Cultuurvisie De stad als podium - Ruimte voor cultuur

De gemeente heeft in 2024 onderzoek laten uitvoeren naar de wensen, behoeften en mogelijkheden ten aanzien van broedplaatsen in Amstelveen. Hieruit kwam naar voren dat er een ontmoetingsplek mist die kunstenaars, makers en creatieve ondernemers zelf kunnen vormgeven. Zo’n plek kan een prettige thuisbasis zijn en zorgt voor een open en toegankelijke community van creatievelingen. De komende jaren zet de gemeente in op het uitvoeren van de adviezen die uit het onderzoek zijn voortgekomen. Atelier- en broedplaatsbeheerder De gemeente overweegt een atelier- en broedplaatsbeheerder aan te stellen. Het gaat dan om een organisatie in de vorm van een stichting die beide atelierpanden - en in de toekomst ook de op te richten broedplaats - gaat beheren. Deze beheerder kan deeltijd kantoor houden in de

45

Van links naar rechts Stieneke Kruijer, Inka Hilsenbek, Herbert Raat en Marieke Uildriks

WE STREVEN ERNAAR DAT AMSTELVEEN BEKEND KOMT TE STAAN ALS AANTREKKELIJKE PLEK VOOR JONGE OF STARTENDE KUNSTENAARS OM ZICH TE VESTIGEN

school. Organisaties zoals Platform C en KunstLokaal SAKB bieden de mogelijkheid voor creatieve ontdekking en ontwikkeling. Daarnaast draagt ook het stimuleren van experiment binnen broedplaatsen en ateliers bij aan de verdere ontwikkeling van professionele kunstenaars. De gemeente wil de banden met kunstopleidingen in Amsterdam en omstreken sterk houden. We streven ernaar dat Amstelveen bekend komt te staan als aantrekkelijke plek voor jonge of startende kunstenaars om zich te vestigen. Het creëren van voldoende werkruimte voor kunstenaars is hiervan een essentieel onderdeel. Daarnaast blijft de gemeente zich inzetten voor ruimte voor talentontwikkeling voor Amstelveense kinderen en jongeren. Cultuurmakelaar maakt verbinding Amstelveen kent een breed en divers cultureel landschap. De gemeente streeft ernaar verschillende organisaties die werkzaam zijn op het gebied van kunst en cultuur maar ook op sport en het maatschappelijke vlak de komende jaren meer met elkaar te verbinden. Door samenwerking tussen organisaties en/of individuele kunstenaars te stimuleren ontstaat er ruimte voor uitwisseling en interdisciplinaire werkvormen. Door de vele organisaties en kunstenaars die Amstelveen telt, is het niet altijd even gemakkelijk navigeren. Een oplossing kan gezocht worden in het aanstellen, door de gemeente, van een cultuurmakelaar.

Deze persoon kent het Amstelveense kunstklimaat goed en kan ervoor zorgen dat projecten gerealiseerd worden. De cultuurmakelaar zou oog moeten hebben voor hoe organisaties en kunstenaars elkaar kunnen aanvullen en ondersteunen. De dekking kan komen uit de Brede Regeling Combinatiefuncties.

Broedplaats Een broedplaats is een naar buiten gerichte makersplek waar verschillende creatieve mensen samenwerken. Het is de mix van mensen die elkaar kunnen aanvullen die zorgt voor een dynamische en succesvolle formule. Makers als: 1 kunstenaars in alle disciplines 2 creatieve en culturele ondernemers, start-ups en stadmakers 3 ambachtslieden en innovatieve middenstanders

46

Brede Regeling Combinatiefuncties Voluit heet de regeling de Brede Specifieke Uitkering voor sport en bewegen, gezondheidsbevordering, cultuurparticipatie en de sociale basis. Deze regeling is ontstaan vanuit een wens vanuit het Rijk om de middelen rondom sport, bewegen, cultuur, gezondheid & sociale basis meer te bundelen. Zo wordt de synergie en samenhang tussen de onderdelen bevorderd en sluit het inzetten van cultuurcoaches aan bij Ambitie I: een betere verbinding tussen sport, welzijn en cultuur. Bij de Schouwburg Amstelveen, Platform C en P60 zijn al cultuurcoaches in dienst. Op dit moment zijn de middelen voor deze regeling beschikbaar tot en met 2026. Makersregeling voor Ontwikkeling en Innovatie Bij vernieuwing en innovatie hoort ook een nieuwe regeling. Om het cultuuraanbod aantrekkelijk te houden, nieuwe doelgroepen aan te spreken en het publiek te blijven verrassen, is het belangrijk te blijven innoveren en vernieuwen in cultureel aanbod en activiteiten. Deze regeling heeft als doel om innovatie en ontwikkeling bij makers uit Amstelveen te bevorderen, verbinding te creëren en cross-overs vanuit cultuur met andere sectoren te laten ontstaan. Een project waarvoor subsidie wordt aangevraagd moet bijdragen aan vernieuwing, is aanvullend op wat er al is, heeft een eenmalig karakter en behelst een samenwerking.

Door een subsidie beschikbaar te stellen aan een maker om in samenwerking met een instelling een project uit te voeren ontstaat er artistieke groei en rijping van de maker.

47

Samenwerking met de Rietveldacademie Amstelveen is interessant voor de nieuwe lichting kunstenaars die jaarlijks uitstromen van de Gerrit Rietveld, Sandberg Institute, de Rijksakademie, het conservatorium en Fashion Design. Deze afgestudeerde kunstenaars zoeken binnen de MRA een werkplek om hun talenten te kunnen ontwikkelen en hun carrière vorm te gaan geven. De behoefte aan betaalbare werkplekken is enorm. De jaarlijkse Kunstprijs van de Raad houdt in dat aan de winnaar van de prijs, een zojuist afgestudeerde kunstenaar van de Rietveldacademie, een jaar lang een gratis atelier wordt aangeboden. Op deze manier nestelen jonge kunstenaars zich in Amstelveen.

HoOFd STuK 4 KANSEN, ONTWIKKELINGEN EN HANDREIKINGEN

ANNApark Het gebied rondom de ANNAkerk biedt enorme mogelijkheden. Vooral door de toekomstige overkapping kan dit stukje van het Oude Dorp voor verlevendiging zorgen. De voormalige schoolgebouwen, de kerk en het oude schoolplein geven een authentiek gevoel en vragen om een exceptionele invulling. Het streven is een ontmoetingsplek te creëren waarin (een deel van) de volgende kenmerken kunnen terugkomen: » Samenwerking tussen kunstenaars en de creatieve industrie » Naast creatie is er ruimte voor performances en exposities » Experimentele plek waar nieuwe trends op het gebied van dans, muziek en mode kunnen ontstaan » Interactie met de buurt door (cultuur) participatie maar ook ontspanning » Programmering van het park op de overkapping in de vorm van optredens en kleine festivals » Laagdrempelige horeca, eventueel in combinatie met een winkel waar lokale kunst te koop is » Openingstijden die aansluiten bij het Oude Dorp, dus bij voorkeur ook geopend op zondag » Charmante authentieke uitstraling die het Oude Dorp kenmerkt

Met alle actuele uitdagingen in de wereld lijkt kunst en cultuur voor het huidige kabinet geen prioriteit te hebben. Reden te meer om binnen Amstelveen Kunst en Cultuur wel meer te borgen. In het najaar van 2024 gaan de nieuwe kabinetsleden aan de slag met het regeerprogramma. In het Hoofdlijnenakkoord ‘Hoop, lef en trots’ dat op 16 mei 2024 werd gepresenteerd, staan zorgelijke budgettaire voornemens die mogelijk ernstige gevolgen kunnen hebben voor de culturele en creatieve sector. De afschaffing van het lage btw-tarief voor is daarvan de meest in het oog springend. De ambities voor de culturele sector zijn geformuleerd in het huidige coalitieakkoord ‘Warm hart voor Amstelveen’. Van de culturele instellingen in Amstelveen wordt cultureel ondernemerschap verwacht, net als onderlinge samenwerking en een continue vernieuwende visie op het kunst- en cultuuraanbod. Ook het onderzoeken van een of meerdere locaties voor het vestigen van een broedplaats voor kunstenaars, ondernemers en creatieve geesten staat op het uitvoeringsprogramma van de coalitie.

48

49

KUNST MAG DE BOVENTOON VOEREN WANT MET KUNST EN CULTUUR KLEURT MEN ZO’N NIEUW GEBIED IN.

Relatie met ander gemeentelijk beleid Uiteraard staat de Cultuurvisie niet op zichzelf. De Omgevingsvisie Amstelveen Bloeit toont het belang van de leefkwaliteit van Amstelveen. Het bevat een visie om deze ook in de toekomst op peil te houden. De omgevingsvisie bevat enkele ruimtelijke opdrachten om dit zo te houden. Een van de opdrachten is een gezond Amstelveen. Daarbij is het belangrijk dat er voldoende ruimte blijft voor maatschappelijke voorzieningen op goed bereikbare plekken en gecombineerd in de wijken. Als er voldoende cultureel, sport en zorg/ welzijn aanbod is, blijft Amstelveen ook in de toekomst prettig en leefbaar. De culturele sector levert daar een belangrijke bijdrage aan. Bij nieuwe ontwikkelingen zal ook getoetst worden hoe cultuur kan bijdragen. Niet alleen toetst de gemeente dan de gewenste vierkante meters (cultureel) vastgoed. Ook bekijkt de gemeente hoe culturele voorzieningen en kunst in de openbare ruimte kan bijdragen aan een leefbaar, bruisend Amstelveen. Daarnaast draagt deze cultuurvisie bij aan de aantrekkelijkheid van de stad, zoals in de Visie Toerisme en Recreatie wordt beoogd. Verder is er een belangrijke verbinding met de Nota Sociaal Domein en De Jeugd- en onderwijsagenda 2024. Ook vanuit kunst en cultuur zijn er investeringen

50

om wijkgericht de kansen te vergroten van kinderen en jongeren.

Stedelijke ontwikkelingen in Amstelveen De stad Amstelveen is de komende jaren volop in ontwikkeling en voor deze cultuurvisie zijn er twee grote projecten waar kunst en cultuur een rol van belang gaat spelen:

OUDE DORP, NOORDELIJKE POELOEVER EN DE OVERKAPPING RICHTING DE ANNAKERK Om de woon- en leefkwaliteit van Amstelveners te bevorderen is het verstandig om kunst en cultuur integraal mee te nemen in plannen voor de openbare ruimte. Kunst en cultuur moet in een vroeg stadium ingebed worden in de stedelijke ontwikkeling van Amstelveen in het algemeen, en in de overkappingen over de A9 in het bijzonder. Het gebeurt niet vaak dat een stad zoveel vierkante meters openbare ruimte ‘cadeau krijgt’. Daarom is deze zone bijzonder gebied dat vraagt om het realiseren van bijzondere projecten. Kunst en

cultuur kan integraal bijdragen aan de kwaliteit van deze leefomgeving, midden in het hart van de stad. Vooral de overkapping bij het Oude Dorp moet een verrassende en prettige plek van ontmoeting voor Amstelveners worden met voldoende ruimte voor groen, sportieve en recreatieve activiteiten. Kunst mag daar de boventoon voeren want met kunst en cultuur kleurt men zo’n nieuw gebied in. We denken er over een kunstenaar(scollectief) te koppelen aan een landschapsarchitect en samen een schetsontwerp voor het gebied te laten maken.

HET STADSHART Vijf belangrijke culturele instellingen bevinden zich op en om het Stadshart. Het Stadshart kent een gezonde mix van verschillende functies: wonen, kantoren en winkelen, en dus ook een divers aanbod van cultuur. De plannen om het Stadshart de komende jaren te vernieuwen en te verlevendigen zijn in volle gang. Een onderdeel daarvan is de verbouwing van de Cultuurstrip. De schouwburg zal tijdelijk zijn deuren moeten sluiten en zijn intrek nemen

51

krijgt, de spraakmakende nieuwe gevel van de Cultuurstrip en hopelijk de realisatie van een bioscoop zijn de verwachtingen groot. Bij de inrichting van het plein wordt rekening gehouden met het belang van cultuur en evenementen.

nieuwbouwplannen ook de juiste hoeveel vierkante meters voor cultuur te reserveren. Daartoe is een handreiking geschreven genaamd ‘Meer ruimte voor cultuur’. Met deze handreiking kan er een traject opgestart worden om te komen tot een culturele referentienorm die als onderdeel van een grotere maatschappelijke voorzieningen referentienorm vastgesteld kan worden.

MRA Amstelveen behoort tot de Metropool Regio Amsterdam (MRA). De MRA bevat 33 gemeentes en telt ruim 2,5 miljoen inwoners. Op het gebied van kunst, cultuur en erfgoed (KCE) wordt samengewerkt en is er een actieprogramma ontwikkeld. Gemeenschappelijke onderwerpen als het bevorderen van cultuurparticipatie en het faciliteren van een toekomstbestendige cultuursector staan hoog op de agenda. Kennisdeling op het gebied van cultuurbeleid gebeurt via de Werkgroep KCE. .

DE PLANNEN OM DE CULTUURSTRIP DE KOMENDE JAREN TE VERNIEUWEN EN TE VERLEVENDIGEN ZIJN IN VOLLE GANG.

52

in De Landing op Uilenstede. P60 en Platform C zullen naar alle waarschijnlijkheid hun activiteiten kunnen voortzetten gedurende de grootscheepse vernieuwing van het pand. P60 en de Schouwburg streven naar een verregaande vorm van samenwerking en vormen in de toekomst samen een vernieuwend podium voor theater en muziek, dat weer jaren meekan. De vernieuwde Schouwburg krijgt een restaurant en is geschikt voor het houden van congressen. Deze niet-culturele activiteiten zorgen voor een stabielere organisatie, meer cultureel ondernemerschap en daarmee voor extra waarde voor het stadsplein en voor de stad als geheel. Met de kwaliteitsimpuls die het Stadshart

Handreiking ‘Meer ruimte voor cultuur’ In 2024 is er handreiking ontwikkeld in opdracht van de Provincie Noord-Holland in samenwerking met de MRA genaamd ‘Meer ruimte voor cultuur’, een kennisdocument dat gemeenten in staat stelt pro­actief, bij nieuwbouwplannen of herontwikkeling van wijken, het juist aantal meters te reserveren voor culturele voorzieningen. Binnen de MRA staat een behoorlijke woningopgave op stapel. Maar liefst 250.000 woningen moeten er in deze regio gerealiseerd gaan worden, zowel in de stad als in de buitengebieden. De druk op de schaarse ruimte neemt daarmee toe. Om nieuwe wijken of buurten leefbaar en aantrekkelijke te maken, is het van groot belang om binnen de stadsontwikkeling een visie te hebben op aansluitende goede voorzieningen op het gebied van sport, zorg, welzijn, onderwijs en cultuur. De MRA wil gemeenten een instrumenten aanreiken om zo bij

53

VNG-propositie In januari 2024 verscheen de VNG-propositie ‘Samen cultuur borgen’ die zich richt op het versterken van cultuurbeleid op gemeentelijk niveau, met het doel om cultuur toegankelijk, bereikbaar en aantrekkelijk te maken voor alle inwoners. In de propositie komt de erkenning van de waarde van cultuur uitgebreid aan bod. Cultuur heeft betekenis van zichzelf maar draagt ook bij aan mentaal welbevinden en positieve gezondheid. Cultuur is een publieke verantwoordelijkheid en de basis wordt lokaal gelegd: op school, bij de muziekvereniging, in de bibliotheek, tijdens een schoolreisje naar het museum of in een creatieve broedplaats. Gemeenten gelden daarom als belangrijkste cultuurfinancier en erkennen de waarde van een sterke cultuursector als werkgever. De propositie stelt duidelijke doelen en geeft aanbevelingen voor gemeenten om bij te dragen aan het beter borgen van cultuur.

HoOFdStUK 5 FINANCIËLE KADERS Voor het realiseren van doelen moeten mensen en middelen beschikbaar gesteld worden. De vraag is wat we binnen het beschikbare budget kunnen realiseren en waar is extra geld voor nodig. Het is bij het toekennen van budgetten belangrijk om het ambitieniveau te bepalen.

Integrale interne samenwerking Een logisch gevolg van bovenstaande ontwikkelingen is de algemene trend in het cultuurbeleid van gemeenten om te zoeken naar verbinding met andere sectoren, zoals sport, zorg en welzijn, economie en stedelijke ontwikkeling. Dit kan leiden tot meer integrale benaderingen en synergie tussen verschillende beleidsdomeinen. Het is van belang om vooraf na te denken over het betrekken van kunst & cultuur bij projecten binnen stedelijke ontwikkeling. Simpel omdat cultuur een onmiskenbare waarde heeft en de essentie vormt van een menselijke samenleving.

In Amstelveen ligt dat niveau hoog. Het college wil blijven investeren in de stad om de dienstverlening en voorzieningen op peil te houden. Ook is de groei van de stad belangrijk. In de periode tot 2040 worden naar verwachting 10.000 woningen gebouwd in Amstelveen, waardoor het inwonersaantal zal groeien tot ruim 110.000. Culturele voorzieningen in fysieke zin maar ook de programmering moeten meegroeien met de samenstelling van de inwoners van Amstelveen. Algemeen financieel beeld Als kader voor de financiering van kunst en cultuur handhaven we de huidige middelen die beschikbaar zijn gesteld in de gemeentebegroting voor het jaar 2025.

54

55

BEgRºTInG 2025

Podiumkunsten

o.a. Schouwburg Amstelveen, Poppodium P60, Amstelveens Poppentheater Amsterdamse Bostheater en Openluchttheater Elsrijk Amateurkunst amateurkunstverenigingen, SAKB en ondersteuning Beeldende Kunst o.a. kunstkasten, routes, naambordjes, kunstcollectie behoud en beheer Percentageregeling reservering voor nieuwe kunstwerken in de openbare ruimte Kunst in de buitenruimte o.a. onderhoud, plaatsing en reiniging Cultuureducatie o.a. Platform C, Kunstzinnige vorming PO en VO, CMK, en Kunstenaar in de Klas Festivals en evenementen o.a. VAK Atelierroute, En plein air, Cobra Kunstprijs stadspianist, Stichting Amstelveen Oranje en Indië Herdenking Musea Museum Cobra en Museum Jan

€ 1.655.900

Bibliotheek

€ 2.336.000

Bibliotheek Amstelland, Aagje Deken en stadsdichter

Salaris en formatie doorbelasting salariskosten en formatiebudget Innovatie budget Makersregeling Cultuur voor Ontwikkeling en Innovatie & Projectsubsidie Cultuur Amstelveen 2025 Promotie o.a. vacatiegeld, bijeenkomsten culturele veld Incidenteel nader in te vullen voor projecten 2025 - 2028 Structureel nader in te vullen voor projecten 2025 -2028 Totaal

Aan dit overzicht kunnen geen rechten worden ontleend.

56

€ 2.884.200

€ 112.000

€ 185.400 € 150.000 € 15.700 € 1.488.900

€ 163.200

€ 452.200 € 125.000

€ 30.000 € 100.000 € 14.400

Extra budget voor deze visie In de perspectiefnota 2025 is voor de cultuurvisie 'De stad als podium - Ruimte voor cultuur' vier jaar lang jaarlijks een budget van € 300.000 toegekend, onderverdeeld in € 200.000 structureel en € 100.000 incidenteel. Deze bedragen zijn reeds in de bovenstaande begroting 2025 verwerkt. Om concreet invulling te kunnen geven aan de ambities van deze visie zal het structurele budget worden gebruikt voor onder andere de aangepaste subsidieregelingen, amateurkunst, Kunstprijs van de raad, kunst in de wijken en ateliergebouwen.

€ 9.698.500 Het incidentele budget van € 100.000 per jaar zal de komende jaren worden gebruikt voor onder andere broedplaatsen, innovatie, jonge makers en festivals, waaronder in 2026 en 2028 het festival Culture Kick Amstelveen, collectief georganiseerd door de culturele instellingen.

57

Percentageregeling Op basis van de Percentageregeling Kunst in de Openbare Ruimte (KOR) wordt structureel jaarlijks een bedrag uit de algemene middelen aan de bestemmingsreserve KOR toegevoegd. Voor de periode 2023 tot en met 2025 gaat dit om een bedrag van € 150.000 per jaar. Het bedrag moet worden herijkt voor de periode 2026-2029 op basis van de dan bekende kostenramingen. Dit bedrag moet dan in 2025 bij de Perspectiefnota 2026 worden aangevraagd.

SUBSIDIEREGELINGEN

We hebben een helder overzicht van subsidieregelingen voor kunst en cultuur. Hieronder volgt een korte omschrijving van wat we met de regelingen willen bereiken en voor wie ze zijn, en de daarvoor beschikbaar gestelde bedragen. Meerjarige subsidieregeling De nieuwe meerjarige subsidieregeling voor culturele instellingen is van toepassing op culturele instellingen die structureel door de gemeente Amstelveen worden ondersteund. Het doel van de regeling is om door meerjarige subsidieafspraken een verdergaande innovatie en onderlinge samenwerking bij de culturele instellingen mogelijk te maken, waarbij eveneens het maatschappelijk effect wordt vergroot. De regeling is ingegaan op 1 januari 2024 en geldt momenteel voor Platform C, Schouwburg Amstelveen, P60, Bibliotheek Amstelland, Amstelveens Poppentheater en het Amsterdams Bostheater. De gemeenteraad heeft besloten om Museum Cobra voor de jaren 2025 tot en met 2027 financieel te ondersteunen. In de huidige begroting is tot en met 2026 budget opgenomen voor Museum Jan. Makersregeling Cultuur voor Ontwikkeling en Innovatie Deze regeling heeft als doel om innovatie en ontwikkeling bij makers uit Amstelveen te bevorderen, verbinding te creëren en cross-overs vanuit cultuur met andere sectoren te laten ontstaan. Projecten die met deze subsidie kunnen worden gesubsidieerd zijn vernieuwend en hebben een eenmalig karakter.

Het jaarlijks budget bedraagt € 50.000.

58

Projectsubsidie cultuur Amstelveen 2025 Voor professionele cultuurmakers (bijvoorbeeld beeldend kunstenaar, muzikant, schrijver, filmmaker, fotograaf of theatermaker) of culturele organisaties die een cultureel project willen organiseren is deze nieuwe regeling in het leven geroepen. Deze regeling is voor het aanvragen van subsidies voor het organiseren van exposities, culturele festivals, podiumkunstvoorstellingen (theater, toneel, dans, muziek), literaire evenementen, filmvertoningen, activiteiten op het gebied van cultuureducatie en cultuurparticipatie en cross-overs tussen de culturele en/of creatieve sector en een andere sector. Het jaarlijks budget is € 75.000. Regelingen Amateurkunst Per 1 januari 2025 verandert de regeling voor de Amateurkunst. We stappen af van een categorisering van verenigingen op basis van kunstvorm. Het aanvragen van subsidie is hiermee eenvoudiger geworden en tevens voor alle soorten amateurkunstverenigingen gelijkwaardig. Bovenop de projectregeling voor amateurkunst hebben we een instandhoudingssubsidie ingevoerd. Met deze regeling kunnen verenigingen ondersteund worden in hun jaarlijks doorlopende kosten. Zo bieden we meer financiële zekerheid aan onze verenigingen en bouwen we aan een sterk landschap van Amstelveense amateurkunst. Het jaarlijks budget is € 85.000.

59

BIJLAGEN Bijlage 1

BIJLAGE 1 BRONNENLIJST

Bronnenlijst

Bijlage 2 Samenvatting inspiratiesessie met thema: ‘Makersklimaat en broedplaatsen’

Warm hart voor Amstelveen, regeeerakkoord 2022-2026, gemeente Amstelveen Perspectiefnota 2025, gemeente Amstelveen

Bijlage 3 Samenvatting inspiratiesessie met thema: ‘De maatschappelijke waarde van cultuur’

Omgevingsvisie Amstelveen Bloeit (concept), gemeente Amstelveen Nota Sociaal Domein 2023-2026, gemeente Amstelveen

Bijlage 4

Beeldverantwoording Ruimte voor verbeelding, Kunst kleurt Amstelveen, Atelierbeleid 2021 Rapport STIPO advies Amstelveen Broedplaats en Makersbeleid, 2024, op verzoek beschikbaar via kunstencultuur@amstelveen.nl Ministerie van OCW, De kracht van creativiteit (Eerste Kamer Meerjarenbrief cultuur De kracht van creativiteit | Kamerstuk | Rijksoverheid.nl) LKCA: Kunst op recept – De Handreiking, Culturele activiteiten op doorverwijzing (Kunst op Recept – De Handreiking - LKCA) VNG: Cultuur samen borgen (Propositie Samen cultuur borgen | VNG) Metropool Regio Amsterdam: Ruimte geven aan cultuur gemakkelijker gemaakt (Definitieve handreiking MRA (metropoolregioamsterdam.nl) Atlas voor gemeenten 2023, Marten Middeldorp, Nadine van den Berg, Joran Veldkamp, Lennard van Wanrooij (het boek - Atlas Research) Broedplaatsenbeleid onder de loep, De aanpak in zes grote steden, Boekman Stichting, februari 2024 Gemeente Amsterdam, Atelier- en broedplaatsenbeleid 2023-2026 (Broedplaatsenbeleid - Gemeente Amsterdam)

60

61

BIJLAGE 2: SAMENVATTING INSPIRATIESESSIE

Het onderzoek dat Jaap uitvoert, moet leiden tot een advies waarin verschillende vragen aan de orde dienen te komen: • Wie is een kunstenaar? • Wie kan aanspraak maken op een gemeentelijk atelier? • Hoe kom je tot een oordeel hierover?

MET THEMA ‘MAKERSKLIMAAT EN BROEDPLAATSEN’ – OP 11 APRIL 2024

Locatie: Ateliers2005

De avond werd gemodereerd door Özkan Gölpinar. Özkan geeft in verschillende gemeenten en provincies beleidsadvies op het vlak van kunst en cultuur. Hij was zes jaar lang lid van de Raad voor Cultuur en was commissielid bij diverse cultuurfondsen.

Aanwezigen De avond werd bijgewoond door zo’n 30 mensen, waaronder kunstenaars, raadsleden, ambtenaren en vertegenwoordigers van de culturele instellingen en van amateurkunstorganisaties.

Introductie makersklimaat en broedplaatsen Jaap vertelt dat een verbetering van het makersklimaat in de kern gaat over het huisvesten van creativiteit in de stad. Broedplaatsen zijn een manier om creatieve mensen naar Amstelveen te trekken en bieden mogelijkheid tot creatieve uitwisseling tussen Amstelveense kunstenaars. Een broedplaats is een creatieve onderneming. Dit houdt in dat maatschappelijke en culturele meerwaarde voorop staan, onder gezonde zakelijke omstandigheden. De broedplaats is een onderneming die niet is gericht op geld verdienen, maar op het genereren maximale maatschappelijke meerwaarde onder een gezonde exploitatie.

Gastspreker Jaap Schoufour Jaap Schoufour is partner en senior adviseur bij bureau STIPO. Vanuit deze functie voerde hij in opdracht van de gemeente een onderzoek uit naar het makersklimaat in Amstelveen en een verruiming van het atelierbeleid middels een toegevoegd broedplaatsenbeleid. In Amsterdam heeft Jaap jaren aan het hoofd gestaan van Bureau Broedplaatsen, waar hij het Amsterdamse broedplaatsenbeleid mede heeft vormgegeven en ervaring heeft opgedaan over de uitwerking van het beleid.

Deze broedplaatsen gaan pas leven, wanneer ze ook worden gebruikt door creatieven. Jaap onderscheidt drie soorten kunstenaars voor wie Amstelveen ruimte moet bieden: • De autonome kunstenaar, die vooral zelf hun werk willen maken • Kunstenaars die zich met hun creativiteit op de community richten • Creatieve ondernemers, die meer gericht zijn op geld verdienen

62

Een uitdaging in het creëren van een sterker makersklimaat is de strijd om de ruimte. Ook in Amstelveen is de ruimte schaars. Ruimte voor creativiteit staat over het algemeen niet hoog op de prioriteitenlijst. Jaap vertelt dat het daarom van belang is een strategie te ontwikkelen waardoor het bestaande kan blijven, maar er ook ruimte voor nieuwe broedplaatsen ontstaat. Discussie Na de introductie van Jaap is er ruimte om met alle aanwezigen van gedachte te wisselen. Hier kwamen een aantal vragen en ideeën naar voren. • Een aanwezige merkt op dat het hele plan staat of valt met of er ruimte is en vraagt zich af wat de ideeën hierover zijn. Jaap zal tijdens zijn onderzoek een kaart van Amstelveen opstellen met daarop aangegeven welke ruimte kansrijk is. • Iemand noemt Galjoen als een mogelijk interessante locatie om mee te nemen in het onderzoek. • Samenwerking met projectontwikkeling wordt genoemd om in het traject mee te nemen. • Het Stadshart komt naar voren als plek waar veel leegstand is. DeNieuweGalerie kan hier bijvoorbeeld momenteel een leegstaande ruimte tegen gereduceerd bedrag huren. Er zijn wel nog vragen over hoe de afspraken met Unibail te verbeteren. • Meerdere kunstenaars in de zaal geven aan behoefte te hebben aan een broedplaats waar kunstenaars samen en multidisciplinair kunnen werken.

Kunstenaars kunnen zo elkaars expertise benutten en halen inspiratie uit elkaar. • Er wordt gevraagd naar het huidige makersklimaat in Amstelveen en hoe groot de behoefte voor meer maakruimte precies is. Een van de ambtenaren van Kunst & Cultuur antwoordt hierop dat het imago van Amstelveen als creatieve stad nog verder aangewakkerd moet worden. Door meer maakruimte te creëren moet er ook meer (jong) talent richting de Amstelveen trekken. Er ontbreekt nu makersruimte, waardoor kunstenaars

•

•

•

•

63

Amstelveen nog niet altijd weten te vinden als aantrekkelijke werkomgeving. Kunstenaars in de zaal geven aan dat Amstelveen inderdaad iets lijkt te missen. Het heeft het imago van een ‘slaapstad’. Er zijn geen iconische landmarks die Amstelveen herkenbaar maken en er is nog weinig ruimte voor creatieve uitwisseling. Er wordt opgemerkt dat broedplaatsen en ateliers twee verschillende functies hebben. Zo kan een broedplaats ruimere kunstdisciplines huisvesten. Waar ateliers voornamelijk door beeldend kunstenaars worden gebruikt, is in een broedplaats ook ruimte voor andere kunstvormen. Neem bijvoorbeeld De Landing op Uilenstede, waar ruimte is voor een broedplaats gericht op podiumkunsten. Een kunstenaar merkt op in Amstelveen een soort ‘project space’ te missen. Een ruimte waar je experimenteel een laagdrempelig werk kan tentoonstellen. De Amstelveense musea zijn, met name voor beginnend kunstenaars of voor heel experimenteel werk wellicht niet altijd de meest geschikte expositieruimtes. Als voorbeeld van een project space wordt PACT in Amsterdam genoemd. Dit is een ruimte waar je alles kan doen, zolang je het maar in goede staat herstelt. Het gebied rondom de ANNAkerk wordt genoemd als A-locatie voor een broedplaats. Hier zou ruimte kunnen worden gemaakt voor een mix van creatieve industrie en cultureel ondernemerschap.

BIJLAGE 3: SAMENVATTING INSPIRATIESESSIE MET THEMA ‘DE MAATSCHAPPELIJKE WAARDE VAN CULTUUR’ – OP 25 APRIL 2024 Locatie: Kunstlokaal SAKB Aanwezigen Een divers gezelschap van 30 mensen, bestaande uit o.a. kunstenaars, raadsleden, vertegenwoordigers van culturele en maatschappelijke organisaties uit Amstelveen (waaronder Platform C, de Bibliotheek, Participe), amateurkunstverenigingen en ambtenaren van verschillende afdelingen.

Introductie maatschappelijke waarde van cultuur De waarde van cultuur lijkt voor velen vanzelfsprekend maar moet eigenlijk steeds bevochten worden. Fenna (VNG) is belangenbehartiger namens alle gemeenten in Nederland richting het Rijk en andere partijen waarmee de gemeenten samenwerken. De gemeenten zijn in de lead zijn als gaat om cultuurbeleid. Lokale organisaties vormen de culturele basis. Hier liggen de verhalen, de podia, voorzieningen, tradities, samenwerkingen en vrijetijdsbestedingen en die worden door gemeenten gefaciliteerd. De coronatijd werd gekenmerkt als een periode van crisismanagement. Binnen de VNG ging het veel over de crisis in de cultuur, mensen konden niet meer samen zingen, naar dansles, een bezoek brengen aan een concert of museum. Het gebrek aan ontmoeting en mogelijkheden om zich te uiten versterkte gevoelens van isolatie en eenzaamheid. In die periode werd gevoeld hoe belangrijk cultuur voor mensen is en daar is de propositie ‘Cultuur samen borgen’ uit voortgekomen. Fenna noemt het rapport ‘In de schijnwerpers’ van Bureau Berenschot, betreffende een breed onderzoek uit 2023 naar de maatschappelijke waarde van cultuur. Dit onderzoek geeft een beschrijving van een aantal maatschappelijke opgaven en de bijdragen hieraan vanuit de culturele sector. De conclusie is dat gemeenten niet alle activiteiten kunnen bedruipen vanuit het maatschappelijke domein.

Er is een aparte geldstroom nodig uit andere domeinen, denk aan economie, recreatie, ruimtelijke verordening. De VNG is samen met het Rijk, het ministerie van OCW en de provincies in gesprek over bestuurlijke afspraken en vooral om te kijken hoe de cultuurbeoefening echt veel sterker op de kaart gezet kan worden. Er zijn

Gastspreker Fenna van Hout (VNG) Fenna werkt bij de Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG) en zet zich in voor gemeenten. Ze adviseert en deel kennis met gemeenten over beleid op het gebied van cultuur en erfgoed; de kunsten, participatie en amateurkunst, BRC-cultuurcoaches, erfgoedwet/ erfgoedverordening irt Omgevingswet, erfgoeddeal, archeologie, monumenten (wo verduurzaming), regionale samenwerking (stedelijke cultuurregio’s) en schreef mee aan de propositie van de VNG genaamd ‘Cultuur samen borgen’.

64

allerlei losse geldstromen. De VNG wil dat die geldstromen gebundeld worden zodat er meer draagkracht is om zaken serieus aan te pakken. Ook het Fonds voor Cultuurparticipatie, het LKCA e.d. spelen hierin een belangrijke rol en het is raadzaam hier goede relaties mee te onderhouden. Deze verbindingen vallen of staan met samenwerking. Samenwerken begint met elkaar beter te leren kennen. Interactief gedeelte Tijdens het interactieve gedeelte wordt gevraagd om kort aan te geven wat je onder samenwerking verstaat. Hieruit kwamen de volgende termen naar boven drijven: gelijkwaardigheid, gemeenschappelijk doel, vertrouwen, van elkaar leren, elkaar aanvullen, samen kom je verder, gezellig, leuk, internationaal, elkaar verstaan, geld, tot iets bijzonders komen.

•

Wat is er nodig om tot een verbetering van samenwerking te komen? • Bescheiden zijn, luisteren en geïnteresseerd zijn in elkaar. Zorgen dat je elkaar in de ogen kunt blijven kijken en niet dat je al kilometers verder bent omdat je denkt te weten wat beter is voor de ander. Willen we graag samenwerken dan moeten we solidair zijn met elkaar.

• •

•

Wat speelt er in Amstelveen: • Jaarlijkse week van de ontmoeting in een lokaal van SAKB wordt genoemd. Internationale vrouwen community worden uitgenodigd om een creatieve middag te organiseren. Dit is dan heel succesvol maar het zet op de een of andere manier niet door, ook 2de keer niet. Hoe kunnen we hier voortgang aan geven? • Hier gaan ook samenwerkingen goed. Vanuit gemeente ontbreekt het aan geld en bepaalde regie. Die zal op de een of andere manier vanuit gemeente moeten komen als het stads breed moet. Er is veel goede wil, maar geld en regie, iemand die zegt ik trek het wel naar me toe. 2 elementen die een soort voorwaarde zijn als straks de gemeente verder gaat nl. dat die voorwaarden in programma ook aan ons worden teruggegeven, hier heb je die voorwaarden maar ga gezamenlijk een plan maken .

•

•

65

Er moet iets zijn waardoor mensen aan tafel het gevoel hebben dat ze verder komen. Als je gemeenschappelijk verder kunt komen door ergens regie te voeren op idee, liefst ook met een beetje geld erbij. Samenwerken is geen doel, het is een middel om tot een doel te komen. Je kunt wel iets samen willen, maar je zult de bescheidenheid moeten hebben om de ander de regie te laten nemen. De vraag is ook, wat is de maatschappelijke opgaaf, je moet samen een maatschappelijke opgaaf hebben. Uit een gezamenlijke maatschappelijke opgaaf kan je samen bouwen, dan betrek je andere mensen dan mensen die cultuur al kennen. Er is geen doel geformuleerd vanuit de gemeente. Je kan wel zeggen jullie moeten het doen, maar je weet helemaal niet waarvoor je bij elkaar bent gekomen. Voor samenwerking heb je ook gewoon tijd en rust nodig. Een onderzoeksperiode. Ervaring leert dat je het vaak druk hebt, bezig met al je eigen dingetjes te doen. Platform C; we hebben maakruimte (digitaal lab) voor jongeren. Met Participe om tafel gezeten om het toegankelijker te maken. We snappen elkaar, en de gemeente wilde het (jongeren met psychische kwetsbaarheid). Maar dan vraag je daar budget voor aan, om tijd te kopen zodat je andere dingen niet hoeft te doen. Maar dan krijg je terug dat is te veel sociaal, welzijn dat is geen kunst.

Dan is kunst ineens geen kunst, maar voor de gewone mens is de kunst dan wel de kunst.

•

•

•

Mascha; dit is inderdaad precies wat we willen oplossen. Hij staat op de agenda want we moeten er naar kijken. Het schuiven van het ene loketje naar het andere loketje (ontschotting), daar moeten we op een andere manier naar gaan kijken. Je kan altijd naar de regeltjes kijken en zeggen het kan niet. Maar je moet de mens centraal stellen. Dat is de bedoeling van deze pijler in de cultuuragenda. Uit zaal; wat zijn nou de doelgroepen? Wat is het meest prangende vraagstuk vanuit de overheid? Waar ligt nou de meeste frictie? Dat je vanuit daar die opdracht gaat geven. – daarvoor moet K&C ook binnen gemeente gaan praten met Jongerenwerk, J&O en de gezamenlijkheid gaan opzoeken en samen bepalen waar de urgentie ligt.

•

•

66

Uit de zaal: ik werk voor openluchtmuseum. Bezig geweest met huis voor herinnering voor mensen met dementie. Heeft heel veel tijd gekost om dat de financieren. De gemeente Arnhem vond het eigenlijk heel belangrijk. Het is super moeilijk om die twee samen te laten werken Zorg & Cultuur. Zorg heeft heel andere problemen en andere manieren om met geld om te gaan dan de Cultuur. Samenwerking gefaciliteerd door de gemeente zou wel heel mooi zijn. Ook wordt de mooie samenwerking tussen Participe met Museum Cobra en Museum Jan “Kunst met een koekje” genoemd Goede concrete werkwijze is ‘Kunst op recept’, wat we nader gaan onderzoeken.

BIJLAGE 4: BEELDVERANTWOORDING VOLGT Z.S.M.

67

68

69

Gemeente Amstelveen Laan Nieuwer-Amstel 1 1182 JR Amstelveen www.amstelveen.nl (020) 540 49 11

visitamstelveen.nl/cultuur Op de hoogte blijven van alle kunst en cultuur in Amstelveen? Mail 'nieuwsbrief' naar kunstencultuur@amstelveen.nl