001_Raadsinformatiebrief_bomen juni 2023_def.pdf

Raadsinformatiebrief Afdoening toezegging

Aan:

Portefeuillehouder(s): Behandeld door

De leden van de gemeenteraad van Amsterdam 16 juni 2023 Openbare Ruimte en Groen Wethouder Melanie van der Horst Verkeer en Openbare Ruimte, a.cannoo@amsterdam.nl

Onderwerp

Stand van zaken programma bomen

Datum Portefeuille(s)

Geachte leden van de gemeenteraad, Bomen zijn van essentieel belang voor een groene, leefbare en klimaat adaptieve stad. Dit onderwerp komt dan ook regelmatig terug in uw raad. Via deze brief informeren wij u daarom over het beheer van de Amsterdamse bomen met de resultaten van het Vervangingsprogramma Boomveiligheid in aantallen en de wijze van cyclisch beheer, maar ook met uitleg over de extra opgaven in de herplant en de zoektocht naar geschikte plantlocaties in de overvolle stedelijke openbare ruimte. We berichten over de inzet bij toenemende droogte en boomziektes. Tevens doen we verslag over door de raad ingebrachte gerelateerde onderwerpen zoals de ‘inkoop van ons plantgoed’, ‘monumentale bomen’, de ‘pilot werken rond bomen’, de ‘bomenboekhouding’ en de ontwikkelingen van bomenregistratie en databeheer op weg naar het ‘bomendashboard’. Kortom, een inzicht over de circulaire route van de boom; van boomkweker, via aanplant en groeitijd, tot aan hergebruik binnen de metropoolregio door verkoop via ‘de houtveiling’ van het Amsterdamse hout. 1. Inleiding Bomen in de stad; belang en dilemma

We streven naar een groene stad met zoveel mogelijk gezonde bomen van de juiste soort op de juiste plek zodat ze kunnen zorgen voor een optimaal leefklimaat. Daarbij is een stad voor bomen geen gemakkelijke omgeving, en is het voor de boombeheerder een complexe opgave om ze gezond te houden. In de stedelijke omgeving zijn er minder voedingstoffen, hebben bomen meer last van droogte of juist wateroverlast, is er weinig ruimte voor de wortels en zorgt verkeer voor trillingen waardoor de grond verdicht. Daarnaast kunnen bomen en boomwortels beschadigd raken door werkzaamheden, wordt een boom soms geraakt bij het inparkeren of doet deze dienst als steun voor fietsen. Het is daarom moeilijk om straat- en wijkbomen tot hoge leeftijd 1 te behouden, terwijl nu juist de oudere, flinke bomen met groot kroonvolume de meeste impact hebben op temperatuur, vocht, reductie van (fijn)stof, CO2 opslag en verkeerslawaai. Alle reden om zuinig te zijn op onze stadsbomen door intensief, zorgvuldig en innovatief beheer.

1

Een straatboom heeft een gemiddelde levensverwachting van 40 tot 50 jaar.

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Pagina 2 van 10

2. Inkoop boomsoorten Bij inkoop van boomsoorten 2 is er sprake van onderscheid tussen wild plantgoed en inheems plantgoed. Bij wild (of autochtoon) plantgoed is het zaad afkomstig uit een bepaalde streek in Nederland waarvan de planten zich sinds hun spontane vestiging na de laatste ijstijd, steeds natuurlijk hebben verjongd. Naast oorspronkelijk wild plantgoed kennen we ook inheems plantgoed. Verreweg het meeste plantgoed is inheems. Een plantensoort is inheems, als de plant binnen het natuurlijke verspreidingsgebied van de soort ligt. In de raamovereenkomsten zijn duurzaamheidseisen opgenomen, zoals PlanetProof. Bij de inkoop van bomen wordt niet specifiek gevraagd naar de oorsprong van het plantmateriaal. Alle bomen die wij ontvangen zijn voorzien van een label. Als de bomen van oorspronkelijke wilde herkomst zijn staat dit op het label vermeld. Al is de verkrijgbaarheid van wild plantmateriaal beperkt, kunnen we dit toepassen bij (nieuwe) bosaanplant en heggen in de ecologische gebieden. Voor straatbomen is het juist van belang om bij aanplant te streven naar een grote diversiteit van zowel wilde, maar zeker ook inheemse boomsoorten. Namelijk, bij een grote spreiding in boomsoorten is de kans op ziekten en plagen kleiner. Bij de volgende herziening van het Handboek Groen 3 wordt toepassing van wild plantmateriaal opgenomen.

Ook nu wordt wild plantmateriaal in de werkpraktijk toegepast. 3. Vervangingsprogramma Boomveiligheid; plantseizoen 2022-2023 Het uitgangspunt is om onze stadsbomen zo lang mogelijk gezond te houden.4 Tegelijkertijd moet de omgeving ook veilig zijn. Vanuit de zorgplicht in het kader van de wet aansprakelijkheid worden bomen periodiek geïnspecteerd, en vervangen wanneer ze een ziekte en/of aantasting hebben en daardoor een meer dan normaal risico vormen voor de openbare ruimte. De herplant van deze bomen wordt uitgevoerd binnen het Vervangingsprogramma Boomveiligheid.5 Afgelopen plantseizoen zijn er vanuit het Vervangingsprogramma Boomveiligheid 1.704 bomen verwijderd en 2.536 bomen geplant. Evenals vorig plantseizoen, zijn er binnen het vervangingsprogramma meer bomen geplant dan dat er zijn verwijderd. Deze trend van een positieve bomenbalans in het beheer wordt inmiddels ook weer voorbereid voor het komende plantseizoen. De kosten per boom vallen in de aanschaf mee, maar de aanplant en het beheer brengen in een stedelijke omgeving, met weinig ruimte boven en onder de grond, hoge kosten met zich mee. De afgelopen jaren kwamen de gemiddelde kosten van aanplant uit op circa € 3.000 tot € 3.500. Dit zijn gemiddelden waarbij daadwerkelijk prijzen sterk afhankelijk zijn van de locatie.

De totale kosten van het Vervangingsprogramma Boomveiligheid bedraagt tot op heden circa € 8 mln./ jaar. Vanaf komend jaar houden we rekening met een forse stijging van de normkosten voor het vervangen van een boom tot circa € 4.000 en € 4.500 per boom. Het komende plantseizoen heeft dit nog geen consequenties voor de aantallen herplant omdat het budget nog niet is uitgeput.

2

Schriftelijke vragen inzake de herkomst van de nieuwe bomen van Amsterdam, planten we de goede bomen met maximale ecologische waarde? (Van Pijpen, GroenLinks) (13/02/2023). 3 De eerstvolgende actualisatie Handboek Groen staat gepland voor vaststelling eind 2023 4 We streven met huidige zorg van aanleg en beheer naar een leeftijd van 70 jaar, i.p.v.de huidige 40 tot 50 jaar 5 Naast de vervanging vanuit boomveiligheid worden er ook bomen vervangen en geplant binnen.(herinrichtings)projecten, gebiedsontwikkelingen en bij groot onderhoud van wegen. Deze worden zichtbaar via de bomenbalans.

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Pagina 3 van 10

Extra opgaven Het stadsbrede Vervangingsprogramma Boomveiligheid startte vanaf 2019 met de opdracht om in een periode van 5 jaar (2019/20 – 2024/25) een aantal van 8.000 tot 10.000 bomen te hebben geplant. Met een aantal van circa 2.500 per plantjaar, is deze doelstelling ruim op schema. De afgelopen jaren lag de focus op het inhalen van de in 2019 geconstateerde achterstand en op de organisatie van het doorlopende proces van veiligheidskap en herplant. De achterstand is ingelopen en het cyclische proces is nu goed verankerd, met voor het derde jaar op rij een positief saldo binnen het vervangingsprogramma. Na deze inhaalslag kan de aandacht nu worden gericht op de extra opgaven om te werken aan een bomenbestand dat optimaal kan bijdragen aan een klimaat adaptieve stad door permanente inzet van zorgvuldig in stand houden, verbeteren, en waar nodig vervangen. Naast de cyclus binnen het vervangingsprogramma, ligt de focus op de volgende opgaven: a) Herplant bomen en onderzoek stormenreeks februari 2022

De stormenreeks van februari 2022 heeft een grote impact gehad op het bomenbestand met 532 omgewaaide bomen. De raad werd over de stand van zaken geïnformeerd.6 In het afgelopen plantseizoen werden 126 bomen van deze stormbomen herplant. De rest volgt volgend plantseizoen. Er is hiervoor budget en capaciteit gereserveerd. Het technisch onderzoek naar mogelijke oorzaken, en inzicht voor toekomstig beheer, zal in Q3 van 2023 aan de raad worden voorgelegd. b) Herplant op alternatieve locatie

De hoge eisen die wij stellen aan de groeiplaats zijn nodig om de nieuwe boom gezond te kunnen laten uitgroeien. Om deze reden zijn er bomen die niet op dezelfde locatie kunnen worden herplant. Bijvoorbeeld vanwege kabels en leidingen, hoge waterstand, of beperkte bovengrondse ruimte. De bomen worden op een andere plek gecompenseerd. In de volle openbare ruimte is dit niet eenvoudig. Alternatieve plantlocaties worden onder andere door de stadsdelen en door bewoners aangedragen. Afgelopen plantseizoen zijn er 385 bomen op een alternatieve locatie geplant. c)

Aanvulling van lege boompunten

Met het samengaan van de stadsdelen moest vanuit 7 datasystemen een start worden gemaakt met centrale registratie. Dit leidde tot incomplete data en vergeten lege boompunten. Volgens het beheersysteem staan op dit moment nog bomen op locaties waar in werkelijkheid geen boom meer staat. Ieder plantseizoen wordt een deel van deze locaties al wel opgenomen in de herplant op basis van bewonersmeldingen 7, en aanwijzing door de bomeninspecteurs. Tijdens de komende inspectierondes worden de data op orde gebracht. Het tempo waarin we deze locaties kunnen aanvullen is afhankelijk van de jaarlijkse herplantopgave die sterk kan variëren door storm, ziektes, en meer of minder ouderdomsuitval. Er is nu eenmaal een beperking aan capaciteit en middelen voor het aantal bomen dat per jaar kan worden aangeplant. We zetten het komende jaar extra in op aanvulling in herplant van lege boompunten.

6

Raadsinformatiebrief ‘Stormschade Amsterdamse Bomen’ (17/03/2022); Raadsinformatiebrief ‘Stand van zaken een jaar na de stormenreeks’ (10/03/2023) 7 7 Vanuit de signalen van Comité Westelijke Grachtengordel worden circa 40/50 bomen herplant in plantseizoen 2023/2024. Raadsadres ‘Herplant Bomen Gouden Bocht’ (Commissie MOW 15 maart 2023)

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Pagina 4 van 10

d) Verbetering van groeiplaatsen

Een goed ingerichte groeiplaats (minimaal 25 m3, goede doorwortelbare ondergrondse ruimte) is essentieel als basis voor gezonde, sterke bomen die daarmee optimaal kunnen voldoen aan CO2en wateropname, hittestress reductie en de belevingswaarde voor de stadsbewoner. In 2022 werd gestart om als onderdeel van onderhoudsprojecten van de verharding gelijktijdig de groeiplaatsen van de bestaande bomen te vergroten en verbeteren. Wanneer nodig worden de slecht groeiende bomen vervangen en krijgen lege plantplaatsen een nieuwe boom. Komende jaren wordt dit principe van werk met werk maken uitgebreid en standaard meegenomen in de projecten van onderhoud aan wegen. Er werden op deze wijze 20 bomen herplant die in slechte conditie waren, 450 groeiplaatsen verbeterd en 19 lege boomspiegels ingevuld. e) Aanpak bomen met slechte conditie

Het beheersysteem bevat een overzicht van de slecht groeiende bomen die niet of nauwelijks bijdragen aan de klimaatopgave van de stad. Deze bomen vormen geen veiligheidsrisico, maar groeien nauwelijks meer vanwege een te kleine ondergrondse groeiruimte.8 We zijn gestart met onderzoek of de groeiplaats van de bestaande bomen kan worden verbeterd. Als dat niet helpt wordt vanaf 2024 overgegaan tot geleidelijke vervanging. Daar waar mogelijk, zullen ook deze bomen aandacht krijgen binnen de aanpak om werk met werk te maken.(zie punt d). Haalbaarheid De capaciteit op orde houden zal een uitdaging zijn. De kap en herplantopgave vanuit veiligheid is geborgd maar er moeten keuzes worden gemaakt ten aanzien van het aanpakken van de extra opgaven. Zoals beschreven onder punt 6 zijn we bezig met een inhaalslag in het op orde krijgen van de data. De inzet op capaciteit en middelen (planten) en het op orde krijgen van de data lopen parallel aan elkaar.

4. Beheer en bescherming van bomen Cyclische inspectie en maatregelen

Bomen in beheer van de gemeente Amsterdam worden minimaal iedere drie jaar geïnspecteerd. Vanuit de inspectie-resultaten kunnen de juiste maatregelen ingezet worden om bomen zo lang mogelijk te kunnen behouden; bijvoorbeeld door kroonreductie. In een verder stadium kan de boom in sommige gevallen behouden blijven als ecologische houtopstand met nut voor flora en fauna (mits veilig voor de omgeving). Wanneer de aantasting of het gebrek dusdanig is dat we het risico op geen enkele wijze kunnen reduceren dan komt de boom op de lijst voor vervanging. Over de vervanging vanuit boomveiligheid wordt digitaal gecommuniceerd. Verder zijn we in 2022 gestart met stadswandelingen, georganiseerd voor en met de afzonderlijke stadsdelen. We laten bewoners en stadsdeelcommissieleden zien hoe we inspecteren, en we vertellen wat we doen om bomen zo lang mogelijk te behouden.9

8 Dit speelt vooral in naoorlogse wijken waar bomen nauwelijks ondergrondse groeiruimte kregen.

9

Stadswandelingen te vinden via https://activiteiten.amsterdam.nl/), via nieuwsbrieven en social media

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Pagina 5 van 10

Bescherming bomen bij werkzaamheden – pilot BEA

Om te zorgen voor goede bescherming van de bomen tijdens werkzaamheden, werd door de raad een motie 10 aangenomen om ‘in de vergunningverlening voor werken in de openbare ruimte (WIOR) standaard de verplichting tot een Bomen Effect Analyse (BEA) op te nemen met toepassing van de daaruit voortvloeiende beschermingsmaatregelen’ en hierbij ook ‘in de afspraken bij kleine werken, goede bescherming van bomen als voorwaarde mee te nemen’. In de raadsinformatiebrief ter afdoening van de motie 11 werd aangegeven dat de oplossing niet uitsluitend gevonden moet worden in een verplichte BEA binnen het vergunningentraject (WIOR). Het gaat naast inzet van de BEA, vooral ook om de inzet van een boomtechnisch adviseur die met kennis van het gebied de passende beschermingsmaatregelen bij de verschillende uitvoeringswerken (groot en klein) ter plaatse beoordeelt, en na opgelegde maatregelen, toezicht houdt tijdens het werk. Deze voorgestelde uitwerking wordt in stadsdeel Noord getest door middel van een pilot. De pilot startte begin maart 2023 en eindigt in augustus 2023. De uitkomsten worden gedeeld met de raad in Q4. Monumentale Bomen

De monumentale bomenlijst werd tot 2019 per stadsdeel opgesteld en bestuurlijk vastgesteld, maar wordt nu voor heel Amsterdam op dezelfde wijze beoordeeld, samengesteld en geactualiseerd. Veel lijsten zijn sterk verouderd en sommige bomen zijn inmiddels door storm of ziekte verdwenen. Alle geregistreerde beschermwaardige houtopstanden (=monumentale bomen, struiken en klimplanten) worden opnieuw beoordeeld. Vanuit deze nieuwe beoordeling door een boominspecteur met specifieke kennis van monumentale bomen, stelt de Commissie Beschermwaardige Houtopstanden een advies op. De geactualiseerde lijst wordt aangeboden aan het dagelijks bestuur van ieder stadsdeel, en door deze vastgesteld. We zijn gestart in Zuidoost. Naar verwachting zal de gehele stedelijke lijst in 2024 zijn afgerond. Vanaf 2025 kunnen we dan overgaan tot periodieke actualisatie. Bewoners kunnen bomen aandragen aan de Commissie Beschermwaardige Houtopstanden die aanvragen beoordeelt en hierover een jaarlijks advies uitbrengt. Boomziekten en – plagen

In 2022 moesten 770 iepen vanwege iepziekte worden verwijderd, waarvan circa 2/3 in bosplantsoen.12 Daarnaast konden ook de iepen op 3 van 4 eilandjes aan de oostkant in de Sloterplas niet worden gered. Ook dit jaar is de verwachting dat iepziekte weer zal toeslaan ondanks alle maatregelen die zijn genomen.13 Een herplantplan is in gang gezet binnen het Vervangingsprogramma Boomveiligheid. In 2021 is er onderzoek gedaan naar roetschorsziekte bij esdoorns in een pilotgebied in Noord. Een haard in het Vliegenbos wordt momenteel in de gaten gehouden. Hierbij is de aandacht gericht op het herkennen van de symptomen bij snoei- en kapwerkzaamheden.

10 Motie 640.21; ‘Bescherm bomen beter bij werk in de openbare ruimte’ (Van Pijpen, GroenLinks) (15/09/2021) 11 Afdoening motie 640.21: ‘Bescherm bomen beter bij werk in de openbare ruimte’, (22/11/2022)

12

Binnen bosplantsoen is het afhankelijk van de lokale situatie of er al dan niet een boom op dezelfde plek wordt terug geplant. Het hangt af van de groeiruimte die omringende bomen nodig hebben en de nieuwe boom kan krijgen. 13 Het zijn vooral de oude, vatbare iepen die ten prooi vallen aan de iepziekte. Volgens gemeentelijke regelgeving moet de zieke iep binnen tien dagen worden verwijderd. Daarna planten we resistente iepen. Dit zorgt ervoor dat iepziekte goed beheersbaar is.

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Pagina 6 van 10

Het jaar 2022 is een kalm jaar geweest met de eikenprocessierups. De weersomstandigheden, maar ook de natuurlijke aanpak sinds 2020, zorgden voor reductie van de rupsen. Dit jaar wordt de inspanning op het vergroten van een ecologisch evenwicht verder uitgebreid, en de biologische bestrijding verminderd. Dit jaar lijkt weer een rustig jaar te worden. Hitte- en Droogteplan

Naar aanleiding van de huidige droge en hete zomers is er in 2022 een ‘Hitte- en Droogteplan’ voor de bomen opgesteld. Hiermee is in kaart gebracht welke acties op de korte en middellange termijn genomen moeten worden om snel en doelgericht te kunnen reageren tijdens extreme droogte en warmterecords. Dit jaar wordt het plan geactualiseerd en wordt er gewerkt aan een draaiboek. In het draaiboek wordt aangegeven of, tot wanneer, en welke bomen water krijgen. De snoeiploeg houdt daarbij goed in de gaten welke bomen takken hebben die om veiligheidsredenen verwijderd moeten worden. We maken afspraken met aannemers over het nakomen van hun nazorgtaken voor jonge bomen en over de inzet op groeiplaatsverbetering t.b.v. beter vasthouden van water in de bodem.

5. Wanneer de boom niet behouden kan blijven Het uitgangspunt is om onze stadsbomen zo lang mogelijk gezond te houden. Echter, wanneer daar reden toe is moeten zieke, dode en onveilige bomen worden vervangen. Er zijn ook bomen die vanwege gebiedsontwikkeling of (infrastructurele) projecten niet behouden kunnen blijven. In alle gevallen kan een boom alleen volgens de regels van de bomenverordening en een zorgvuldig te doorlopen vergunningstraject worden verwijderd. In de bomenverordening zijn weigeringsgronden opgenomen, en de vergunningprocedure biedt de mogelijkheid tot aantekenen van bezwaar. Voor alle bomen geldt vervolgens een herplantplicht op dezelfde of een andere locatie. Omgevingsvergunning

Een aanvraag tot omgevingsvergunning tot kap wordt beoordeeld door een boomtechnisch adviseur die het stadsdeel adviseert met redenen om de vergunning al dan niet te verlenen. De basis is de Bomenverordening Amsterdam, met maatwerk waarbij gelet wordt op: de natuur- en milieuwaarde van de boom of struik, de waarde voor het stadsschoon of het landschap, de cultuurhistorische waarde, en de waarde voor de leefbaarheid. Een vergunning wordt niet afgegeven wanneer de boom uitzicht of lichtinval verstoort, overlast geeft van vogels, bladluis of vallende bladeren. Om bewoners beter te informeren over het vergunningentraject en de mogelijkheid nog bezwaar te kunnen maken, is er op verzoek van de stadsdelen Zuid, West en Noord, en op verzoek van de raad, een pilot gestart om de bomen van bordjes te voorzien waarmee de bewoner zich via een QR code kan informeren.14

14 Motie stadsdeelcommissie Zuid, “Informatieverstrekking bomenkap” (21/12/2022). Initiatiefvoorstel

stadsdeelcommissie West, “Ongevraagd advies Bomenbord” (18/04/2023), Initiatiefvoorstel gemeenteraad, ‘'Aankondiging bij bomenkap”’, Bloemberg-Issa (PvdD), (06/04/2023)

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Pagina 7 van 10

Herplant en compensatie

Voor elke gekapte boom moet in de regel een nieuwe boom worden geplant. Is herplant op dezelfde locatie niet mogelijk of niet gewenst, dan moet deze ergens anders binnen hetzelfde gebied of elders in de stad worden herplant. De wijze van compensatie en herplant is met de raad afgestemd en nu stedelijk geregeld in de notities ‘Compensatie en herplant van bomen’ en Richtlijnen beheerplan behorende bij de jaarvergunning’.15 als aanvulling op de Amsterdamse Bomenverordening. In de raad van 15 februari werd nadere onderbouwing toegezegd met uitleg over de inhoudelijke reden waarom compensatie bij reguliere herplant één op één plaatsvindt, en hierbij ook de financiële afweging te betrekken. Bij het verwijderen vanwege veiligheid gaat het om zieke, aangetaste en vooral voor de omgeving risicovolle bomen. Dat is een wezenlijk ander uitgangspunt dan in geval van herprofilering of kap vanwege een bouwproject waar de tabellen voor zijn opgesteld. Herplantplicht is 1 boom planten voor 1 verdwenen boom, in de regel op dezelfde locatie. Het is fysiek niet realistisch om voor elke grote boom meerdere kleine terug te planten in de stad waar beperkte ruimte beschikbaar is. (Iedere boom heeft een ruime groeiplaats nodig).

Buiten de ruimtelijke onmogelijkheid in de toepassing van de tabellen bij reguliere vervanging, zou dit financieel een bedrag van naar schatting € 8.miljoen extra kosten per plantseizoen, berekend naar normkosten 16 In sommige gevallen (bijvoorbeeld bij grootstedelijke projecten) is herplant of compensatie binnen het gebied pas na afronding van het project mogelijk. In dit uitzonderlijke geval waarbij directe herplant op dezelfde plek of in nabijheid niet lukt, bestaat de mogelijkheid om de monetaire waarde van de herplant voorlopig te storten in het herplantfonds. Aan de raad is toegezegd om zoveel mogelijk fysiek te planten, en het herplantfonds zo leeg mogelijk te houden. Circulair gebruik van het Amsterdamse hout

De gemeente streeft ernaar om al het gekapte hout binnen de Amsterdamse regio te houden. Om dit te kunnen structureren werd in het Amsterdamse Bos een houtwerf ingericht en de mogelijkheid tot houtveiling georganiseerd. Vanaf 1 september 2021 worden de verwijderde stadsbomen hierheen gebracht.17 U bent eind 2022 geïnformeerd over status en voortgang een jaar na oprichting..18 Tijdens de behandeling van deze evaluatie op 28 februari 2023 werd de toezegging gedaan om de raad aanvullende gegevens en inzicht te bieden. Deze informatie is als bijlage toegevoegd.19 Vanuit de opgedane ervaringen worden verbeteringen ingezet om het Amsterdamse hout binnen de stadsregio zo hoogwaardig mogelijk circulair te kunnen gebruiken, en om de kosten/baten positief te krijgen ten gunste van het onderhoud van het Amsterdamse Bos. Na het jaar van introductie begint het idee, de afgesproken route van de boom, en de nieuwe werkwijze in de routine van alle partijen te raken. Zoals in de route van de boom na kap is weergeven (bijlage), is het streven om zoveel mogelijk hout te hergebruiken in Amsterdamse projecten. Omdat de vraag naar hergebruik van het hout voor stedelijke projecten steeds groter wordt zal het aandeel hout 15

Aanvulling op de bomenverordening, de notities ‘Compensatie en herplant van bomen’ en ‘Richtlijnen beheerplan behorende bij de jaarvergunning’, vastgesteld in de raadsvergadering van 15/02/2023 16 TA023-000267; wordt hiermee als afgedaan beschouwd. 17 Collegebesluit ‘Oprichting van een houtbank per 1 september 2021 waar Amsterdams stamhout wordt geveild en resthout als houtsnippers circulair vermarkt’, met daarbij een brief waarin de raad wordt geïnformeerd over de oprichting van de houtbank. (6/07/2021) 18 Raadsinformatiebrief ‘Evaluatie en doorontwikkeling Houtveiling’ (22/02/2022) 19 TA2023-000202; wordt hiermee als afgedaan beschouwd

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Pagina 8 van 10

om te veilen afnemen. Voordeel van dit gebruik is dat het hout zeker binnen Amsterdam blijft. Het blijkt daarbij nog wel een lastig vraagstuk om alle houtsnippers die in de stad ontstaan bij snoei en kap, een herbestemming te geven.20 Er zijn inmiddels wel steeds meer goede toepassingen van houtsnippers in de stad.

6. Bomenregistratie en Databeheer Amsterdam telt circa 275.000 geregistreerde (straat)bomen in beheer binnen de openbare ruimte. Daarnaast heeft de gemeente nog bomen in sportvelden, bos, volkstuincomplexen, begraafplaatsen en gemeentelijk vastgoed. Deze gebieden worden per gebied afzonderlijk beheerd. Binnen de gemeentegrenzen staan verder nog de bomen op percelen van andere partijen zoals ProRail, woningbouwcorporaties, Rijkswaterstaat, particulieren en bedrijven. Voor al deze (circa 1 miljoen) bomen zijn de regels van de Bomenverordening Amsterdam van toepassing. Bomenboekhouding

De bomenboekhouding geeft inzicht door de registratie van het aantal te kappen en te herplanten bomen. Sinds januari 2022 wordt iedere maand, per stadsdeel, een overzicht van de bomenboekhouding digitaal gepubliceerd. De bomenboekhouding betreft aanvragen door particulieren, bedrijven en van de gemeente zelf. De bevoegdheid voor het afgeven van een omgevingsvergunning (voor kap of verplanten) ligt bij de stadsdelen. Voor grootstedelijke projecten (Zuidas) en voor het Havengebied ligt deze bij de Omgevingsdienst. Op dit moment bestaat de totale bomenboekhouding uit fysieke kap en opgelegde herplant. Hierbij is daadwerkelijke fysieke herplant via het Vervangingsprogramma Boomveiligheid wel centraal geregistreerd, maar buiten het vervangingsprogramma is hier nog geen centrale registratie voor. De daadwerkelijke fysieke herplant binnen projecten en nieuwbouw (ontwikkelgebieden) wordt op dit moment niet geregistreerd. Handhaving op herplant wordt daarbij alleen uitgevoerd op basis van melding. Dit moet worden verbeterd. We werken aan een registratie systeem waar iedere gekapte en iedere herplantte boom direct digitaal geregistreerd en gelezen kan worden. In de nieuwe raamcontracten zijn de aannemers verplicht kap en aanplant van bomen op te nemen in het centrale beheersysteem.

In 2024 zullen wij daarmee integraal kunnen rapporteren over de totale kap en herplant in de stad en dit vervolgens ook uitsplitsen naar de verschillende stadsdelen.21 Databeheer

Databeer van bomen is nog niet op een gewenst niveau om daarmee nauwkeurig te monitoren en beheren. In 2023 zijn we gestart met het opschonen en verbeteren van de data kwaliteit voor iedere boom en het bomenbestand als geheel. Iedere boom in beheer van de gemeente zal een uitgebreid, real time ‘paspoort’ krijgen met inzicht voor zowel de professionele beheerder als ook voor de bewoner. Hiermee geven we invulling aan de wens van de raad om de gegevens van Amsterdamse bomen beter inzichtelijk te maken door ieder stadium en iedere bijzonderheid van de boom te kunnen volgen.

20 Tot de oprichting van houtveiling/houtbank met circulaire doelstelling, werden (met uitzondering van klein

plaatselijk gebruik) alle snippers naar het BEC gebracht. 21 Hier is de particuliere herplant dan nog niet in opgenomen.

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Pagina 9 van 10

7. Professioneel beheer en Innovatie De gemeente heeft de beschikking over gecertificeerde boomadviseurs: European Tree Manager (ETM), European Tree Technicians (ETT) en European Tree Workers (ETW). Deze bepalen vanuit hun professionaliteit het bomenbeheer en volgen de nieuwste ontwikkelingen. Amsterdam is actief betrokken bij meerdere innovatieve onderzoeken over alle aspecten van bomen, met name groeikansen van bomen in stedelijke omgeving. We werken daarbij samen met de TU Delft, Wageningen Universiteit, Amsterdam Institute for Advanced Metropolitan Solutions (AMS) en Naturalis. Een voorbeeld is een praktijklab met 180 bomen in het Havengebied waar de groei van bomen in speciale bodemsubstraten intensief wordt gevolgd. De resultaten worden gebruikt om het beste groeisubstraat toe te passen in een stedelijke omgeving. Verder is Amsterdam, samen met enkele andere gemeenten betrokken bij het landelijk onderzoek naar een aangepaste toepassing van het rekenmodel iTree .22 Dit onderzoek wordt uitgevoerd door de TU Delft. Over twee jaar zijn de resultaten bekend en verwachten we dat het model beter bruikbaar is. Mogelijk kan iTree dan worden geïmplementeerd in de gemeentelijke organisatie.

22

Het Amerikaanse softwareprogramma i-Tree maakt de (financiële) (ecologische) baten van bomen op de omgeving inzichtelijk. Onder andere op het gebied van hemelwaterregulering, afvang van vervuilende stoffen en schaduwwerking. i-Tree kan de waarden van bomen op deze baten omzetten naar euro’s. Hiermee helpt het programma beleidsmakers en boombeheerders bij boom gerelateerde vraagstukken.

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Pagina 10 van 10

Tot slot Vanuit het Vervangingsprogramma Boomveiligheid is er voor het derde jaar op rij een positief resultaat behaald waarbij meer bomen zijn geplant dan er moesten worden verwijderd. De verwachting is dat dit ook in het komend jaar zal worden gerealiseerd. Het bomenbestand wordt met zorg beheerd met alle aandacht voor de juiste herplant in een optimale, bij de omgeving passende, groeiplaats om de bomen goed te laten uitgroeien en lang gezond en in goede conditie te houden. Daarbij zijn er nog altijd extra opgaven tot herplant die niet eenvoudig zijn op te lossen. Boombeheer in de intensief gebruikte stad is complex. Beheer en bescherming van bestaande bomen staan onder druk door infrastructurele ontwikkelingen zoals een groot aantal projecten (o.a. als gevolg van de klimaattransitie) en groeiend gebruik van de buitenruimte. De wijze van beheer is dan ook in continue ontwikkeling. Daarbij is een succesvolle uitvoering mede afhankelijk van de beschikbare capaciteit en middelen. In het afgelopen plantseizoen is een goede start gemaakt met de circulaire verwerking van het Amsterdamse stamhout na aanvang van de houtbank en houtveiling. Onze aandacht zal in het komende jaar gericht zijn op een alternatief gebruik van de houtsnippers, en verdere inzet van het hergebruik van Amsterdams stadshout in gemeentelijke projecten openbare ruimte.

Een andere belangrijke ontwikkeling zal in 2024 tot stand komen wanneer het inmiddels gestarte data systeem voor bomen in een real time bomendashboard in gebruik kan worden genomen. De voortschrijdende kennis over ‘de boom in de stad’ wordt in samenwerking met kennisinstellingen intensief gevolgd en uitgebreid. Succesvolle resultaten daarvan worden vervolgens toegepast. Deze vakgerichte expertise zal ons in de komende jaren helpen om het bomenbeheer actueel te houden naar de omstandigheden van veranderend klimaat en de voortschrijdende wensen van wonen en verblijven in de stad. Kortom, met liefdevol en zorgvuldig beheer werken we aan een groene stad waar bomen een vanzelfsprekend onderdeel zijn van elke straat. Niet alleen in de bestaande buurten, maar ook als prioriteit binnen nieuw te ontwerpen inrichting van bouw- en infrastructurele projecten. Daarbij worden bewoners in toenemende mate geïnformeerd en betrokken in een gezamenlijke zoektocht naar mogelijke uitbreiding van het aantal bomen in de stad. In de verwachting u op dit moment voldoende te hebben geïnformeerd.

Met vriendelijke groet, Namens het college van burgemeester en wethouders van de gemeente Amsterdam,

Melanie van der Horst Wethouder Openbare Ruimte en Groen