Ontwikkelkader Publiek Integraal Warmtebedrijf Amstelveen 2025

Ontwikkelkader Publiek Integraal Warmtebedrijf Amstelveen 2025

Uitgangspunten voor de inrichting van een Publiek Integraal Warmtebedrijf

Doeleinde

Bijlage Raadsvoorstel

Versie

141025

Datum

14-oktober-2025

Ontwikkelkader Publiek integraal warmtebedrijf Amstelveen 1 Context

3

2. Doelstelling Publiek Integraal Warmtebedrijf Amstelveen

3

3. Rechtsvorm en eigendomsstructuur

4

4. Governance en sturing

5

6. Bijlage 

8

7. Q&A

9

2

1 Context

(dochteronderneming van Alliander N.V.). Daarvoor is het gewenst dat de Raad en het College kaders meegeeft

De warmtetransitie vormt een cruciale opgave om te

waarbinnen de contouren van het PIW vormgegeven kan

voldoen aan de landelijke CO2-reductiedoelstellingen

worden.

en de gemeentelijke ambitie om in 2040 een fossielvrije verwarming van de gebouwde omgeving te realiseren.

Deze notitie is als volgt opgebouwd: • Schets van de context,

In de warmtetransitie vormen collectieve oplossingen een

• Doelstelling van een Publiek Integraal Wamtebedrijf

belangrijke bouwsteen, omdat:

Amstelveen met de publieke belangen en de mogelijke

• Zij in sommige gebieden goedkoper kunnen zijn dan

eigendomsstructuren voor een Amstelveens

individuele oplossingen of, • Zij in sommige gebieden het meest haalbaar zijn om te realiseren in het licht van netcongestie of, • Zij het best gebruikmaken van lokale omstandigheden die bijdragen aan de verduurzaming (zoals het gebruik

warmtebedrijf. • Rechtsvorm en 3 opties voor een aandelenbelang in het PIW. • Waarna we vervolgens ingaan op de onderwerpen welke geborgd zouden moeten worden.

van duurzame restwarmte zoals de WRK leiding), • of een combinatie van bovenstaande punten. In dit kader staat de gemeente Amstelveen voor de opgave om uitvoering te geven aan de Transitievisie Warmte (2020) welke opgevolgd zal worden door het Warmte programma 2025. Daarbij is er een wettelijke regierol voortvloeiend uit de komende Wet gemeentelijke

2. Doelstelling Publiek Integraal Warmtebedrijf Amstelveen

instrumenten warmtetransitie (Wgiw) en de komende Wet

Rationale gemeentelijke participatie

collectieve warmte (Wcw).

De keuze om als gemeente deel te nemen in een publiek integraal warmtebedrijf vloeit rechtstreeks voort uit de

De urgentie voor het ontwikkelen van een PIW is de

komende Wet collectieve warmte (Wcw) en de komende

voorziene ontwikkeling van Nieuw Legmeer, zwembad de

Wet gemeentelijke instrumenten warmtetransitie

Meerkamp e.o.. Deze gebiedsontwikkeling zorgt ervoor

(Wgiw). Daarbij wordt de gemeente enerzijds een regie

dat het ontwikkelen van een collectief warmtesysteem

rol toegewezen en anderzijds is er bij grote warmtenetten

actueel en relevant is. Dit warmtesysteem is van

(meer dan 1500 aansluitingen) een noodzaak voor

zodanige omvang (ruim meer dan 1500 aansluitingen)

een publieke meerderheid in de zeggenschap van een

dat dit ontwikkeld zal moeten worden door een PIW.

integraal warmtebedrijf, leidend tot een Publiek Integraal

Daarmee anticipeert de gemeente ook op de komende

Warmtebedrijf (PIW).

Wet collectieve warmte. Uit eerdere studies is gebleken dat de businesscase voor dit warmtesysteem positief is.

De Wgiw geeft gemeenten de regierol om via het

Bovendien is het collectieve warmtesysteem in het kader

warmteprogramma (college) en vervolgens het

van netcongestie te prefereren.

omgevingsplan (gemeenteraad) gebieden aan te wijzen waar aardgas wordt afgebouwd (‘de aardgaskraan

Deze notitie beschrijft de belangrijkste onderwerpen bij

dicht gaat’) en welk warmtealternatief daarvoor in de

het inrichten van een PIW en hoe we deze afhankelijk van

plaats komt. De Wcw bepaalt vervolgens dat collectieve

de omvang van ons belang in het PIW en de wensen van

warmtevoorzieningen met meer dan 1500 aansluitingen

onze beoogde partner in het PIW mogelijk zouden kunnen

alleen mogen worden gerealiseerd en geëxploiteerd door

borgen.

een warmtebedrijf met een publiek meerderheidsbelang of door een warmtegemeenschap.

De gemeente zal om de besluitvorming tot het oprichten van een PIW te faciliteren, gesprekken voeren met Firan

3

warmtebedrijf is drieledig:

Drie opties voor het aandelenbelang van de gemeente in het PIW

1. Borging publieke waarden – gemeenten kunnen

De benodigde investeringen in het collectief warmtesysteem

De rationale voor een publiek belang in een integraal

sturen op, duurzaamheid, leveringszekerheid en

zullen via het PIW worden gedaan. Voor het kapitaliseren

rechtvaardige toegang tot warmtevoorziening.

van het PIW zal een mix van eigen vermogen en vreemd

2. Koppeling beleid en uitvoering – via

vermogen toegepast worden. Voor de komende periode

aandeelhouderschap kan de gemeente haar regierol

zullen voorbereidende gesprekken worden gevoerd met een

uit de Wgiw vertalen naar daadwerkelijke uitvoering

aantal partijen om het vreemd vermogen te verstrekken.

binnen de Wcw.

Afhankelijk van de uitkomsten hiervan, kunnen in een latere

3. Opvangen van marktfalen – commerciële partijen zijn terughoudend om te investeren in warmtenetten

fase concreet en cijfermatig onderbouwd aangeven hoeveel eigen vermogen in het PIW benodigd zal zijn.

onder het nieuwe regime. Deze partijen kunnen namelijk alleen een minderheidsbelang met beperkte

In de komende periode wordt, in nauwe samenwerking

zeggenschap innemen. Zonder publiek eigendom

met de afdeling Financiën, een analyse uitgevoerd.

stagneert de transitie.

Daarbij wordt de businesscase van Nieuw Legmeer, zwembad De Meerkamp e.o., de voorwaarden van

Daarom is actieve gemeentelijke participatie een

externe financiers en een risicoanalyse meegenomen.

noodzakelijke randvoorwaarde om de warmtetransitie in

Doel hiervan is zowel het benodigde eigen vermogen

Amstelveen te versnellen en publieke belangen duurzaam

in kaart te brengen als de impact daarvan op het

te waarborgen. Kortom om de ontwikkeling van de

weerstandsvermogen van de gemeente te bepalen.

gemeente nu en in de toekomst te faciliteren. Daarbij zullen de volgende 3 percentages eigendom in kaart gebracht worden: 1. 100% gemeentelijk eigendom, maximale publieke

3. Rechtsvorm en eigendomsstructuur

regie, volledige financiële rendement en risico’s bij de gemeente. Samenhang: versterkt borging publieke waarden. 2. >50%, meerderheid gemeentelijk eigendom, voldoet daarmee per definitie aan de vereiste van

Op basis van de Wcw kan het PIW alleen de rechtsvorm

publiek eigendom en publieke regie. Geeft maximale

van een Besloten Vennootschap (B.V.) of een Naamloze

lokale publiek regie bij gedeeld rendement en risico,

Vennootschap (N.V.) hebben. Voor de rechtsvorm van een

voor zover besluiten in de algemene vergadering

PIW zal gekozen worden voor een B.V.. Deze rechtsvorm:

van aandeelhouders met een normale meerderheid

• Voldoet aan de wettelijke eisen uit de Wcw (publiek

genomen moeten worden. Als besluiten een

meerderheidsbelang), • Sluit aan bij de praktijk van partners zoals Alliander/ Firan, • Is bestuurbaar en financieel hanteerbaar voor Amstelveen.

Publiek belang

gekwalificeerde meerderheid vereisen, is instemming van de andere aandeelhouder nodig. 3. <50% minderheidsaandeel gemeentelijk eigendom, vereist een andere publieke aandeelhouder (b.v. Firan/ Alliander). Geeft minder lokale publieke regie en navenant minder gedeeld rendement en risico.

1 aandeel (vanaf nu >50%), in publieke handen zijn. Ook

Onze uitgangspunten ten aanzien van het gewenste aandelenbelang gemeente:

Alliander N.V. en haar dochter Firan B.V. kwalificeert als

• Vinden van een optimalisatie tussen het borgen van het

publiek. Indien de gemeente besluit om samen met Firan

lokale publieke belang en het te dragen financieel risico.

De aandelen van het PIW moeten voor minimaal 50% plus

een PIW op te richten, zullen zij dan ook voldoen aan de

• Indien het lokale publiek belang voldoende geborgd

vereiste van een publiek belang van >50 % (namelijk 100%

kan worden, volstaat een minderheidsaandeel van de

van de aandelen in publieke handen).

gemeente in het PIW.

4

4. Governance en sturing

• Faciliteren van stadsontwikkeling door daar waar collectieve warmtesystemen noodzakelijk en of gewenst zijn, te realiseren (gemeentelijk doel).

Met het inrichten van de governance van het PIW, zullen

Ons advies is om deze doelstelling te borgen in de

de verschillende onderdelen (zie bijlage) nader worden

inrichting van het PIW.

ingevuld. Mede afhankelijk van de aandelenverhouding tussen de Gemeente en Firan zal daarbij de

Noemenswaardig voor onderstaande onderwerpen

besluitvorming nader moeten worden ingevuld.

“betaalbaarheid” en “betrouwbaarheid” is dat uit een enquête uitgevoerd in het warmteprogramma blijkt

Daarbij zal het concreet gaan om zaken als het doel

dat onze burgers duidelijkheid over prijzen en snelle

van de onderneming, de inrichting van het bestuur en

oplossing van storing het belangrijkst vinden bij een

eventuele RvC, de lijst van bestuursbesluiten waar een

collectief warmtesysteem.

goedkeuring van de aandeelhouders voor nodig is en een lijst van onderwerpen waar eventueel een gekwalificeerde

Betaalbaarheid geborgd door het warmteprogramma

meerderheid in de aandeelhoudersvergadering voor

en tariefregulering

nodig is. De Wcw bepaalt dat de doorslaggevende

Betaalbaarheid vormt voor velen een belangrijke

zeggenschap van de publieke partij in beginsel niet

voorwaarde voor de acceptatie en realisatie van

doorkruist mag worden. Dat betekent dat als er een

duurzame energievoorziening.

private aandeelhouder komt, er rekening gehouden moet worden met de beperkingen die de Wcw oplegt. Als er

Eerste stap is dat het College in het warmteprogramma

geen private aandeelhouder is, hebben partijen meer

een afweging maakt welke duurzame oplossing voor een

ruimte om afspraken naar eigen inzicht te maken. Wel

wijk de laagste totale nationale kosten heeft. Voordat de

moet er rekening gehouden worden met onderwerpen

Raad in het omgevingsplan bepaalt dat een wijk van het

die gereguleerd zijn. Een voorbeeld daarvan zijn de

gas af gaat, moet onderbouwd zijn dat het alternatief

tarieven die het PIW hanteert. Dat is een bevoegdheid van

dat zal worden aangewezen, bijvoorbeeld een collectief

het bestuur en de Wcw staat niet toe dat aandeelhouders

warmtesysteem, betaalbaar is. Hiervoor zullen richtlijnen

dat bestuursbesluit aan haar goedkeuring onderwerpen.

worden opgenomen in het Besluit gemeentelijke instrumenten warmtetransitie. Bovendien geldt er

Bij de inrichting hiervan willen we recht doen aan de

altijd het recht om voor een alternatieve duurzame

zaken waarop en waarover de gemeente een bepaalde

verwarmingsmethode te kiezen.

mate van regie zou willen behouden. Waarbij we de volgende onderwerpen expliciet benoemen:

Voordat een collectief warmtesysteem wordt

• Publieke waarden en maatschappelijke doelen

aangelegd, moet het College hebben ingestemd met

• Financiële kaders en risicobeheersing

het uitgewerkte kavelplan van het warmtebedrijf. In het

• Participatie en betrokkenheid van bewoners

uitgewerkte kavelplan moet het warmtebedrijf inzicht

• Samenwerking en schaalniveau

geven in de kosten voor de aanleg en exploitatie van het warmtesysteem en een indicatie opnemen van de

We lichten deze hieronder nader toe:

A. Publieke waarden en maatschappelijke doelen

tarieven die bij verbruikers in rekening zullen worden gebracht. Om betaalbaarheid te waarborgen, bestaat er vanuit de wet- en regelgeving nu al tariefregulering, die het Niet

Landelijke en lokale maatschappelijke doelen

Meer dan Anders (NDMA) principe hanteert. De ACM stelt

waarborgen in het PIW

elk jaar maximumtarieven vast voor warmte. Die worden

De maatschappelijke doelen waar het PIW instrumenteel

gebaseerd op een integrale vergelijking met de kosten

voor is, zijn:

van het verwarmen van een huishouden middels aardgas.

• CO2 reductie doelstelling (landelijk doel). • Onafhankelijkheid van fossiele brandstoffen in de

In de Wcw gaat deze tariefregulering in fases veranderen

gebouwde omgeving in 2040 (gemeentelijk doel).

naar tariefregulering die is gebaseerd op de kosten voor

5

het leveren warmte. Een warmtebedrijf krijgt niet zomaar

Financiële kaders

alle kosten die het maakt terug via de tarieven, de kosten

Uitgangspunt is een nader uit te werken

moeten wel efficiënt zijn. Bovenop de kosten mogen

investeringskader waaronder het PIW haar

warmtebedrijven een redelijk rendement verdienen.

investeringsbesluiten aan toetst. Het investeringskader,

Ook onder de Wcw genieten consumenten wettelijke

opgesteld door het bestuur, zou een door de Algemene

bescherming door de tariefregulering van de ACM.

vergadering van Aandeelhouders (AvA ) goed te keuren besluit moeten vormen.

In de Wcw is verder de mogelijkheid opgenomen tot een landelijk vereveningsfonds. Daarin doen alle

In dat investeringskader zouden we in ieder geval

warmtebedrijven een kleine bijdrage en daarmee kunnen

in ieder geval geborgd willen zien dat het PIW enkel

uitschieters boven een bepaalde tarieflimiet voorkomen

investeert in collectieve warmtesystemen indien daar

worden. Ook is de optie opgenomen tot het verlagen van

een sluitende businesscase voor is. Business cases die

de tarieflimiet door een bijdrage uit de Staatskas. Op deze

in eerste instantie niet rendabel zijn, kunnen eventueel

wijze kunnen te hoge tarieven voorkomen worden.

door subsidies en/of garanties alsnog voor het PIW sluitend worden gemaakt. Hiermee blijft enerzijds het

Samenvattend, betaalbaarheid zal in het PIW stevig

PIW financieel duurzaam en kan het anderzijds voor de

verankerd zijn door de combinatie van gemeentelijke

gemeente mogelijk blijven om wijken te ontwikkelen

bevoegdheden, de tariefregulering door de ACM en

waarvoor aanvullende subsidie nodig is.

landelijke maatregelen zoals het vereveningsfonds. Burgers en bedrijven zijn hierdoor verzekerd van

Dividend beleid

betaalbare, redelijke tarieven.

Dividend beleid is een door de AvA vast te stellen besluit. Uitgangspunt zou wat ons betreft een gezond

Ons advies is om te borgen dat het warmteprogramma

weerstandsvermogen inclusief investeringsplannen

een integraal onderdeel vormt van de strategie van het

voortvloeiend uit het vastgestelde businessplan.

PIW. Externe financiering Betrouwbare energievoorziening/leveringszekerheid

Op het ogenblik zijn we in gesprek met mogelijke externe

vereiste en getoetst door ACM

financiers (Bank Nederlandse Gemeenten (BNG) en de

Het aan te wijzen PIW is integraal verantwoordelijk

Waterschapsbank). Beiden hebben aangegeven open

voor de warmtelevering. De integraliteit geeft weer dat

te staan om de warmtetransitie en specifiek een PIW

verantwoordelijkheid voor deze warmtelevering door het

te willen financieren. De mate waarin en de eventuele

PIW niet afgewenteld kan worden op derden in de keten.

voorwaarden die hieraan gesteld worden, zijn de

Hiermee heeft de burger een duidelijk aanspreekpunt

komende tijd onderwerp om nader uit te werken.

voor haar warmtelevering. Risicobeheersing Om deze verantwoordelijkheid ook te borgen, toetst

Risicobeheersing richt zich op technische, financiële

de ACM het PIW of het financieel, technisch en

en organisatorische risico’s. Met het uitwerken van de

organisatorisch in staat is om aan deze verplichting te

verdere voorstellen voor de inrichting van het PIW zullen

voldoen.

we deze in kaart brengen op genoemde vlakken, inclusief voorstellen voor mitigatie en verdeling van de risico’s.

B. Financiële kaders en risicobeheersing Om ook een financieel duurzaam PIW te borgen is

C. Participatie en betrokkenheid van bewoners

het van belang dat er degelijke financiële kaders en

De energietransitie is weliswaar een technische transitie,

risicobeheersing geborgd zijn.

maar deze is enkel mogelijk indien er ook een sociaal maatschappelijk draagvlak voor is.

6

Hiermee is het dan ook belangrijk om te adresseren hoe

de gemeente om te participeren in een PIW. Indien

en in welke vorm dit sociaal maatschappelijk draagvlak

verdere participatie in het PIW gewenst is, zullen we

in een PIW vorm kan krijgen. Daarbij is het ook belangrijk

de mogelijkheden daartoe verder onderzoeken en

om de scope van het PIW in ogenschouw te nemen.

voorleggen.

Deze behelst op middellange termijn in ieder geval de gemeente Amstelveen en eventueel op middellang-lange termijn de regio.

D. Samenwerking en schaalniveau Op het ogenblik zijn er ontwikkelingen op het gebied

Scope van burgerinitiatieven.

van publiek integrale warmtebedrijven op twee niveaus

Veel burgerinitiatieven op het gebied van warmtetransitie

gaande. Gemeentelijk en Regionaal.

zijn zeer lokaal. Te denken valt aan initiatieven op buurtniveau om een WKO te delen. Dat heeft ook

In onze gemeente speelt de ontwikkeling van Nieuw

te maken met de omvang van de investering in

legmeer, zwembad de Meerkamp e.o. het tempo van

een collectief warmtesysteem. Het ligt niet voor

deze ontwikkeling dicteert het benodigde tempo van

de hand dat burgerinitiatieven op grotere schaal

de ontwikkeling van het collectieve warmtesysteem en

dit zonder de financiële hulp van gemeente en/of

bijbehorende PIW.

provincie kan doen. Hoewel we op het ogenblik geen warmtegemeenschappen kennen in de gemeente

Gelijktijdig is de gemeente Amsterdam met EBN en

Amstelveen, zou dit in de toekomst wel het geval kunnen

Alliander, actief om een Regionaal PIW op te richten.

zijn. Het is toegestaan om warmtegemeenschappen

Gesprekken hierover lopen ook met de gemeente

te laten participeren in een PIW (zij het wel met de

Amstelveen (en andere regio gemeenten). Het tempo

beperkingen die er voor marktpartijen gelden, zo mag

hiervan ligt echter een stuk lager en belangrijker, laat

de warmtegemeenschap op basis van het huidige

zich niet sturen door de ontwikkeling van Nieuw legmeer,

wetsvoorstel maar maximaal 49% van de aandelen

zwembad de Meerkamp e.o..

houden). Mocht er in de toekomst de participatie van een warmtegemeenschap opportuun zijn, zullen we

Op termijn kan de situatie zich voordoen dat het

tegen die tijd de mogelijkheid en wenselijkheid daarvan

opportuun kan zijn om het PIW te fuseren met een

onderzoeken en voorleggen.

regionaal PIW. Echter op het ogenblik is onbekend of, wanneer en in welke vorm dat zou kunnen.

Draagvlak en participatie. Bij het opstellen van het warmteprogramma is (burger)

Instrumenteel hiervoor is of bij de inrichting van het

participatie verplicht (vastgelegd in de Omgevingswet).

PIW is of uitgifte van nieuwe aandelen een besluit

Hiermee kan de gemeente burgers en belanghebbenden

met een gekwalificeerde meerderheid (goedkeuring

betrekken bij het warmteprogramma. Zoals eerder

aandeelhouders) benodigd is.

aangeven zal het warmteprogramma een belangrijke bouwsteen vormen voor de strategie van het PIW. Het

Ons advies is om te borgen dat het besluit om het PIW op

hebben van draagvlak onder belanghebbenden is geen

termijn op enige wijze onderdeel te laten worden van een

vereiste voor het vaststellen van het warmteprogramma.

regionaal PIW, instemming behoeft van de gemeente.

Het gaat dus om het proces van participatie, de uitkomsten van participatie zijn niet per se leidend voor de inhoud van het warmteprogramma. Conclusie, wij zien dat op het ogenblik het verkrijgen van draagvlak en participatie van burgers in de warmtetransitie expliciet is geregeld. Onder andere door een verplichte participatie in het warmteprogramma, de gemeentelijke regie rol en de mogelijkheid voor

7

6. Bijlage Onderdeel

Uitgangspunt

Algemeen Rechtsvorm

BV

Aandelenverdeling Firan / Gemeente Doelomschrijving statuten

Ruim en toekomstbestendig

Bestuur Bestuur: aantal Benoeming bestuur

Benoeming door AvA (met eventueel een rol voor een RvC)

Eventueel kwaliteits(eis) bestuurders

Onafhankelijke bestuurders, niet gelieerd aan één van de aandeelhouders

Besluitvorming

Bij meerdere bestuurders, streven naar unanimiteit, indien dat niet slaagt met meerderheid besluiten

Vertegenwoordigingsbevoegdheid

Bij meerdere bestuurders, gezamenlijk bevoegd (2)

Bezoldiging

Maximaal WNT

Aandeelhouders Goedkeuringslijst bestuursbesluiten Besluitvorming

Elk aandeel heeft één stemrecht, besluiten te nemen met een nog te bepalen meerderheid

Afstemming en (informatie)uitwisseling aandeelhouders, bestuur Toetreding andere aandeelhouders Lock-up Blokkeringsregeling Toezicht Wel / niet instellen RvC en zo ja, hoeveel Eventueel benoeming van RvC Eventueel goedkeuringslijst van door RvC goed te keuren bestuursbesluiten Eventueel besluitvorming

Streven naar unanimiteit, indien dat niet slaagt met meerderheid besluiten en de AvA informeren

Eventueel bezoldiging

Maximaal WNT

Meerjarenplan / financiering Inbreng door aandeelhouders en eventuele bijstortverplichtingen Systematiek meerjarenplan/begroting en jaarplan/ begroting Dividendbeleid

8

7. Q&A 1. Is er straks verschil in tarief per wijk/kavel mogelijk? In context van de wet & regulering zijn tarieven en rendement beperkt. Tariefdifferentiatie tussen kavels is zeker mogelijk en zelfs wenselijk vanuit perspectief van warmtebedrijf. Na amendement is er echter ook een mogelijkheid in de Wcw opgenomen om tarieven tussen kavels gelijk te trekken, indien het om hetzelfde warmtebedrijf gaat. 2. Kan er sociaal beleid op de tarieven gevoerd worden voor kwetsbare groepen? Aanvullend sociaal beleid via gemeentelijke bijdrage/ subsidie – ondersteunt kwetsbare groepen, maar vergroot gemeentelijke lasten. Ons advies is om bij de inrichting van het PIW, te sturen op een financieel kader waarbij een gezonde financiële huishouding van het PIW een randvoorwaarde is. Eventuele besluiten van de gemeente om aanvullende sociaal beleid op het gebied van de energietransitie te voeren, kan indien daarvoor een link met de PIW gemaakt wordt, gelinkt worden aan het dividend van PIW. Als het PIW dividend uitkeert aan de gemeente, kan de gemeente dat naar eigen inzicht inzetten. Ook voor bijvoorbeeld subsidies of bijzondere bijstand. Het is echter niet mogelijk dat het PIW zelf een subsidie of bijzondere bijstand verstrekt.

9