oost, dat voorheen volledig verhard was, vergroend en klimaatadaptief opgeleverd. Het betreft een voormalig schoolplein dat op initiatief van Stadsdeel Oost in overleg met de omwonenden is aangepakt. Op dit moment is nog geen zicht op een volgend concreet project voor de aanleg van een groene binnentuin. We doen onderzoek naar de risico’s van klimaatverandering voor gemeentelijk vastgoed. De resultaten hiervan zullen richting kunnen geven bij het aanwijzen van nieuwe locaties.

De gemeente doet onderzoek naar financiering en onderhoudskosten voor groene daken, gevels en binnentuinen.

Lopende

Bij de Voorjaarsnota 2023 is extra investeringsruimte voor de verduurzaming (inclusief klimaatadaptatie) van bestaand gemeentelijk vastgoed vrijgemaakt. De beheer- en onderhoudskosten worden zo als kostenpost in het regulier meerjarenonderhoudsplan opgenomen.

13

De gemeente organiseert, n.a.v. Motie 1.276 ‘Het Dak op’ een overleg met experts en stelt een vervolgaanpak op t.b.v. een integrale visie en strategie op het daklandschap, in het kader van de omgevingsvisie.

Lopende

Tot nu toe zijn opgeleverd: landelijk factsheet dakenbeleid en de Handreiking Integraal Daklandschap. Met het opstellen van het Integraal Dakenplan is gestart. De afhandeling van dit amendement was in september 2023. Daarnaast komt in 2024 een nieuwe subsidieregeling voor groene daken en het onttegelen van binnentuinen.

14

Motie 696.20 ‘Inzake Strategie Klimaatadaptatie’: De gemeente zet de mogelijke maatregelen voor “eigen terrein” op een rij en doet een voorstel voor een vervolgaanpak.

Afgerond in 2022

Deze motie is beantwoord op 1 september 2020.

De gemeente levert 25 groene plekken op in de stad.

Afgerond in 2023

Op het moment zijn 50 vergroeningsinitiatieven afgerond, waarmee ruim 12.000 m2 aan verharding is omgevormd naar groen. Daarbij zijn er ca. 150 bomen aangeplant. Zo zijn verscheidene pleinen, schoolpleinen, straten, speelplekken, kades en gevels vergroend.

10

De gemeente voert een locatieonderzoek uit voor de vergroening van 6 daken.

11 De gemeente voort een locatieonderzoek uit voor de vergroening van 4 binnentuinen.

12

15

4

22

1

2

3

Status

Stand van zaken

De gemeente levert 80 groene plekken op in de stad.

Lopende

Zie actie 15. Naar verwachting worden in het najaar van 2023 nog eens 18 locaties vergroend, waaronder een locatie in het Stadsgebied Weesp. De laatste 14 vergroeningsinitiatieven van het programma zullen in 2024 uitgevoerd worden.

17

Op de Ruyterkade West testen we een waterbuffersysteem met het doel overvloedige neerslag lokaal op te vangen.

Afgerond in 2022

Het waterbuffersysteem is in september 2022 getest, resultaten zijn opgeleverd in Q4 van 2022.

18

We richten de Nieuwezijds Voorburgwal regenbestendig in met verschillende klimaatadaptieve maatregelen. Er is waterberging onder de trambaan gerealiseerd en water passerende verharding toegepast om het water lokaal te infiltreren en bergen. Onder het groen is een krattensysteem geplaatst waardoor planten het opgevangen regenwater via kaarslonten kunnen opzuigen tijdens droge perioden.

Afgerond in 2022

Project is eind 2022 afgerond.

We werken aan de regenbestendigheid van de openbare ruimte in de Nieuwenhuysenbuurt.

Lopende

In de Nieuwenhuysenbuurt wordt de openbare ruimte regenbestendig gemaakt d.m.v. infiltratiekratjes, wadi’s en waterbergende straten aan te leggen. Afronding wordt verwacht in 2025.

Lopende

Amsterdam pakt regenwaterknelpunten aan door ze op te pakken gedurende de onderhoudscyclus. De regenwaterknelpuntenkaart geeft aan waar de urgentie het hoogst is en waar we als eerst extra maatregelen moeten nemen. Zo werkt de gemeente o.a. aan 1100 m3 wateropvang door het aanleggen van wadi’s op de Noordzeeweg en de Basisweg, het regenbestendig maken van het Roelofhartplein en de Schepenbuurt.

Wij maken de Kromme Mijdrechtstraat beter bestand tegen hevige regenbuien.

Afgerond in 2023

In 2021 zijn waterdoorlatende ZOAK-stenen en een waterbergingssysteem onder de straat aangelegd. Sindsdien heeft de gemeente de waterdoorlatendheid, beheerbaarheid en de technische staat gemonitord in samenwerking met Waternet en de HVA. Hieruit blijkt dat er in straten met ZOAK-klinkers sneller spoorvorming ontstaat door dat de klinkers dunner zijn dan conventionele klinkers en dat de waterdoorlatendheid snel afneemt door ophoping van vuil in de steen en de onderliggende laag. In parkeervakken werkt de steen beter. De wens is om op korte termijn de ZOAK op een andere plek te testen zoals op een (school)plein, langs sportvelden, boomspiegels, parkjes.

We doen onderzoek naar het verbeteren van boomgroeiplaatsen op de Zuidas.

Afgerond in 2023

Dit is het vijfde en laatste jaar van de Bomengroeiproef. De resultaten kun je lezen in het concept publicatie voor het landelijk vakblad Bomen1). Op dit moment zijn we in overleg met de Haven om de proef met drie jaar te verlengen tot en met 2026, vanwege de interessante resultaten tot nu toe.

ID 16

19 20

Beschrijving

De gemeente gaat bij het uitvoeren van de werkzaamheden bij 10 groot onderhoudsprojecten de regenwaterknelpunten oplossen.

21

22

1 Groeimedia voor bomen – IV De resultaten van het derde (2021) en vierde (2022) jaar van een vergelijkend onderzoek in een grootschalige proefopzet, Begeleidingsgroep bomengroeiproef Amsterdam

4

23

ID

Wij testen in de Rooseveltlaan een waterbergingssysteem onder de trambaan.

Lopende

Een dergelijk systeem kan regenwater opslaan en vertraagd afvoeren richting het grondwater. Al snel is geconstateerd dat er veel vuil afstroomt richting de voorziening waardoor deze aan effectiviteit verliest. Onderzoek hiernaar wordt in het Q4 van 2023 weer voortgezet. Nu voeren we een onderzoek uit naar voorfiltering.

Wij doen in de Beethovenstraat onderzoek naar het Bufferblock systeem.

Afgerond in 2023

Bij dit Bufferblock systeem kan regenwater op het voorplein van nieuwbouwproject - The Valley - onder de grond worden opgevangen. Uit het onderzoek is gebleken dat systeem anders is aangelegd dan vooraf was geadviseerd. Mede daarom heeft Waternet besloten het onderzoek naar het hydraulisch functioneren niet door te zetten. Wel heeft Waternet een pompproef uitgevoerd om zo inzicht te krijgen wat de ledigingstijd van de voorziening is.

In de Kattenburgerstraat monitoren wij duurzame en slimme waterkolken en een waterbeheersysteem in en onder de weg.

Afgerond in 2023

In dit innovatieve project hebben we onderzocht hoe doorwortelbare ruimte voor bomen, on-site regenwaterbeheer, biodiversiteit en stedelijke verkoeling gecombineerd worden met een nieuwe opbouw van het fietspad. Deze innovatie is geschikt voor hoofd fietspaden-netwerk, met een asfalt verharding en zonder opdruk door boomwortels.