Bijlage 6 Advies Amstelveense Adviesraad Cultuur d.d. 5 juni 2024

Amstelveense Adviesraad Cultuur Datum

5 juni 2024

Betreft

Advies Toekomstplan 2025-2027 Cobra Museum – Amstelveense Adviesraad Cultuur

Totstandkoming advies De Amstelveense Adviesraad Cultuur (AAC) heeft voorafgaand aan de aanvraag Toekomstplan 2025-2027 een constructief en informatief gesprek gehad met het bestuur, de directeur a.i. en met de lening verstrekker/borgsteller van het museum. Direct na de indiening van het Toekomstplan heeft de AAC het plan bestudeerd, onderling besproken en afgestemd, hetgeen heeft geresulteerd in dit schrijven. Algemene indruk van het plan De AAC ziet een toekomstplan dat sterker en volwassener is dan het vorige maar nog wel bestaat uit uitgewerkte en minder goed uitgewerkte onderdelen. Uiteindelijk biedt het plan voldoende fundament van waaruit het museum een fase van herstel en ontwikkeling kan inzetten. Hoewel de artistieke visie sterker had mogen worden ingevuld, maakt het museum duidelijke keuzes, waardoor de propositie voor de Amstelveense gemeenschap zowel als voor de beoogde doelgroepen, helderder is dan voorheen. Conclusies van het advies • Als uitgangspunt geldt voor de AAC dat kunst en cultuur voor de gemeente Amstelveen van groot belang zijn • Kunst en cultuur staan boven de partijen en zouden daarom door College en Raad unaniem moeten worden omarmd • Het Cobra museum is de belangrijkste culturele instelling van de stad, met nationale en internationale uitstraling • Om die reden zou de gemeente het museum onvoorwaardelijk moeten steunen zodat o.a.

kunstenaars, sponsoren en toekomstig personeel zich kunnen committeren • De gemeente zou het museum met een duidelijke visie op en de aanpak van de exploitatie moeten monitoren • Daartoe ligt er nu het Toekomstplan 2025-2027 van het museum dat een goede richting aangeeft maar nadere invulling behoeft • Voorwaarde voor succes is een artistiek inhoudelijke sterke directeur (collectie en tentoonstellingen/activiteiten) • Deze artistiek directeur dient te worden ondersteund door stevige zakelijke en financiële expertise binnen de organisatie (de financiële positie is zeer wankel en behoeft strakke bewaking) • Een duidelijk plan van aanpak (visie, missie, doelen en strategie) moet (verder) worden ontwikkeld/uitgewerkt • Een absolute voorwaarde voor succes is de financiële steun van de gemeente voor drie jaar waarna een evaluatie moet plaatsvinden

[] 100/F012/ICT

Pagina

• • •

2 van 4

Sponsoren zijn essentieel voor de noodzakelijke ontwikkeling van een financiële buffer en het welslagen van het Toekomstplan De governance van het museum verdient op termijn aandacht zodat dit op lange termijn geen risico zal vormen voor het aantrekken van subsidies/fondsaanvragen In de combinatie van een actieve gemeente, een inhoudelijk bekwame directeur en bestuur/RvT van het museum, een actief bedrijfsleven en een enthousiaste samenleving, gelooft de AAC in een gezonde toekomst voor het Museum Cobra

Hieronder volgt de uitwerking van de toetsing aan het inhoudelijk kader (subsidiesystematiek Cultuur) De betekenis voor de stad en maatschappelijk effect: De AAC acht het museum van significant belang voor Amstelveen. Indien de deze overtuiging wordt gedeeld zou de gemeente hiernaar moeten handelen. Het draagvlak van het museum bij inwoners en bedrijfsleven kan verbeteren. De plannen laten een duidelijke reach-out richting Amstelveen zien. Ook het politieke en maatschappelijke draagvlak zouden hierdoor moeten verbeteren. Cobra is een van de grote merken van Amstelveen en staat op een centrale locatie. De mogelijkheid hierdoor meer bezoekers aan te trekken zou sterk moeten kunnen verbeteren. Het zichtbaar maken van vrouwelijke kunstenaars ondersteunt een belangrijke beweging waarin de onderbelichte bijdrage van vrouwelijke kunstenaars meer aandacht krijgt. Ditzelfde geldt voor kunstenaars met een beperking. Artistieke kwaliteit: Het Toekomstplan lijkt wat behoudend en mist museale ambitie. De artistieke visie schemert door het plan heen maar de verdieping ontbreekt. Het plan is een goede aanzet tot een inhoudelijk sterke koers maar moet verder worden uitgewerkt. Er wordt een heldere toelichting op de link met Cobra gegeven, daar waar de uitbreiding naar andere kunstvormen (poëzie, theater, sculptuur) passend is.

Goed is dat geredeneerd wordt vanuit het verhaal dat het museum over het Cobra beweging wil uitdragen. Organisatorische kwaliteit: - De AAC acht het van groot belang dat het museum wordt aangevoerd door een inhoudelijk sterke directeur met een overtuigende museale visie en achtergrond. - De directeur van het museum dient het gezicht van het museum te vormen en moet worden ondersteund door een zakelijk sterk management team. - Gezien de financiële situatie van het museum, is het van belang een solide fondsenwerver aan te trekken. Samenwerking/bijdrage culturele infrastructuur: De samenwerkingen mogen concreter worden uitgewerkt. De gemeente kan op dit gebied een actievere, aanjagende rol nemen. Opvallend is de absentie van samenwerkingen op nationaal niveau, Amsterdam in het bijzonder (Amsterdam & Partners, Amsterdam Inbusiness, Stedelijk Museum etc.). Daar liggen kansen. Het doortrekken van de kunstroute is een goed initiatief. (De versterking van) innovatieve visie en kwaliteit: Het Toekomstplan zou nog meer gericht mogen zijn op de interactieve aspecten/activiteiten van het museum. Dit is noodzakelijk om jeugd/jongeren aan laten sluiten. Ook voor de lange termijn is een dergelijke ontwikkeling onontbeerlijk. De digitalisering is een goede ontwikkeling maar niet per se (meer) innovatief.

daarbij dient men na te denken over hoe er dient te worden omgegaan met het copyright bij digitalisering. Waarschijnlijk zijn veel werken nog niet rechtenvrij.

Pagina

3 van 4

Innovatie mag in zijn algemeenheid meer aandacht krijgen. Resultaten van toetsing aan het aanvullend beleidskader Gezonde bedrijfsvoering en financiële haalbaarheid: De financiële situatie van het museum is nog altijd kwetsbaar hetgeen met het wegstrepen van de vorderingen van de gemeente alleen, niet is verholpen. De voorziene hoeveelheid bezoekers lijkt nog ambitieus, ook gezien het lagere tentoonstellingsbudget. Doelstellingen als het aantal tentoonstellingen, samenwerkingen, fondsenwerving e.d. moeten concreter/verder worden uitgewerkt. Huisvestings- en personeelslasten zijn relatief hoog. De mogelijkheden die fundraising biedt, zou verder mogen worden uitgediept. Dit is ook niet denkbeeldig gezien de beeldbepalende betekenis die het museum voor Amstelveen heeft. Door de forse uitdagingen op het gebied van financiën zijn de reserves van het museum non-existent. Eventuele tegenvallers kunnen hierdoor niet goed worden ondervangen. Dit kan onder meer worden gerealiseerd door een nadrukkelijker beroep op het mecenaat te doen en/of sponsoren en (meer) fondsen aan te spreken voor de financiering van bijvoorbeeld tentoonstellingen. Risicobeheersing en bezoekersprognoses: Qua risicobeheersing biedt het Toekomstplan nog wat weinig zekerheid. Een aantal grote tentoonstellingen hebben veel mensen getrokken maar dat is niet vanzelfsprekend.

Het museum zou daar meer inzicht in moeten krijgen. Het plan geeft weinig reflectie op de mogelijke impact van de ontwikkelingen in Den Haag op het gebied van kunst en cultuur. Een benchmark/vergelijking van de financiering met andere musea komt niet in het plan terug maar is wel relevant. Ook de gemeente zou zo’n benchmark voorhanden moeten hebben ten aanzien van gemeentesubsidie en de benodigde financiën in zijn totaliteit. Lokaal maatschappelijk en politiek draagvlak: Het politiek draagvlak is nu nog voorwaardelijk. Kunst en cultuur staat boven de partijen en het draagvlak voor het museum zou idealiter unaniem moeten zijn. Hier ligt een gedeelde taak van het museum en de gemeente om dit te verbeteren. Uit het plan kan niet worden opgemaakt of het museum ook bij lokale inwoners en ondernemers actief input heeft opgehaald voor ideeën voor het museum. Idealiter gaat het museum daarmee aan de slag. De gemeente Amstelveen kan een gemeente zijn met een kunstzinnig/cultureel karakter. Het Cobra museum zou daar een nog grotere bijdrage aan kunnen leveren. Gastvrijheid en uitstraling: Ideeën over de uitstraling en ontwikkeling van het museum zijn er maar kunnen nog verder worden uitgewerkt. De plannen om het aangezicht van het museum en het café/restaurant aantrekkelijker te maken worden aangemoedigd.

Goed bestuur en transparante verantwoording: Onderdeel van convenant is de transitie naar een RvT-model. De AAC heeft bedenkingen bij de urgentie die hieraan lijkt te worden gegeven. Zodra de organisatie weer op de rit is en een solide directeur voor de langere termijn is gevonden, kan gedacht worden over de overgang naar een RvT-model. De governance van het museum is door de omstandigheden mogelijk niet geheel in lijn met de code. Dit kan een risico vormen bij subsidie- danwel fondsaanvragen. Geadviseerd wordt een Raad van Advies in te richten waarin mensen uit de museale wereld plaatsnemen waarmee Bestuur/RvT en directie kan sparren en die gevraagd en ongevraagd advies en inspiratie geeft.

Pagina

4 van 4

Eindconclusie: Alhoewel het Toekomstplan nog dun is, biedt het voldoende fundament voor het herstel en de verdere ontwikkeling van het museum. Het Cobra is een van de meest kenmerkende instellingen van Amstelveen en daarmee een belangrijk onderdeel van de culturele infrastructuur en uitstraling van de gemeente. Het ligt dan ook in de rede het museum voor de komende periode te blijven ondersteunen. Om het museum een reële kans te geven zich te herpakken en weer te gaan bouwen, is het noodzakelijk dat de gemeente het museum volmondig ondersteund en de subsidie voor een periode van drie jaar zal verlenen. Zonder deze steun zal het moeilijk worden om bijvoorbeeld een goede directeur, sponsoren en/of interessante exposities binnen te halen. Gezien de fragiele financiële en organisatorische situatie van het museum is het wel verstandig de ontwikkeling van het museum goed te monitoren en eveneens een inhoudelijke evaluatie uit te voeren op grond waarvan de gemeente zo nodig kan bijsturen. Het museum heeft in 2023 financieel averij opgelopen. Wil men zonder ballast de toekomst ingaan, zal op termijn voor alle schulden moeten worden kwijtgescholden, niet alleen die van de gemeente. Het kwijtschelden van de vorderingen van de gemeente op het museum heeft nu geen urgentie. Ten slotte zal het museum, zoals iedere andere culturele instelling, ook tegenvallers op moeten kunnen vangen.

Het ontwikkelen van een financiële buffer, zoals het aantrekken van externe gelden bij het mecenaat en fondsen, is dan ook van significant belang.

NB Bernt Schneiders is omwille van de governance niet betrokken geweest bij de totstandkoming van dit advies.