0. Raadsbrief Jaarverslag schuldhulpverlening 2021.pdf

Raadsinformatiebrief

Aan: Datum Portefeuille(s) Portefeuillehouder(s): Behandeld door Onderwerp

De leden van de gemeenteraad van Amsterdam 19 april 2022 Armoede en schuldhulpverlening Marjolein Moorman Directie Werk, Participatie en Inkomen, wpi@amsterdam.nl Jaarverslag schuldhulpverlening 2021 met de afdoening motie 398 van de leden Khan (DENK) en De Fockert (GL) en de toezegging TA2022-000161 uit de commissievergadering ZJS van 3 februari 2022

Geachte leden van de gemeenteraad,

Met deze brief bied ik u namens het college het Jaarverslag schuldhulpverlening 2021 (bijlage 1) aan. Dit jaarverslag geeft u een compleet overzicht van de ondersteuning van de gemeente aan Amsterdammers met schuldenproblematiek. Op basis van sleutelindicatoren worden de Amsterdamse trends in kaart gebracht. Het is belangrijk om deze trends goed te volgen en afwijkingen te duiden zodat we ons gezamenlijk optimaal blijven inzitten om schulden te voorkomen, klein te houden en op te lossen. In deze brief informeer ik u over de hoofdlijnen van het jaarverslag en blik ik vooruit naar de verwachte ontwikkelingen in 2022. In de raadsvergadering van 27 mei 2021 heeft uw raad bij de behandeling van het Jaarverslag schuldhulpverlening 2020 en vaststellen van het Beleidsplan schuldhulpverlening 2021-2025: ‘Op weg naar schuldenrust ’en de verordening beslistermijn schuldhulpverlening Amsterdam 2021 motie 398 van raadslid Khan (Denk) en De Fockert (GL) aangenomen. Daarin wordt het college gevraagd om voortaan bij de jaarverslagen de resultaten ook uit te splitsen naar stadsdeelniveau zodat de ontwikkelingen beter gevolgd kunnen worden. Het college heeft hier uitvoering aan gegeven door de cijfers op stadsdeelniveau weer te geven in het Jaarverslag schuldhulpverlening 20211.

Ook kom ik in het jaarverslag terug op de toezegging van wethouder Kukenheim op de vraag van raadslid Michel (CDA) in de commissievergadering ZJS van 3 februari 2022, om u nader te informeren over de hoge uitval uit de schuldhulpvraagtrajecten2. Zorgelijke landelijke ontwikkelingen vragen om inzet op preventie en vroegsignalering Terugblikkend op 2021 hebben een aantal zorgelijke landelijke ontwikkelingen zich verder doorgezet. Zo had de coronacrisis nog steeds een grote impact op onze stad. Als college hebben we bijna €10 miljoen geïnvesteerd om schulden te dempen, armoede te verzachten en de ergste nood te ledigen maar toch bleek een breuk in de dalende trend van het aantal minimahuishoudens in Amsterdam niet te voorkomen. De laatste maanden van 2021 is de inflatie hard gestegen. De 1 2

Jaarverslag schuldhulpverlening 2021 p.9 – cijfers op stadsdeelniveau Jaarverslag schuldhulpverlening 2021 p.22 en 23 – Brede en toegankelijke schuldhulpverlening, cijfers

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 19 april 2022 Pagina 2 van 5

onzekerheid is groot en het einde lijkt nog niet in zicht. Dit zet de bestaanszekerheid van Amsterdammers met een inkomen op of rond het minimum verder onder druk. De sterk gestegen energieprijzen zijn de belangrijkste oorzaak van de fors oplopende inflatie en betekenen een grote aanslag op het maandbudget. Hoewel we nog geen toename zien van het beroep op schuldhulpverlening, moeten we alert zijn en blijven inzetten op preventie en vroegsignalering. De kredietcrisis heeft laten zien dat schulden lang na-ijlen en mensen vaak pas heel laat hulp zoeken. De afgelopen jaren hebben aangetoond dat onze inzet op vroeg signaleren van betaalachterstanden kan helpen om dit te voorkomen. Start Buurtteam Amsterdam heeft impact op schuldhulpverlening Sinds 1 april 2021 kunnen Amsterdammers met hun vragen op het gebied van zorg, wonen, werk, geld, meedoen, gezondheid en veiligheid terecht bij een herkenbaar Amsterdams team in de buurt onder de noemer Buurteam Amsterdam. Schuldhulpverlening en sociaal raadsliedenwerk maken integraal onderdeel uit van de brede dienstverlening van de buurtteams. Het doel is om via de buurtteams financiële hulpverlening beter te verbinden met hulp op andere gebieden, met behoud van de beleidsdoelstellingen van de schuldhulpverlening: schulden voorkomen, schulden klein houden en schulden snel oplossen. Vanaf de start van de buurtteams was er een grote toeloop.

Op financieel gebied waren dit vooral hulpvragen aan de voorkant, over inkomen en beginnende geldproblemen. Dit uitte zich in meer budgetadviesgesprekken en meer vraag naar de dienstverlening van sociaal raadslieden. In deze transitiefase werkten de buurtteamorganisaties aan de herijking van bestaande werkprocessen. Zo is bijvoorbeeld het Actieplan Jongeren en Geld3 (bijlage 2) opgesteld in aanloop naar de transitie van de intensieve jongerenschuldhulpverlening naar de buurteams op 1 januari 2022. In de raadsbrief Voortgang speerpunten Amsterdamse Agenda Armoede en Schulden 2019-2022 van 2 februari jl. heb ik toegezegd u nader te informeren over de voortgang van de aanpak Jongeren Schuldenvrije Start (JSS) en het actieplan voor de borging van de intensieve jongerenschuldhulpverlening in de buurtteams. De tussenrapportage van de aanpak JSS is opgenomen in bijlage 2 van het Jaarverslag schuldhulpverlening 2021. In het Actieplan Jongeren en Geld wordt de inzet en acties beschreven om te zorgen voor een goede verankering van de intensieve jongerenschuldhulpverlening in alle buurtteams en een doorontwikkeling van de specifieke, op jongeren toegesneden, aanpak. Het actieplan is een gezamenlijk product van de buurtteams en de gemeente Amsterdam.

Focus op ondersteuning en begeleiding van gedupeerde ouders door de toeslagenaffaire In 2021 is de gemeentelijke ondersteuning van gedupeerde ouders door de toeslagenaffaire echt op gang gekomen, nadat gemeentes gegevens kregen van gedupeerde ouders in hun gemeente. Toen konden we starten hen actief te benaderen. De gemeentelijke inzet op de toeslagenaffaire is als bijlage bij het jaarverslag bijgevoegd. Dit zorgde voor een flinke werkdruk bij de Amsterdamse buurtteams. Hierdoor hebben de buurtteams in beperkte mate minder aandacht aan andere groepen kunnen besteden. Dit gold bijvoorbeeld voor het benaderen van Amsterdammers in de wanbetalersregeling en tijdelijk, in de startfase in het voorjaar van 2021, bij de vroegsignaleringsaanpak. De bestuurlijke ambitie om alle Amsterdammers in de 3

Meer informatie is te vinden op pagina 33 van Jaarverslag schuldhulpverlening 2021.

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 19 april 2022 Pagina 3 van 5

wanbetalersregeling te benaderen met ondersteuning wordt daardoor naar verwachting in de zomer behaald, in plaats van in het eerste kwartaal van 2022. Opvallende trends in de Amsterdamse schuldhulpverlening Schuldhulpverlening kost vaak meerdere jaren. Daarom bevat het jaarverslag een meerjarige analyse van de cijfers en signalen uit de uitvoering. Een aantal landelijke en lokale ontwikkelingen hadden in 2021 een nadrukkelijke uitwerking op de Amsterdamse trends. Ik licht de opvallendste ontwikkelingen voor u uit: Lichte daling van schuldhulptrajecten bij problematische schulden Landelijk daalde het aantal schuldhulptrajecten bij problematische schulden in het derde kwartaal van 2021 met 11% ten opzichte van het derde kwartaal een jaar eerder4. In de laatste twee maanden van het jaar was weer een lichte stijging te zien5. Over het geheel van 2021 is de daling landelijk 6%. In Amsterdam zien we een daling van 9% ten opzichte van 2020. Daarnaast zagen we de gemiddelde schuld stabiliseren en in 2021 zelfs aanzienlijk dalen, voor het eerst sinds lange tijd. Deels werpt de jarenlange inzet op preventie van schulden zijn vruchten af waardoor minder curatieve hulp nodig is, maar mogelijk speelt ook de coronapandemie een rol. Mensen hebben de afgelopen periode minder geld besteed aan ‘niet noodzakelijke uitgaven’.

Voor een deel van de mensen geldt dat betalingsproblemen nu nog niet zichtbaar zijn, doordat incassoprocedures tijdelijk zijn opgeschort en er steunmaatregelen van de overheid waren. Ook de start van de buurtteams speelt mogelijk een rol bij de daling. De doorstroom vanuit de generieke intake naar de meer specialistische hulp bij financiële problemen was niet bij alle buurtteams direct goed op orde. Inmiddels zetten alle buurtteams stappen om dit zo goed mogelijk op de rit te krijgen. Het blijft belangrijk om de hulpbehoevenden vroeg te signaleren want we zien ook een stijging in hulpvragen over beginnende geldproblemen. De afgelopen bestuursperiode is de focus verlegd van curatieve hulpverlening naar preventie en vroegtijdige hulpverlening. Het succes daarvan is terug te zien in het aantal Amsterdammers dat wordt bereikt met de Amsterdamse aanpak vroegsignalering. Dit aantal is bijna verdubbeld sinds 2018. Stijging hulpvragen over beginnende geldproblemen Hoewel het beroep op curatieve schuldhulpverlening niet toeneemt, zagen we wel dat meer mensen door de coronacrisis worstelen met financiële zorgen. Signalen daarvoor zijn de groei van het beroep op de bijzondere bijstand en de toename van het beroep op hulp van sociaal raadslieden. Er waren in 2021 veel hulpvragen over inkomen en beginnende geldproblemen.

Met de gewijzigde Wet gemeentelijke schuldhulpverlening (Wgs) per 1 januari 2021 is vroegsignalering een wettelijke taak geworden van gemeente en vaste lastenpartners. Dit heeft gezorgd voor een toename van het aantal meldingen van betalingsachterstanden van 24.924 in 2020 naar 29.700 in 2021. In 2021 hebben ongeveer 5.000 Amsterdammers met kleine achterstanden een brief ontvangen over het ondersteuningsaanbod bij (beginnende) geldproblemen. Bij meldingen over grotere achterstanden (ruim 24.000 Amsterdammers in 2021?) volgt telefonisch contact en/of een 4 5

Divosa monitor schuldhulpverlening in coronatijd sep-okt 2021 Divosa monitor schuldhulpverlening in coronatijd nov-dec 2021

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 19 april 2022 Pagina 4 van 5

huisbezoek. 73% van deze meldingen heeft geleid tot direct contact met een Amsterdammer. Door de wetswijziging zijn meer energiebedrijven en zorgverzekeraars betalingsachterstanden gaan melden bij de gemeente. In totaal gaat het om 29 nieuwe zorg- en energiepartijen in 2021. Ook veel particuliere verhuurders hebben zich nu aangesloten als meldingspartner. Dit aantal blijft toenemen en zij zijn nog bezig met de inrichting van hun meldingsproces. De verwachting is dat in 2022 het aantal meldingen verder zal stijgen. Slagingspercentage schuldhulpverlening is gedaald In de commissievergadering ZJS van 3 februari 2022 heeft wethouder Kukenheim op een vraag van raadslid Michel (CDA) toegezegd u nader te informeren over de hoge uitval uit de schuldhulpvraagtrajecten. Uit het jaarverslag blijkt dat van alle 5.562 schuldhulpverleningstrajecten die in 2021 zijn afgerond, 2.238 Amsterdammers de doelen uit hun plan van aanpak hebben behaald (52%). In 2020 was dit percentage 61% en in 2019 69%. De verklaring hiervoor kan veel met de coronamaatregelen te maken hebben. De beperkte mogelijkheden voor fysiek persoonlijk contact belemmerde de dienstverlening en maakt uitvalrisico’s groter. Digitale- en telefonische hulpverlening is niet voor iedereen geschikt. De uitval is in 2021 vooral gestegen in de voorfase van het opstellen van een plan van aanpak (fase 1).

Mensen kwamen niet meer opdagen voor een afspraak ondanks herhaalde pogingen om contact te zoeken, of men gaf aan het zelf op te gaan lossen. Mogelijk speelt hier ook de coulance van veel schuldeisers ten tijde van corona een rol, doordat daarmee het gevoel van urgentie wegvalt. Met de buurtteamorganisaties is afgesproken dat zij de groep uitvallers in het vizier houden en op een later moment weer benaderen. Overigens is in dit slagingspercentage het resultaat ‘financieel redzaam’ tot nu toe niet meegeteld als succes, terwijl dit soms het maximaal haalbare resultaat op dat moment is. Vanaf 2022 gaan we dat wel doen. Dan telt zowel het resultaat ‘schulden duurzaam opgelost’ als ‘financieel redzaam’ mee als succesvol resultaat. Zo is beter te zien voor welk aandeel van de schuldhulptrajecten uitval een probleem is. Meer bekendheid voor de aanpak Jongeren Schuldenvrije Start In 2020 hebben we de aanpak Jongeren Schuldenvrije Start gelanceerd. In 2021 is vooral ingezet op meer bekendheid van de aanpak en het goed afstemmen van werkprocessen tussen de Jongerenpunten, schuldhulpverleners van de buurtteams en de Kredietbank Amsterdam. Deze partijen werken samen aan het oplossen van schulden en het creëren van perspectief voor jongeren.

Jongeren stellen onder begeleiding een perspectiefplan op waarmee zij zich inzetten voor doelen (mijlpalen) op gebied van onder meer werk en opleiding. Door de mijlpalen uit hun plan te behalen, kunnen ze de aflosperiode op het saneringskrediet verkorten van 3 naar 2 jaar. Vanaf de start in 2020 tot en met eind december 2021 zijn 1.263 jongeren gesproken via het jongerenpunt, waarvan er 254 instroomden in de aanpak. De rest kon met een beperktere interventie worden geholpen. Er zijn tot dusver in totaal 141 jongeren aangemeld voor sanering bij de Kredietbank en van 77 jongeren is de aanvraag al toegekend. Inmiddels zijn 63 jongeren gestart met de mijlpalen van hun perspectiefplan. De tweede tussenrapportage van Jongeren Schuldenvrije Start over 2021 is als bijlage bij het jaarverslag bijgevoegd.

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 19 april 2022 Pagina 5 van 5

Samenwerking met schuldeisers versterkt via het programma Schuldenrust Sinds 2021 voeren we als gemeente gestructureerd relatiebeheer met een breed scala van schuldeisers. Naast de bestaande vroegsignalering en ‘bij-voorbaat-akkoord’-afspraken met de Kredietbank Amsterdam kijken we nu breder naar het incassobeleid van schuldeisers. Signalen, bijvoorbeeld over klantonvriendelijk incassogedrag, worden besproken en geëscaleerd. Ook kijken we als gemeente kritisch naar ons eigen incassobeleid. In 2021 traden we als eerste gemeente toe tot de Schuldeiserscoalitie en besloten we dat de gemeente zich niet meer als preferente schuldeiser zal opstellen. Dit zijn waardevolle resultaten van het programma Schuldenrust waarmee we de relatie tussen de gemeente en (grote) schuldeisers versterken. Door goede voorbeelden en positieve ervaringen te delen stimuleren we belangrijke schuldeisers om een sociaal incassobeleid te voeren, met als doel meer maatwerktoepassingen en realistische betalingsregelingen. Blik vooruit naar 2022 In het coalitieakkoord van het nieuwe kabinet is een stevige ambitie geformuleerd op het terrein van armoedebestrijding en schuldhulpverlening. Het kabinet geeft aan de brede aanpak om schuldenproblematiek in Nederland te voorkomen en tegen te gaan met kracht voor te zetten.

Dit sluit bijna volledig aan bij de huidige Amsterdamse inzet en de ambities die zijn geformuleerd in het beleidsplan Schuldhulpverlening 2022-2025. Het bedrag dat beschikbaar is gesteld is echter lang niet toereikend voor alle in het regeerakkoord geformuleerde ambities op armoede- en schuldenproblematiek. Als gemeente zullen we hierop moeten anticiperen samen met andere beleidsterreinen zoals inkomen, wonen en zorg. Gezamenlijk zullen we moeten blijven investeren in de armoede- en schuldenaanpak zodat we ook de komende jaren een stad blijven met uitzicht en perspectief.

Met vriendelijke groet, Namens het college van burgemeester en wethouders van de gemeente Amsterdam,

Marjolein Moorman Wethouder Onderwijs, Armoede en Inburgering

Bijlagen 1. Jaarverslag schuldhulpverlening 2021 2. Actieplan Jongeren en Geld

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl