01 _ bijlage RIB Rap voetgangersknelpunten id OR vsDEF.pdf

Raadsinformatiebrief Afdoening moties en toezeggingen

Aan:

Portefeuillehouder(s): Behandeld door

De leden van de gemeenteraad van Amsterdam 27 februari 2025 Verkeer en Openbare Ruimte Melanie van der Horst Verkeer & Openbare Ruimte, bestuurlijkezaken.vor@amsterdam.nl

Onderwerp

Rapportage voetgangersknelpunten in de openbare ruimte

Datum Portefeuille(s)

Geachte leden van de gemeenteraad, Bij de behandeling van het beleidskader Ruimte voor de Voetganger in de gemeenteraad op 28 juni 2023 is motie 387.23 aangenomen waarin het college gevraagd wordt een inventarisatie te maken van voetgangersknelpunten in de openbare ruimte en hier jaarlijks over te rapporteren. Ook hebben de stadsdeelbestuurders begin 2024 gevraagd om meer aandacht te besteden aan de toegankelijkheid van de openbare ruimte. Veel plekken zijn voor voetgangers ontoegankelijk en dit wordt ontzettend zichtbaar als je er eenmaal op let. Waar eenieder in de drukke openbare ruimte van Amsterdam zo nu en dan te maken heeft met belemmeringen, hebben mensen met een zichtbare en/of onzichtbare beperking in nog veel hogere mate last van ontoegankelijkheid. Denk hierbij aan door foutgeparkeerde voertuigen geblokkeerde geleidelijnen voor mensen met een visuele beperking, winkeluitstallingen die voetgangers dwingen tot zigzaggen, straatmeubilair waardoor er te weinig ruimte overblijft om elkaar te passeren, of voetpaden waar je niet op of af kunt met een scootmobiel, rolstoel of kinderwagen. De voorliggende rapportage vormt de eerste inkijk in de voetgangersknelpunten in de openbare ruimte. De rapportage heeft de vorm van een bredere analyse van de opgave gekregen.

Dit in aanvulling op de monitor zoals aangekondigd in de brief van 8 februari 2024 inzake de afdoening van de moties en toezeggingen bij de vaststelling van het beleidskader Ruimte voor de Voetganger. De monitor voor breedte van de voetpaden is inmiddels in de vorm van een digitale kaart beschikbaar (zie hiervoor: https://maps.amsterdam.nl/veiligopweg/). Uit de inventarisatie is gebleken dat de knelpunten zich niet beperken tot de breedte van de voetpaden en de beschikbare vrije doorloopruimte. Het betreft ook concrete inrichtingsknelpunten zoals het ontbreken van een voetgangersoversteek of invalide fietsparkeerplek en of de plaatsing van fietsparkeervoorzieningen wat zorgt voor hinderlijk geparkeerde fietsen. De inzet is zich gedurende de inventarisatie zodoende meer gaan richten op het vormen van een continue proces voor verbetering van voetganger en toegankelijkheidsknelpunten in de openbare ruimte. Naast de knelpuntenanalyse beschrijven we in deze brief daarom ook het proces om samen met de stadsdelen stappen te nemen bij het oplossen ervan, zodat het niet bij een analyse alleen blijft.

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 27 februari 2025 Pagina 2 van 6

De voetgangersknelpunten zijn per stadsdeel in twee rondes geïnventariseerd. Het is complex gebleken en heeft tijd gekost om te komen tot een werkbaar overzicht. Eerst zijn de algemene thema’s en ervaringen opgehaald en is gesproken over hoe de samenwerking vorm te geven. Daarna zijn concrete knelpunten op specifieke locaties aan het licht gebracht. Op basis hiervan is het mogelijk geworden om een gezamenlijke aanpak van knelpunten te realiseren. 1. Inzicht in algemene thema’s In de eerste ronde gesprekken met de stadsdelen en stadsgebied Weesp zijn de ervaren voetgangersknelpunten en mogelijke oplossingen besproken. Een aantal algemene thema’s komt vaker terug. Dat zijn: - Directheid; de aanwezigheid van een duidelijke looproute, de lengte van de loopafstand naar voorzieningen zoals winkels of openbaar vervoer. - Comfort; comfortabel lopen wordt onder andere bepaald door de breedte van stoepen, de drukte, de aanwezigheid van obstakels op de voetpaden en het loopcomfort van de ondergrond. - Veiligheid; sociale veiligheid en verkeersveiligheid. - Toegankelijkheid; (van de fysieke openbare ruimte) noodzakelijke of passende aanpassingen en voorzieningen om de zelfstandigheid van (kwetsbare) doelgroepen te bevorderen, denk hierbij aan geleidelijnen en verhoogde zebrapaden. - Aantrekkelijkheid; dit is persoonsgebonden en heeft te maken met zich prettig voelen in de openbare ruimte.

De stedenbouwkundige inrichting, waaronder de aanwezigheid van groen, materiaalkeuze en voldoende verblijfsruimte is hierbij van invloed. 2. Inzicht in specifieke knelpunten In een tweede ronde zijn de algemene thema’s geconcretiseerd en zijn meer specifiek ook locaties en knelpunten geïnventariseerd. Om een aanpak voor de knelpunten op te zetten, passend bij de gemeentelijke organisatie, is gekozen om de knelpunten in te delen onder de aspecten a) inrichting, b) gebruik en c) beheer van de openbare ruimte. In de hierna volgende beschrijving van de knelpunten is deze indeling ook gehanteerd. 2a. Inrichting van de openbare ruimte Bij de inrichting van de openbare ruimte zien we dat het spoor (trein, metro), weg en watergangen soms een barrière vormen in voetganger verbindingen. Het aantal onderdoor- of overgangen is beperkt. Dit speelt vooral bij de stadsdelen Nieuw-West, Zuidoost, Noord en in Oost. Naast barrières is de verkeersveiligheid van alle verkeersdeelnemers in de stad belangrijk, dus ook de veiligheid van voetgangers. Op de meeste wegen in Amsterdam is de maximumsnelheid teruggebracht naar 30 km/u. Niet alleen uit deze inventarisatie, maar ook uit verkeersveiligheidsanalyses blijkt dat er soms ernstige ongevallen op onduidelijk gemarkeerde of solitaire zebrapaden plaatsvinden.

De veiligheid bij het oversteken wordt verbeterd door zebrapaden in principe altijd verhoogd aan te leggen. Er blijven echter altijd situaties waarbij het verhoogd aanleggen van een zebrapad niet zinvol, ongewenst of onveilig is. Waar het kan zorgt het verhogen voor het reduceren van de snelheid van auto’s op het zebrapad (zie de raadsinformatiebrief van 16 mei 2024 - afdoening van de motie ‘de weg is van de voetganger;

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 27 februari 2025 Pagina 3 van 6

verhoog zebrapaden’). Daarbij is inmiddels een nieuwe richtlijn voor de inrichting van voetgangersoversteekplekken beschikbaar; deze is uitgebreid afgestemd met GVB, Nood- en Hulpdiensten etc. en er wordt ook landelijk met interesse gekeken naar hoe Amsterdam hierin voorop loopt. Tevens zijn niet alle OV-haltes voor iedereen toegankelijk. Dit komt doordat de instap tussen halte en voertuig niet altijd mogelijk is, de haltes te smal zijn of obstakels de doorgang naar de halte belemmeren. Ondanks dat het een complexe uitdaging is om alle OV-haltes in Amsterdam te veranderen, is het gelukt om inmiddels meer dan 430 haltes toegankelijk te maken. Tevens wordt elke nieuwe/vernieuwde halte, station en OV-voertuig toegankelijk gemaakt. Hiermee neemt de toegankelijkheid voor elke OV-reiziger toe. Tot slot wordt ook het vergroenen van de stad als inrichtingsknelpunt benoemd. Groen bevordert gezondheid, klimaatadaptatie en het stedelijk leven. Bij minder ‘versteende’ openbare ruimte ten gunste van groen is er minder ruimte voor de voetganger. Uit de gesprekken blijkt dat in de stadsdelen Zuid, West, Centrum en Oost vergroenen soms in conflict komt met het comfort voor de voetganger, vanwege de beperkte loopruimte. Het bekendste voorbeeld daarvan is de situatie op de grachten.

Uit een analyse wordt duidelijk dat de breedtes van de voetpaden en zo de beschikbare vrije doorloopruimte op deze locaties beperkt zijn. 2b Gebruik van de openbare ruimte Bij het gebruik van de openbare ruimte kunnen objecten op de stoep ‘knellende’ obstakels vormen voor voetgangers. Dan gaat het vooral om toegankelijkheid en in mindere mate om comfort. Denk aan: a) gemeentelijke objecten waaronder straatmeubilair, bomen en-, verkeersborden; b) ‘vaste’ objecten van bewoners en ondernemers waaronder terrassen, winkeluitstallingen en bloembakken; c) vergunde en/of aangemelde objecten op de stoep waaronder steigers, mobiele toiletten, bouwcontainers en tijdelijke hekken, maar ook borden bij bouwactiviteiten en/of werkzaamheden op de stoep; d) ‘verplaatsbare’ objecten waaronder fietsen, brommers, bakfietsen, motoren legaal langer of korter geparkeerd, bezorgbusjes en andere voertuigen, die al dan niet legaal (en met of zonder RVV-ontheffing) op de stoep staan. Vooral in drukke, geconcentreerde gebieden met veel voorzieningen vormen objecten op straat een knelpunt. In stadstraten staan er objecten in overvloed op straat, waaronder winkeluitstallingen en terrassen. In woonwijken is de parkeerdruk van fietsen hoog. Dit leidt vaak tot veel geparkeerde fietsen buiten de fietsenrekken.

Als er dan ook nog een smal voetpad aanwezig is, leidt dit tot een krappe vrije doorloopruimte voor de voetganger. Bij het gebruik van de openbare ruimte wordt in de meeste stadsdelen ook de sociale veiligheid benoemd en de zorg voor voldoende verlichting om donkere en ontoegankelijke plekken te voorkomen. Met name in de stadsdelen Nieuw-West, Noord, Zuidoost en Oost worden onderdoorgangen van het spoor en wegen bij gebrek aan daglicht als onprettig, of sociaal onveilig

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 27 februari 2025 Pagina 4 van 6

beschouwd (niet alleen ’s avonds). Vaak zijn deze onderdoorgangen bij andere (semi)overheden in beheer. Het is daarmee niet eenvoudig om de situatie te verbeteren. Ook blijkt uit de inventarisatie dat ‘shared-space’ als ongewenst wordt ervaren door mensen met een beperking. Doordat verschillende weggebruikers hun ruimte in de openbare ruimte moeten ‘opeisen’ in plaats van aangeboden krijgen in de vorm van trottoirs en fietsstroken, vinden sommige voetgangers het moeilijk om hun ruimte als kwetsbare verkeersdeelnemer op te eisen. Het zorgt bij voetgangers met visuele en/of fysieke beperkingen voor problemen bij de oriëntatie en draagt bij aan een onveilige beleving. Echter, ook waar de stromen wel van elkaar zijn gescheiden wordt aangegeven dat de veiligheid onder druk staat, bijvoorbeeld doordat er op de stoep wordt gefietst en fietsers niet remmen/stoppen bij voetgangersoversteekplaatsen. 2c Beheer van de openbare ruimte Bij het beheer van de openbare ruimte zien we dat de knelpunten zich richten op vooral losliggende/ontbrekende stoeptegels, wortelopdruk en ander achterstallig onderhoud van de openbare ruimte. Onregelmatigheden, gaten en verticale obstakels vormen belemmeringen voor mensen met bijvoorbeeld een rollator, rolstoel, scootmobiel of kinderwagen. Tevens kunnen, gelet op de vergrijzing van de bevolking, oneffenheden in de voetpaden sneller leiden tot valpartijen.

Ook in het beheer van verkeersregelinstallaties worden knelpunten benoemd. Zo werken rateltikkers niet altijd naar behoren. Ook kunnen geleidelijnen ontbreken bij voetgangersoversteekplaatsen. Bij bouwactiviteiten en werkzaamheden op de stoep ontbreekt soms helemaal een verkeersveilige omleidingsroute voor voetgangers. Tevens zorgen de plaatsing van (tijdelijke) kabels, leidingen, bouwhekken, loopschotten en werkmateriaal voor onveiligheid en belemmeringen op de looproutes. Voetgangers kunnen hun weg niet vervolgen en door de afwezigheid van bewegwijzering weet niet iedereen welke alternatieve route gevolgd kan worden. Het onderbreken van geleidelijnen zorgt ervoor dat slechtzienden en blinden volledig afhankelijk worden van verkeersregelaars om hen te begeleiden naar een omleidingsroute, maar verkeersregelaars zijn bij lange na niet bij elke wegwerkzaamheid aanwezig. Dit zorgt ervoor dat de openbare ruimte voor veel mensen ontoegankelijk wordt op locaties waar werkzaamheden worden verricht. 3. Aanpak verbeteringen voor de voetganger in de openbare ruimte De gesprekken met de stadsdelen hebben een breed scala aan knelpunten inzichtelijk gemaakt. Deze inventarisatie onderstreept de noodzaak om zichtbare resultaten op straat te behalen. Samen met de stadsdelen wordt gewerkt aan het prioriteren van knelpunten die we op korte termijn kunnen oplossen.

Een goed voorbeeld is de aanpak van stadsdeel Zuid, waarbij samen met ervaringsdeskundigen een shortlist is gemaakt van tien locaties waar de toegankelijkheid met kleine ingrepen kan worden verbeterd. De aanpak van deze locaties is inmiddels in gang gezet. De maatregelen worden bekostigd uit budget dat beschikbaar is gesteld vanuit stadsdelen en het ‘Uitvoeringsplan 2025: Amsterdam maakt Ruimte voor veilig lopen en fietsen’. Ook is er voor het

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 27 februari 2025 Pagina 5 van 6

achterstallig onderhoud aan voetpaden € 4,0 miljoen beschikbaar gesteld om deze in de stadsdelen Nieuw West, West en Zuid aan te pakken. Dit gebruiken we voor het egaliseren van voetpaden door los- en scheefliggende stenen weer vlak en strak in de straat te leggen. Ook in de reguliere onderhoudsprojecten hebben we oog voor deze punten, naast ook het meenemen van ontbrekende op en afritten in deze projecten. Aanpak in 2025 In 2025 werken we verder aan het inventariseren, prioriteren en oplossen van knelpunten op straat. Daarbij maken we ook inzichtelijk welke middelen benodigd en beschikbaar zijn voor de aanpak van deze knelpunten. Omdat de aanpak van voetgangersknelpunten baat heeft bij goede afstemming tussen alle partijen en omdat we van elkaar kunnen leren, wordt periodiek overleg opgestart op stadsdeelniveau om informatie te delen en knelpunten te prioriteren. Uitvoeringsplan 2025: Amsterdam maakt Ruimte voor veilig lopen en fietsen In het UVP 2025 is specifiek aandacht besteed aan de voetganger. Er zijn meerdere maatregelen opgenomen om de situatie voor voetgangers te verbeteren waaronder het veiliger maken van voetgangersoversteekplaatsen, het aanbrengen van extra op- en afritten voor kwetsbare doelgroepen en het vergroten van de bewustwording bij ondernemers over het vrij en toegankelijk houden van de stoep.

Ook wordt in 2025 gewerkt aan de uitwerking van een kaart met inrichtingsknelpunten ten aanzien van de voetganger die zijn opgehaald bij de stadsdelen. Op basis van nieuwe informatie zal de kaart jaarlijks geüpdatet worden. 4. Stadsbrede aandacht voor voetgangersknelpunten. De inventarisatie in deze brief laat zien dat er veel voetgangersknelpunten zijn die het voetgangersnetwerk onveilig, onprettig en ontoegankelijk hebben gemaakt. Het verbeteren van dit netwerk, hoeft niet per se (veel) extra geld te kosten, maar vooral extra aandacht. Aandacht in het ontwerpproces. Aandacht in het beheer en het gebruik van de openbare ruimte. Aandacht in beleid voor de openbare ruimte. En boven alles aandacht voor het oplossen van de knelpunten. Er zijn in de afgelopen periode al veel (kleine) aanpassingen verricht of in gang gezet die zorgen voor verbetering van (de positie van) de voetganger in de openbare ruimte. Er is volop beweging om te zorgen dat de stad een comfortabel, veilig en toegankelijke plek om te wonen en te verblijven is en blijft. Met de benadering ‘Amsterdam maakt Ruimte’ wordt gestreefd naar een leefomgeving die uitnodigt tot ontmoeten, spelen en bewegen, die voor iedereen toegankelijk is en met meer ruimte voor voetgangers en fietsers. Het Jaar van de Voetganger in 2025 gaat de aandacht voor de voetganger ondersteunen.

Met vriendelijke groet, Namens het college van burgemeester en wethouders van de gemeente Amsterdam,

Melanie van der Horst Wethouder verkeer en openbare ruimte

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Datum 27 februari 2025 Pagina 6 van 6