01 Voordracht voor de gemeenteraad

VN2025-014581 rekenkamer

RAAD Voordracht voor de raadsvergadering van 12 november 2025

Agendapunt

Financiën (36) A0

Datum besluit

n.v.t.

Portefeuille

Onderwerp

Overnemen van de aanbevelingen uit het rekenkamerrapport Sturen op investeringen De gemeenteraad van Amsterdam besluit

Gezien de voordracht van het presidium,

1. Kennis te nemen van het rapport van de rekenkamer, getiteld Sturen op investeringen,

waarin de hoofdconclusie is: Hoewel er inspanningen worden geleverd om de informatievoorziening over gemeentelijke investeringen te verbeteren, ontbreekt het nog aan voldoende adequate informatie voor de gemeenteraad om effectief (bij) te kunnen sturen. 2. De zeven aanbevelingen uit het rapport over te nemen: o Aanbeveling 1: Geef beter inzicht in mogelijkheden en noodzakelijkheden bij vaststellen en verdelen investeringsruimte; o Aanbeveling 2: Heroverweeg sturing op schuld bij investeringen; o Aanbeveling 3: Geef een totaalbeeld van de meerjarige opgave; o Aanbeveling 4: Maak de samenhang tussen investeringen en de begroting meer inzichtelijk; o Aanbeveling 5: Onderbouw voorgestelde keuzes bij investeringen; o Aanbeveling 6: Geef meer inzicht in de realisatie van investeringen; o Aanbeveling 7: Betrek de raad eerder bij integrale strategische afwegingen over investeringen. 3. Het college van burgemeester en wethouders te vragen om aanbevelingen 1 en 3 t/m 7 uit te voeren. 4. Aanbeveling 2 zelf uit te voeren door daarover informatie aan het college te vragen en dit te betrekken bij het heroverwegen van de sturing op schuld bij investeringen. 5. Het college van burgemeester en wethouders te vragen om een plan van aanpak te maken voor de opvolging van de aanbevelingen en dit plan van aanpak binnen een half jaar aan te bieden aan de gemeenteraad. Wettelijke grondslag

Artikel 185 van de Gemeentewet (toesturen rekenkamerrapport voorzien van aanbevelingen aan de raad). Artikel 185a van de Gemeentewet (het college informeert de raad jaarlijks over de opvolging van de rekenkameraanbevelingen). Bestuurlijke achtergrond

De gemeente Amsterdam investeert veel. Tegelijkertijd is het niet mogelijk om alle benodigde en gewenste investeringen uit te voeren en financieel in te passen. Er zijn dus keuzes nodig, en deze hebben invloed op de toekomst van de stad. Daarom is de Rekenkamer Amsterdam in dit onderzoek nagegaan of de gemeenteraad voldoende en adequate informatie krijgt over investeringen, inclusief

VN2025-014581 rekenkamer

RAAD (financiële) afwegingen, de realisatie van investeringsprojecten en de verhouding tot de rest van de begroting. Over de Rekenkamer Amsterdam-Zaanstad De Rekenkamer Amsterdam-Zaanstad is een onafhankelijk onderzoeksinstituut dat het beleid en de uitvoering van de gemeenten Amsterdam en Zaanstad kritisch onderzoekt. De rekenkamer onderzoekt of de gemeenten hun afspraken nakomen, dit volgens de regels doen en niet te veel geld uitgeven. Daarnaast geeft de rekenkamer aanbevelingen voor verbeteringen. Het doel is om bij te dragen aan transparantie, goed bestuur en verbeteringen in het gemeentelijk beleid. Bestuurlijke reactie en nawoord Uit de bestuurlijke reactie van het college blijkt dat het de aanbevelingen van de rekenkamer grotendeels wil overnemen. In de reactie verwijst het college naar een lopend verbetertraject voor de informatie over investeringen. Het college geeft aan de aanbevelingen te gebruiken om dat verbetertraject aan te scherpen. Tegelijkertijd wijst het college erop dat de raad al veel mogelijkheden heeft om de investeringsplannen te bevragen en eventueel aan te passen. De rekenkamer benadrukt dat het er niet om gaat of de raad (formeel) de mogelijkheid heeft om een vraag te stellen of om een voorstel aan te passen. Het gaat er daarentegen om dat de raad het inzicht wordt gegeven om de juiste vragen te kunnen stellen.

Daarom is het belangrijk dat de informatievoorziening en het proces rondom besluitvorming verder worden verbeterd, zodat vervolgens de raad beter in positie komt om de juiste vragen op het juiste moment te kunnen stellen. Daarnaast gaat het college in op de aanbeveling die de rekenkamer aan de gemeenteraad doet over de sturing op de gemeentelijke schuld. Concreet adviseert de rekenkamer de raad om zich door het college te laten informeren over de voor- en nadelen van de huidige sturing op de hoogte van de schuld. Het college geeft argumenten waarom deze vorm van sturing niet losgelaten kan worden. De rekenkamer vindt deze argumenten niet overtuigend en adviseert de raad om het gesprek te voeren met het college over de noodzaak van sturing op de hoogte van de schuld. Onderbouwing besluit

Ad 1: Hoofdconclusie van het rekenkamerrapport Sturen op investeringen De hoofdconclusie luidt als volgt: Hoewel er inspanningen worden geleverd om de informatievoorziening over gemeentelijke investeringen te verbeteren, ontbreekt het nog aan voldoende adequate informatie voor de gemeenteraad om effectief (bij) te kunnen sturen. De gemeente Amsterdam wil realistisch en financieel verantwoord investeren in de stad. Met dat doel voor ogen wordt sinds 2022 gewerkt met de zogenoemde investeringsruimte: het meerjarige budget voor investeringen. Dit is een verbetering ten opzichte van het eerdere enkeljarige sturen op investeringsruimte, maar de gemeenteraad wordt nog onvoldoende meegenomen in de mogelijkheden om desgewenst aanpassingen op dit budget door te voeren. Het ontbreekt aan een systematische bespreking van de ontwikkeling van de financiële positie van de gemeente en wat dit betekent voor de mogelijke investeringsruimte. Daarmee heeft de gemeenteraad te weinig invloed op de mogelijkheden om investeringen in de stad te doen. Tegelijkertijd zijn er in Amsterdam meer eisen en wensen voor investeringsprojecten (de investeringsopgave) dan er investeringsruimte is. Hierdoor moeten er keuzes gemaakt worden over waarin te investeren. Die keuzes hebben invloed op de leefbaarheid en bereikbaarheid van de stad, nu en in de toekomst.

Daarom is het belangrijk dat de gemeenteraad inzicht heeft in, en invloed kan hebben op, de prioritering van investeringen. De rekenkamer ziet inspanningen om de informatievoorziening te verbeteren, en het college formuleert in de begrotingen ook voornemens voor verbeteringen in de toekomst. Toch constateert de rekenkamer dat de gemeenteraad te weinig 2 Gegenereerd: v1.2

VN2025-014581 rekenkamer

RAAD inzicht krijgt in de afwegingen van het college om bepaalde investeringen wél en bepaalde investeringen niet te doen. De begrotingen presenteren vooral de resultaten van keuzes, maar niet de afwegingen om tot deze keuzes te komen. Ook wordt beperkt beschreven hoe de investeringen die zijn ingepast zich verhouden tot de totale opgave van de gemeente. Dit inzicht wordt verder bemoeilijkt doordat er in de begrotingen geen reflectie is op de samenhang tussen investeringen, doordat niet meer dan vier jaar vooruit wordt gekeken en doordat de informatie in de jaarverslagen over de realisatie van investeringen summier is. Tot slot ontbreekt het aan expliciete samenhang tussen de informatie over investeringen en de rest van de begroting. Dat maakt het moeilijk voor de gemeenteraad om te sturen op een doelmatige inzet van investeringen of om te bewaken dat voldoende financiële middelen in de begroting zijn vrijgemaakt om de investering naar behoren te kunnen benutten en in stand te houden. Ad 2: Aanbevelingen De rekenkamer deed zes aanbevelingen aan het college, en één aanbeveling aan de gemeenteraad (aanbeveling 2). Hieronder wordt elke aanbeveling kort toegelicht. De volledige teksten van de aanbevelingen zijn terug te vinden in het bestuurlijk rapport.

• Aanbeveling 1: Geef beter inzicht in mogelijkheden en noodzakelijkheden bij vaststellen en

verdelen investeringsruimte De rekenkamer beveelt aan om in de begrotingen meer aandacht te besteden aan de mogelijkheden om de voorgestelde investeringsruimte aan te passen en anders te verdelen over investeringsdomeinen. Onderdeel hiervan is ook een bespreking van de mogelijkheid of noodzakelijkheid om de investeringsruimte aan te passen naar aanleiding van ontwikkelingen in (de financiële positie van) de gemeente Amsterdam die van invloed zijn op de huidige kaders voor investeringen: betaalbaarheid, financierbaarheid en realiseerbaarheid. Het gaat dan bijvoorbeeld om de ontwikkeling van het saldo van baten en lasten, het structureel saldo en de werkelijke ontwikkeling van de schuld. • Aanbeveling 2: Heroverweeg sturing op schuld bij investeringen De rekenkamer raadt de gemeenteraad aan om het college een helder en goed onderbouwde beschouwing te laten verstrekken van de voor- en nadelen van het sturen op schuld bij investeringen. Daarbij moet in het bijzonder worden ingegaan op de (mogelijke) effecten op de doelmatigheid van de gemeente en op de gemeentelijke financiële positie. Als de voordelen niet opwegen tegen de nadelen of niet nader onderbouwd kunnen worden, stop dan met sturing op schuld en volsta met sturing op betaalbaarheid van investeringen.

• Aanbeveling 3: Geef een totaalbeeld van de meerjarige opgave De rekenkamer beveelt aan om de meerjarige totale investeringsopgave inzichtelijk te maken voor de gemeenteraad. Baseer deze investeringsopgave op een reële raming van wat nodig is om de stad, gegeven staand beleid, ambities, wettelijke verplichtingen en achterstallig onderhoud, goed te laten functioneren. Hanteer in dit overzicht categorieën investeringen die laten zien wat de achterliggende reden is voor het opnemen van de investeringen. Verder is een lange tijdshorizon nodig. Daardoor kunnen onderbouwde keuzes worden gemaakt per voorliggend begrotingsjaar, zonder dat problemen buiten beeld blijven en doorgeschoven worden naar de toekomst. • Aanbeveling 4: Maak de samenhang tussen investeringen en de begroting meer inzichtelijk De rekenkamer beveelt aan om de informatie over investeringen expliciet te verbinden aan informatie in de programmabegroting en de ontwikkeling van het achterstallig onderhoud. In de programmaonderdelen van de begroting zet de gemeente uitgebreid uiteen welke doelen worden nagestreefd, welke activiteiten daarvoor worden ontplooid en welke budgetten hiervoor zijn opgenomen in de begroting. Ook geeft de gemeente inzicht in de ontwikkeling van het achterstallig onderhoud in een aparte paragraaf van de begroting. Het is belangrijk dat deze informatie eenvoudig en goed te betrekken is bij de

3 Gegenereerd: v1.2

VN2025-014581 rekenkamer

RAAD investeringsplannen. Dit kan door informatie over achterstallig onderhoud en investeringsplannen (zowel de investeringsopgave als de geplande investeringen) waar mogelijk op het niveau van programmaonderdelen te beschrijven. Sommige investeringen zullen het niveau van een programmaonderdeel overstijgen. Deze investeringen kunnen dan op het niveau van programmas worden beschreven, zoals in de Begroting 2025 ook al is gebeurd. En, tot slot, kan het voorkomen dat investeringen het niveau van programmas overstijgen. Deze kunnen dan aan bod komen in de investeringsparagraaf. De investeringsparagraaf heeft dan verder vooral tot doel het overzicht van het geheel aan investeringen te presenteren en niet zozeer om gedetailleerde informatie over afzonderlijke investeringen te verstrekken. • Aanbeveling 5: Onderbouw voorgestelde keuzes bij investeringen De rekenkamer beveelt aan om in de begrotingen inzichtelijk te maken welke afwegingen er zijn gemaakt om te komen tot de keuzes van het college en de voorgestelde investeringen. Het gaat dan in ieder geval om een bespreking van investeringen die zijn afgevallen of worden uitgesteld en waarom voor andere investeringen is gekozen. Een belangrijk element daarbij is hoe de voorgestelde investeringen zich verhouden tot de resterende investeringsopgave.

• Aanbeveling 6: Geef meer inzicht in de realisatie van investeringen De rekenkamer beveelt aan om de realisatie van investeringen meer inzichtelijk te maken in de jaarverslagen. Zorg dat de gemeenteraad hiermee kan nagaan of de gemeente nog op koers ligt met het voldoen aan haar investeringsopgave. Dit zou, net zoals bij het geven van informatie over de prioritering van investeringen in de begroting, kunnen door waar mogelijk te rapporteren per programma(onderdeel). Hiermee wordt duidelijk hoe de realisatie van investeringen zich verhoudt tot het behalen van beleidsdoelen. • Aanbeveling 7: Betrek de raad eerder bij integrale strategische afwegingen De rekenkamer beveelt aan om te zorgen dat het proces dat uitmondt in de besluitvorming bij de begroting over investeringen door de gemeenteraad, is voorafgegaan door een eerder moment waarop de strategische keuzes en plannen integraal voor de hele gemeente aan de orde zijn geweest en waar de raad mogelijkheden heeft gehad om daar invloed op uit te oefenen. Ad 3 en 4: Plan van aanpak Sinds juni 2020 neemt de gemeenteraad van Amsterdam bij het behandelen van rekenkamerrapporten het volgende besluit: Het college van burgemeester en wethouders te vragen om een plan van aanpak te maken voor de opvolging van de aanbevelingen en dit plan van aanpak binnen een half jaar aan te bieden aan de gemeenteraad.

In oktober 2020 hebben het presidium (namens de raad), de gemeentesecretaris (namens het college van B en W) en de rekenkamer afspraken gemaakt over gewenste concreetheid van de bestuurlijke reactie. Daarbij is afgesproken dat voor elke aanbeveling in ieder geval de volgende vragen door het college worden beantwoord in de bestuurlijke reactie:

• Wat is de aanbeveling? • Gaat het college de aanbeveling uitvoeren en waarom wel of niet? • Hoe zal aan deze aanbeveling uitvoering worden gegeven (op hoofdlijnen)? • Wanneer zullen die werkzaamheden zijn afgerond? • Op welke wijze wordt de raad hierover geïnformeerd? Als al deze elementen op een concrete wijze in de bestuurlijke reactie aan de orde komen, dan kan dat een afzonderlijk plan van aanpak overbodig maken. Dat is in dit geval niet aan de orde (zie het 4 Gegenereerd: v1.2

VN2025-014581 rekenkamer

RAAD nawoord in het bestuurlijk rapport). De rekenkamer stelt aan de gemeenteraad voor het college te vragen om een plan van aanpak te maken voor de opvolging van de aanbevelingen. Jaarlijkse rapportage over de opvolging van de rekenkameraanbevelingen Het college is sinds 1 januari 2023 wettelijk verplicht om de raad jaarlijks te informeren over de opvolging van de rekenkameraanbevelingen. Het college heeft dit voor het laatst gedaan in het Jaarverslag 2024 (april 2025). Participatie

Financiële onderbouwing

De financiële gevolgen zijn afhankelijk van het plan van aanpak dat het college van burgemeester en wethouders maakt voor de opvolging van de aanbevelingen. Geheimhouding

n.v.t. Welke stukken treft u aan

Meegestuurd

Registratienr.

Naam

AD2025-065689

Gemeenteraad Voordracht (pdf)

AD2025-065691

01 Aanbiedingsbrief aan de gemeenteraad (pdf)

AD2025-065692

02 Bestuurlijk rapport Sturen op investeringen (pdf)

Behandelend ambtenaar (naam, telefoonnummer en e-mailadres)

Jurriaan Kooij (projectleider onderzoek Sturen op investeringen) tel.: 06-82 40 88 24 e-mail: J.Kooij@rekenkamer-amsterdam.nl

5 Gegenereerd: v1.2