01_Raadsinformatiebrief_Onderzoek Niet gebruik bijstand_21feb23_def 2.pdf

Raadsinformatiebrief

Aan:

Portefeuillehouder(s): Behandeld door

De leden van de gemeenteraad van Amsterdam 21 februari 2023 Sociale Zaken Rutger Groot Wassink Werk, Participatie en Inkomen, (bestuurszaken.wpi@amsterdam.nl)

Onderwerp

Onderzoek OIS ‘Niet-gebruik van de algemene bijstand in Amsterdam’

Datum Portefeuille(s)

Geachte leden van de gemeenteraad, Met deze brief informeer ik u over het onderzoek van OIS (Onderzoek, Informatie en Statistiek) naar niet-gebruik van de algemene bijstand in Amsterdam. Aanleiding daarvoor was onderzoek van de Inspectie van het ministerie van Sociale Zekerheid en Werkgelegenheid (ISZW) van april 2021 naar het niet-gebruik van algemene bijstand in Nederland. De vraag aan OIS was om een nadere analyse te doen van de situatie in Amsterdam ten aanzien van niet-gebruik van de bijstand. Ik had dit rapport idealiter willen sturen als bijlage bij onze bredere inzet op bestaanszekerheid, maar daar wordt de komende maanden nog aan gewerkt. Daarom deel ik het onderzoek alvast met u. Uit de analyse komt naar voren dat het aandeel niet-gebruik van bijstand in Amsterdam overeenkomt met het landelijke beeld. Van de Amsterdamse huishoudens met recht op een bijstandsuitkering maakt circa 34% hier geen gebruik van, dit is hetzelfde percentage als gemiddeld in Nederland. Ook zien we patronen die vergelijkbaar zijn met wat we zien bij nietgebruik van armoedevoorzieningen in Amsterdam. Ook wat betreft de achtergrondkenmerken van niet-gebruikers en het vóórkomen van langdurig niet-gebruik is het beeld in Amsterdam vrijwel gelijk aan dat in Nederland als geheel. Jongeren en zelfstandigen maken het vaakst geen gebruik van de bijstand terwijl ze daar wel recht op hebben.

De reden van het niet-gebruik van de bijstand was geen onderdeel van de analyse. Dit is ook lastiger te onderzoeken. Op basis van de analyse geeft OIS wel enkele (voorlopige) mogelijke verklaringen voor niet-gebruik:  Verhouding kosten-baten. Voor mensen met een relatief hoog inkomen ten opzichte van de bijstandsnorm weegt de beperkte aanvullende bijstandsuitkering waarschijnlijk niet altijd op tegen de administratieve lasten en verplichtingen die ermee gepaard gaan;  Ook voor mensen met een wisselend inkomen, zoals zelfstandigen of werknemers met een baan op oproepbasis, kan de bijstandsuitkering een te grote administratieve last zijn.  Voor thuiswonende jongeren is er mogelijk niet altijd voldoende noodzaak om gebruik te maken van de bijstand als zij worden onderhouden door hun ouders of verzorgers;

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief





Datum 21 februari2023 Pagina 2 van 3

Ook onbekendheid of het ontbreken van kennis over de voorwaarden van de bijstandsuitkering kan een rol spelen in het niet gebruik. Zelfstandigen en jongeren gaan er vaker ten onrecht vanuit dat zij geen recht zouden hebben op een uitkering (ISZW, 2021). Ook inkomsten uit zwartwerk kunnen de noodzaak verminderen om een bijstandsuitkering aan te vragen.

Ik hecht veel waarde aan deze inzichten omdat de bestaanszekerheid van steeds meer Amsterdammers onder druk staat. Dat is te zien aan verschillende signalen in de stad en horen we op verschillende plekken. Om deze Amsterdammers te kunnen ondersteunen is het van belang meer inzicht te krijgen in de groepen die geen bijstand aanvragen en de redenen daarvoor. Sommige drempels zijn wellicht gelegen in de landelijke Participatiewet, maar andere drempels kunnen wij wellicht als gemeente weg nemen. De bijstand zou een goede basis moeten bieden zodat mensen ervan op aan kunnen dat ze tijdelijk rond kunnen komen totdat ze werk hebben gevonden. We zien al veel langer dat de Participatiewet geen adequaat sociaal vangnet is, steeds meer mensen vallen er doorheen. Ook landelijk is hier aandacht voor, zo is onder anderen de onafhankelijke Commissie Sociaal Minimum ingesteld die onderzoekt wat mensen nodig hebben om van te leven en volwaardig mee te doen in de samenleving. De commissie brengt naar verwachting eind juni 2023 advies uit. Ook wordt landelijk gewerkt aan plannen om het nietgebruik van voorzieningen tegen te gaan en wordt op dit moment een syntheseonderzoek uitgevoerd naar de omvang van, doelgroepen en oorzaken van niet-gebruik in de sociale zekerheid. Het rapport wordt in het voorjaar verwacht.

Naast dit landelijke beeld is het ook van belang dat we meer inzicht krijgen in hoe het staat met de Amsterdammers in deze tijden van hoge algemene inflatie, hoge energieprijzen en koopkrachtcrisis. Daar hoort ook meer inzicht bij in de redenen waarom mensen geen gebruik maken van de bijstand. In het onderzoek ‘ Een onzeker bestaan in de stad’ van het Kenniscentrum Kansengelijkheid wordt dit jaar nader ingegaan op niet gebruik van regelingen, zoals bijstand, maar ook minimavoorzieningen. De uitkomsten van deze landelijke en lokale onderzoeken worden meegenomen in de uitwerking van onze inzet op bestaanszekerheid die ik rond de zomer met uw raad zal delen. Daarin zal ik ook ingaan op initiatieven en acties om niet-gebruik tegen te gaan, zoals nabije dienstverlening in de wijk door in de gebieden van de Nationale Actieplannen (voorheen Masterplannen) de klantbegeleider inkomen meer tijd te geven voor een integrale intake. Op die manier kunnen Amsterdammers die in eerste instantie met een andere vraag komen, ook gewezen worden op de mogelijkheid van bijstand en goed worden geïnformeerd. Maar bijvoorbeeld ook door het vereenvoudigen van inkomstenverrekening en een ‘stopknop’ voor mensen die gaan werken en door deze terugvalmogelijkheid met meer vertrouwen de stap naar werk kan zetten.

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 21 februari2023 Pagina 3 van 3

Ook kunnen de inzichten uit de hierboven genoemde onderzoeken nog leidden tot aanpassingen hiervan of aanvullende initiatieven.

Met vriendelijke groet, Namens het college van burgemeester en wethouders van de gemeente Amsterdam,

Rutger Groot Wassink Wethouder Sociale Zaken

Bijlagen 1. Rapport Niet-gebruik algemene bijstand Amsterdam, OIS

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl