Gezondheidsagenda Amstelveen
Tekst van het document
Gezondheidsagenda Amstelveen 2025 - 2026
Inhoudsopgave 1. Inleiding
4
2. Gezonde start
8
2.1 Kansrijke start en Nu Niet zwanger
8
2.2 Aanpak verhogen vaccinatiegraad
9
2.3 Het voorkomen van verslavingen
10
2.4 Gezond gewicht, bewegen en gezonde voeding
12
2.5 Soa-Preventie
14
2.6 Mondzorg voor iedereen
15
3. Welbevinden
17
3.1 Versterken van sociale netwerken
17
3.2 Oog voor eenzaamheid
18
3.3 Sterke samenwerking eerstelijnszorg en welzijnswerk (Welzijn op recept)
20
3.4 Ondersteuning mantelzorgers
21
4. Vitaal ouder worden en ondersteuning ouderen
24
4.1 Bewegen voor ouderen en valpreventie
24
4.2 Gezonde voeding preventie van ondervoeding bij ouderen
26
4.3 Domein overstijgende experimenten ouderenzorg
28
4.4 Ondersteuning bij individuele hulpvragen van ouderen
29
5. Gezonde leefomgeving met ruimte voor gezondheidszorg
30
5.1 Gezonde leefomgeving
30
5.2 Voldoende ruimte voor huisartsen en andere eerstelijnszorg
31
5.3 Hospice en palliatieve zorg
22
6. Financiën
33
2
Voorwoord Beste inwoners van Amstelveen, Onze gezondheid is ons grootste goed. Toch lijkt het alsof die steeds meer onder druk komt te staan. Je kunt de krant niet openslaan of er staan berichten in over problemen in de zorg. Wachtlijsten, vergrijzing; er komt veel op ons af. Ook andere ontwikkelingen zijn zorgelijk. Er zijn steeds meer mensen met overgewicht en veel jongeren grijpen naar de vape, een gewoonte die allesbehalve onschuldig is. Een bezoekje aan de tandarts wordt vermeden omdat de kosten te hoog zijn en we zien dat kinderen minder worden gevaccineerd door een toegenomen wantrouwen in overheid en instanties. Kortom, er is best wat aan de hand in onze samenleving als het gaat om gezondheid. In Amstelveen doen we er alles aan om onze inwoners te helpen hun gezondheid op peil te houden en waar nodig te verbeteren. Gezien alle ontwikkelingen is een nieuwe aanpak nodig, met concrete plannen en die plannen, die worden uitgevoerd door veel van onze partners in de stad, vindt u in deze Gezondheidsagenda. We gaan uit van de volgende gedachten: voorkomen is beter dan genezen en jong geleerd is oud gedaan. Dat weet iedereen. Iedereen weet ook dat een appel gezonder is dan een zak chips en dat roken niet goed voor je is. Maar weten en doen zijn twee verschillende dingen.
Hoe zorgen we ervoor dat zo veel mogelijk inwoners hun weten kunnen omzetten in doen? En hoe bieden wij een helpende hand in het verbeteren van leefstijl? Wat kunnen wij als gemeente doen om het tij te keren? Daar gaat deze agenda over. Allereerst moeten we af van de gedachte dat een gezonde leefstijl een kwestie is van ‘gewoon’ betere keuzes maken. Zo simpel is dat vaak niet. Een gezonde keuze maken is soms verre van eenvoudig. Zeker als je dagelijkse leven wordt bepaald door financiële zorgen en stress. Het zijn niet te onderschatten oorzaken van gezondheidsproblemen waar veel inwoners mee te maken hebben. Daarom is het belangrijk om breder te kijken dan alleen de medische zorg. Als hoofdpijn wordt veroorzaakt door aanhoudende stress, werkt het medicijn slechts tijdelijk. Je bestrijdt een symptoom, niet de oorzaak. Een medicijn is slechts een deel van de oplossing. Ten tweede moeten we dus oog hebben voor het sociale aspect. Worden klachten bijvoorbeeld veroorzaakt door isolement of eenzaamheid? Gezondheid hangt samen met de leefsituatie. Huisartsen zien vaak als eerste de onderliggende problemen achter de klachten. Daarom moeten we toe naar een situatie waarin welzijn onderdeel wordt van de aanpak. Noem het Welzijn op Recept. We helpen onze inwoners contact met anderen te maken, zodat zij meer zingeving ervaren.
Het ontmoeten van lotgenoten kan ook een steun zijn voor mantelzorgers op wie de samenleving een groot beroep doet en voor wie de zorg voor hun naaste soms te zwaar wordt. Lotgenotencontact kan ondersteunend zijn voor mantelzorgers op wie de samenleving een groot beroep doet en voor wie het zorgen voor hun naaste soms te zwaar wordt. Al onze inspanningen en acties worden gedaan vanuit deze bredere kijk op gezondheid. Samen bouwen we aan een gezonder Amstelveen, waarin iedereen de kans heeft om gezond bezig te zijn en zich goed te voelen - fysiek én mentaal.
Marijn van Ballegooijen Wethouder Zorg en Welzijn
3
1. Inleiding Zo’n 4 jaar geleden kwam de uitvoeringsagenda ‘Gezond in Amstelveen 2021-2022’ uit. In deze roerige periode probeerden we grip te krijgen op de coronapandemie. Gelukkig is Covid inmiddels voor de meesten van ons niets meer dan een soms vervelende griep. Maar door de pandemie weten we dat gezondheid en goede zorg niet vanzelfsprekend zijn.
Verschillende ontwikkelingen maken dat de zorg de
zorg te kunnen blijven bieden. Dat is niet haalbaar, ook
komende jaren verder onder druk komt te staan. De
niet met meer geld. En we kunnen het ook niet laten
bevolking veroudert, ook in Amstelveen. Hierdoor zijn
opvangen door de nu al veelal overbelaste mantelzorgers.
er meer mensen met ouderdomsziekten en chronische
Daarom willen we in Amstelveen actief bijdragen aan een
aandoeningen. Omdat mensen langer leven hebben
verschuiving van curatieve zorg naar preventie en van
zij bovendien over een langere periode zorg nodig.
formele zorg naar informele zorg. In samenwerking met
Ook zien we een toename van mensen met complexe
de regionale en lokale partijen op het gebied van zorg en
zorgbehoeften, zoals een combinatie van medische en
welzijn maken we ons daar sterk voor.
sociale problemen. Een toenemend aantal inwoners heeft mentale klachten, overgewicht of verslaving.
Een nieuwe Gezondheidsagenda
Terwijl er nu al een tekort is aan zorgprofessionals.
Gezondheid is heel belangrijk. Daarom zetten wij ons in voor een Amstelveen waarin alle inwoners de kans
Ruim 1,4 miljoen mensen in Nederland doen fantastisch
krijgen om gezond te leven. In deze Gezondheidsagenda
en belangrijk werk in het zorg- en welzijnsdomein.
maken we zichtbaar op welke wijze we de komende jaren
Maar over 40 jaar zou 1 op de 3 werknemers in de zorg
als gemeente bij willen dragen aan de gezondheid en
moeten werken (nu 1 op de 7) om op dezelfde manier
het welbevinden van onze inwoners en welke concrete
4
acties we daarvoor in 2025-2026 willen uitvoeren. Ook
Cijfers huidige situatie uit de gezondheidsmonitor
acties op het gebied van eenzaamheid en mantelzorg zijn opgenomen1.
Om zicht te houden op de gezondheid van onze inwoners, voert de GGD om de vier jaar een monitor uit onder volwassenen en ouderen. En een monitor onder leerlingen van de tweede en de vierde klas van de middelbare school. Voor de resultaten zie Gezondheid in Beeld.
Positieve gezondheid, preventie en informele zorg, een sterke samenwerking tussen sociaal domein en eerstelijnszorg en gelijke kansen op een gezond leven staan centraal. Zolang er geen aanleiding is om een nieuwe agenda op te stellen, blijven we deze koers aanhouden. Doorgang van de benoemde acties na 2026 is afhankelijk van evaluatie en de beschikbaarheid van
Positieve gezondheid
financiële middelen na 2026. Een deel van de acties
We volgen de principes van ‘positieve gezondheid’. Dit
in deze agenda wordt gefinancierd uit structurele
is een benadering van gezondheid die verder gaat dan
gemeentelijke middelen, een ander door uit incidentele
alleen de afwezigheid van ziekte. Deze benadering
budgetten, waarvan op dit moment onzeker is of deze
richt zich ook op de veerkracht van mensen en dat wat
vanaf 2026 beschikbaar blijven.
hun leven betekenisvol maakt. Door vanuit de bril van positieve gezondheid te kijken naar wat wel nog kan,
De inhoud van deze agenda sluit aan op het College
kan de kwaliteit van leven van mensen verbeteren,
Uitvoeringsprogramma 2022-2026 ‘Een warm hart
ook wanneer hun ziekte blijft.
voor Amstelveen, met kansen voor de toekomst’, de beleidsnota sociaal domein (vastgesteld in 2023)
Positieve gezondheid omvat zes dimensies:
en verschillende verzoeken vanuit de raad.
•
Lichaamsfuncties: Hoe gezond en fit voel je je?
•
Mentaal welbevinden: Voel je je vrolijk en mentaal
We zijn heel blij met de goede samenwerking met de vele lokale en regionale organisaties op het gebied van
sterk? •
preventie, gezondheid, zorg en welzijn. Deze agenda is dan ook mede tot stand gekomen door ideeën van
ervaar je betekenis in je leven? •
onze samenwerkingspartners. Ook de Participatieraad sociaal domein (PSD) is betrokken en heeft waardevolle
Kwaliteit van leven: Geniet je van je leven en voel je je gelukkig?
•
suggesties gedaan voor deze agenda.
Meedoen: Heb je goed contact met anderen en neem je deel aan sociale activiteiten?
• Vanuit een brede blik op gezondheid heeft deze agenda
Zingeving: Heb je vertrouwen in je toekomst en
Dagelijks leven: Kun je goed voor jezelf zorgen en je dagelijkse taken uitvoeren?
raakvlakken met vele andere gemeentelijke domeinen en thema’s, zoals de jeugd- en onderwijsagenda, de
Ook het mentaal welbevinden is onderdeel van deze
sportnota en het armoedebeleid. Deze en andere nota’s
brede blik op gezondheid. Met name voor jongeren
vanuit het sociaal domein zijn terug te vinden op onze
staat de mentale gezondheid de laatste jaren onder
website: Kaderstellende nota’s | Gemeente Amstelveen.
druk. Daarvoor is recent een apart gemeentelijk
Waar relevant wordt in deze gezondheidsagenda
uitvoeringsprogramma opgesteld.
verwezen en zijn acties opgenomen uit andere agenda’s.
1 Deze Gezondheidsagenda vervangt daarmee niet alleen de uitvoeringsagenda ‘Gezond in Amstelveen 2021-2022’, maar ook het Actieplan Mantelzorgondersteuning 2019-2022 en de Aanpak tegen eenzaamheid.
5
Preventie en informele zorg
Samen met de gemeenten Aalsmeer, Ouder-Amstel en
Met preventieve maatregelen voorkomen we
Uithoorn, de zorg- en welzijnsaanbieders in de regio en
gezondheidsproblemen. We willen inwoners helpen
Zorg en Zekerheid (onze preferente zorgverzekeraar
bij een gezonde leefstijl. Bijvoorbeeld met gezonde
en zorgkantoorhouder in de regio), is een regionale
voeding, voldoende beweging en het vermijden van
samenwerkingsstructuur voor het IZA opgezet.
risicofactoren zoals roken en vapen en overmatig
Amstelveen is namens de vier gemeenten mandaathouder.
alcoholgebruik. Als er al problemen zijn, willen we op
In 2023 hebben we samen een regiobeeld en een regioplan
tijd de juiste ondersteuning bieden. Zo voorkomen
IZA vastgesteld, waarin preventie, mentale gezondheid en
we grotere problemen. Preventie helpt niet alleen om
ouderen als hoofdthema’s benoemd zijn.
ziektes te voorkomen, maar draagt ook bij aan een betere kwaliteit van leven. Een hechte gemeenschap waarin
Begin 2023 volgde het landelijke Gezond en Actief
mensen elkaar kennen, ondersteunen en zich betrokken
Leven Akkoord (GALA) ondertekend door VNG, VWS,
voelen draagt bij aan het welzijn van alle inwoners.
Zorgverzekeraars Nederland en GGD GHOR Nederland.
Sociale samenhang bevordert een gevoel van veiligheid
Het GALA geeft nadere invulling aan de gemeentelijke
en verbondenheid, wat essentieel is voor zowel de
opdracht op het gebied van preventie en het versterken
mentale als fysieke gezondheid. Mensen die zich sociaal
van de sociale basis.
verbonden voelen, helpen elkaar vaker als het tegenzit. Dit kan de druk op de formele zorg beperken.
Samenwerking tussen het sociaal domein en eerstelijnszorg
Het Rijk heeft voor de uitvoering van beide akkoorden vanaf 2023 en tot met 2026 extra middelen beschikbaar gesteld. De uitvoering van GALA is lokaal en hiervoor zijn per gemeente middelen voor specifieke onderwerpen
Door de zorg en het sociaal domein anders te
toegekend. De uitvoering van IZA is regionaal Als
organiseren en meer te verbinden met het zorgdomein,
mandaathouder beheren wij de regionale middelen voor
kunnen we inwoners de juiste zorg en hulp bieden.
de gemeentelijke uitvoering van IZA. De gemeentelijke
Landelijke akkoorden geven ons daarbij richting.
middelen voor IZA zijn zeker tot eind 2025 beschikbaar, die voor GALA tot eind 2026. Activiteiten uit de IZA-
Het Integraal Zorg Akkoord en het Gezond en Actief
plannen zijn waar relevant opgenomen in deze agenda.
Leven Akkoord Het Integraal Zorg Akkoord (IZA) is in het najaar van 2022
Programma Wonen, Ondersteuning en
ondertekend door het ministerie van Volksgezondheid,
Zorg voor Ouderen
Welzijn en Sport (VWS), de Vereniging van Nederlandse
Ook het landelijk programma Wonen, Ondersteuning
Gemeenten (VNG) en verschillende zorgpartijen. Hier
en Zorg voor Ouderen (WOZO) draagt bij aan het
staan afspraken in waarmee de verschillende partijen het
anders organiseren van de (in dit kader ouderen-)
Nederlandse zorgstelsel toegankelijk, goed van kwaliteit
zorg. In 2022 presenteerden ruim dertig landelijke
en betaalbaar willen houden. Onder andere door:
partijen dit programma. Het doel was om te komen
•
Meer samenwerking op regionale schaal;
tot een toekomstbestendige en passende zorg en
•
Meer samenwerking tussen sociaal domein,
ondersteuning, samen met de patiënt (de juiste zorg
huisartsenzorg en andere eerstelijnszorg, GGZ en VVT;
op de juiste plek).
•
Een grote(re) rol voor gemeenten in de preventie van (chronische) aandoeningen en het bevorderen van een sterke sociale basis.
6
Gelijke kansen op een gezond leven
aan nationaliteiten in Amstelveen. Amstelveen kent
We hebben bijzondere aandacht voor het bereiken
een groeiende internationale gemeenschap met
en ondersteunen van kwetsbare inwoners, om bij
wel 142 verschillende nationaliteiten. De meeste
te dragen aan gelijke kansen op een gezond leven.
internationale Amstelveners komen uit India, gevolgd
Amstelveen is een welvarende gemeente, maar ook in
door, Japan en Turkije. Het aantal inwoners met een
Amstelveen ervaren inwoners stress door financiële
niet Nederlandse achtergrond zal blijven toenemen.
problemen en schulden. Deelnemen aan bijvoorbeeld
De internationalisering heeft impact op sociale
sportieve activiteiten en het kunnen kopen van gezonde
samenhang in de wijken. Ook zien we dat de culturele
voeding is niet voor iedereen vanzelfsprekend. Met ons
achtergrond van onze inwoners invloed kan hebben op
armoedebeleid proberen we deze financiële problemen
leefstijl. Bijvoorbeeld, is fietsen gebruikelijk? Hoe wordt
te voorkomen en daar waar mogelijk te verkleinen.
aangekeken tegen alcohol gebruik? Het gebrek aan kennis
We willen met onze dienstverlening zo goed mogelijk
over het Nederlandse gezondheidszorgsysteem kan
aansluiten bij wat mensen nodig hebben en kunnen. De
ertoe leiden dat mensen de weg naar zorg niet weten te
menselijke maat is daarbij een belangrijk uitgangspunt.
vinden of verkeerde verwachtingen hebben over de zorg.
We hebben aandacht voor de toegankelijkheid en
We verwachten dat steeds meer nieuwkomers (langer)
leesbaarheid van alle informatie vanuit de gemeente.
blijven, waardoor ook de populatie ouderen op termijn
Ook houden we rekening met de grote diversiteit
meer internationaal wordt.
Wat zijn de wettelijke taken aan gemeenten op het gebied van gezondheid? Wettelijk heeft de gemeente specifieke taken op het
• In de Jeugdwet is vastgelegd dat de gemeente
gebied van de publieke gezondheid, jeugdzorg en
verantwoordelijk is voor alle vormen van
maatschappelijke ondersteuning.
jeugdhulp. De gemeente kan helpen in de vorm
• De Wet publieke gezondheid (Wpg) geeft
van voorlichting, advies of het organiseren van
gemeenten de plicht om de algemene gezondheid
passende ondersteuning. De regels worden
te bevorderen en ziekten bij risicogroepen
per gemeente bepaald en vastgelegd in een
zoveel mogelijk te voorkomen. Preventie is
gemeentelijke verordening.
de kern. Veel van deze wettelijke taken zijn belegd bij de Gemeenschappelijke regeling
Er zijn twee wetten op het gebied van zorg en
Openbare Gezondheidszorg Amstelland (GR
welzijn die buiten de verantwoordelijkheid van de
OGZ). Deze taken worden uitgevoerd door de
gemeente vallen. Zij vormen de opdracht aan de
GGD Amsterdam-Amstelland. Niet alle taken uit
zorgverzekeraars en zorgkantoren:
de GR OGZ worden in deze agenda benoemd.
• De Zorgverzekeringswet (Zvw) regelt dat iedereen
Zie de GR OGZ voor het volledige overzicht en
die in Nederland woont of loonbelasting betaalt
productenboek JGZ.
wettelijk verplicht is een basisverzekering te
• De Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo)
hebben voor zorg. Zorgverzekeraars zijn verplicht
geeft gemeenten de verantwoordelijkheid om
zorg te regelen of te vergoeden als verzekerden
mensen te helpen die niet zelfredzaam zijn. Gemeenten moeten voor passende hulp zorgen
een beroep op doen op deze verzekering. • De Wet langdurige zorg (Wlz) is bedoeld voor
voor mensen met beperkingen of psychosociale
mensen die de hele dag intensieve zorg of toezicht
problemen. Het doel is te zorgen dat mensen zo
nodig hebben. Het Centrum Indicatiestelling Zorg
lang mogelijk zelfstandig thuis kunnen blijven
(CIZ) beoordeelt wie in aanmerking komt en het
wonen en deel kunnen blijven nemen aan de
zorgkantoor koopt de zorg in en regelt de juiste
maatschappij. Hiermee voorkomen we dat
zorg voor de client.
zwaardere zorg nodig is. De (nadere) regels worden per gemeente bepaald en vastgelegd in
Kortom: vijf wetten, drie financiers en vele
een gemeentelijke verordening.
uitvoerders. Dit is reden te meer om in te blijven zetten op samenwerking.
7
2. Gezonde start Veel ziekten worden mede veroorzaakt door ongezond gedrag. Verschillen in leefstijl zijn ook gedeeltelijk de oorzaak van verschillen in ervaren gezondheid, gezonde levensjaren en levensverwachting tussen verschillende groepen. Voor (on)gezond gedrag geldt vaak ‘jong geleerd: oud gedaan’. Gezondheidsachterstanden houden veelal stand tussen generaties. Ouders met een gezonde leefstijl geven dit vaak door aan hun kinderen. De eerste 1000 dagen van een kind zijn cruciaal voor een goede start. De gezondheid voor, tijdens en na de geboorte is een belangrijke voorspeller van zowel fysieke als mentale problemen op latere leeftijd. Daarom ligt de focus op preventie gericht op ouders van (jonge) kinderen en de kinderen en jongeren zelf.
In de Jeugd- en onderwijsagenda 2024 hebben we reeds
2.1 Kansrijke start en Nu Niet zwanger
aangegeven hoe we eraan bijdragen dat jeugdigen in
Met het programma Kansrijke Start willen we bijdragen
Amstelveen gezond en veilig kunnen opgroeien, zich
aan een gezonde en veilige start voor kinderen in de
optimaal ontwikkelen en hoe we invulling geven aan
eerste 1000 dagen van hun leven. Dit doen we door in
onze wettelijke taken op het gebied van (preventieve)
goede samenwerking met verschillende partijen ouders
jeugdhulp. De Jeugdgezondheidszorg van de GGD
in een kwetsbare positie te ondersteunen. De gemeente
heeft een belangrijke rol in de collectieve preventie (zie
faciliteert al meerdere jaren een samenwerkingscoalitie
productenboek JGZ). Deze Gezondheidsagenda raakt aan
rond Kansrijke start in Amstelveen en Aalsmeer.
de jeugd- en onderwijsagenda en geeft nadere uitwerking
Vanuit de regionale samenwerking IZA verkennen we
aan de leefstijl gerelateerde onderwerpen en de ambities
mogelijkheden deze samenwerking op te schalen naar
die ook in het Integraal Zorg Akkoord zijn opgenomen.
de hele regio. Bijvoorbeeld door regionaal aan de slag te gaan met ‘Nu Niet Zwanger’ (NNZ).
We willen zo veel mogelijk voorkomen dat armoede of laaggeletterdheid een gezonde leefstijl in de weg staat.
In Amstelveen is in 2023 een motie aangenomen die
Daarom zetten we in op het wegnemen van financiële
oproept te onderzoeken of het programma NNZ in
barrières en het beschikbaar stellen van toegankelijke
Amstelveen kan starten. NNZ is een interventie waarbij
voorlichting, ook voor laaggeletterden. Mensen met
inwoners in een kwetsbare situatie ondersteund worden
gezondheidsachterstanden wonen juist vaker in een
bij het maken van keuzes omtrent hun kinderwens. Als zij
ongezonde omgeving. Dit terwijl een gezondere inrichting
niet in staat zijn de gewenste anticonceptie zelf te betalen,
van de omgeving helpt om gezond te blijven.
betaalt de gemeente dit. Met het oog op efficiëntie is het
Daarom richten we ons ook op een gezonde omgeving
zinvol om dit programma op regionale schaal uit te voeren.
(zie Hoofdstuk 5).
8
Wat gaan we doen? Wat
Budget Structureel (S) of Incidenteel (I)
Uitvoering uitvoeringsplan Kansrijke start Kansrijke start coalitie Amstelveen-Aalsmeer zet in de jaren 2024-2026 in op de drie speerpunten: onbedoelde zwangerschappen (bij kwetsbare inwoners), armoede en minima en ontmoetinge (aanstaande) ouders en kinderen. Er zijn vele acties onder deze drie speerpunten gekoppeld, waaronder: opzetten mama/papa/oudercafé, inzetten Wauw! Ik word vrouw!, inzet Stichting Babyspullen, het toedienen van kraampakketten, Centering Pregnancy en voorlichtingsavond borstvoeding.
S&I
Regio samenwerking Kansrijke start en Nu Niet Zwanger Eind 2024 is een advies opgeleverd, waarin is aangegeven welke kansen en verbetermogelijkheden er liggen in de regionale samenwerking rond Kansrijke Start en Nu Niet Zwanger. In 2025 starten we een pilot met de uitvoering van Nu Niet Zwanger in de regio en worden de verbeterpunten in de ketensamenwerking kansrijke start opgepakt.
I Uitvoering v.a. 2025
2.2 Aanpak verhogen vaccinatiegraad
In de praktijk merken jeugdartsen en jeugdverpleeg
Als onderdeel van de Gemeenschappelijke regeling
kundigen van de JGZ dat ouders het de laatste jaren
Openbare Gezondheidszorg (GR OGZ) voert de
steeds minder vanzelfsprekendheid vinden om hun
Jeugdgezondheidszorg (JGZ) van de GGD het
kind te laten vaccineren. Jongeren en ouders hebben
Rijksvaccinatieprogramma (RVP) uit voor zwangeren,
ook minder vertrouwen in vaccinaties. Dit lijkt onder
kinderen en jongeren. De vaccinatiegraad is landelijk en
andere te komen doordat er veel desinformatie over
in Amstelveen al een aantal jaar aan het dalen en is in
vaccineren rondgaat op sociale media. De voorlichting
Amstelveen voor meerdere vaccinaties onder de ‘veilige’
en dienstverlening wordt hierop aangepast.
grenswaarde van de WHO gezakt. Dit verhoogt de kans op uitbraken van infectieziekten. De vaccinatie-opkomst verschilt tussen wijken.
Wat gaan we doen? Wat
Budget Structureel (S) of Incidenteel (I)
Opstellen en uitvoering van het plan verhogen vaccinatiegraden S&I door JGZ Op basis van onderzoek maakt JGZ een voorstel voor interventies gericht op het vergroten van vertrouwen in vaccinaties en op praktische aanpassingen die het halen van vaccinaties vergemakkelijken. Vanaf 2025 wordt dit plan (na goedkeuring) uitgevoerd. Hiervoor is in de GR OGZ begroting van de regio jaarlijks 100.000 euro opgenomen vanaf 2024. Mogelijk zijn specifiek voor Amstelveen extra interventies wenselijk, mede om de internationale doelgroepen beter te bereiken.
9
2.3 Het voorkomen van verslavingen Als gemeente willen we verslaving voorkomen en helpen
jongeren starten met roken, rokers te helpen te stoppen
bij het stoppen van verslavingen: roken en vapen,
en meer plekken rookvrij te maken. Uit de GGD-monitor
alcoholgebruik, drugsgebruik, gokken, gamen en sociale
blijkt dat tussen 2026 en 2020 het aantal volwassen dat
media verslaving.
rookt is gedaald van 17 naar 12%. Uit de laatste monitor in 2022 bleek een lichte stijging naar 14.
Roken is nog altijd de belangrijkste te voorkomen oorzaak van ziekte en overlijden in Nederland. De
Ook overmatig alcoholgebruik is een bron van
helft van de mensen die blijft roken overlijdt aan de
verschillende (dodelijke) ziekten. Daarnaast zijn er
gevolgen. Gemiddeld sterven rokers tien jaar eerder
veel maatschappelijke kosten aan verbonden door
dan mensen die niet roken. Het afgelopen decennium
o.a. alcohol gerelateerde (verkeers)ongelukken en
daalde het aantal rokers, zowel onder volwassenen
geweldsincidenten. Sinds de leeftijdsgrens voor alcohol
als onder jongeren. Dit is mede te danken aan wet- en
18 jaar is, is het alcohol gebruik onder jongeren wel
regelgeving. Bijvoorbeeld het rookverbod in horeca en
gedaald, maar veel minderjarigen drinken wel degelijk.
op schoolpleinen, het beperken van verkoopplekken van
Deels omdat alcohol moeilijker verkrijgbaar is en
sigaretten, verhoging van de leeftijdsgrens voor verkoop
duurder is, neemt het drugsgebruik onder jongeren
naar 18 jaar en de verhoging van accijns. De laatste
de afgelopen jaren juist toe. Het alcoholgebruik onder
jaren is vapen echter een toenemend probleem, vooral
volwassenen is het laatste decennium licht gedaald.
onder jongeren. Ook al hebben we geen cijfers over Amstelveense jongeren die deze toename laten zien, het
Daarnaast zien we de laatste jaren steeds vaker
lijkt erop dat deze ontwikkeling ook hier gaande is.
problemen door overmatig gamen en gebruik van sociale media. Het toenemend aantal jongeren met
We hebben in de vorige coalitie periode (2018-2022)
mentale gezondheidsproblemen lijkt hier deels mee
het programma ‘Amstelveen rookvrije gemeente’
samen te hangen. Het vele schermgebruik heeft ook
uitgevoerd. Vanuit dit programma waren er de afgelopen
andere negatieve gezondheidseffecten, zoals minder
jaren verschillende initiatieven om te voorkomen dat
bewegen en slechtere ogen.
Wat gaan we doen? Wat
Budget Structureel (S) of Incidenteel (I)
Subsidie aan Brijder preventie Preventie en advies aan inwoners, jong en oud over roken en vapen, alcohol, drugs, gokken sociale media en gamen, o.a.: • Informatiewebsite voor jongeren en ouders, chatfunctie voor jongeren, (online) oudervoorlichtingen. • Trainingen voor docenten over het herkennen en bespreekbaar maken van problematisch gebruik. • Inloopspreekuren voor jongeren op middelbare scholen en het Mbo College. • Gespreksgroepen en begeleiding voor jongeren en hun ouders met beginnende problemen. • Lokaal aandacht aan landelijke campagnes zoals NIX18, Zien drinken doet drinken en Ik Pas/ Dry Januari. • Lezingen voor volwassenen in Amstelveen over alcohol, verantwoord alcoholgebruik en verslaving. • Individuele gesprekken voor volwassenen en ouderen die hun eigen alcoholgebruik willen veranderen.
S
10
Wat
Budget Structureel (S) of Incidenteel (I)
Gezonde Schoolaanpak op het Voortgezet onderwijs en Mbo. GGD adviseert alle middelbare scholen en het Mbo College in Amstelveen in de ‘schoolaanpak’ op de thema’s middelengebruik, mediawijsheid, welbevinden, relaties en seksualiteit, slaap, voeding en beweging. Scholen krijgen jaarlijks een ‘schoolrapport’ waarin staat hoe het op deze onderwerpen is gesteld met hun leerlingen en advies over o.a. lesmaterialen, gezond beleid op school, een gezonde schoolomgeving en signaleren van problemen.
S
Gezonde sportverenigingen Sportverenigingen krijgen advies over een rookvrij sportterrein, alcoholbeleid op de club en een gezonde kantine.
S
Stimuleren meer rookvrije plekken door de GGD Horeca wordt gestimuleerd terrassen rookvrij te maken en ook is er lobby voor rookvrije OV-haltes. Organisaties die rookvrij willen worden, kunnen campagnematerialen krijgen, zoals beachflags en rookvrij-stoeptegels.
Landelijke subsidie aan GGD
Campagne STOPtober In aanvulling op de landelijke campagne, lokaal aandacht aan STOPtober, o.a. door verspreiding van promotiematerialen via huisartsenlocaties en wijkcentra.
I
Aanpak vapen Met GGD, Brijder, scholen en ouders kijken we wat we extra kunnen doen is om vapen onder jongeren tegen te gaan.
I
Regionale ketenaanpak stoppen met roken en vapen Amstelland Zorg stimuleert en faciliteert huisartsenpraktijken en andere zorgprofessionals om stoppen met roken en vapen bespreekbaar te maken in de spreekkamer én om het stoppen met rookbegeleiding in de praktijk aan te bieden of patiënten toe te leiden naar erkend stoppen met roken en vapen aanbod.
I
2024-2025
Jaarlijks t/m 2026
2025-2026
2024-2025
Aanpak alcohol extra inzet Brijder Naast de reguliere opdracht werkt Brijder samen met de eerstelijnszorg aan het bespreekbaar maken en signaleren van overmatig alcoholgebruik in de huisartsenpraktijk en doorverwijzing naar preventief aanbod. Brijder sluit aan bij de vitaliteitsmarkten (zie thema valpreventie) over het onderwerp alcoholgebruik. Ook heeft Brijder een bijeenkomst voor naasten van mensen met alcoholverslaving georganiseerd.
sTOPPERS’
Programma ‘Amstelveen rookvrije gemeente’ heeft de afgelopen jaren o.a. alle openbare speelpleinen, sportclubs, en openbare gebouwen rookvrij verklaard. Er zijn stoeptegels met het rookvrijlogo neergelegd. Tevens is binnen onze eigen gemeentelijke organisatie veel aandacht besteed aan het stoppen met roken van medewerkers en is het plein voor het gemeentehuis rookvrij gemaakt. Twee basisschoolleerlingen hebben een eigen campagne met de titel ‘kinderen tegen roken’ uitgevoerd. En er was een uitvoering van het theater van de ‘sTOPPERS’.
11
2.4 Gezond gewicht, bewegen en gezonde voeding Overgewicht en obesitas (ernstig overgewicht) zijn
Amstelveen kent een rijk aanbod aan sportverenigingen
na roken de belangrijkste oorzaak van ziekten in
en sportscholen. De deelname aan sport en
Nederland. Veel gevallen van hart- en vaatziekten
beweegactiviteiten ligt relatief hoog. 93% van de
en diabetes zijn hieraan toe te schrijven. Te veel en
Amstelveense 13-16 jarigen en 56% van de volwassen
ongezond eten, te weinig bewegen en slecht slapen zijn
zegt minimaal wekelijks te sporten of intensief te
de belangrijkste gedragsoorzaken van overgewicht. Van
bewegen. Toch weet lang niet iedereen de weg naar
deze oorzaken richten we ons als gemeente vooral op
beweegaanbod te vinden. Ook financiële barrières
het stimuleren van bewegen. Bewegen is niet alleen
spelen hierbij een rol. Overigens is deelnemen aan een
belangrijk voor de fitheid, maar ook goed voor de
sport nog niet voldoende om aan de beweegrichtlijnen
mentale gezondheid en sociale contacten.
te voldoen. Hier is voldoende dagelijkse beweging voor nodig. Daar voldoet slechts 18% van de 12-16 jarigen aan
In Amstelveen komt overgewicht minder vaak voor
en 46% van de volwassenen. De landelijke trend geeft
dan gemiddeld in Nederland. Toch is 44% van de
aan dat overgewicht zal blijven toenemen. We willen
volwassenen te zwaar (t.o.v. 50% landelijk). Overgewicht
deze toenemende trend in Amstelveen beperken en
en obesitas komen vaker voor bij kinderen en
zorgen dat iedereen mee kan doen met het sport en
volwassenen met een lagere sociaaleconomische positie.
beweegaanbod
Wat gaan we doen? Wat
Budget Structureel (S) of Incidenteel (I)
Sport- en beweegstimulering vanuit sportbeleid en brede regeling combinatie-functies (GALA). O.a.: • Subsidie stimulering jeugdsport aan verenigingen. • Subsidie organisatie sportevenementen. • Sport- en beweegactiviteiten in de wijken voor jong en oud vanuit Amstelveen Sport. • Openbare ruimte beweegvriendelijker te maken. • Het stimuleren van gezonde sportverenigingen. • Topsporttalent wordt (h)erkend. • Realiseren van platform waarop sport en beweegaanbod beter is te vinden door AmstelveenSport.
S&I
JOGG: gezonde jeugd gezonde toekomst. In 2023 is JOGG-Amstelveen gestart om gezonde leefstijl onder jongeren te stimuleren. De doelen zijn: Meer water drinken, Meer bewegen, Gezonder eten en Beter slapen. De focus ligt op de doelgroep 0-12 jaar. De JOGG-aanpak wordt uitgevoerd door Amstelveen Sport.
I 2023-2025*
GGD Jeugdgezondheidszorg De jeugdgezondheidszorg ziet alle kinderen van 0 tot 4 jaar en hun ouders regelmatig op vaste momenten. Ook op de basisschool en het VO zijn er contactmomenten. Ouders krijgen voorlichting over gezonde voeding, bewegen en slapen van jonge kinderen. Meten en wegen is een vast onderdeel van de contacten. Zo kan JGZ overgewicht tijdig signaleren en kinderen met overgewicht begeleiden als zij hiervoor open staan.
S
GGD Gezonde School Via het programma ‘Gezonde School’ (zie ook vorige thema) krijgt het voortgezet onderwijs advies over de schoolaanpak op de thema’s voeding en bewegen. O.a. om te komen tot een gezonde(re) schoolkantine.
S
* mogelijk optie tot verlengen tot en met 2026.
12
Wat
Budget Structureel (S) of Incidenteel (I)
Kindregelingen armoedebeleid Amstelveen heeft regelingen voor ouders met een laag inkomen. Het geld dat ouders krijgen voor hun kinderen, mogen zij naar eigen inzicht gebruiken. Bijvoorbeeld voor de kosten voor school, sport en andere activiteiten. Daarnaast kunnen de kinderen gratis zwemles krijgen. Met de Amstelveenpas krijgen gezinnen onder andere korting op verschillende sport- en beweegactiviteiten. Ook biedt de gemeente via de Amstelveenpas regelmatig extra beweegactiviteiten, zoals gratis zwemmen in de zomervakantie en gratis deelname aan de KPMG Lentemarathon.
S
Ketenaanpak Kind naar Gezond Gewicht (KnGG) Vanuit de regionale samenwerking IZA wordt de domein overstijgende ketensamenwerking rond kinderen met overgewicht versterkt. Dit gebeurt in afstemming tussen o.a. de GGD, de eerstelijnszorg, het ziekenhuis, JOGG, gemeenten en zorgverzekeraar. Met de uitkomsten hiervan herijken we de bestaande zorgketen rond overgewicht in Amstelveen en de regio en vullen deze aan. We zorgen voor een keten die o.a. bestaat uit signaleren, centrale zorgverlener en een gecombineerde leefstijlinterventie voor kinderen.
I 2025-2026
Bewonersinitiatieven S In Amstelveen zijn er verschillende bewonersinitiatieven op het gebied van bewegen en gezonde leefstijl. Mooie voorbeelden zijn o.a. de Buurtclub leefstijl in Elsrijk en Dansen met Parkinson vanuit Kleurrijk Bovenkerk. Volwassenenregeling armoedebeleid (tot pensioengerechtigde leeftijd): Middelen voor gezondheidsachterstanden zijn gedeeltelijk overgeheveld naar armoedebeleid voor meer bewegen door inwoners met een laag inkomen. Eind 2024 is een ‘meedoen regeling’ opgezet. Hiermee konden inwoners met een laag inkomen kiezen uit een museumjaarkaart, een bibliotheekjaarkaart of een 12 rittenkaart voor zwembad de Meerkamp. Volwassenen die nog niet kunnen zwemmen, kunnen gratis naar zwemles. In 2025 wordt onderzocht of de meedoen regeling voor volwassenen het gewenste effect heeft en voldoet aan de behoefte van de volwassenen. Voor inwoners vanaf de pensioengerechtigde leeftijd is er ook een regeling vanuit armoedebeleid.
S
Bewegen op recept (BOR). Huisartsen en andere eerstelijns zorgverleners kunnen patiënten voor wie meer bewegen kan bijdragen aan hun (mentale) gezondheid doorverwijzen naar de BOR-coach via Zorgdomein: het systeem waarmee huisartsen ook alle verwijzingen naar medische beroepen doet.
I
Gecombineerde leefstijl interventie. Voor volwassenen met obesitas en mensen met overgewicht, in combinatie met ziekten zoals hart- en vaatziekten of diabetes, wordt sinds 2020 de Gecombineerde Leefstijl Interventie (GLI) vanuit de basisverzekering vergoed. In Amstelveen zijn verschillende aanbieders van de GLI. In samenspraak met de GLI-uitvoerders geeft de BOR-coach invulling aan de toeleiding van deelnemers naar passend regulier aanbod. De BOR-coach biedt een ook een serie beweeglessen speciaal voor GLI-deelnemers. In 2024 namen ongeveer 100 Amstelveners deel aan een GLI traject. De komende jaren komt de GLI, onder voorwaarden, ook voor kinderen vanuit de basisverzekering beschikbaar.
Zorgverzekeringswet
2023-2026
13
Wat
Budget Structureel (S) of Incidenteel (I)
Interventie gericht op laaggeletterden en/of kwetsbare internationale groepen We verkennen of het wenselijk en mogelijk is om specifiek aanbod voor anderstaligen of laaggeletterden te starten, bijvoorbeeld door het organiseren van voorlichting over gezondheid bij het Taalhuis of bij internationale vrouwencirkels.
I
Leefstijl loket Met verschillende partijen uit zorg en welzijn verkennen we of een leefstijlloket een meerwaarde kan zijn voor onze inwoners en zo ja waar en in welke vorm.
I
2025
2025
Bewegen op recept coach
In 2023 is Bewegen op recept (BOR) gestart in Amstelveen. Huisartsen en andere eerstelijns zorgverleners kunnen patiënten voor wie meer bewegen kan bijdragen aan hun (mentale) gezondheid doorverwijzen naar de BOR-coach. De BOR-coach gaat met de cliënt op zoek naar passend structureel beweegaanbod. De BOR-coach brengt al het beweegaanbod goed in kaart en ondersteunt beweegaanbieders om aanbod te creëren waarbij de doelgroep van BOR aansluiting kan vinden. Ook deelnemers aan de Gecombineerde Leefstijlinterventie zijn ondersteund door de BOR coach, met advies, maar ook door deelname aan een speciale beweeggroep voor deelnemers aan de GLI. Inwoners kunnen ook zelf een gesprek met de BOR-coach aanvragen. In 2024 hebben ruim 240 mensen begeleiding gekregen van de BOR-coach.
2.5 Soa-Preventie Het centrum voor seksuele gezondheid van de
is echter dat condoomgebruik onder jongeren
GGD houdt zich bezig met de soa-bestrijding en het
afneemt en het aantal soa’s bij deze groep toeneemt.
bevorderen van de seksuele gezondheid. Vanuit
Naar aanleiding van raadsvragen verkennen we de
rijksmiddelen kan de GGD Amsterdam o.a.
toegevoegde waarde en mogelijkheid om laagdrempelig
soa-consulten en testen gratis aanbieden aan een
(vrouwen)condooms beschikbaar te stellen voor
aantal hoog risico doelgroepen. De landelijke trend
jongeren inwoners met een laag inkomen.
14
Wat gaan we doen? Wat
Budget Structureel (S) of Incidenteel (I)
Opstellen en uitvoering van het plan condoomverstekken Met jongeren, VO-scholen, het mbo-college en huisartsen in gesprek over de behoefte aan laagdrempelige condoomverstrekking en wat geschikte uitgiftepunten zouden zijn. Als deze behoefte er is, starten we hiervoor een pilot. Mogelijk kan dit aansluiten bij de verstrekking van menstruatieproducten die al wordt uitgevoerd.
I 2025 -2026
2.6 Mondzorg voor iedereen Het komt regelmatig voor dat mensen vanwege
maximum per jaar) opgenomen in de drie verschillende
financiële redenen niet naar de tandarts gaan. Dit
pakketten die er in 2025 aangeboden worden.
leidt ertoe dat juist deze groep vaker een slechte
Ongeveer een op de drie Amstelveense inwoners in een
mondgezondheid heeft. Steeds meer wordt duidelijk
minimasituatie maakt gebruik van de gemeentepolis.
dat dit ook een negatieve invloed kan hebben op
Vaker hebben zij een reguliere basisverzekering, waarin
de algemene gezondheid. Zo wordt een ongezonde
tandzorg niet gedekt wordt. Mensen die niet regelmatig
mond geassocieerd met aandoeningen, zoals hart- en
bij de tandarts komen, gaan meestal pas wanneer zij
vaatziekten, longontstekingen, ontregelde diabetes en
(veel) pijn aan het gebit hebben. Dan is er meestal al
achteruitgang van het geheugen. Ook kan een slecht
veel mis, waardoor er vaker een dure behandeling nodig
gebit zorgen voor schaamte en het meedoen in de
is. In Amstelveen komen dan ook regelmatig verzoeken
samenleving om die reden belemmeren.
binnen voor bijzondere bijstand, die betrekking hebben op tandartskosten. Daarom gaan we deelnemen aan een
In onze gemeentepolis, de collectieve zorgverzekering
landelijke pilot waarin verschillende interventies om het
voor minima, is dekking voor tandartskosten (tot een
mijden van tandzorg tegen te gaan zijn opgenomen.
15
Wat gaan we doen? Wat
Budget Structureel (S) of Incidenteel (I)
Deelname aan de VWS-pilot verminderen mijden tandzorg om financiële redenen, met de volgende onderdelen:
2025 S&I
De ideale gemeentepolis: samen met de verzekeraars wordt uitgewerkt hoe verschillende voor de doelgroep aantrekkelijke varianten van de verzekering voor minima kunnen worden geboden, met goede dekking voor tandartskosten. Verbeteren communicatie: Onderzoeken hoe de informatievoorziening aan inwoners en professionals over (toegang tot) mondzorg en financiële ondersteuning daarbij nu georganiseerd is en hoe dit kan worden verbeterd. Mondzorg karavaan en pilot compassienetwerk van tandartsen: Dokters van de Wereld komt (betaald door VWS) een dag met een tandartsbus en een preventiebus in Amstelveen langs. Zij benaderen tevens tandartsen voor deelname aan het ‘compassienetwerk’ om noodzakelijke tandzorg te leveren aan inwoners die geen geld hebben voor de tandarts. Na de eerste opstart is het de bedoeling dat er lokaal vervolg wordt gegeven aan het netwerk. We onderzoeken of de coördinatie hiervan bij een lokale organisatie past. De coördinatiekosten en de tandzorg door tandartsen worden door de gemeente bekostigd. De bedoeling is dat hierdoor geen bijzondere bijstand meer hoeft te worden verleend voor tandzorg.
16
3. Welbevinden Welbevinden en gezondheid zijn nauw aan elkaar verbonden. Welbevinden gaat niet alleen over de afwezigheid van ziekte, maar ook over het ervaren van een goede kwaliteit van leven. En over mentale en sociale aspecten die bijdragen aan een gelukkig leven. Als gemeente stimuleren we daarom sociaal contact tussen inwoners. Een samenleving waarin mensen zich verbonden voelen, naar elkaar omkijken en elkaar helpen draagt bij aan het individueel welzijn en aan een sterkere gemeenschap als geheel.
Helaas zijn er steeds meer mensen die zich eenzaam
van mensen met GGZ-problemen in de wijk (W in de
voelen. Daarom hebben we een speciale aanpak
wijk), over schulden én GGZ en over het verkennend
tegen eenzaamheid. Voor inwoners met een
gesprek bij mentale gezondheidsproblemen.
chronische aandoening kan contact met lotgenoten en ervaringsdeskundigen helpen om te leren om gaan
3.1 Versterken van sociale netwerken
met de ziekte, te ontdekken wat nog wel kan en zo
Als gemeente stimuleren we dat mensen elkaar
het welbevinden te verbeteren. Ook zien we dat veel
ontmoeten en elkaar (leren) kennen. Zo ontstaat er
inwoners gesteund worden door mantelzorgers, maar
een sterkere sociale samenhang in wijken. Dit doen
dat de zorg die vrienden en familie op zich nemen
we onder andere door mogelijkheden te creëren waar
soms (te) zwaar wordt. De gemeente biedt in deze
inwoners elkaar laagdrempelig kunnen ontmoeten, aan
gevallen laagdrempelige ondersteuning. We zien
activiteiten deel kunnen nemen of samen kunnen eten.
dat welzijnsvraagstukken vaak bij de huisarts op het
Denk aan wijkcentra, buurthuizen en buurtkamers,
bord belanden, terwijl de oplossing niet altijd vanuit
sportclubs, culturele instellingen en aan subsidies om
de medische hoek geboden kan worden. Goede
met je straat buurt samen iets te organiseren.
samenwerking tussen zorg en welzijn is daarom van
Ook de bewonersgroepen en -initiatieven hebben een
belang.
belangrijke rol in de verbinding in wijken. Wijkcoaches en buurtsportcoaches zijn actief in de wijken en helpen om
We willen bijdragen aan het welbevinden en het veilig
van een buurt een fijne plek te maken en bij te dragen
ontwikkelen van jongeren, vooral
aan verbinding. Wijkcoaches kunnen bijvoorbeeld
waar dat niet vanzelf gaat. Zie hiervoor de Jeugd- en
helpen om iemands idee voor de buurt van de grond
onderwijsagenda 2024 en het uitvoeringsprogramma
te krijgen. Bewoners die zelf in hun straat iets voor
mentale gezondheid jeugd. Voor volwassenen met
straatgenoten willen beteken kunnen o.a. meedoen aan
mentale problemen zie de samenwerkingsagenda GGZ,
de Lief en Leedstraten.
waarin o.a. projecten zijn opgenomen over de acceptatie
17
Initiatieven op het gebied van lotgenotencontact
buren, kunnen inwoners zich minder thuis voelen in
tussen inwoners met chronische aandoening en
hun buurt en ontstaan makkelijker conflicten. De taak
ervaringsdeskundigheid willen we ondersteunen.
van de sociaalwerkers in de wijken (wijkcoaches) is
Dit soort initiatieven richt zich op onderlinge steun,
daardoor complexer geworden. Wijkcoaches hebben
(h)erkenning, leren omgaan met ziekten, tips en
een belangrijke rol in het voorkomen of oplossen van
kennisoverdracht.
conflicten. Zij werken met bewoners aan een sociale sfeer in de wijk. Amstelveen kent een apart beleid
Trendontwikkeling
voor ontmoeten: de Visie ‘Amstelveen Ontmoet
We zien in buurten een diversiteit aan culturen en
Elkaar’. Dit beleid wordt in 2025 geactualiseerd.
religies. Door verschil in leefgewoonten of taal tussen
Wat gaan we doen? Wat
Budget Structureel (S) of Incidenteel (I)
Stimuleren van ontmoeting en sociale samenhang Met ons beleid ‘Amstelveen ontmoet elkaar’ werken we aan voldoende mogelijkheid om elkaar te ontmoeten en sociale verbondenheid in de wijken. Hierbij spelen wijkcentra, buurthuizen en buurtkamers en bewonersgroepen en -initiatieven een belangrijke rol. In 2025 wordt dit beleid geactualiseerd.
S
Ondersteunen van lotgenotengroepen en ervaringsdeskundigheid: • Subsidie om bij te dragen (geen personele kosten) aan lokale lotgenotengroepen en initiatieven die gericht zijn op ervaringsdeskundigheid bij verschillende chronische aandoeningen. • Bekendheid vergroten van lotgenotengroepen en ervaringsdeskundigen.
S
3.2 Oog voor eenzaamheid Bij eenzaamheid voelt iemand zich niet verbonden
ongeveer 10% van de Amstelveners met ernstige
met zichzelf of met de ander. Eenzame mensen
eenzaamheid. Amstelveen scoort hiermee hoger dan
ervaren hun leven ook als minder zinvol en voelen
gemiddeld in Nederland. Mogelijk heeft dit te maken
zich vaker buitengesloten. Eenzaamheid zorgt voor
met de bevolkingsopbouw van Amstelveen, met relatief
een lagere kwaliteit van leven en vergroot het risico op
veel migranten en ouderen.
gezondheidsproblemen. Netwerkaanpak eenzaamheid Trendontwikkeling
Eenzaamheid hangt samen met tal van maatschappelijke
Waar in 2016 nog 43 procent van de Nederlanders zich
vraagstukken. Bijvoorbeeld een stevige sociale basis, het
eenzaam voelde, is dat de afgelopen jaren gestegen
verbeteren van de mentale gezondheid, het tegengaan
naar 47 procent. Dit gaat om zowel matige als ernstige
van armoede, de inrichting van de fysieke leefomgeving,
vormen van eenzaamheid. De percentages voor de
het werken aan gezondheidspreventie en het stimuleren
gemeente Amstelveen verschillen enigszins van het
van vrijwilligerswerk. Een sociaal vraagstuk zoals
landelijke beeld. In Amstelveen ligt het percentage
eenzaamheid oppakken lukt niet daarom ook niet vanuit
mensen dat zich matig eenzaam voelt hoger: dit steeg
één organisatie. Je hebt elkaars organisatie, expertise en
van 27% in 2010 naar 41% in 2020. Daarnaast kampt
netwerk nodig.
18
Daarom is de gemeente in 2022 gestart met het
Ernstige eenzaamheid
verbinden van betrokken organisaties in een
Voor mensen die langdurig ernstig eenzaam zijn, is er
Amstelveense Alliantie tegen Eenzaamheid: Better
meer nodig dan het organiseren van laagdrempelige
Together Amstelveen. Het doel van de Alliantie
ontmoetingsmogelijkheden. Vaak is de stap naar dit
tegen Eenzaamheid is het signaleren en aanpakken
soort ontmoetingsactiviteiten te groot voor mensen die
van complexe problematiek van eenzaamheid door
langdurig eenzaam zijn. Interventies waarbij er aandacht
betrokken partijen te verbinden. Hierbij wordt specifiek
is voor negatieve interpretaties (denk aan: ik ga niet
aandacht besteed aan het doorverwijzen van mensen
naar dat feestje, niemand wil toch met me praten) en
met eenzaamheid naar passende ondersteuning.
verwachtingen van sociale situaties blijken wel goed
Daarnaast wordt ingezet op kennisdeling tussen
te werken. We zorgen dat ook voor deze doelgroep
betrokken organisaties en professionals.
passend (cursus)aanbod aanwezig is.
Wat gaan we doen? Wat
Budget Structureel (S) of Incidenteel (I)
Better Together Amstelveen We zetten de ondersteuning van de Alliantie tegen Eenzaamheid genaamd Better Together Amstelveen voort. We zetten in op het borgen van deze aanpak bij een of een aantal van de aangesloten organisaties.
S
Training signaleren We willen beroepskrachten zoals bijvoorbeeld de wijkverpleging, vrijwilligers, bewoners en andere betrokken mensen beter toerusten om mensen die met eenzaamheid kampen te herkennen en effectief te ondersteunen. We starten met het opleiden van 2 specialisten binnen Better Together Amstelveen die training en voorlichting gaan geven.
I
Passend aanbod langdurig eenzaam We zorgen dat de cursus Creatief Leven voor alle Amstelveners toegankelijk is. Dit is een cursus die ook aansluit bij de doelgroep langdurig eenzamen. Waarin men leert op een nieuwe, creatieve manier vorm te geven aan je leven. Onder deskundige begeleiding aan de slag met oefeningen gecombineerd met een individueel traject om gevoelens van eenzaamheid te verminderen.
I
2025-2026
2025
2025
De markt op met Better Together Amstelveen
Praten over eenzaamheid is (nog altijd) niet vanzelfsprekend. Eenzame mensen schamen zich vaak over hun gevoel. Eenzaamheid kan echter iedereen overkomen. Vrijwilligers van Better Together Amstelveen gingen tijdens de Week van de Ontmoeting de markt op. Het doel: koffie uitdelen en gesprekken voeren over eenzaamheid met marktbezoekers. De koffie was heerlijk, het was goed weer (op een fikse bui na, maar ook dat hoort bij het leven) en het leverde prachtige en gevoelige gesprekken op.
19
3.3 Sterke samenwerking eerstelijnszorg en welzijnswerk (Welzijn op recept) Zorgen van inwoners over maatschappelijke problemen
gebrek aan sociaal contact, zingeving en dag invulling een
kunnen veel stress veroorzaken en zijn vaak een aanslag
rol spelen bij hun klachten. De welzijnscoach gaat met
op het welzijn van inwoners die ermee te maken hebben.
de inwoner op zoek naar waar de inwoner energie van
Denk bijvoorbeeld aan geldzorgen, werk, wonen,
krijgt. Bijvoorbeeld deelnemen aan cultureel aanbod,
echtscheiding en rouw. Inwoners kloppen regelmatig aan
beweegaanbod, andere activiteiten in de buurt of het
bij de huisarts met dit type zorgen of met klachten waarbij
doen van vrijwilligerswerk.
dit soort zorgen achterliggend zijn. Dat geldt ook voor problemen die meer te maken hebben met gebrek aan
Als onderdeel van het Integraal Zorg Akkoord geven
sociaal contact, zingeving en dag invulling.
we een impuls aan het gebruik van Welzijn op recept. Regionaal is in kaart gebracht welke knelpunten huisartsen
Maatschappelijk werkers in de wijken kunnen bij
tegen komen bij het toepassen van deze methodiek en
maatschappelijke problemen een luisterend oor bieden. Ze
deze zijn aangepakt. Huisartsen gaven bijvoorbeeld aan
helpen ook oorzaken van het probleem in kaart te brengen
dat het erg zou helpen als zij een directe doorverwijzing
en kijken samen met de inwoner wat in hun situatie zou
naar welzijn kunnen maken en terugkoppeling kunnen
kunnen helpen. Daarbij leggen ze ook verbinding met
krijgen via Zorgdomein. Dit is het systeem dat huisartsen
mogelijkheden in de wijk en kunnen ze meedenken over
ook gebruiken voor reguliere medische verwijzingen.
(maatwerk)voorzieningen die vanuit de gemeente mogelijk
Zowel voor verwijzingen naar de wijkcoach, als voor
kunnen helpen. Vaak gaat het om 1 op 1 ondersteuning.
Maatschappelijk werk en ouderenadvies.is deze koppeling
Maatschappelijk werk biedt ook een aantal groepsgewijze
inmiddels gerealiseerd. Ook is er aandacht geweest voor
bijeenkomsten aan over thema’s waar mensen regelmatig
opleiding, communicatie en samenwerkingsafspraken. We
mee te maken hebben. Bijvoorbeeld de cursus verlies en
zien inmiddels een toename in het aantal verwijzingen.
rouw, het Financieel Café en een echtscheidingsspreekuur.
Dat is een heel positieve ontwikkeling. Tegelijkertijd zien we dat de druk op welzijnswerk hiermee extra toeneemt.
In samenwerking met huisartsen en het welzijnswerk is de
Het gaat daarbij zowel om de uren van de wijkcoaches,
afgelopen jaren Welzijn op recept opgestart. Via Welzijn
maatschappelijk werkers en ouderenadviseurs, maar ook
op recept kunnen huisartsen cliënten verwijzen naar
voor de activiteiten waar zij mensen naar toe leiden die
een welzijnscoach. Dit is bedoeld voor cliënten waarbij
daardoor vol raken. Dit is een aandachtspunt.
Wat gaan we doen? Wat
Incidenteel (I) of structureel (S) of ander beleid (A)
Maatschappelijk werk Laagdrempelig aanbod maatschappelijk werk in de wijken, zowel individueel als collectieve trajecten/trainingen voor inwoners.
S
Welzijn op Recept (WOR) • Regionale versterking WOR: In samenwerking tussen welzijn en eerstelijnszorg worden knelpunten opgepakt. We werken samen aan het vergroten van de bekendheid van WOR. • Uitvoering WOR: We verwachten in 2025 ongeveer 200 verwijzingen. • Vergroten bekendheid cultureel aanbod bij welzijnscoaches: Via WOR is de koppeling naar een culturele activiteit altijd al een van de mogelijkheden. Voor welzijnscoaches is het belangrijk om het culturele aanbod goed te kennen. We maken daarom welzijnscoaches beter bekend met de mogelijkheden in het culturele aanbod.
I 2024-2026
20
3.4 Ondersteuning mantelzorgers Ongeveer een op de elf mantelzorgers voelt zich (te)
De toenemende druk op mantelzorgers maakt het
zwaar belast. Over het algemeen kan je stellen dat je
belangrijk om het huidige brede ondersteuningsaanbod
mantelzorger bent wanneer je zorg verleent die verder
te actualiseren. Zo gaven professionals en
gaat dan de zogenoemde ‘gebruikelijk hulp’, die in
mantelzorgers aan dat respijtzorg niet altijd aansluit
redelijkheid mag worden verwacht van partners, ouders
op de vraag. Respijtzorg betekent in veel gevallen dat
en kinderen. De meest actuele cijfers (GGD-monitor
de persoon die mantelzorg ontvangt tijdelijk naar de
2020) tonen aan dat 11% van de inwoners van
logeeropvang gaat in een verpleegtehuis om zo de
Amstelveen minstens 8 uur per week voor een naaste
mantelzorger te ontlasten. Vanwege de drukke bezetting
zorgt voor een periode van meer dan 3 maanden.
in verpleeghuizen lukt dit niet altijd. Ook komt naar voren dat er behoefte is om samen activiteiten te
Toekomstverwachting
ondernemen met de zorgvrager, in plaats van dat de
Volgens onderzoek van het Sociaal Cultureel Planbureau
3
mantelzorger thuisblijft.
verleent ongeveer één op de drie Nederlanders van 16 jaar of ouder hulp aan naasten die zorg of
Ondersteuning en begeleiding voor mantelzorgers
ondersteuning nodig hebben. Door de vergrijzing en de
door Mantelzorg & Meer
wens van de overheid om de stijgende zorgkosten te
Mantelzorg & Meer biedt professioneel advies,
beheersen, neemt de vraag naar mantelzorg tot 2040
emotionele steun (psychosociale begeleiding door
verder toe. Tegelijkertijd neemt het aantal beschik
mantelzorgconsulent) en praktische hulp aan
bare mantelzorgers af, waardoor minder mensen de
mantelzorgers (mantelzorgmakelaar). Daarnaast
zorglasten kunnen delen.
organiseren de medewerkers van Mantelzorg & Meer regelmatig trainingen en workshops om
Uit landelijke gegevens blijkt dat de vraag naar
mantelzorgers te informeren en te ondersteunen. Ook
mantelzorg onder 65-plussers de komende jaren met
hebben ze een divers aanbod voor lotgenotencontact
70% stijgt. Tegelijkertijd daalt het aantal 50- tot 74-jarigen,
zodat mantelzorgers elkaar kunnen ontmoeten en
een groep die relatief veel mantelzorg biedt. Doordat
ervaringsverhalen kunnen uitwisselen. Mantelzorg
zij steeds vaker blijven werken, wordt het combineren
& Meer helpt ook bij het vinden van passende
van werk en zorg een grotere uitdaging. Dit betekent dat
zorgoplossingen en het regelen en organiseren daarvan
mantelzorgers mogelijk intensiever moeten bijspringen
(mantelzorgmakelaar).
en dat zowel werkenden als gepensioneerden vaker mantelzorg zullen moeten verlenen.
Bij Mantelzorg & Meer staan steeds meer mantelzorgers ingeschreven. In 2019 waren dit er 1190. Eind 2024 zijn
Ontwikkelingen mantelzorgondersteuning
dat er 1556. We zien tegelijkertijd ook dat een steunpunt
Er zijn allerlei vormen van ondersteuning beschikbaar
nooit alle mantelzorgers kan bereiken en van advies te
voor mantelzorgers binnen Amstelveen. De
voorzien. Daarom verkennen we hoe Mantelzorg & Meer
ondersteuning kan gericht zijn op verminderen van
kan bijdragen aan het vergroten van bekendheid,
de draaglast bij de mantelzorger, bijvoorbeeld via
(h)erkenning en het verbeteren van de ondersteuning
respijtzorg. Ook kan de ondersteuning zijn gericht op
aan mantelzorgers door andere organisaties.
het versterken van de draagkracht van de mantelzorger, zoals door het vergroten van kennis en vaardigheden of
Wat willen we bereiken:
met lotgenotencontact.
• In samenwerking met netwerkpartners is ondersteuningsaanbod versterkt en afgestemd op behoefte mantelzorgers. • Meer inzet van respijtzorg die aansluit bij de behoefte.
3 Blijvende bron van zorg. Ontwikkelingen in het geven van informele hulp 2014-2019 (SCP 2020).
21
Wat gaan we doen? Wat
Budget Structureel (S) of Incidenteel (I)
Steunpunt Mantelzorg & Meer Het voorkomen van overbelasting van mantelzorgers door continueren inzet Mantelzorg & Meer voor mantelzorgers én professionals: • vergroten bewustwording en kennis professionals • vergroten bereik mantelzorgers • emotionele ondersteuning, individueel en groepsaanbod • informatie, advies en ondersteuning bij regelzaken • vrijwilligersinzet
S
Pilot laagdrempelige respijtzorg Mantelzorg & Meer start in 2025 een pilot voor het organiseren van laagdrempelige mogelijkheden voor respijtzorg om de mantelzorgers een adempauze te geven, zoals een respijtweekend voor (dreigende) overbelasting of een georganiseerde logeerzorg met een vakantiebeleving. Continuering op basis van uitkomsten evaluatie.
I
Respijtzorg logeeropvang In gesprek met zorgaanbieders kijken we naar de mogelijkheden voor planbare logeerzorg van de zorgvrager te organiseren zodat de mantelzorger tijd voor zichzelf heeft of ook op vakantie kan (dit is een onderdeel van de uitvraag van de aanbestedingen voor de wmomaatwerkvoorzieningen).
S
Regionaal aanbod respijtzorg Deelname aan regionale werkgroep respijtaanbod vanuit IZA om te kijken waar mogelijkheden liggen om vraag en aanbod respijtzorg beter aan te laten sluiten
I
Vanaf 2025
Q2 2025
Werkende mantelzorgers S De gemeente faciliteert de campagne ‘Mantelzorg is hier!’. Een campagne 2025 om Amstelveense werkgevers te stimuleren om aandacht te geven aan mantelzorgers en mantelzorg bekend en bespreekbaar te maken. Mantelzorgers met een naaste met dementie Zie voor een toelichting op deze ondersteuning het actieplan dementie: De Mens Zien 2024-2026.
S
Mantelzorgwaardering De gemeente waardeert de inzet van mantelzorgers. Als teken daarvan ontvangen mantelzorgers die bekend zijn bij Mantelzorg & Meer jaarlijks een cadeaukaart. Mantelzorg & Meer organiseert jaarlijks rondom de ‘Dag van de mantelzorg’ allerlei activiteiten.
S
22
Vrijwilligers respijtzorg
Mantelzorgers kunnen veel baat - en plezier - hebben van vrijwilligers die hun zorgtaken wat verlichten. Mantelzorg & Meer bemiddelt daar graag bij. Het is een van de speerpunten in de dienstverlening. De vrijwilligers zijn allemaal getraind hiervoor. Als het lekker weer is, kan de vrijwilliger bijvoorbeeld iemand mee op stap nemen of als het regent thuis spelletjes spelen of gewoon wat praten.
23
4. Vitaal ouder worden en ondersteuning ouderen Als ouderen langer vitaal blijven, blijven zij langer zelfredzaam en kunnen ze mee blijven doen. Dit daagt bij aan de kwaliteit van leven. Als gemeente willen we stimuleren dat ouderen blijven bewegen, zetten we in op valpreventie en het stimuleren van gezonde voeding en het voorkomen van ondervoeding. Veel van onze Wmo-maatwerkwerkvoorzieningen zijn ook bedoeld om langer zelfstandig thuis te wonen mogelijk te maken. Deze voorzieningen willen we goed toegankelijk houden. Recent is een aantal experimenten gestart om het veilig zelfstandig thuis wonen mogelijk te maken en ook in de toekomst zorg te kunnen blijven leveren. Dit gebeurt in samenwerking met het zorgkantoor en lokale zorg- en welzijnspartijen. Het toenemende aantal mensen met dementie is een grote zorg in onze vergrijzende populatie. Daarvoor is een specifiek actieplan opgesteld: De Mens Zien 2024-2026.
4.1 Bewegen voor ouderen en valpreventie Beweging en gezonde voeding zijn belangrijk om botten
verhoogd valrisico. De kans op vallen neemt toe naarmate
en spieren sterk te houden. Veel Amstelveense ouderen
je ouder wordt. Uit monitor cijfers uit 2022 blijkt dat van
zijn volop in beweging en nemen deel aan het diverse
de thuiswonende Amstelveense 65 tot 74-jarigen 28% het
sport- en beweegaanbod in de stad. Voldoende passend
afgelopen jaar is gevallen. Bij de 74 tot 84-jarigen is dat
beweegaanbod voor ouderen, bij voorkeur laagdrempelig
38% en bij de 85-plussers is dat 51%. Doordat het aantal
en dichtbij huis, helpt om ook op latere leeftijd actief
ouderen toeneemt en ouderen steeds ouder worden, is
te blijven.
de verwachting dat het aantal valincidenten de komende jaren toeneemt.
Wanneer de spierkracht afneemt, neemt de kans om te vallen toe. Als de botkwaliteit afneemt, is de
Valongevallen hebben een grote impact op
kans op letsel na een val groter. Landelijk belandt er
zelfredzaamheid, langer thuis wonen en de kwaliteit
naar schatting elke 4 minuten een 65-plusser op de
van leven. Ouderen met een verhoogd valrisico bieden
Spoedeisende Hulp na een valongeluk. In 2022 waren
we passende ondersteuning aan in een goed op elkaar
er zo’n 18.000 65-plussers in Amstelveen. Op basis van
aansluitende ketensamenwerking. Dit doen we in
landelijke schattingen hebben hiervan 5.300 ouderen een
samenwerking met zorg- en welzijnspartijen.
24
Wat gaan we doen? Wat
Budget Structureel (S) of Incidenteel (I)
Divers laagdrempelig beweegaanbod voor ouderen • Ondersteunen sportverenigingen in het ontwikkelen van passend sportaanbod voor de doelgroep. • Laagdrempelig beweegaanbod voor ouderen in de wijken via AmstelveenSport, zoals Golden Sports. • Beweegcursussen vanuit Participe in de wijkcentra: Mensen met een Amstelveenpas krijgen 50% korting. • Cursussen ‘Meer Bewegen voor Ouderen’ in alle wijken: MBvO cursussen via Participe in alle wijkcentra en op andere locaties waar veel ouderen komen. Vanuit de gemeentelijke minimapolis wordt 50% van de cursuskosten vergoed (in aanvulling op de 50% korting met de Amstelveenpas). • Beweeginitiatieven vanuit bewonersgroepen. • Fietsmaatjes: duo fietsen waarbij vrijwilligers samen fietsen met ouderen of mensen met een beperking die niet (meer) zelfstandig kunnen fietsen.