01 Raadsinformatiebrief Gifvrije Beplanting Amsterdam.pdf

Raadsinformatiebrief

Aan:

Portefeuillehouder(s): Behandeld door

De leden van de gemeenteraad van Amsterdam 7 januari 2026 Openbare Ruimte en Groen Wethouder van der Horst Verkeer en Openbare Ruimte, bestuurlijke.zaken.vor@amsterdam.nl

Onderwerp

Inkoop gifvrije beplanting

Datum Portefeuille(s)

Bijlage

Keurmerken plantmateriaal

Geachte leden van de gemeenteraad, Met deze brief informeer ik u graag over de overstap naar het gebruik van gifvrije beplanting. Het college en uw raad willen deze overstap naar gifvrij graag maken. De praktijk leert dat de markt het aanbod van gifvrije beplanting pas opschaalt als er ook (toenemende) vraag is naar het product. Het college wil een duidelijk signaal afgeven dat die vraag er is. Daarom heeft het college besloten om vanaf 1 januari 2026 alleen nog beplanting af te nemen die voldoet aan de keurmerken gifvrij. Het gebruik van gifvrije planten door de gemeente Amsterdam draagt bij aan het bevorderen van de biodiversiteit, omdat deze planten geen gif bevatten en daardoor niet schadelijk zijn voor insecten zoals bijen, vlinders en andere bestuivers. Meer dan de helft van de wilde bijensoorten (ongeveer 180 van de 360 soorten) is ernstig bedreigd of uitgestorven door gebrek aan voedsel, nestplekken (verstening) en pesticiden. Deze dieren spelen een cruciale rol in het ecosysteem door planten te bestuiven en de voedselketen in stand te houden. Gifvrije planten voorkomen daarnaast dat schadelijke stoffen in de bodem en het water terechtkomen, wat de leefomgeving van diverse organismen beschermt en zorgt voor een gezonder stedelijk ecosysteem. Hiermee dragen we verder bij aan het Amsterdamse beleid om de biodiversiteit te verbeteren.

Daarnaast bevordert dit een gezondere leefomgeving voor mensen, doordat zij minder worden blootgesteld aan schadelijke stoffen. Huidige situatie Op dit moment kunnen niet alle vaste planten, heesters en bollen die we voor Amsterdam nodig hebben door de markt geleverd worden in de gifvrije variant (Skal-gecertificeerd). Nu is dit alleen nog mogelijk voor zaden en stinzenbollen (een unieke groep vroegbloeiende voorjaarsbloemen die gemakkelijk verwilderen). In Amsterdam is 37% van de beplanting die we inkopen Skal-gecertificeerd (gifvrij). Dit percentage is niet hoger omdat er nog onvoldoende Skal beplanting gekweekt wordt, het aanbod voorziet nog niet in de vraag. Tot op heden is beplanting die niet met een Skal certificaat beschikbaar was, ingekocht onder het label On the way to planet proof . Onder dat label is beperkte bestrijding met chemische middelen toegestaan. Planten met dit keurmerk worden na 1 januari 2026 niet meer

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 7 januari 2026 Pagina 2 van 4

ingekocht omdat deze planten niet 100% gifvrij zijn. Hoeveel gif deze planten bevatten is niet bekend, want het wel of niet gebruiken van chemische middelen verschilt per plantensoort, per seizoen, de plaag en onkruiddruk. In ieder geval is bekend dat ze niet 100% gifvrij zijn. Onder het huidige contract ‘Inkoop, aanleg en nazorg beplanting’ (dat bijna is afgelopen) ligt de nadruk op het realiseren van de gewenste beplantingsplannen. Vanaf 1 januari 2026 ligt de nadruk op de beschikbaarheid van gifvrije beplanting. Het beplantingsplan is niet meer leidend maar moet zich voegen naar het beschikbare assortiment. Deze wijze van meest duurzame inkoop wordt onderzocht door ander grote gemeenten zoals Haarlem, Utrecht en Arnhem maar nog niet toegepast. Utrecht en Arnhem kopen indien beschikbaar wel gifvrij maar vullen nog aan met regulier plantgoed. Door over te stappen op volledig gifvrije beplanting hopen we een bredere beweging naar gifvrij in te zetten. Voor uitleg over de keurmerken verwijs ik u naar de bijlage Keurmerk plantmateriaal van het Pesticide Action Network. Wat gaan we doen • We geven binnen de lopende raamovereenkomst ‘Inkoop, Aanplant Beplanting’ de huidige beplantingsleverancier een deelopdracht voor het leveren en aanplanten van 70.000 gifvrije vaste planten, heesters en bollen voor het najaar 2026 en 2027. Dit beslaat 15% van de huidige behoefte.

• Pantar is dit jaar gestart met de kweek van 11 gifvrije soorten vaste planten voor de gemeente Amsterdam die komend seizoen kunnen worden geplant (in totaal 44.000 stuks, 10% van behoefte). Het gaat hier om de meest toepasbare soorten binnen de beplantingsconcepten die eenvoudig zijn te kweken. De eerste resultaten zijn bijzonder positief, het lukt Pantar boven verwachting goed om gifvrij te kweken en te leveren, de eerste planten zijn al geleverd. Na dit succesvolle 1e jaar wordt er 1 kas geheel benut voor het kweken van beplanting op grote schaal, 500 stuks per soort. • Voor de aanleg en nazorg van nieuwe beplanting maken we gebruik van een nieuwe raamovereenkomst. Deze overeenkomst gaat in vanaf 2026 en vraagt om gifvrije beplanting. • Binnen het ‘Teeltcontract Beplanting’ (alleen opkweken van planten, heesters, vaste planten, bloembollen en zaden) gaan we met kwekers een overeenkomst afsluiten voor het kweken van gifvrije planten. Deze overeenkomst zorgt ervoor dat we vanaf Q2 2026 gifvrije planten kunnen bestellen. Het zal dan nog 1-3 jaar duren voordat de beplanting geleverd kan worden. Wat betekent de overgang op gifvrije beplanting op korte termijn voor de openbare ruimte Voordelen: Vanaf 1 januari 2026 planten we, op een enkele uitzondering na, alleen nog beplanting met de keurmerken Skal of MPS A+ (gifvrij) waardoor de biodiversiteit een positieve impuls krijgt.

Dit betekent dat er per januari 2026 jaarlijks zo’n 70.000 m2 gifvrij wordt aangeplant dan wel ingezaaid. Zaadmengsels zijn al gifvrij te verkrijgen en eenvoudig toe te passen om tot volle plantvakken te komen. Er zijn twee varianten zaadmengsels: een bloemenmengsel of een tijdelijke grondverbeteraar.

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 7 januari 2026 Pagina 3 van 4

We verwachten dat we met onze aanpak een forse impuls geven aan de teelt van gifvrije planten, zodat gifvrij kweken de standaard wordt. Ook verwachten we dat deze manier van inkoop mogelijk navolging krijgt in andere gemeenten. Andere gemeenten verbieden de inkoop van nietgifvrije beplanting niet wanneer deze onder Skal en MPS niet beschikbaar zijn. Nadelen: Het beeld van beplanting in de openbare ruimte wordt de eerste twee jaar anders dan we tot nu toe gewend zijn. Het kost nu eenmaal tijd voordat een heester is opgekweekt maar ook de omschakelingsperiode naar biologische beplanting duurt, afhankelijk van de teelt, twee of drie jaar. Omdat niet alle vaste planten en met name heesters in deze periode gifvrij leverbaar zijn, zullen we op sommige plekken in plaats van combinaties van struiken en vaste planten, bloeiende kruiden inzaaien. Het winterbeeld van de plantvakken (bloemenvakken) wordt anders: bruin vanwege de uitgebloeide kruiden en gras. Dit kan als onaantrekkelijk worden gezien en tot meer klachten van bewoners leiden. We verwachten dat in de komende twee jaar circa 63% van het totaal aantal gewenste planten niet aangeplant kan worden zoals oorspronkelijk bedacht. Dit betekent dat een oppervlakte van 45.000 m2 (6 voetbalvelden) verspreid door de stad op een andere wijze wordt aangeplant of ingezaaid.

We maken geen gebruik van een transitieperiode, maar gaan direct over tot gifvrij. De eis ‘Skal tenzij’ heeft de afgelopen twee jaar namelijk niet voldoende gewerkt. Het assortiment van kwekers is de afgelopen jaren nauwelijks gegroeid. Volgens de huidige contractkweker is het aanbod en het aantal Skal kwekers zelfs afgenomen. Bij ongewijzigd beleid verandert er weinig en duurt de gewenste verandering te lang. Het streven is om binnen 3 jaar te komen tot volledig gifvrije plantvakken die voldoen aan de beplantingsconcepten. Projecten in gebieden waar wordt gewerkt volgens het principe ‘Ongelijk investeren voor gelijke kansen’, krijgen voorrang bij het verdelen van het beschikbare plantmateriaal. Dit betekent dat dit invloed kan hebben op hoe het groen er uitziet in bijvoorbeeld het centrum van de stad. De twee uitzonderingen op het beleid De eerste uitzondering gaat om projecten met een uitvoering tot en met 31 december 2026. Voor die projecten hanteren we een overgangsjaar , waarin we wel beplanting toestaan die chemische middelen kunnen bevatten, zodat bestaande ontwerptrajecten niet opnieuw hoeven te worden opgestart. Deze beplanting heeft wel het keurmerk On the way to planet proof. De tweede uitzondering betreft groen dat voor monumentale parken, begraafplaatsen en rondom gedenkplekken wordt gebruikt.

De soorten die we hiervoor inzetten, zijn waarschijnlijk binnen de komende jaren niet geheel gifvrij leverbaar. Als het beleid ook voor dit groen zou gelden zou de komende anderhalf tot twee jaar geen groen kunnen worden vervangen en of bijgeplant op deze locaties. Daarom is besloten om hiervoor een uitzondering te maken tot 1 januari 2029. Natuurlijk wordt gifvrije beplanting zoveel mogelijk nagestreefd, maar omdat het om zeer geringe aantallen gaat, kan het zijn dat het nog enkele jaren duurt voordat deze beschikbaar komen. Bij een van te voren geplande renovatie kan wel gifvrije beplanting worden gebruikt omdat er dan tijd is om de benodigde beplanting gifvrij te laten opkweken via het ‘Teeltcontract Beplanting’.

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 7 januari 2026 Pagina 4 van 4

De uitvoering In het kader van ons nieuwe beleid ‘alleen maar gifvrije beplanting planten’, zijn er vanaf het najaar 2025 verschillende acties uitgevoerd: - We communiceren intern met de verschillende organisatieonderdelen die beplanting inkopen hoe we vanaf heden gifvrij bestellen en afroepen; - We brengen de kwekers in Nederland op de hoogte van onze vraag. Dat doen we door de meest toegepaste soorten uit de beplantingsconcepten onder de aandacht te brengen van de Skal en MPS A+ kwekers; - We trekken samen op met andere opdrachtgevers om tot landelijk beleid te komen. Op dit moment zijn dat de gemeenten Haarlem, Utrecht en Arnhem; - We gebruiken onze overlegstructuren met andere gemeenten om te communiceren over onze aanpak.

Toezegging In de commissievergadering MOW van 17 april 2025 heb ik aan de leden De Vos, Norbruis en Van Pijpen toegezegd te zullen kijken welke verbeterstappen gezet kunnen worden in het al gestarte proces om tot geheel gifvrije beplanting te komen en ervoor te zorgen dat de sector gaat versnellen met het telen van gifvrije planten. Met de informatie uit deze brief beschouw ik deze toezegging als afgedaan. Ik hoop u met deze brief voldoende te hebben geïnformeerd. Met vriendelijke groet, Namens het college van burgemeester en wethouders van de gemeente Amsterdam,

Melanie van der Horst Wethouder Openbare Ruimte en Groen