Raadsvoorstel Huisvesting eerstelijnszorg in Amstelveen

{{signer1}} 16/01/2024 15:58:54 CET

Signed By: Huitink, B.H. <h.huitink@amstelveen.nl> ID: 2b3b3976-fa36-47b9-b1f3-1ad869a8f4e4 Auth: Scribble

{{signer2}} 16/01/2024 21:19:36 CET

Signed By: Poppens, T. <t.poppens@amstelveen.nl>

RAADSVOORSTEL

ID: 2b3b3976-fa36-47b9-b1f3-1ad869a8f4e4 Auth: Scribble

Zaaknummer:

Z24-003171

Voorstel van:

college van burgemeester en wethouders

Datum: Portefeuillehouder:

Behandelend ambtenaar:

Charlotte de Winter-de Ree c.de.winter@amstelveen.nl 06 3462 3585 SoSa

16 januari 2024 wethouders Van Ballegooijen en Berkhout

Onderwerp

Huisvesting eerstelijnszorg in Amstelveen. Raadsbesluit

Het college van burgemeester en wethouders stelt de raad voor te besluiten:

1. Een actieve rol in te nemen bij het realiseren van voldoende huisartsen en andere eerstelijns zorgvoorzieningen in Amstelveen; 2. hiertoe met name een bijdrage te leveren aan voldoende huisvesting voor huisartsenpraktijken en met hen samenwerkende eerstelijns zorgaanbieders, door: a. bij te dragen aan de aanpak van acute huisvestingsvraagstukken van bestaande huisartsenpraktijken door in het uiterste geval en onder strikte voorwaarden vastgoed te ontwikkelen ten behoeve van huisartsen, al dan niet samenwerkend in een gezondheidscentrum; b. en in die uiterste gevallen waarin door de gemeente zelf wordt ontwikkeld en de bouwkosten dermate hoog zijn, af te kunnen wijken van het gemeentelijk beleid ten aanzien van kostprijsdekkende huur; c. op geleide van de in kaart gebrachte (huidige en toekomstige) behoefte daaraan, in omgevings- en gebiedsplannen te voorzien in voldoende ruimte voor eerstelijnszorgvoorzieningen en daarbij samenwerking tussen zorgaanbieders en bijvoorbeeld welzijn mogelijk te maken; d. ontwikkelaars te stimuleren deze voorzieningen in voldoende mate te realiseren voor een betaalbare huurprijs. Samenvatting

In Amstelveen is een tekort aan huisartsen. Dit zal in de komende jaren flink toenemen. Op dit moment heeft niet iedere Amstelvener een huisarts, en laat staan een huisarts in de eigen wijk. De praktijken in Amstelveen hebben vrijwel allemaal een patiëntenstop. Het is moeilijk om nieuwe praktijkhoudende huisartsen zich in Amstelveen te laten vestigen. Voor bestaande praktijken is het zeer moeilijk om uit te breiden. Daarbij speelt een tekort aan geschikte en betaalbare huisvesting een invloedrijke rol. Vooralsnog ontbreekt in onze gemeente een beleid over de rol die de gemeente heeft in deze kwestie en wat de handelingsmogelijkheden zijn. Het raadsvoorstel dat nu voorligt, biedt de gemeente kaders waarmee de gemeente actiever kan bijdragen aan het terugdringen van het huisartsentekort. De focus van dit beleid is huisartsenzorg en de met hen samenwerkende eerstelijns zorgaanbieders zoals fysiotherapie en farmaceutische zorg.

Pagina

2 van 10

Doel

De gemeente Amstelveen vindt zowel het huidige tekort als het toekomstige tekort onwenselijk. Daarom streven wij ernaar dit terug te dringen opdat zoveel mogelijk Amstelveners een huisarts in de buurt kunnen vinden, gecombineerd met bij voorkeur andere eerstelijns zorgvoorzieningen zoals fysiotherapie en/of een apotheek. Het is mooi als er in dit soort gezondheidscentra ook ruimte is voor ontmoeting en welzijn. De gemeente doet dit door het voor huisartsen en met hen samenwerkende eerstelijns zorgaanbieders makkelijker te maken om geschikte en betaalbare praktijkruimte te vinden. Prestatie

1. 2. 3.

De huidige en voorspelde tekorten aan huisartsen zijn afgenomen in Amstelveen. Meer mensen in Amstelveen hebben een huisarts in de buurt. Bijdragen aan het vermeerderen van het aantal huisartsen in Amstelveen, door het optimaliseren van het vestigingsklimaat voor huisartsen.

Voorgeschiedenis en context

De gemeente krijgt al geruime tijd signalen dat er te weinig huisartsen zijn in Amstelveen. Het is moeilijk voor startende huisartsen om zich te vestigen in Amstelveen en bestaande praktijken hebben moeite om uit te breiden. Naast financiering is de schaarste aan betaalbare huisvesting in Amstelveen een belemmerende factor. Vanuit de gemeente voeren we hierover al enige tijd intensief overleg met de eerstelijns zorgaanbieders. In 2021 is in samenwerking tussen huisartsencoöperatie, Zorg en Zekerheid (zorgverzekeraar) en onze gemeente een capaciteitsonderzoek naar huisartsenzorg in Amstelveen uitgevoerd waarin dit beeld bevestigd is. Uit het capaciteitsonderzoek blijkt dat op dit moment het geschat tekort aan huisartsen in Amstelveen 5,5 fte is. Dat tekort zal tot 2040 toenemen tot ongeveer 13,5 fte. Volgens de norm van de Landelijke Huisartsen Vereniging staat 1 huisartsenpraktijk van 1 fte huisarts voor 2.095 patiënten en een gemiddelde praktijkruimte van 150 m². Dus voor de 5,5 fte tekort aan huisartsen nu is volgens deze norm 825 m² (huisartsen)praktijkruimte nodig. Voor 2040 zou dat met het totale tekort van 13,5 fte om in totaal 2025 m² gaan. Theoretisch zouden momenteel ook circa 11.500 inwoners geen huisarts hebben. Dat is niet helemaal zo.

Veel huisartsen in Amstelveen hebben meer patiënten ingeschreven dan die norm van 2.095 en ook hebben veel Amstelveners een huisarts in een andere gemeente. Er is echter geen centraal overzicht van inwoners en de huisartsen bij wie ze ingeschreven staan. Daarom zijn exacte cijfers van het aantal inwoners dat geen huisarts (in de buurt) heeft, niet bekend. De gemeenteraad heeft op 29 maart 2023 de motie ‘Geef huisartsen de ruimte’ aangenomen om specifiek in de Bovenkerkerwegzone voldoende huisartsenzorg te garanderen. En te onderzoeken welke rol de gemeente en bijvoorbeeld de verzekeraar kunnen hebben om ertoe bij te dragen dat er voldoende huisartsen in Amstelveen zijn. Verder heeft het college in het coalitieakkoord besloten om meer regie vanuit de gemeente op maatschappelijk vastgoed te gaan voeren: ‘Maatschappelijk vastgoed is schaars en de private ontwikkeling van bijvoorbeeld medische centra gaat langzaam. Wij willen meer regie gaan voeren op het ontwikkelen van maatschappelijke voorzieningen’ (coalitiekakkoord 2022-2026, 5.13). Vooralsnog ontbreekt in onze gemeente een beleid over de rol die de gemeente heeft in deze kwestie en wat de handelingsmogelijkheden zijn. Deze visie geeft ons kaders waarmee we in de uitvoering aan de slag kunnen met dit onderwerp.

Een huisarts hoeft niet op loopafstand van een patiënt gevestigd te zijn maar het is wel belangrijk dat kwetsbare en minder mobiele mensen een huisarts en bijvoorbeeld

Pagina

3 van 10

fysiotherapeut en/of apotheker op loopafstand hebben. Dit vergroot de toegankelijkheid van de zorg, en verkleint daarmee gezondheidsverschillen in de stad. Een huisarts moet op maximaal 15 autominuten van diens patiënten gevestigd zijn (aanrijtijden in spoedsituaties). Dit betekent dat huisartsen voor veel mensen in Amstelveen wel wat verder gevestigd kunnen zijn. Overwegingen die hebben geleid tot het voorgestelde besluit

Zoals eerder aangegeven is het huidig tekort aan huisartsen geschat op 5,5 fte, toenemend tot ongeveer 13,5 fte in 2040 waarbij 1 fte huisarts staat voor 2.095 ingeschreven patiënten en 150 m² praktijkruimte (normen Landelijke Huisartsen Vereniging (LHV)). Er zijn belemmerende factoren voor nieuwe huisartsen om zich te vestigen en voor bestaande huisartsen om hun praktijken uit te breiden. De belangrijkste hiervan zijn: 1. Tekort aan geschikte en betaalbare huisvesting. 2. Financiering: huisartsen ontvangen in hun tarieven een huisvestingscomponent. Deze is veel lager dan de werkelijke huurprijzen. Door de hoge vastgoedprijzen is het vestigingsklimaat voor huisartsen in Amstelveen niet aantrekkelijk genoeg om blijvend voldoende huisartsen aan de stad te binden. Om het tekort aan huisartsen in de gemeente Amstelveen tegen te gaan, is het belangrijk dat de gemeente bijdraagt aan het verbeteren van het vestigingsklimaat voor huisartsen. De gemeente heeft geen wettelijke taak/ zorgplicht in het faciliteren van huisartsen en andere eerstelijns zorg bij het vinden van geschikte en/of betaalbare huisvesting. Het is echter in het belang van een leefbare stad dat er voldoende huisartsenzorg beschikbaar is (Omgevingsvisie Amstelveen). Met het oog op de hoge vastgoedprijzen is een grotere bijdrage van de gemeente aan het oplossen van dit probleem gelegitimeerd.

Onder voorwaarden kan de gemeente bijvoorbeeld zelf een pand bouwen en verhuren. De gemeente doet dit omdat huisartsenzorg en de met hen samenwerkende andere eerstelijns zorgvoorzieningen zoals fysiotherapie en apotheek, te beschouwen zijn als diensten van algemeen belang. Met hun diensten dragen huisartsen bij aan gemeentelijke beleidsdoelen, zoals gezondheid en welbevinden van onze inwoners. We richten ons hierbij op die wijken die het meest kwetsbaar zijn en waar gezondheidsverschillen het meest op de loer liggen. Zoals wijken waar veel mensen in armoede leven of veel ouderen wonen. En wijken waar nu het grootste tekort aan huisartsen is of verwacht wordt. In de wijken Keizer Karelpark en Groenelaan geldt bijvoorbeeld dat de zorgvraag hoog is doordat er veel ouderen en kwetsbare inwoners wonen. Ook is daar het tekort aan huisartsen relatief groot (bron: Capaciteitsonderzoek 2021). Daarnaast richten we ons op wijken waar het tekort naar verwachting het hardst gaat stijgen. Dit zijn vooral de wijken aan de zuidelijke randen van de stad. Door uitbreiding van de stad in die gebieden wordt daar de zorgvraag snel hoger. De bestaande praktijken zitten vol. Daarom is het van belang dat de huisartsencapaciteit meegroeit met de groei van de stad. WAT GAAN WE DOEN 1. Op de langere termijn: in omgevings- en gebiedsplannen voorzien in voldoende ruimte voor eerstelijnszorgvoorzieningen.

Dat doen we door bij de gebiedsontwikkelingen en nieuwbouwplannen in het betreffende deel van Amstelveen rekening te houden met de in kaart gebrachte huidige en toekomstige behoefte aan ruimte voor eerstelijns zorg. Als er ruimte voor zorg nodig is, dan bestemmen we dat gericht. Binnen de gemeente Amstelveen is een overlegorgaan waar dit afgestemd wordt. 2. Op middellange termijn: ontwikkelaars te stimuleren deze voorzieningen in voldoende mate te realiseren voor een betaalbare huurprijs. Bij gunning van een project kan dit

Pagina

3.

4.

4 van 10

als voorwaarde worden meegenomen. In zoverre dat de gemeente niet veel mogelijkheden heeft om in te grijpen in de huurprijs van een commerciële verhuurder. Bij te dragen aan de aanpak van acute huisvestingsvraagstukken van bestaande of startende huisartsenpraktijken door in het uiterste geval en onder strikte voorwaarden vastgoed te ontwikkelen ten behoeve van huisartsen, al dan niet samenwerkend in een gezondheidscentrum. Dit kan alleen als de gemeente zelf eigenaar is van de grond. In uiterste gevallen waarin door de gemeente zelf wordt ontwikkeld en de bouwkosten dermate hoog zijn dat kostprijsdekkende huur te hoog is voor wat de huisartsen kunnen betalen, kan de gemeente overwegen om een beleidshuur te rekenen.

ONDER WELKE VOORWAARDEN a. Het gaat om een wijk met veel ouderen en/of veel mensen in armoede. Mensen met een beperkte mobiliteit en zelfredzaamheid en de daaruit voortkomende behoefte aan een huisarts in de buurt. b. Er zijn onvoldoende huisartsen in die wijk. Of de bestaande huisartsenpraktijken kunnen de gewenste groei niet aan en kunnen niet uitbreiden op de huidige locatie. c. De urgentie is hoog om snel tot een oplossing te komen. Omdat bijvoorbeeld het risico toeneemt dat de huidige huisartsen ermee stoppen en er geen vervanging is. d. Of: er komen door stadsontwikkeling en -uitbreiding veel nieuwe inwoners bij en in die wijk en/of in de omringende wijken zijn geen huisartsen die deze nieuwe inwoners kunnen inschrijven. e. De huisartsen hebben aantoonbaar zelf gezocht naar geschikte ruimte maar zonder resultaat. f. De markt faalt in dezen want er is op de markt geen geschikte (en betaalbare) ruimte te vinden. g. De gemeentelijke steun is tijdelijk. De gemeente kan haar bijdrage periodiek en bij nieuwe gevallen heroverwegen. (Bijvoorbeeld als de tarieven van de huisartsenzorg aangepast worden aan de hoge vastgoedprijzen of als de vastgoedmarkt weer ruimer wordt.) Risico’s van niets doen: 1. Door de bovengenoemde belemmeringen is een landelijke tendens dat huisartsen stoppen met hun praktijk. Dit is in Amstelveen ook niet ondenkbeeldig. 2.

De komende jaren gaan verschillende Amstelveense huisartsen met pensioen. De panden waarin zij nu gevestigd zijn, zijn in sommige gevallen in hun eigen bezit. Het tekort aan ruimte kan daarmee nog extra toenemen. 3. Als we als gemeente niets doen, wordt het vestigingsklimaat voor nieuwe huisartsen nog minder aantrekkelijk, kunnen bestaande praktijken niet makkelijk groeien en hebben uiteindelijk nog minder inwoners een huisarts in de eigen wijk of stad. Keuzemogelijkheden/alternatieven

Zoals eerder gesteld heeft de gemeente geen wettelijke taak/ zorgplicht in het faciliteren van huisvesting voor huisartsen en andere eerstelijnszorg. Het is daarom mogelijk om de oplossing voor te hoge huurlasten bij de huisartsen en zorgverzekeraars te leggen en hierin als gemeente geen rol te nemen. Echter, de verwachting is dat dit leidt tot het voortbestaan of vergroten van het huidige tekort. De vraag is of het doel, het verminderen van tekorten aan huisartsenzorg, ook op andere manieren te bereiken is. En welke rol de ketenpartners hebben om bij te dragen aan een oplossing. De huisartsencoöperatie spant zich bijvoorbeeld in om jonge huisartsen naar Amstelveen te halen en hen te laten begeleiden door oudere huisartsen die als mentor optreden. Ook overweegt de huisartsencoöperatie om samen op te trekken in het aanbieden van digitale huisartsenzorg. En Amstellandzorg is geïnteresseerd in een huisvestingstafel waar vraag en aanbod van ruimte met elkaar verbonden kunnen worden. De zorgverzekeraar heeft een zorgplicht en is tegelijkertijd gebonden aan de tarieven die vastgesteld zijn door de Nationale Zorgautoriteit (NZa). Deze doet op dit moment een

Pagina

5 van 10

kostenonderzoek onder huisartsen dat de basis zal vormen voor nieuwe tarieven voor de huisartsenzorg die per 2025 zullen ingaan. Begin december 2023 is de handreiking ‘Huisvesting huisartsen en gezondheidscentra’ verschenen. Deze is opgesteld door de Landelijke Huisartsen Vereniging, het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport, de Vereniging Nederlandse Gemeenten, InEen, Zorgverzekeraars Nederland, de NZa en het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties. De handreiking is bedoeld om huisartsen te ondersteunen bij de zoektocht naar geschikte huisvesting en biedt onder andere oplossingen voor samenwerking. De handreiking geeft weer wat verschillende partijen zouden kunnen bijdragen. De handreiking geeft echter nog helemaal geen antwoord op de financiële kwestie die hieronder ligt: de ontoereikende tarieven in relatie tot de hoge vastgoedprijzen. Hiertoe ontwikkelen de partijen een aanvullende handreiking die naar verwachting op zijn vroegst eind 2024 verschijnt. Participatie

De Participatieraad Sociaal Domein (PSD) heeft vragen gesteld over deze problematiek en wordt op de hoogte gehouden. Daarnaast zijn er reguliere overleggen met de huisartsen verenigd in Amstelland Zorg. Zodra er een plot ontwikkeld wordt, wordt een buurt uitgenodigd om mee te denken conform het participatiebeleid van de gemeente. Daarnaast geven inwoners zelf signalen aan de gemeente af over het tekort aan huisartsenzorg. Kantekeningen en risico’s

1. 2. 3. 4.

Het risico is dat we het probleem oplossen van de zorgverzekeraar (die immers een zorgplicht heeft en tegelijkertijd te maken heeft met de vaste tarieven van de NZa). Ook is een risico dat er meer huisartsen of eerstelijns zorgaanbieders aankloppen voor ondersteuning. Tot slot is een risico dat dit een langdurige structurele kostenpost met zich meebrengt. Niet elke gemeente kan dit betalen. Ook dat levert ongewenste verschillen op tussen gemeenten. Voorzien in huisvesting betekent niet automatisch dat er ook voldoende huisartsen zullen zijn. Dat is ook afhankelijk van andere beïnvloedende factoren zoals (on)aantrekkelijkheid van het praktijkhouderschap en hoge personeelskosten.

De voornaamste juridische risico’s en kaders worden hieronder besproken. En daar weer onder bespreken we de financiële gevolgen van het voorgestelde beleid. Juridische kaders. Dit voorgestelde beleid heeft raakvlakken met verschillende juridische kaders: A. Wet Markt en Overheid: met dit beleid grijpen we in, in de niet functionerende markt (er is geen vastgoed voor huisartsen en andere zorgaanbieders beschikbaar en vanwege de noodzaak om voldoende huisartsenzorg in Amstelveen te hebben, grijpen we in. Door als gemeente te bouwen en verhuren en indien nodig een beleidshuur te rekenen (en geen kostprijsdekkende huur). Staatssteun: de gemeente financiert een deel van de huur die huisartsen moeten betalen. Hoewel praktijkhoudende huisartsen zelfstandig ondernemer zijn, is huisartsenzorg en de zorg die daarmee samenhangt (zoals fysiotherapie en farmaceutische zorg) aan te merken als Dienst van algemeen economisch belang (DAEB). B. Didam-arrest: bij het verkopen van grond, of het ontwikkelen en verhuren van praktijkruimte aan huisartsen of andere eerstelijns zorgaanbieders, mogen overheden niet meer een-op-een zaken doen met geïnteresseerden. Andere gegadigden moeten ook kunnen meedingen. C. Algemene beginselen van behoorlijk bestuur (Awb):

Pagina

1.

2. 3.

6 van 10

Gelijkheidsbeginsel (artikel 1 van de Grondwet: gelijke gevallen worden gelijk behandeld; ongelijke gevallen worden ongelijk behandeld naar gelang de mate van verschil). Precedentwerking. Vertrouwensbeginsel.

Hieronder volgt een nadere uitwerking: A. Wet markt en overheid en staatssteun Omdat huisartsenzorg en het realiseren van zorgvastgoed als economische activiteiten worden gezien, kan de gemeente niet zomaar steun verlenen. De Wet Markt en Overheid (M&O) stelt: ‘overheden moeten ten minste de integrale kosten van hun goederen of diensten in hun tarieven doorberekenen.’ Decentrale overheden kunnen echter voor economische activiteiten het algemeen belang van toepassing verklaren, waardoor de wet Markt en overheid (Mededingingswet) niet meer van toepassing is inzake deze steun. Wegens het belang van voldoende nabije huisartsenzorg voor de kwetsbare inwoners in deze wijk stelt de gemeente dat deze steun plaatsvindt in het algemeen belang zoals verwoord in artikel 25h lid 5 van de Mededingingswet en dient een algemeen belang besluit te nemen op basis van artikel 25h lid 5 van de Wet M&O. Daarnaast kan deze steun gezien worden als een vorm van staatssteun. We willen voor deze situatie daarom een beroep doen op de reguliere de-minimisverordening (Verordening (EU) nummer 1407/2013). Op grond van de reguliere de-minimisverordening kunnen (decentrale) overheden, over een periode van elke drie belastingjaren tot maximaal € 200.000,- aan steun verlenen aan een onderneming.

Steun die verstrekt wordt op basis van een de-minimisverordening, heeft volgens de Europese Commissie maar beperkt effect op het handelsverkeer tussen lidstaten. Als de steunmaatregel van een decentrale overheid aan alle voorwaarden van een de-minimisverordening voldoet, is de steun dus toegestaan en kan die gewoon worden verstrekt. De begunstigde van de steunmaatregel, in dit geval een of meer huisartsenpraktijken, dienen op de hoogte te worden gesteld van het voorgenomen steunbedrag, (bijvoorbeeld) uitgedrukt als bruto subsidie equivalent, en van het feit dat het om de-minimisssteun gaat. Nieuwe steun moet worden aangemeld, tenzij de gemeente kan aantonen dat de steun voldoet aan de voorwaarden van de De Minimis Verordening. Als de gemeente niet aangemelde steun toch ten uitvoer legt, dan is dat onrechtmatig. In Nederland moet je dan als gemeente naar het coördinatiepunt staatssteun van het ministerie van binnenlandse zaken en Koninkrijksrelaties. Die verzamelen alles en coördineren het allemaal en die zorgen dat het allemaal als een coherent pakket naar de Europese Commissie toegaat. Tevens is in de Nota Vastgoed Amstelveen, in de raad vastgesteld eind 2022, de mogelijkheid opgenomen om in voorkomende gevallen ondersteuning bij de realisatie voor diverse medische centra te faciliteren (bijlage 2, algemeen belang). B.

Didam-arrest (2021) Na het Didam-arrest van de Hoge Raad en aanvullende jurisprudentie is gebleken dat het voornemen tot verhuur (of verkoop) van een pand of kavel in eigendom van de gemeente, altijd vooraf gepubliceerd moet worden door de gemeente. Op basis van het omgevingsplan of eigen vastgoedbeleid kan de eis gesteld worden dat er het kavel of pand gebruikt moet worden voor eerstelijnszorg of huisartsenzorg. Als er meerdere serieuze gegadigden zijn, moet de gemeente een openbare toewijzings- of selectieprocedure hanteren op basis van redelijke, objectieve en toetsbare criteria

Pagina

7 van 10

Het Didam-arrest bevordert transparantie en het bieden van gelijke kansen ingeval van meerdere gegadigden bij het verrichten van privaatrechtelijke rechtshandelingen door overheidslichamen. Favoritisme en willekeur worden voorkomen. Al mededingingsruimte geboden? In de eerste plaats moet worden beoordeeld of de lopende onderhandelingen gestart zijn op basis van een procedure die in voldoende mate kwalificeert als het door de Hoge Raad vereiste ‘bieden van mededingingsruimte door middel van een selectieprocedure’. Indien dat het geval is, mag ervan worden uitgegaan dat met de aldus geselecteerde partij kan worden door onderhandeld. Indien weliswaar een vorm van transparantie is geboden, maar niet volledig naar de maatstaven zoals deze in het arrest-Didam zijn geformuleerd, zal het van de concrete omstandigheden afhangen of dit (niettemin) voldoende wordt geacht, of dat geconcludeerd moet worden dat de regels (nog) niet zijn nageleefd. In dat laatste geval zal alsnog de vereiste procedure moeten worden doorlopen Uitzonderingsregel van toepassing? De tweede beoordeling die dient plaats te vinden, is die of sprake is van een situatie die evident valt onder de uitzonderingsregel, dan wel een situatie waarin dat (nog) niet evident is maar dat standpunt wel kan worden ingenomen.

Er lijkt geen bezwaar tegen te bestaan indien een overheidslichaam, die er, bij gebreke van een uitdrukkelijke wettelijke bepaling van deze aard of van bestaande jurisprudentie in de lijn van het arrest-Didam, nog niet toe was overgegaan om ofwel in de vorm van algemeen geldende beleidsregels (zoals in gronduitgiftebeleid) ofwel in de vorm van ad hoc overwegingen de vereiste objectieve, toetsbare en redelijke criteria te formuleren, dit alsnog doet gedurende het lopende proces van onderhandelingen. Het bestaan van gegronde redenen om juist aan de betreffende partij te gunnen, zal een mate van evidentie moeten hebben die maakt dat deze overwegingen kunnen gelden als de vereiste objectieve, toetsbare en redelijke criteria nodig voor ‘enkelvoudige gunning’, ook weer zonder dat onmiskenbaar naar een gegadigde is ‘toegeschreven’. Conclusie: Met het oog op de uitspraak van de Hoge Raad (Didam arrest) staat het gelijkheidsbeginsel een een-op-een huur van vastgoed in de weg, als er (naar verwachting) meerdere (potentiële) gegadigden voor dat vastgoed zijn. In dat geval moet er in uitgangspunt een selectieprocedure worden doorlopen. Selecteren gaat volgens de Hoge Raad dus boven het maken van een-op-een-afspraken.

Indien besloten gaat worden dat een zorgaanbieder op basis van het één-op-één-gunnen voor het huren van de te bouwen praktijkruimten in aanmerking komt, dan dienen de criteria zodanig zijn dat de conclusie dat in het betreffende geval redelijkerwijs slechts sprake kan zijn van één serieuze gegadigde, zich met voldoende evidentie moet opdringen. De door het overheidslichaam gehanteerde criteria mogen in ieder geval niet worden toegeschreven naar een bepaalde gegadigde. Een overheidslichaam hoeft de criteria evenwel ook niet zo breed te formuleren dat ongewenste alternatieve (ontwikkel)plannen eveneens zouden kunnen meedingen. C.

Algemene beginselen van behoorlijk bestuur Gelijkheidsbeginsel De overheid is in zijn algemeenheid ook in het privaatrechtelijke handelen gebonden aan de algemene beginselen van behoorlijk bestuur. Hieronder valt ook het gelijkheidsbeginsel. Als er nu financieel en/of materieel wordt bijgedragen in de (huisvestingsmogelijkheden van een huisartsenpraktijk, dan is het niet uitgesloten dat ook een andere

Pagina

8 van 10

huisartsenpraktijk/gezondheidscentrum zal verzoeken om vergelijkbare ondersteuning. Op grond van het gelijkheidsbeginsel, is de gemeente in beginsel gehouden om aan een dergelijk verzoek gehoor te geven, indien de omstandigheden gelijk zijn. Hoe groot de kans is dat de omstandigheden gelijk zijn, is niet goed in te schatten. Doorgaans zijn twee gevallen nooit helemaal gelijk. Op grond van het gelijkheidsbeginsel moeten verschillende gevallen gelijk worden behandeld voor zover deze gelijk zijn. Zij mogen met andere woorden ongelijk worden behandeld voor zover zij ongelijk zijn. Als wordt ingestemd met de ondersteuning voor huisvesting van een huisartsenpraktijk, dan is het raadzaam om zo goed, uitgebreid en gedetailleerd mogelijk te omschrijven welke omstandigheden maken dat de gemeente overgaat tot het verlenen van deze steun. Hierbij kan bijvoorbeeld worden gedacht aan de samenstelling van de bevolking in de wijk en de verwachte ontwikkeling hiervan, de huidige huisvestingssituatie van de praktijk en de verwachte en beoogde ontwikkeling daarvan en eventueel de gedane inspanning om de kosten te laten dragen door de verzekeraar en/of het rijk en waarom dat niet tot het gewenste resultaat heeft geleid.

Zo mogelijk kan ook worden gekeken naar de planologische mogelijkheden voor definitieve uitbreiding van de praktijk en de inspanningen die de gemeente hiervoor biedt of wil bieden. Hoe meer informatie wordt meegenomen, hoe meer er bij een eventueel toekomstig geval kan worden gewezen op een verschil. Precedentwerking Verder kan het ondersteunen bij huisvesting van een huisartsenpraktijk precedentwerking geven. Meerdere huisartsenpraktijken willen uitbreiden en in meerdere wijken is daar ook behoefte aan gezien de zorgvraag. Bij uitzondering kan de gemeente hiertoe overgaan wanneer het tekort aan huisartsenzorg in een wijk groot is en/of, de wijk veel oudere en kwetsbare inwoners heeft. Feit blijft wel dat het niet mogelijk is om op voorhand een (deels) geslaagd toekomstig beroep op het gelijkheidsbeginsel uit te sluiten. Precedentwerking is dan ook een risico dat niet volledig kan worden weggenomen. De beoordeling van een beroep op het gelijkheidsbeginsel is immers per definitie casuïstisch van aard en informatie over mogelijke vergelijkbare gevallen zijn bij ons niet bekend. Vertrouwensbeginsel In de afweging voor het bieden van gelijke kansen aan de ene kant en het honoreren van opgewekt vertrouwen aan de andere kant, dient een belangenafweging plaats te vinden tussen het gelijkheidsbeginsel en het vertrouwensbeginsel. Uit een recent vonnis van de rechtbank Amsterdam d.d.

7 april 2023 (ECLI:NL:RBAMS:2023:2170) volgt dat in het kader van de belangenafweging aan het vertrouwensbeginsel meer gewicht kan worden toegekend als sprake is van een zichtbare jarenlange gebiedsontwikkeling, waaraan een samenwerking ten grondslag ligt die gebaseerd is op een overeenkomst. Ook het feit dat (grote) investeringen zijn gedaan kan een rol spelen. Als onder dit soort omstandigheden, pas in een laat stadium een andere gegadigde zich meldt, blijkt uit deze uitspraak dat het gelijkheidsbeginsel moet wijken voor het vertrouwensbeginsel. Desalniettemin is bovenstaand voorbeeld een uitzondering en kan niet op voorhand (op basis van de thans beschikbare gegevens) een inschatting gemaakt worden of al dan niet een beroep op het vertrouwensbeginsel gehonoreerd zal worden. Risico’s De risico’s die kunnen optreden zien met name op afgebroken onderhandelingen voortvloeiend uit de toezeggingen die al dan niet zijn gedaan. In beginsel gelden de daarvoor in de jurisprudentie geldende regels gebaseerd op de invloed van (pre)contractuele goede trouw. Dit kan wellicht leiden tot een schadevergoeding. De

Pagina

9 van 10

risico’s lijken op basis van de huidige gegevens beperkt te zijn, maar dit valt op voorhand niet met zekerheid te zeggen. Ook is een claim van andere huisartsen niet uit te sluiten die op basis van het gelijkheidsbeginsel eveneens menen recht te hebben om zich te vestigen op locatie X, dan wel een vergoeding willen hebben soortgelijk aan huisartsen die zich vestigen op locatie X. In het geval niet reeds eerder de vereiste mededingingsruimte was geboden, en evenmin de uitzonderingsregel van toepassing is verklaard of kan worden verklaard, zal het aanbiedingsproces moeten worden afgebroken en zal het overheidslichaam de vereiste ‘mededingingsruimte door middel van een selectieprocedure’ (alsnog) moeten bieden. Financiën

Het enige deel waar de gemeente een directe financiële bijdrage kan leveren, is bij het ontwikkelen van eigendomslocaties in wijken die voldoen aan de eisen tot deze ontwikkeling (tekort huisartsen, lagere sociale status, gezondheidsachterstanden). Op basis van het geschatte tekort aan huisartsen van 13,5 Fte in 2040, zouden er ongeveer 5 medische centra nodig zijn. Het uitgangspunt is dat dit in eerste instantie door de markt zelf wordt opgelost. Het is de verwachting dat het aantal door de gemeente te ontwikkelen medische centra (huisartsen en andere eerstelijns zorg) tot maximaal 3 beperkt blijft met een verwachte oppervlakte van maximaal 1.000 m² per centrum. De kosten voor de gemeente bedragen per locatie circa €60 per m² (verschil tussen bouwkosten per m² en maximale betaalbare huur per m²) voor de looptijd van de overeenkomst, hetgeen circa € 65.000,- jaarlijkse bijdrage per locatie van 1.000 m² is. De totale kosten voor 3 centra bedragen dan circa € 195.000,- jaarlijks. Deze berekening is gebaseerd op huidige marktprijzen versus maximale huurprijs door de huisartsen. Bij deze berekening wordt uitgaan van een maximale huurprijs voor € 180,- per m² (beleidshuur, lager dan kostprijsdekkende huur) voor de huurders als maximale betaalbare huurprijs.

Een verandering van marktomstandigheden (bijvoorbeeld de beschikbaarheid marktpanden tegen vergelijkbare prijs) kan leiden tot het vervallen van de noodzaak tot nieuwe ontwikkelingen van deze centra of/en het rekenen van een (lager dan de kostprijsdekkende) beleidshuur. De structureel benodigde middelen willen we via interne verrekening binnengemeentelijk waarbij het verschil tussen de kostprijsdekkende huur en de beleidshuur wordt gefinancierd in het betreffende taakveld. Deze voorgestelde huurbijdrage betreft een afwijking van het gemeentelijke beleid ten aanzien kostprijsdekkende huur. Concrete besluitvorming vindt plaats op basis van individuele locaties per geval. Besluitvorming over extra benodigde financiële middelen vindt plaats via integrale afweging bij Perspectiefnota. Vervolgstappen Uitvoering en procesplanning

In dit raadsvoorstel staat nog een aantal zaken die nog om nadere duiding en onderzoek vragen. De volgende zaken worden de komende periode in nauw overleg met huisartsen en andere ketenpartners opgepakt. Dit zal leiden tot diverse voorstellen aan het college: 1. Een actualisatie van het huisartsentekort en het ruimtegebrek in beeld en in maat & getal. 2. Hoe verhoudt het huisartsentekort zich tot beschikbaarheid van andere eerstelijns zorgaanbieders zoals fysiotherapie en apotheker. 3. Wat is de meerwaarde van samenwerking van die verschillende zorgaanbieders in een pand?

Pagina

4.

5. 6. 7. 8.

10 van 10

Welke andere vormen van zorg zouden voor de gemeentelijke gezondheidsdoelen van meerwaarde zijn en welke samenwerkingspartners horen daarbij? Bijvoorbeeld met de wijkverpleegkundige en welzijnswerk. Hoe geven huisartsen samenwerking met welzijnspartners (nog) verder vorm? Wat is een community health center en zou dat een interessante ontwikkeling zijn voor Amstelveen? Wat kan een gremium als een ‘huisvestingstafel’ betekenen bij het afstemmen van vraag en aanbod van ruimte? Welke ruimtelijke uitspraken volgend uit bovenstaande vragen zijn wenselijk om in ruimtelijk en sociaal beleid vast te leggen?

Evaluatie

Nader te bepalen. Duurzaamheidsaspecten

Niet van toepassing. Bijlagen

Geen.

De secretaris,

De voorzitter,

Bert Winthorst

Tjapko Poppens

Dit document is elektronisch ondertekend. Zie de elektronische handtekening(en) rechtsboven op pagina 1