01 Nota van Beantwoording afsteekverbod vuurwerk.pdf

Amsterdam, februari 2020

Nota van Beantwoording Inspraak algeheel afsteekverbod consumenten­ vuurwerk

2

Inhoud 1. Afsteekverbod consumenten­vuurwerk

4

2.

5

Tijdlijn

3. Inspraakreacties: cijfers en achtergronden

6

4. Thema’s in reacties voor een afsteekverbod

7

5. Thema’s in reacties tegen het afsteekverbod

10

6.

Vuurwerkondernemers

15

7.

Reacties uit de stadsdelen

16

Nota van Beantwoording inspraak algeheel afsteekverbod consumentenvuurwerk

3

1. Afsteekverbod consumenten­vuurwerk Amsterdam wil een feestelijke en veilige jaarwisseling voor iedere inwoner en bezoeker, met zo min mogelijk letsel, schade en overlast. Naar aanleiding van onrustig verlopen jaarwisselingen in voorgaande jaren en de nadrukkelijke wens van de gemeenteraad en een grote meerderheid van de Amsterdammers, wil het College van B&W een afsteekverbod voor particulieren invoeren. Hiervoor moet de APV worden aangepast. Vanaf de komende jaarwisseling (lees: 2021/22) geldt in Amsterdam dan een verbod op het afsteken van vuurwerk voor consumenten, met uitzondering van fop- en schertsvuurwerk zoals bepaald in de ‘Regeling aanwijzing consumentenen theatervuurwerk’ (denk hierbij aan trektouwtjes, knalerwten en een bepaalde categorie sterretjes). Professionele vuurwerkshows zijn wel toegestaan, mits hiervoor een vergunning is verleend. Bij dit afsteekverbod geldt als uitgangspunt dat het afsteken van vuurwerk door particulieren tot onaanvaardbare risico’s, overlast, schade, incidenten en letsel leidt. Amsterdam wil met het afsteekverbod verstoringen van de openbare orde terugdringen en zorgdragen voor een veilig Oud en Nieuw voor iedereen. De verwachting is dat het afsteekverbod er ook toe zal leiden dat er minder vuurwerk in omloop zal zijn.

4

Met het afsteekverbod worden de overlast van het afsteken van vuurwerk (geluidhinder, gevoelens van onveiligheid) én de risico’s voor de openbare orde, leefbaarheid en veiligheid (brandgevaar, agressie, kans op letsel en vandalisme) beperkt. Het afsteekverbod staat echter niet op zichzelf. Het is nadrukkelijk ook onderdeel van de wens van het College van B&W en de bewoners om te komen tot een andere viering van oud en nieuw: het op gang brengen van een nieuwe traditie, waarbij we samen op een andere manieren stilstaan bij het einde van het oude jaar, en het begin van een nieuw jaar vieren. Die transitie is enkele jaren geleden in gang gezet. Daarin ziet de gemeente nadrukkelijk ook een rol voor de Amsterdammer. Bijvoorbeeld bij het ontwikkelen van buurtinitiatieven en lokale vieringen, maar ook bij het meedenken over de koers. Daartoe zijn eerder meerdere peilingen uitgevoerd door Onderzoek, Informatie en Statistiek (OIS), maar dient ook de gehouden inspraakprocedure.

2. Tijdlijn De combinatie van een afsteekverbod voor consumenten en de start van alternatieve en innovatieve vormen van het vieren van oud en nieuw komt voort uit een jarenlange gedachtewisseling tussen Raad en bestuur, en ook uit landelijke ontwikkelingen.

Tijdlijn 5 oktober 2016: Initiatiefvoorstel Partij voor de Dieren (PvdD) Het voorstel zag op het beperken van het afsteken van vuurwerk door particulieren, het aanwijzen van vuurwerkvrije zones en het organiseren van een professionele vuurwerkshow. 20 december 2017: het initiatiefvoorstel van PvdD wordt aangenomen in de Raad Jaarwisseling 2018/19 De gemeente richt vuurwerkvrije zones in rond ziekenhuizen en zorginstellingen, en experimenteert ook met vrijwillige vuurwerkvrije zones.

31 januari 2020: landelijke aankondiging De regering kondigt aan de verkoop van knalvuurwerk en vuurpijlen landelijk te willen gaan verbieden. 11 februari 2020: Raadsbrief met routeplanner B&W kondigt voorbereidingen aan voor een lokaal afsteekverbod, in combinatie met meerdere (vuurwerk)shows en alternatieve vieringen. 13 februari 2020: motie PvdD Door meerdere partijen gesteunde motie om te komen tot een afsteekverbod van vuurwerk in Amsterdam. De motie wordt met 42 stemmen voor aangenomen.

3 juli 2019: Raadsbrief veranderaanpak De veranderaanpak moet leiden tot stapsgewijze afbouw van consumentenvuurwerk in Amsterdam. De gemeente nodigt inwoners uit met ideeën en initiatieven te komen voor viering van oud en nieuw.

30 juni 2020: APV-wijziging en start inspraak B&W gaat akkoord met het opnemen van een algeheel afsteekverbod voor consumenten in de APV en de start van een inspraakprocedure over dit voornemen.

Jaarwisseling 2019/20 Ook parken en groengebieden worden vuurwerkvrij. Naar aanleiding van de jaarwisseling wordt in de commissie Algemene Zaken gesproken over de onrustig verlopen jaarwisseling en blijkt er brede steun voor invoering van een algeheel afsteekverbod.

6 september 2020: aankondiging uitstel invoering afsteekverbod De burgemeester stuurt een brief aan de Raad waarin wordt aangekondigd dat de introductie van het afsteekverbod een jaar wordt uitgesteld, vanwege de druk op de handhavingscapaciteit

door de geldende coronamaatregelen en het risico van financiële claims door de vuurwerkbranche door de late invoering van het verbod. 13 november 2020: eenmalig verbod door regering voor oud en nieuw 2020-2021 De regering kondigt aan dat het tijdens de jaarwisseling 20202021 eenmalig is verboden vuurwerk te verkopen, te vervoeren, te bezitten en af te steken. Door in de coronacrisis geen vuurwerk af te steken, wordt getracht de medewerkers in de zorg, hulpverlening, politie en BOA’s te ontlasten. Jaarwisseling 2020/21 Tijdens deze jaarwisseling geldt een landelijk verbod op het afsteken van vuurwerk als ook een serie maatregelen in het kader van corona. De jaarwisseling verloopt in het hele land rustiger dan in voorgaande jaren, ook in Amsterdam. Januari 2021: inzet Veiligheidsberaad De voorzitter van het Veiligheidsberaad kondigt aan bij de regering te zullen blijven aandringen op een structureel landelijk afsteekverbod door consumenten.

Nota van Beantwoording inspraak algeheel afsteekverbod consumentenvuurwerk

5

3. Inspraakreacties: cijfers en achtergronden Alle inwoners van Amsterdam en andere belangstellenden hebben via een inspraakreactie (zienswijze) hun mening over het voorgenomen afsteekverbod kenbaar kunnen maken. Hiervoor gold de gebruikelijke periode van zes weken. Deze periode begon op 27 juli en eindigde op 6 september 2020. De inspraakreacties zijn hoofdzakelijk binnengekomen via www.amsterdam.nl/oudennieuw en inspraak-apv@amsterdam.nl. Een vijftal reacties kwam daarnaast per brief binnen: twee van particulieren, twee namens Amsterdamse instanties (de Dierenbescherming en de Ouderen Adviesraad Amsterdam Zuid) en één namens twintig lokale vuurwerkverkopers van een advocatenkantoor.

1%

77%

6

De bewoordingen van de gegeven vóór- en tegenargumenten zijn – zoals die hieronder in de paragrafen 3 en 4 aan de orde komen - zoveel mogelijk letterlijk overgenomen als (taalkundig) mogelijk was. Het voornemen is daarnaast ook aan de zeven stadsdelen voorgelegd. De dagelijks besturen van de stadsdelen hebben – na interne consultatie van de stadsdeelcommissies – elk een advies over het voornemen uitgebracht. De stadsdelen spreken unaniem steun uit voor de invoering van een afsteekverbod voor consumentenvuurwerk in Amsterdam.

22%

Voor

In totaal hebben 1612 belangstellenden ingesproken. Daarvan heeft 77% (1245) laten weten vóór het Amsterdamse vuurwerkverbod te zijn en 22% (357) tegen. 13 personen (1%) hebben neutraal ingesproken. Het leeuwendeel van de inspraakreacties is afkomstig van Amsterdamse burgers en instellingen. Toch zijn er ook 71 inspraakreacties van belangstellenden die buiten Amsterdam wonen. Van het totaal aantal tegenstanders (357) komt 12% niet uit Amsterdam. Daar tegenover staat 2% van de voorstanders die niet in Amsterdam woonachtig is.

Tegen

Neutraal

4. Thema’s in reacties voor een afsteekverbod Tijd voor verandering In veel van de reacties wordt gesteld dat het tijd is voor verandering, omdat de jaarwisseling zoals wij die kennen ‘niet meer van deze tijd is.’ Ervaren overlast in de brede zin – van geluidsoverlast en onveiligheid tot en met gezondheidsproblemen – is dikwijls de belangrijkste reden om te pleiten voor vernieuwing én verduurzaming van de viering van oud en nieuw. Aan de ene kant wordt hierbij gewezen op het zoeken naar óf al voorhanden zijn van (milieuvriendelijke) alternatieven, zoals laser- of dronesshows of het organiseren van uitsluitend professionele vuurwerkshows. Aan de andere kant wordt benadrukt dat vuurwerk- en afsteekverboden beter dienen te worden gehandhaafd, omdat het steeds een kleine groep is die het voor de meerderheid verpest.

Bestuurlijke reactie Een grote meerderheid (77%) geeft in het onderzoek van OIS aan het belangrijk te vinden dat overlast van vuurwerk wordt teruggedrongen. Dat sentiment is ook terug te zien in de overlastmeldingen bij de gemeente. Rondom de jaarwisseling komen elk jaar veel overlastmeldingen binnen die zijn gerelateerd aan vuurwerk, vooral in de laatste dagen voorafgaand aan de jaarwisseling. Dan gaat het bijvoorbeeld om geluidsoverlast, maar ook om vuurwerkafval dat men in de eigen wijk of straat aantreft. In de laatste dagen (28 t/m 30 december) van 2020 was het aantal meldingen lager dan de jaren ervoor, en zelfs bijna de helft lager ten opzichte van 2019. Het lijkt er daarmee op dat het feit dat vuurwerk niet verkocht mocht worden heeft bijgedragen aan de vermindering van overlast.

Bestuurlijke reactie De reacties uit de inspraak zijn in lijn met de laatste peiling door het gemeentelijke onderzoeksbureau OIS, die dateert uit februari 2020.1 Uit dat onderzoek volgde onder meer dat 77% het belangrijk vindt dat overlast van vuurwerk wordt teruggedrongen, en dat 89% van Amsterdammers (helemaal) niet geeft om het zelf afsteken van vuurwerk. Het feit dat sommige Amsterdammers uit angst voor onverantwoordelijk gebruik van vuurwerk niet de straat op gaan om samen de jaarwisseling te vieren (driekwart van de Amsterdammers voelt zich weleens onveilig door vuurwerk), is voor het bestuur een duidelijk signaal dat de stad toe is aan verandering van deze traditie.

Op 31 december was het aantal meldingen wel hoger dan vorig jaar, omdat er veel meldingen binnenkwamen over mensen die zich niet aan het vuurwerkverbod hielden. Op jaarbasis neemt het aantal overlastmeldingen ook al enkele jaren toe. Het is moeilijk vast te stellen of die stijging wordt veroorzaakt doordat mensen meer overlast ervaren of doordat er meer vuurwerk wordt afgestoken. De toename van het aantal meldingen is voor het College van B&W mede een reden om de vuurwerkoverlast aan te pakken en de verwachting is dat een afsteekverbod daaraan een grote bijdrage zal leveren.

Overlast In verreweg de meeste reacties voor een afsteekverbod wordt verwezen naar de overlast die mensen ervaren door vuurwerk. Het gaat daarbij vooral om geluidsoverlast, maar ook om overlast van vuurwerkafval. Men ziet dat graag verdwijnen. Enkele insprekers menen dat dit een zware klus is voor de reinigingsdienst, die al kampt met een tekort aan schoonmakers.

Veiligheid Veiligheid is voor veel mensen een belangrijke reden om een afsteekverbod te steunen. Men noemt daarbij verschillende veiligheidsaspecten, zoals brandgevaar en het risico op ongelukken met vuurwerk, maar ook gevoelens van onveiligheid. Mensen vinden de invoering van een afsteekverbod ook een goed idee, omdat dit helpt om hulpverleners te beschermen. Tot slot wordt opgemerkt dat er steeds zwaarder vuurwerk wordt afgestoken, waarbij men spreekt van ‘bommen’ in plaats van vuurwerk.

1 Veranderaanpak vuurwerk, Onderzoek, Informatie en Statistiek (OIS), gemeente Amsterdam, februari 2020.

Nota van Beantwoording inspraak algeheel afsteekverbod consumentenvuurwerk

7

Bestuurlijke reactie Het effect van het tijdelijke vuurwerkverbod dat afgelopen jaarwisseling van kracht was om de druk op de zorg te ontlasten, sterkt het College van B&W in de overtuiging dat een afsteekverbod nodig is om de veiligheid tijdens de jaarwisseling te verbeteren. In Amsterdam was het aantal spoedritten van ambulance en brandweer afgelopen jaarwisseling fors lager, evenals het aantal containeren voertuigbranden. Deze oudejaarsnacht zijn ambulances in Amsterdam 174 keer uitgerukt voor spoedritten (waarvan 1 keer voor vuurwerkletsel), terwijl dit vorig jaar nog 265 keer was (en 5 keer voor vuurwerkletsel). De brandweer heeft dit jaar 66 spoedritten gehad (vorig jaar 104) en is 17 keer uitgerukt voor voertuigbranden en 79 keer voor containerbranden (vorig jaar 40 respectievelijk 109 keer). Ook de politie registreert minder incidenten, aanhoudingen en gevallen van agressie tegen medewerkers met een publieke taak. De verwachting is dat naarmate het afsteekverbod de komende jaren indaalt deze cijfers verder zullen afnemen. Landelijke cijfers ondersteunen dit beeld. Zo was het aantal vuurwerkgewonden op Spoedeisende Hulpafdelingen en bij huisartsenposten volgens Veiligheid.nl de afgelopen jaarwisseling circa twee derde minder dan voorgaande jaren. Meer informatie hierover staat vermeld onder het thema ‘Gezondheid en milieu’.

“Verlos ons van de rotjes gooiers, de miljoenklappers, de bange huisdieren, de terreur van het lawaai, de smerige chemische mist om 01:00 uur in de nieuwjaarsnacht. En geef ons mooi, verantwoordelijk afgestoken vuurwerkshows ervoor in de plaats.”  Het tijdelijke vuurwerkverbod gold voor zowel de verkoop van vuurwerk als het afsteken ervan. De voorgenomen APV-wijziging ziet alleen toe op een afsteekverbod, omdat de mogelijkheden om de verkoop lokaal aan banden te leggen zeer beperkt zijn. Desondanks is de verwachting dat een afsteekverbod zinvol is, omdat naar alle waarschijnlijkheid een grote meerderheid van de mensen zich hieraan zal houden. Om onveiligheid als gevolg van vuurwerk verder terug te dringen is naast een afsteekverbod, overigens ook de aanpak van illegaal vuurwerk van belang.

8

“Een verbod verpest het voor de vele mensen die er van genieten en volgens de regels vuurwerk afsteken. Het is slechts eenmaal per jaar. Oud en Nieuw zonder vuurwerk is heel saai. En verwacht niet dat gezinnen naar georganiseerd vuurwerk gaan kijken. Die blijven het liefst in hun eigen straat.”  Schade Meerdere insprekers die steun hebben uitgesproken voor de invoering van een afsteekverbod, verwijzen in hun reactie naar de materiële schade die door vuurwerk wordt aangericht aan gemeenschappelijke en persoonlijke eigendommen en de hoge herstelkosten die dat met zich meebrengt. Bestuurlijke reactie Het afsteken van vuurwerk tijdens oud en nieuw leidt jaarlijks tot veel schade. Zo heeft de gemeente tenminste 536.000,- euro aan kosten gemaakt voor het herstellen van de schade die tijdens de jaarwisseling van 2019 op 2020 is ontstaan. Daarin is de schade aan persoonlijke eigendommen, zoals auto’s, niet meegenomen. Het gaat daarbij om het herstel van gemeenschappelijke eigendommen als onder meer prullenbakken, parkeerautomaten en abri’s, maar bijvoorbeeld ook de reparatie van speelpleinen. Afgelopen jaarwisseling waren die kosten – mede door het tijdelijke vuurwerkverbod een stuk lager, namelijk 273.500 euro.

Het Verbond van Verzekeraars heeft op basis van de eerste claims becijferd dat de particulier verzekerde schade aan woningen en auto’s de afgelopen jaarwisseling landelijk circa 60% lager is uitgevallen dan een ‘normale’ jaarwisseling (6 miljoen euro in plaats van 14 miljoen euro). Gezondheid en milieu In de steunbetuigingen wijzen veel mensen op de verschillende gezondheidsrisico’s die door een vuurwerkverbod verminderd of weggenomen zouden worden. Allereerst noemt men de gevallen van letsel aan ogen en ledematen die zich jaarlijks tijdens oudejaarsnacht voordoen. Daarnaast worden de gezondheidsproblemen voor longpatiënten of mensen met luchtwegklachten gemeld, als gevolg van de slechte luchtkwaliteit die door vuurwerk ontstaat. Ook het mentale welzijn wordt in deze context genoemd, zoals ouderen die schrikken van het geknal, of bang zijn voor brand. Een enkeling

meent dat het tot trauma’s kan leiden. Bestuurlijke reactie Jaarlijks voert Veiligheid.nl in opdracht van het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat onderzoek uit naar vuurwerkletsel rond de jaarwisseling. Daarbij wordt het aantal vuurwerkgewonden op Spoedeisende Hulpafdelingen en huisartsenposten van dat jaar vergeleken met het aantal vuurwerkgewonden in de jaren ervoor. Afgelopen 31 december en 1 januari zijn in totaal bijna 400 vuurwerkslachtoffers geregistreerd: 108 slachtoffers op een SEH-afdeling en 275 bij huisartsenposten. Volgens Veiligheid. nl is dat circa een derde van het aantal slachtoffers dat tijdens de jaarwisseling van 2019 op 2020 een SEH of huisartsenpost bezocht, en is deze forse daling het gevolg van het vuurwerkverbod en de coronamaatregelen. Het RIVM concludeert voorts dat de lucht in heel

“Wij zijn het enige land dat iedereen zomaar toestaat om dit soort gevaarlijke dingen af te vuren rond oud en nieuw, tijd dat er een einde komt aan deze traditie met meer nadelen dan voordelen.”  Nederland tijdens de jaarwisseling minder vervuild was dan in voorgaande jaren, en dat dit vrijwel zeker het gevolg is van het feit dat er minder vuurwerk werd afgestoken. Het RIVM meldt op basis van eerste resultaten dat tussen 0:00 en 01:00 uur die nacht per meetstation gemiddeld 200 microgram per kubieke meter lucht aan fijnstof is gemeten. Vorig jaar was dat circa 650 microgram.

Dierenwelzijn In meerdere reacties op het voorgenomen afsteekverbod spreken mensen zorgen uit over het effect dat vuurwerk heeft op dieren. Men verwijst daarbij naar de angst en stress die dieren kunnen ervaren rond en tijdens de jaarwisseling, maar ook verwondingen en gehoorschade die dieren als gevolg van vuurwerk oplopen. Bestuurlijke reactie Dieren kunnen zich niet voorbereiden op de jaarwisseling, het overkomt ze. Waar eigenaars van huisdieren met hun dieren een rustige plek buiten de stad kunnen opzoeken, en dit vaak ook doen, kunnen de vele dieren die in Amsterdam op onder meer kinderboerderijen, in de parken, op maneges en in Artis wonen dat niet. Om die reden behoren dierinstellingen al langere tijd tot de vuurwerkvrije zones van Amsterdam. Eind 2019 zijn daar de parken nog aan toegevoegd. In de praktijk blijkt echter dat dit er onvoldoende toe leidt dat er in de directe omgeving van deze vuurwerkvrije zones geen vuurwerk meer wordt afgestoken. Om dieren te behoeden voor de stress die de vele en harde knallen kunnen veroorzaken is verdere inperking van vuurwerk van belang. Een afsteekverbod voor de hele stad is daarvoor wat betreft het College van B&W het meest effectieve middel.

“Amsterdam was ooit de stad van de vrijheid. De betutteling van de laatste jaren is ergerlijk en zorgelijk. Eenmaal per jaar vuurwerk moet kunnen!” 

Met betrekking tot de mentale gezondheid werd eerder in deze nota al verwezen naar het OISonderzoek waarin driekwart van de Amsterdammers heeft aangegeven zich weleens onveilig te voelen door vuurwerk. Het College van B&W is er van overtuigd dat deze gevoelens van onveiligheid met behulp van een afsteekverbod de komende jaren steeds verder zal afnemen.

Nota van Beantwoording inspraak algeheel afsteekverbod consumentenvuurwerk

9

5. Thema’s in reacties tegen het afsteekverbod Vooraf dient te worden opgemerkt dat de inspraakprocedure in de zomer van 2020 werd gehouden, dat wil zeggen voordat de gemeente uitstel van het lokaal afsteekverbod bekend maakte en ruim voordat vanwege de coronacrisis door de regering voor de jaarwisseling van 2020/’21 een landelijk verbod op het afsteken van vuurwerk werd aangekondigd. Hierdoor vervalt – voor een deel – de grondslag van bepaalde tegenargumenten, zoals het niet willen afwachten door Amsterdam van de effecten van het in 2020 landelijk ingevoerde verbod op knalvuurwerk en vuurpijlen. In de bestuurlijke reacties zijn deze argumenten overigens zo goed als mogelijk meegenomen. Amsterdam loopt voor de troepen uit Het beleid van Amsterdam wijkt ten onrechte af van het landelijk beleid en geeft de landelijke maatregelen die vanaf oud en nieuw 2020 landelijk gelden geen kans. Hierdoor vindt vrijheidsbeperking bij het afsteken van vuurwerk plaats, terwijl de noodzaak hiertoe niet is gebleken. Er wordt gepleit voor een overgangsjaar, waarbij ook de resultaten van een eerste jaarwisseling zonder knalvuurwerk en vuurpijlen kan worden meegenomen. Tevens wordt ervoor gepleit het verbod een jaar uit te stellen, zodat er nog oude voorraden kunnen worden afgestoken.

Tot slot is er volgens deze insprekers sprake van ongelijkheid, omdat in omliggende gemeenten nog wel vuurwerk mag worden afgestoken. Bestuurlijke reactie Uit de tijdlijn volgt dat de Amsterdamse gemeenteraad en B&W al een aantal jaren in gesprek zijn over de aanpak van vuurwerkoverlast. Omdat maatregelen - zoals intensieve voorlichtingscampagnes en het instellen van (vrijwillige) vuurwerkvrije zones - uiteindelijk onvoldoende soelaas boden, heeft de Raad het afgelopen jaar - zonder nieuwe (overgangs-) maatregelen - tot de invoering van een volledig afsteekverbod besloten. Zich hierbij gesteund wetend door een ruime meerderheid van de Amsterdamse bevolking. Dat besluit is ook te plaatsen in het licht van een langdurig landelijk

10

gevoerde discussie over consumentenvuurwerk, waarbij een aantal steden, zoals Rotterdam en Nijmegen, reeds een algeheel verbod hebben ingevoerd. Het Veiligheidsberaad heeft recentelijk nog aangegeven te blijven lobbyen bij het Rijk voor een structureel landelijk afsteekverbod, zoals Amsterdam dat de afgelopen jaren ook al steeds richting Den Haag heeft gedaan. De resultaten van het tijdelijke vuurwerkverbod dat afgelopen jaarwisseling van kracht was, leiden tot de conclusie dat een vuurwerkverbod bijdraagt aan meer veiligheid en betere luchtkwaliteit. Daarbij bestaat de indruk dat veel mensen – ondanks het verbod – toch nog oude voorraden hebben afgestoken. Met omliggende gemeenten wordt nader contact gezocht over het Amsterdamse voornemen tot een afsteekverbod. Proportionaliteit Er is een aantal (enigszins) van elkaar verschillende argumenten aangevoerd met betrekking tot de proportionaliteit (evenredigheid) van het voorgenomen afsteekverbod. Die worden hieronder allen afzonderlijk van een korte bestuurlijke reactie voorzien. •

Koninginnedag is na het uit de hand dreigen te lopen ook niet afgeschaft, maar aangepast.

Bestuurlijke reactie Datzelfde beoogt B&W met de voorgenomen maatregel: de viering van oud en nieuw blijft bestaan, maar vindt op een andere wijze - zonder consumentenvuurwerk - plaats. •

Veel haalbaarder is om vuurwerkoverlast in te perken door knalvrije zones in te stellen met cameratoezicht, of het afsteekinterval te beperken tot een paar uur.

Bestuurlijke reactie Er is de afgelopen jaren geëxperimenteerd met vuurwerkvrije zones, met vrijwillig vuurwerkvrije straten (ook in andere gemeenten), maar dat heeft de overlast, het aantal slachtoffers en de (brand)

“Vuurwerk afgestoken door particulieren is altijd al meer overlast dan plezier. De zwaarte van de explosieven de laatste jaren verandert de stad met oudjaar in een oorlogsgebied. De gebruikers verpesten het niet alleen voor zichzelf maar vooral ook voor een hele grote groep mensen en dieren.”  schade helaas niet doen afnemen. Het is dus tijd voor een feestelijker en veiliger viering van oud en nieuw. •

Alternatieven zijn nog onvoldoende verkend.

Bestuurlijke reactie Een nieuwe oud en nieuwtraditie komt niet van het ene op het andere moment tot stand. Dat vraagt tijd. En het vraagt om net zoveel inzet en initiatieven van de gemeente als van de bevolking. Dan gaat het niet alleen om al bekende initiatieven, zoals het jaarlijkse vreugdevuur in Floradorp, maar ook om nieuwe initiatieven, zoals het tijdens de afgelopen jaarwisseling door Amsterdam georganiseerde Nationale Aftelmoment in de Johan Cruijff Arena en vieringen in de stadsdelen en de buurten. De komende jaren zal – op weg naar een nieuwe traditie - daarom gezamenlijk verder worden gewerkt aan nieuwe en aantrekkelijke alternatieven. •

Er is al veel verbeterd: er zijn vuurwerkbrillen, er wordt een lont bij de koop van vuurwerk meegegeven, er is al minder knal- en meer siervuurwerk. Dit zou kunnen worden aangevuld met vuurwerkvrije zones, intensief handhaven op overlast en illegaal vuurwerk, meer voorlichting door winkels aan consumenten, het verbieden van hoog risico vuurwerk, met spotjes oproepen troep op te ruimen, het waarschuwen voor de combinatie van alcohol en afsteken en de promotie van veilig vuurwerk.

Bestuurlijke reactie Het zijn precies al deze geopperde maatregelen die de afgelopen jaren al zijn ingezet en uitgetest, maar die helaas niet tot de gewenste veilige jaarwisseling hebben geleid. Zie daarvoor ook de toelichting onder ‘Veiligheid’ bij de reacties voor het afsteekverbod. •

In vrijwel alle gevallen dat volksvermaak wordt verboden, ontstaat weerstand en oproer, dat

“De onrustige jaarwisseling waarover de gemeente spreekt komt lang niet altijd door vuurwerk en zeker niet door legaal vuurwerk. Beter is om te kijken naar welk vuurwerk nog wel kan en dit is landelijk al gedaan, dus een plaatselijk verbod gaat veel te ver!”  eindigt met gewelddadig optreden van de politie, dat achteraf dan weer veroordeeld wordt door de rechter. Je kunt niet ongestraft het verzetje afpakken van mensen aan de onderkant van de samenleving, ook niet van jongeren. Bestuurlijke reactie B&W herkent dit geschetste beeld niet en beklemtoont dat het voorgenomen afsteekverbod het gevolg is van een langere ontwikkeling in het nadenken over een andere jaarwisseling, waarbij een ruime meerderheid van de bevolking én de Amsterdamse gemeenteraad een viering voorstaan zonder consumentenvuurwerk. Bovendien heeft het vuurwerkverbod afgelopen jaarwisseling ook niet geleid tot de geschetste excessen. Nieuw landelijk beleid lost het al op Met de nieuwe landelijke maatregelen die voor het eerst zouden gelden bij de jaarwisseling van 2020/’21- dat wil zeggen het verbieden van de vuurpijlen, knalvuurwerk en singel shots - zijn de artikelen die eventueel voor overlast zouden kunnen zorgen al niet meer te koop. Er is bovendien genoeg veilig (sier)vuurwerk te koop om een veilige oud en nieuw viering te hebben. Een groot deel F2vuurwerk veroorzaakt nauwelijks overlast.

Bestuurlijke reactie Bij de voorgenomen APV-wijziging gaat het om meer dan alleen ‘overlast’ van bepaalde soorten vuurwerk. Het afsteekverbod is namelijk ook ingegeven vanuit de handhaving van de openbare orde, de leefbaarheid en de veiligheid. Met een afsteekverbod wordt de overlast door het afsteken van vuurwerk en de inbreuk op de openbare orde, leefbaarheid en veiligheid beperkt, zo is ook de ervaring afgelopen jaarwisseling. In de aangenomen Raadsmotie van februari 2020 worden genoemd het voorkomen van: vuurwerkslachtoffers, het belagen van hulpverleners, schade, stress en angst bij kinderen en dieren, verstoring en bedreiging

Nota van Beantwoording inspraak algeheel afsteekverbod consumentenvuurwerk

11

leefwereld van wilde dieren, luchtverontreiniging met gevolgen voor mensen met aandoeningen aan long- en luchtwegen. Vandaar dat de voorgenomen aanpassing van de APV een algeheel afsteekverbod behelst.

voor een verbod, zet de gemeente Amsterdam de APV-wijziging door. •

Crux is illegaal vuurwerk en handhaving Er is een aantal (enigszins) van elkaar verschillende argumenten aangevoerd met betrekking tot de handhaving van het voorgenomen afsteekverbod. Die worden hieronder allen afzonderlijk van een korte bestuurlijke reactie voorzien. •

Als het illegale vuurwerk beter gehandhaafd wordt, los je al veel problemen op.

Bestuurlijke reactie De politie zet al fors in op de opsporing van illegaal vuurwerk. Zo wordt jaarlijks landelijk voor tientallen miljoenen euro’s aan illegaal vuurwerk onderschept. Ook zet de politie in de aanloop naar de jaarwisseling versterkt in op de handhaving van illegaal vuurwerk. Dat is geen makkelijke opgave, maar daar wordt wel op ingezet. Tijdens de jaarwisseling is het voor handhaving en politie overigens moeilijk om onderscheid te maken tussen regulier vuurwerk en illegaal vuurwerk. Een afsteekverbod op oudejaarsnacht kan bijdragen aan versterkte handhaving op illegaal vuurwerk. •

Handhaaf eerst meer de raddraaiers en laat de goedwillende Amsterdammer er niet onder lijden door veel te snel een plaatselijk afsteekverbod in te voeren. Zet in op handhaving van overtredingen, niet op het afpakken van een mooie traditie.

“Vuurwerk is slecht voor het milieu, vreselijk voor (huis)dieren, veroorzaakt elk jaar weer overlast/schade en nog weken later troep op straat. Om nog maar te zwijgen over de gewonden die er altijd vallen. Kortom: liever vandaag dan morgen afschaffen!”  Bestuurlijke reactie Een grote meerderheid van de Amsterdammers steunt de invoering van een afsteekverbod, maar er zullen uiteraard mensen zijn die een verbod betreuren. Gezien de grote impact van het afsteken van consumentenvuurwerk en het brede draagvlak

12

Als je goed naar de klachten luistert, gaat dit altijd om harde knallen en rondvliegend vuurwerk. Dit vuurwerk is in 2020 verboden en dus illegaal! Er is dus heel goed geluisterd naar de klachten en landelijk zijn de juiste maatregelen genomen. Het enige wat nu nog goed moet gebeuren is de aanpak van illegaal vuurwerk!

Bestuurlijke reactie Een grote meerderheid van de Amsterdammers steunt de invoering van een afsteekverbod, en daarvoor worden uiteenlopende argumenten aangedragen. Het gaat daarbij niet alleen om klachten of zorgen over harde knallen en rondvliegend vuurwerk, maar ook om onder meer luchtkwaliteit, schade en (gevoelens van) onveiligheid.

“Ik vind dat ik als Amsterdammer onnodig beperkt wordt in mijn vrijheid omdat de gemeente Amsterdam afwijkt van landelijk beleid, wat er al op gericht is om een veiligere jaarwisseling te hebben. Beter handhaven tegen onruststokers en illegale dealers, maar laat de grote groep mensen die veilig omgaan met vuurwerk niet de dupe worden.”  Effectiviteit Er is een aantal (enigszins) van elkaar verschillende argumenten aangevoerd met betrekking tot de effectiviteit van het voorgenomen afsteekverbod. Die worden hieronder allen afzonderlijk van een korte bestuurlijke reactie voorzien. •

Afsteekverbod zal maar beperkt bijdragen aan het gewenste effect.

Bestuurlijke reactie Alle te nemen maatregelen tezamen moeten het verschil gaan maken. Dat zal niet van het ene jaar op het andere kunnen worden bereikt, zeker niet zolang vuurwerk nog wel verkocht mag worden en afsteken in omliggende gemeentes nog wel is toegestaan. Daarom draagt Amsterdam bij aan

de landelijke lobby om te komen tot een landelijk verkoopverbod voor consumentenvuurwerk. Zolang dat er niet komt, zal hiervoor gelden dat het, als bij elke benodigde gedragsverandering, tijd en geduld vraagt. Vergelijk het met het rookverbod in openbare gebouwen en in de horeca. •

Het voorgenomen verbod brengt onnodig ‘vuurwerkvluchtelingen’ resp. ‘vuurwerktoerisme’ naar anderen gemeenten op de been.

Causaal verband De onrustige jaarwisseling waarover de gemeente spreekt komt lang niet altijd door vuurwerk. Er is geen directe relatie tussen vuurwerk en gewelddadigheden. Beter is om te kijken naar welk vuurwerk nog wel kan. Dit is landelijk al gedaan, dus een plaatselijk verbod gaat veel te ver.

Bestuurlijke reactie De meeste mensen vieren de jaarwisseling met vrienden of familie. Het is denkbaar dat een deel van de Amsterdammers die graag vuurwerk afsteken op bezoek zal gaan bij familie of vrienden elders in het land, dus in gemeenten waar (vooralsnog) wel vuurwerk afgestoken mag worden. In welke mate dit in buurgemeenten zal zijn is de vraag, maar Amsterdam zal zeker contact opnemen met buurgemeenten om hierover in gesprek te gaan.

Bestuurlijke reactie De gemeente stelt niet dat onrust tijdens de jaarwisseling altijd met vuurwerk te maken heeft. Feiten tonen evenwel aan dat bij een (te grote) hoeveelheid incidenten vuurwerk in het spel is. Denk hierbij aan het belagen van hulpverleners, het bij gewelddadigheden gooien van vuurwerk naar andere burgers of naar de politie en hulpverleners en het veroorzaken van branden. Incidenten die nog los staan van het jaarlijkse aantal slachtoffers onder afstekers en omstanders. Zie voor nadere informatie hierover de bestuurlijke reacties onder ‘Veiligheid’ en ‘Gezondheid en milieu’ bij het onderdeel met reacties vóór het afsteekverbod.

Traditie kan naast vernieuwing blijven bestaan Voor het nemen van nieuwe initiatieven, zoals een centrale vuurwerkshow en activiteiten op stadsdeelniveau, is een afsteekverbod voor de hele stad niet nodig. Dit kan prima naast elkaar. Zo kan iedereen kiezen voor wat hij of zij leuk vindt en wordt er niet opeens een groep (vuurwerkliefhebbers) buitengesloten. Afsteken door burgers moet een optie blijven. Landelijke regelgeving dient te worden aangepast, zodat ook burgers gecertificeerd mogen worden en dan professionele vuurwerkshows kunnen organiseren.

Alternatieve en/of nieuwe vormen van viering Insprekers wijzen op de nadelen van een centrale show, zoals de hoge kosten en de benodigde inzet van politie. Er wordt getwijfeld aan de effectiviteit van (centrale) vieringen, vooral voor jongeren, omdat zij alleen kunnen toekijken en niet meedoen. Verschillende insprekers pleiten voor het combineren van een viering met het zelf afsteken van vuurwerk en een uitstel of zelfs afstel van het afsteekverbod. Ook is er de vraag of er genoeg professionele partijen zijn die wel vuurwerk mogen afsteken, als particulieren dat niet meer mogen.

Bestuurlijke reactie De intentie van Raad en B&W is om het afsteken van consumentenvuurwerk geheel te laten vervangen door een andere vorm van vieren, niet om naast die nieuwe vorm het ‘oude’ vuurwerk - met alle problematiek van dien - te laten voortbestaan. Liefhebbers kunnen overigens blijven genieten van vuurwerk, want professionele shows mogen - mits vergund - nog wel worden georganiseerd. Landelijke regelgeving staat inderdaad niet toe dat burgers zich laten certificeren om professioneel vuurwerk te mogen afsteken, zodat in Amsterdam slechts gecertificeerde bedrijven voor een vergunning in aanmerking blijven komen.

Bestuurlijke reactie Gezien de enorme verandering waar Amsterdam met het aankomende afsteekverbod voor staat, hecht het College van B&W veel waarde aan het bieden van een goed alternatief in de vorm van alternatieve vieringen. Uiteindelijk heeft het College van B&W de ambitie om te komen tot een nieuwe traditie. De inschatting is dat dit tijd zal kosten. Op termijn zal een centrale viering hoogstwaarschijnlijk een vast onderdeel worden van een nieuwe Amsterdamse traditie tijdens de jaarwisseling. Het idee is dat naast de centrale viering ook meerdere lokale vieringen en jeugdactiviteiten georganiseerd zullen worden: voor én door bewoners in de wijken van de stad.

Nota van Beantwoording inspraak algeheel afsteekverbod consumentenvuurwerk

13

Het klopt dat er met het organiseren van een centrale viering kosten gemoeid gaan, maar er zijn vormen denkbaar van private financiering en particuliere beveiliging door een evenementenorganisatie. Daarnaast wordt er op andere kostenposten voor de gemeente juist bespaard, zoals bijvoorbeeld voor schadeherstel (zie onder ‘Schade’ bij reacties vóór het afsteekverbod). Maar bij de afweging voor een viering wordt meer meegewogen dan alleen de kosten ervan, want het College van B&W vindt het bieden van alternatieven van toegevoegde waarde, zeker als het positief bijdraagt aan de gezamenlijke viering en het handhavingsvraagstuk. Over de effectiviteit van vieringen (centraal én decentraal in alle stadsdelen) valt nu nog niet veel te zeggen. De verwachting is dat - zodra zelf vuurwerk afsteken in Amsterdam niet meer mag - er veel behoefte zal zijn aan alternatieve vieringen. Juist buurtvieringen met muziek, een kinderprogramma, met eten en drinken en gelegenheid tot ontmoeting kunnen dan in een behoefte voorzien. Zeker als het gebeurt in combinatie met een moment waarop de hele stad aftelt naar het nieuwe jaar. Het oorspronkelijke plan voor de centrale viering van afgelopen jaar is hierop geënt: de centrale viering zou op meerdere plekken in de stad te zien zijn (satellietvieringen), omlijst met optredens op locatie.

Bij voorkeur georganiseerd door bewoners, en met input van vooral jongeren als het gaat om het programma.

14

6. Vuurwerkondernemers Namens de twintig Amsterdamse vuurwerk­ ondernemers is door hun advocaten een inspraakreactie ingediend. Kort samengevat wordt gesteld dat het voorgenomen afsteekverbod voor 2020/2021 onrechtmatig is. De voorgenomen APVwijziging is niet zorgvuldig tot stand gekomen en treft de vuurwerkbranche onevenredig. Met name vanwege de korte periode tussen het vaststellen van het voorgenomen verbod en de jaarwisseling. Vuurwerkverkopers hebben immers hun inkoop en andere investeringen al gedaan om dit jaar vuurwerk te kunnen verkopen. Hun belangen zijn onvoldoende meegewogen en ten onrechte is er niets over compensatie geregeld, terwijl de schade voor de ondernemers zeer groot is. Daarnaast wordt gesteld dat het verbod niet handhaafbaar is en dat het vuurwerk dat het meeste leidt tot overlast en gevaar, al onder het aangekondigde landelijke verbod valt of reeds illegaal is. Het verbod geldt verder voor het gehele grondgebied van de gemeente Amsterdam, terwijl niet overal overlast wordt ervaren van vuurwerk. Tot slot wordt gesteld dat het voorgenomen verbod in strijd is met internationale regelgeving zoals het eigendomsrecht (artikel 1 Eerste Protocol EVRM), de vrijheid van ondernemerschap (artikel 16 Handvest van de grondrechten van de EU) en niet wordt voldaan aan de notificatieplicht van artikel 8 van de Notificatierichtlijn.

Bestuurlijke reactie Zoals hierboven al is aangegeven heeft het College van B&W na afloop van de inspraakperiode in de zomer van 2020 afgezien van het invoeren van een afsteekverbod voor de jaarwisseling 2020/2021 en deze uitgesteld naar 2021/2022. Op 6 september 2020 heeft het College van B&W de Raad hierover per brief geïnformeerd. Een kopie van deze brief is verstuurd aan alle Amsterdamse vuurwerkondernemers. Op 13 november 2020 heeft het kabinet vanwege de corona-pandemie een eenmalig landelijk vuurwerkverbod ingesteld voor de jaarwisseling van 2020/2021. Zowel de verkoop als het afsteken van vuurwerk werd hiermee verboden.

Dan terugkomend op het voorgenomen lokale afsteekverbod in Amsterdam. Het College van B&W acht dit verbod niet in strijd met (internationale) regelgeving. Rotterdam heeft vorig jaar een lokaal afsteekverbod opgenomen in de APV. Rotterdamse vuurwerkondernemers zijn naar aanleiding daarvan een kort geding gestart. Zij stelden eveneens dat het lokale afsteekverbod strijdig is met hogere (internationale) regelgeving. Op 9 november 2020 heeft de rechter alle vorderingen van de Rotterdamse vuurwerkondernemers afgewezen. De rechter oordeelt dat het Rotterdamse afsteekverbod geen strijd oplevert met het Vuurwerkbesluit, de Notificatierichtlijn, artikel 1 Eerste Protocol EVRM en artikel 16 Handvest van de grondrechten van de EU. Evenmin is sprake van strijd met de door de vuurwerkondernemers genoemde algemene beginselen van behoorlijk bestuur (ECLI:NL:RBROT:2020:10079).2 Hoewel een algeheel afsteekverbod gevolgen heeft voor de financiële belangen van de ondernemers, wegen deze belangen wat het College van B&W betreft niet op tegen de bescherming van de openbare orde, het belang van veiligheid en de bescherming van woon- en leefklimaat dat met de voorgenomen wijziging gediend is. Wel kunnen vuurwerkondernemers een verzoek om nadeelcompensatie indienen bij het gemeentelijke schadeloket Algemene Nadeelcompensatie.

Vuurwerkondernemers zullen per brief (nogmaals) op deze mogelijkheid worden gewezen. Overigens valt op voorhand niet te zeggen of individuele vuurwerkondernemers daadwerkelijk in aanmerking komen voor nadeelcompensatie vanwege het afsteekverbod. Dit is afhankelijk van de omstandigheden van het geval. Over de handhaafbaarheid van het lokale afsteekverbod en de stelling dat het (illegale) vuurwerk dat voor overlast zorgt, al valt onder het landelijke verbod, wordt verwezen naar de eerder in deze nota opgenomen bestuurlijke reacties. Dat geldt ook voor de redenen waarom ervoor wordt gekozen het afsteekverbod voor heel Amsterdam te laten gelden.

2 Rechtbank Rotterdam 9 november 2020, ECLI:NL:RBROT:2020:10079.

Nota van Beantwoording inspraak algeheel afsteekverbod consumentenvuurwerk

15

7. Reacties uit de stadsdelen De zeven stadsdelen zijn allen voor een algemeen afsteekverbod van consumentenvuurwerk. Hierbij is door hen een aantal aandachtspunten meegegeven: Handhaving Zorg voor voldoende handhavingscapaciteit, die moet worden ingezet op bekende overlastplekken, zeker als er (in Amsterdam) nog steeds legaal vuurwerk kan worden gekocht. Besteed bij handhaving ook extra aandacht aan mogelijk toenemende spanning tussen voor- en tegenstanders van het afsteekverbod. Bestuurlijke reactie Voldoende handhavingscapaciteit is elke jaarwisseling van groot belang, evenals de inzet van jongerenwerkers en andere toezichthoudende partijen. In de voorbereidingen op de komende jaarwisseling zullen wij extra aandacht hebben voor de bekende overlastplekken, en voor eventuele spanningen tussen voor- en tegenstanders van het afsteekverbod. Dit zal ook in overleg met de stadsdelen gebeuren. Verkoop Onderzoek de juridische mogelijkheden om bestaande verkoopvergunningen te laten beëindigen, of andere middelen om verkoop te ontmoedigen of te verbieden. Bestuurlijke reactie Een Amsterdams verbod op de verkoop van vuurwerk is vanwege landelijke en Europese weten regelgeving niet mogelijk. Het reguleren van het aantal verkooppunten is wel mogelijk, maar zal vanuit ruimtelijk perspectief moeten worden gemotiveerd.

Bovendien moet aan de huidige verkopers voldoende tijd wordt gegeven om zich daarop in te stellen. Dit jaar wordt verder onderzocht of het noodzakelijk en wenselijk is om het huidige aantal verkooppunten te verminderen.

16

Voorlichting Oproep om voorlichtingscampagnes op te zetten, met name op jongeren gericht en (de consequenties van) het illegaal afsteken van vuurwerk. Bestuurlijke reactie Net als voorgaande jaren zal de gemeente, in samenwerking met de stadsdelen, een voorlichtingscampagne uitvoeren. Die zal ook weer voor een groot deel zijn op jongeren gericht zijn. Vieringen Een verzoek om extra financiële middelen, onder andere voor de organisatie van de decentrale vieringen, die goed over de stad moeten worden verspreid, waar bewoners bij betrokken worden en waarvan de effectiviteit goed moet worden gemeten. Voor lokale vieringen wordt tevens gevraagd om duidelijk en tijdig te communiceren welke eisen worden gesteld aan de organisatie van professioneel afgestoken vuurwerk, en welk budget er beschikbaar is voor het ondersteunen van lokale initiatieven. Ook vraagt een aantal stadsdelen om voldoende voorbereidingstijd om alternatieven voor de vieringen te toetsen. Bestuurlijke reactie Het voornemen is om in 2021 zoveel mogelijk initiatieven van bewoners te steunen, maar vooralsnog is onduidelijk wel budget daarvoor beschikbaar zal zijn. In de loop van 2021 moet hier duidelijkheid over zijn. Bij het opstellen van de richtlijnen voor die vieringen zal in elk geval duidelijk worden vastgelegd welke eisen er worden gesteld aan een vuurwerkshow van een professionele partij.