Bijlage 3 - Inkomenseffect rapportage 2025
Tekst van het document
Inkomenseffect Rapportage 2025 De bestedingsruimte van minimahuishoudens in de gemeente Amstelveen
Opdrachtgever Gemeente Amstelveen Datum Juli 2025 Auteurs Jitske Kooistra – van der Wijk Maaike Bonnema KWIZ Stavangerweg 23 - 5 9723 JC Groningen 050 - 5252473 contact@kwiz.nl Uitgave Deze publicatie is een uitgave van KWIZ. Het overnemen van cijfers en/ of teksten is toegestaan, mits de bron duidelijk wordt vermeld. Niets uit deze publicatie mag worden verveelvoudigd en/ of openbaar gemaakt worden in welke vorm dan ook zonder voorafgaande toestemming van KWIZ.
Inhoudsopgave Inleiding ......................................................................................................................................... 1 Belangrijkste bevindingen ............................................................................................................. 2 1. Introductie op de inkomenseffecten .......................................................................................... 3 1.1. Voorbeeldhuishoudens ....................................................................................................... 3 1.2. Totaal inkomen ................................................................................................................... 3 1.3. Totale uitgaven ................................................................................................................... 3 1.4. Impact van het gemeentelijke beleid .................................................................................. 4 1.5. Uitgangspunten ................................................................................................................... 6 1.6. Kanttekening ....................................................................................................................... 7 2. Inkomenseffecten ...................................................................................................................... 8 2.1.
Alleenstaande ..................................................................................................................... 8 2.2. Alleenstaande chronisch ziek ........................................................................................... 10 2.3. Paar zonder kinderen ....................................................................................................... 11 2.4. Alleenstaande ouder met kinderen van 8 en 13 jaar ........................................................ 12 2.5. Paar met kinderen van 8 en 13 jaar ................................................................................. 13 2.6. Alleenstaande AOW-leeftijd .............................................................................................. 15 2.7. Paar AOW-leeftijd ............................................................................................................. 16 2.8. Huishoudens met een langdurig minimuminkomen ......................................................... 17 3. Analyse van de resultaten ....................................................................................................... 19 3.1. Effect van de gemeentelijke regelingen op rondkomen ................................................... 19 3.2. Financiële effecten bij werkaanvaarding .......................................................................... 19 3.2.1.
Effect van de inkomensstijging ten opzichte van de bijstand .................................... 20 3.2.2. Effect van de inkomensstijging voor huishoudens die niet uit de bijstand komen ..... 21 3.3. Huishoudens met een langdurig minimuminkomen ......................................................... 21 3.4. Vergelijking inkomenseffecten 2023 - 2025 ...................................................................... 21 Bijlage 3. Overzicht minimaregelingen ........................................................................................ 23 Bijlage 4. Financieel maandoverzicht .......................................................................................... 25 Bijlage 5. Uitsplitsing gemeentelijke bijdragen ............................................................................ 32
Gemeente Amstelveen
Versie 0.2
Inleiding Gemeenten hebben de zorgplicht om de leefsituatie en het toekomstperspectief van kwetsbare inwoners die in armoede verkeren, te verbeteren. Daarnaast hebben zij de taak en het belang om inwoners te stimuleren om zoveel mogelijk zelfstandig hun levensonderhoud te voorzien. De gemeente Amstelveen voert een actief beleid ter bestrijding van armoede en schulden. De doelstelling van het armoedebeleid is het bevorderen van kansengelijkheid en deelname aan de samenleving. Hiertoe biedt de gemeente verschillende inkomensondersteunende regelingen aan. Per 1 januari 2024 is een drietal wijzigingen aangebracht in het minimabeleid om de regelingen te vereenvoudigen: 1. Kindpakket - Waar ouders voorheen verschillende regelingen konden aanvragen voor hun kinderen, wordt ondersteuning nu aangeboden in één Kindpakket. Ouders hoeven niet meer aan te tonen waar het budget aan wordt uitgegeven. 2. Regeling voor volwassenen - Volwassenen met een Amstelveenpas kunnen sinds 2024 – naast de kortingen op de Amstelveenpas – kiezen tussen een museumjaarkaart, bibliotheek abonnement of een zwembadkaart. 3. Regeling voor ouderen - Voor pensioengerechtigden is een nieuwe regeling ingevoerd waarbij zij een budget krijgen voor deelname aan de samenleving. Dit kan bijvoorbeeld worden gebruikt voor vervoer, uitstapjes, activiteiten of huishoudelijke apparaten.
De gemeente Amstelveen is benieuwd naar de invloed van de landelijke toeslagen en gemeentelijke regelingen op de bestedingsruimte van minimahuishoudens in 2025. KWIZ voert daarom een inkomenseffect rapportage uit. De inkomenseffecten laten zien in hoeverre huishoudens kunnen rondkomen van hun inkomen – met en zonder de gemeentelijke regelingen. Daarnaast berekenen we in hoeverre werkaanvaarding of meer werken loont voor minimahuishoudens. Vergelijkbaar onderzoek heeft KWIZ voor Amstelveen uitgevoerd in 2015, 2017, 2022, 2023 en 2024. De inkomenseffecten uit 2025 worden vergeleken met 2024. Inkomenseffect Rapportage (IER) We berekenen voor zeven verschillende voorbeeldhuishoudens met verschillende inkomensniveaus hoeveel zij maandelijks aan gemeentelijke regelingen en landelijke toeslagen kunnen ontvangen. Het gaat om inkomens van 100, 110, 120, 130, 140 én 150 procent van het Wettelijk sociaal minimum (Wsm), en voor langdurige minimahuishoudens. Meer specifiek gaat het om de effecten van het vergaren van meer inkomen (bijv. vanuit een bijstandssituatie). Met behulp van landelijke inkomensnormen, landelijke toeslagen en informatie over gemeentelijke regelingen is per huishoudtype het inkomen bepaald. Vanuit verschillende bronnen stellen we daarnaast per huishoudtype een bedrag aan uitgaven vast. Waar mogelijk baseren wij de uitgaven op lokale tarieven.
Ten slotte worden de gemeentelijke regelingen omgezet in een maandbedrag. Op die manier ontstaat per huishoudtype een overzicht van de inkomsten en uitgaven per maand. Opzet rapport Allereerst worden de belangrijkste resultaten besproken in de samenvatting. In hoofdstuk 1 wordt de onderzoeksmethodiek nader toegelicht. In hoofdstuk 2 geven we de inkomenseffecten weer per huishouden, waarbij we onderscheid maken tussen huishoudens die wel of niet langdurig een minimuminkomen hebben. In hoofdstuk 3 staat een analyse van de inkomenseffecten. Hierin wordt ook teruggekeken naar de vorige inkomenseffect rapportages en wordt een vergelijking gemaakt. Het rapport wordt afgesloten met drie bijlagen die achtergrondinformatie geven. Bijlage 1 geeft een overzicht van de minimaregelingen in de gemeente. In bijlage 2 wordt het financiële maandoverzicht van ieder huishoudtype weergegeven. In bijlage 3 staat per huishoudtype een uitsplitsing van de gemeentelijke bijdragen.
1
Gemeente Amstelveen
Versie 0.2
2
Gemeente Amstelveen
Versie 0.2
1. Introductie op de inkomenseffecten In deze paragraaf bespreken we de onderzoeksmethode en aannames van de Inkomenseffect Rapportage (IER). Hierbij geven we een overzicht van de verschillende inkomsten en uitgaven die worden onderscheiden in dit rapport.
1.1. Voorbeeldhuishoudens We berekenen de inkomenseffecten van het lokale en landelijke beleid in 2025 voor de volgende zes huishoudtypen: Niet AOW-gerechtigden • Alleenstaande • Alleenstaande, chronisch ziek • Paar zonder kinderen • Alleenstaande ouder met twee kinderen (8 en 13 jaar) • Paar (twee volwassenen) met twee kinderen (8 en 13 jaar) AOW-gerechtigden • Alleenstaande • Paar (twee volwassenen) Inkomenshoogte We brengen de inkomenseffecten in beeld voor huishoudens met inkomens van 100, 110, 120, 130, 140 en 150 procent wettelijk sociaal minimum (Wsm). Daarnaast berekenen we de inkomenseffecten voor huishoudens die al langer dan drie jaar een minimuminkomen hebben.
1.2. Totaal inkomen Het totaal inkomen van de minimahuishoudens is opgebouwd uit het netto-inkomen, eventuele gemeentelijke regelingen en diverse toeslagen van het Rijk. Specifiek gaat het om de volgende categorieën: • Netto-inkomen inclusief vakantietoeslag • Bijdrage Rijk: o huurtoeslag o zorgtoeslag o kinderbijslag o kindgebonden budget o combinatiekorting • Gemeentelijke minimaregelingen
1.3. Totale uitgaven De uitgaven1 zijn gecategoriseerd naar: • Basisuitgaven: o vaste lasten: uitgaven die maandelijks terugkomen. Voorbeelden zijn huur 2, energie- en waterkosten3, zorgverzekering4, overige verzekeringen en vervoerskosten; 1 Per uitgave is gespecificeerd vanuit welke bron de informatie afkomstig is. De volgende kostenposten zijn
gebaseerd op normbedragen van het Nibud: overige verzekeringen, vervoerskosten, reserveringsuitgaven, huishoudelijke uitgaven, werkgerelateerde kosten en sociale participatie. De cijfers zijn afkomstig uit het Budgethandboek 2024 van het Nibud (eenenveertigste editie). 2 Deze bedragen zijn gebaseerd op huurtoeslaggegevens van de Rijksoverheid over de gemeente. 3 De kosten voor water zijn gebaseerd op de tarieven van PWN. De kosten voor gas en elektriciteit zijn gebaseerd op de tarieven van Vattenfall (Nederlandse Groene Stroom en Aardgas). 4 De premie voor de zorgverzekering is gebaseerd op een gemiddeld bedrag van acht grote zorgverzekeraars.
3
Gemeente Amstelveen
Versie 0.2
reserveringsuitgaven: uitgaven die niet regelmatig voorkomen en waarvan de hoogte vooraf niet bekend is. Voorbeelden zijn kosten voor inventaris, kleding en het eigen risico voor de zorgverzekering; o huishoudelijke uitgaven. Dit zijn terugkerende uitgaven aan voeding, persoonlijke verzorging en dergelijke; o uitgaven voor onderwijs 5 en (buitenschoolse) opvang6; o werkgerelateerde uitgaven: uitgaven die gemaakt worden als een persoon werkt. Voorbeelden zijn de kosten van woon-werkverkeer en werkkleding. Uitgaven om mee te doen in de samenleving (participatie uitgaven): o kosten voor sociale participatie. Dit kan worden uitgegeven aan sociale en recreatieve activiteiten, dit is het bedrag waardoor mensen kunnen meedoen. o
•
Voor de uitgaven is waar mogelijk uitgegaan van lokale tarieven. Voorbeelden hiervan zijn de huur, water, energiekosten en lokale heffingen. De andere uitgaven zijn gebaseerd op gemiddelde normbedragen. Deze zijn terug te vinden in de begrotingen per huishoudtype in bijlage 4.
1.4. Impact van het gemeentelijke beleid Specificatie gemeentelijke minimaregelingen 7 In onderstaande tabel is weergegeven welke regelingen in de begrotingen van de voorbeeldhuishoudens zijn verwerkt. Tabel 1.4.1 Gemeentelijke minimaregelingen in Amstelveen* Regelingen opgenomen in begrotingen Kwijtschelding gemeentelijke belastingen 8 Collectieve zorgverzekering Individuele inkomenstoeslag Maatwerkvoorziening hoge zorgkosten Regelingen voor kinderen Regeling voor ouderen Regelingen niet opgenomen in begrotingen Bijzondere bijstand Amstelveenpas Zwemles regeling voor volwassenen Tegemoetkoming kosten kinderopvang met sociaal medische kosten Woonkostentoeslag Studietoeslag
Inkomensgrens 2025 100% Wsm 130% Wsm9 >3 jaar 110% Wsm 130% Wsm 150% Wsm 130% Wsm 130% Wsm 130% Wsm 130% Wsm Conform de kinderopvangtoeslagtabel van de Belastingdienst 130% Wsm Situatieafhankelijk
*De gemeente Amstelveen hanteert een afwijkende inkomensnorm voor alleenstaande ouders. De inkomensgrens voor alleenstaande ouders is €2.248,82 per maand (netto, inclusief vakantietoeslag). Dit is circa 70 procent van het bijstandsniveau. Alleenstaande ouders hebben dus langer recht op de regelingen
5 Deze kosten zijn gebaseerd op de Schoolkostenmonitor van de Rijksoverheid. 6 De tarieven voor buitenschoolse opvang en kinderopvang zijn gebaseerd op de maximale uurtarieven van
de Rijksoverheid. 7 In bijlage 3 staan de voorwaarden en vergoedingen per regeling beschreven. 8 De belastingen die worden kwijtgescholden onder deze regeling zijn de afvalstoffenheffing en de waterschapsbelasting. De rioolheffing wordt in de gemeente Amstelveen doorgevoerd aan de eigenaar, niet aan de gebruiker. Deze heffing is daarom buiten beschouwing gelaten. 9 De inkomensgrens van deze regeling is afhankelijk van het pakket. Het AV-top pakket kent een inkomensgrens tot €2498,69 per maand. Deze grens geldt voor iedereen. De grens van het AV-standaard pakket is 130% van de bijstandsnorm.
4
Gemeente Amstelveen
Versie 0.2
dan andere huishoudens. De uitzondering hierop is de individuele inkomenstoeslag: die hanteert de ‘reguliere’ inkomensgrens, namelijk 110 procent van het wettelijk sociaal minimum.
Niet meegenomen regelingen Een aantal regelingen wordt niet meegenomen in de berekeningen en begrotingen. In de meeste gevallen gaat het om een regeling die incidenteel wordt verstrekt of een specifieke doelgroep heeft. Hieronder staat beschreven om welke reden de regeling niet is meegenomen in de berekeningen: • De bijzondere bijstand is niet meegenomen in de berekeningen omdat deze vorm van bijstand wordt verstrekt voor noodzakelijke onvermijdbare individuele uitgaven en dit niet maandelijks bij alle minimahuishoudens voorkomt. • Met de Amstelveenpas kunnen inwoners korting krijgen bij winkels, uitjes en sportieve en culturele activiteiten. Deze pas hanteert geen vast kortingsbedrag, daarom is deze niet meegenomen in de financiële berekeningen. • De zwemlesregeling voor volwassenen is niet meegenomen in de berekening omdat deze regeling voor een specifieke doelgroep is en daarmee geen representatief beeld geeft van het gemiddelde. Deze kosten worden immers door een enkeling gemaakt. • De tegemoetkoming kosten kinderopvang met sociaal medische kosten is eveneens niet meegenomen omdat deze regeling een specifieke doelgroep kent. • Inwoners kunnen de woonkostentoeslag aanvragen als zij wegens een inkomensdaling of gebeurtenis de huur of hypotheek niet kunnen betalen. De hoogte van dit bedrag varieert en is wederom beschikbaar voor een specifieke doelgroep.
Deze regeling is daarom niet meegenomen in de financiële berekeningen. • De studietoeslag is eveneens niet doorgerekend in de financiële overzichten. Deze regeling kent een specifieke doelgroep; studenten met een lichamelijke of psychische beperking, die niet in staat zijn naast hun te studie werken. In deze inkomenseffectrapportage is geen huishouden opgenomen waarbij deze regeling van toepassing is. Gebruik en effect van gemeentelijke minimaregelingen In deze rapportage berekenen wij de inkomenseffecten van de verschillende huishoudens wanneer zij gebruikmaken van de beschikbare gemeentelijke regelingen. In de praktijk is de ervaring echter dat huishoudens niet of gedeeltelijk gebruikmaken van de regelingen. In werkelijkheid zal het budget na alle uitgaven waarschijnlijk vaak lager uitvallen. Ter vergelijking geven wij daarom ook de inkomenseffecten weer wanneer de voorbeeldhuishoudens van geen enkele gemeentelijke regeling gebruikmaken. In deze gevallen blijven alle uitgaven gelijk. Dat betekent bijvoorbeeld dat huishoudens nog altijd de gemeentelijke belastingen moeten betalen, maar hier dan geen kwijtschelding meer voor ontvangen of dat huishoudens nog wel een uitgebreide zorgverzekering hebben, maar vanuit de gemeente geen korting meer hierop krijgen.
De impact van de individuele inkomenstoeslag op het inkomen van langdurige minimahuishoudens is in een losse paragraaf weergegeven (paragraaf 2.8). In het rapport geven we dus het resterende maandbudget weer voor twee situaties: bij een volledig en bij geen gebruik van de gemeentelijke regelingen. • Volledig gebruik: voor het weergeven van het volledige gebruik hebben we de regelingen uit tabel 1.4.1. doorgerekend. Indien een huishouden aanspraak kan maken op een regeling, is deze verrekend in het maandbudget. Voor huishoudens met kinderen zijn bijvoorbeeld de kindregelingen doorgerekend, bij huishoudens zonder kinderen zijn deze logischerwijs niet doorgerekend. • Geen gebruik: in deze situatie ontvangen de huishoudens geen vergoedingen vanuit de minimaregelingen van de gemeente. Om inzichtelijk te maken in hoeverre de opbouw van gemeentelijke bijdrage verschilt per huishouden, is in bijlage 5 per huishouden weergegeven welke en hoeveel gemeentelijke vergoedingen zij maandelijks kunnen ontvangen bij een inkomen op 100 procent Wsm.
5
Gemeente Amstelveen
Versie 0.2
1.5. Uitgangspunten Voor de inkomenseffecten doen we de volgende aannames. Algemeen • De huishoudens ontvangen alle landelijke toeslagen waar ze recht op hebben. • De huishoudens maken ofwel gebruik van alle lokale regelingen gebruik en ontvangen daarvoor het maximale bedrag ofwel maken van geen enkele regeling gebruik (zie paragraaf 1.4). • De huishoudens hebben geen schulden. • De huishoudens wonen in een huurwoning waarin zij recht hebben op huurtoeslag. • Voor de uitgaven wordt uitgegaan van gemiddelden per huishoudtype. Dit betekent dat een ongunstige situatie, bijvoorbeeld een hogere huurprijs of een slecht geïsoleerd huis, direct gevolgen kan hebben voor de inkomenseffecten zoals in dit rapport zijn weergegeven. • Voor de uitgaven geldt bovendien de aanname dat deze stabiel blijven op de verschillende inkomensniveaus. Het gaat dan om de basisuitgaven: uitgaven voor vaste lasten, reserveringsuitgaven, huishoudelijke uitgaven en het normbudget voor maatschappelijke deelname. Uitzondering hierop vormen de werk gerelateerde kosten. Huishoudens hebben vanaf een inkomensniveau van 110 procent Wsm ook werk gerelateerde kosten (woon-werkverkeer en werkkleding). De basisuitgaven blijven stabiel in de inkomenseffectrapportage zodat zichtbaar wordt of huishoudens meer budget overhouden voor extra uitgaven bij een hoger inkomensniveau.
• Het normbedrag voor sociale participatie betreft een bedrag dat huishoudens besteden om sociaal mee te doen in de samenleving. Dit is het bedrag voor alle vrijetijdsactiviteiten van een huishouden als sport, hobby, recreatie, uitjes, abonnementen, op bezoek gaan bij anderen (inclusief vervoer) en bezoek ontvangen. Het normbedrag is gebaseerd op een gemiddelde situatie specifiek gericht op minimahuishoudens. In hoeverre dit bedrag toereikend is voor alle minimahuishoudens kan in de praktijk afwijken. • Het vermogen van de huishoudens ligt binnen de grenzen van de Participatiewet 10. BSO •
•
Alleenstaande ouders met een inkomen gelijk aan de bijstandsnorm werken niet of zitten in een traject waarbij de kinderopvang wordt vergoed. Voor alleenstaande ouders met een inkomen van 110 procent Wsm of hoger zal het 8-jarige kind naar de buitenschoolse opvang (BSO) zodat de ouder kan werken. Daarbij gaan we uit van de volgende uren en tarieven: o Inkomen van 110 en 120 procent Wsm: twee dagdelen van 4 uur BSO per week voor het 8-jarig kind tegen een tarief van € 9,52 (maximum uurtarief Rijksoverheid 2025). o Inkomen van 130, 140 en 150 procent Wsm: drie dagdelen van 4 uur BSO per week voor het 8-jarig kind tegen een tarief van € 9,52 (maximum uurtarief Rijksoverheid 2025). Bij een paar met twee kinderen met een inkomen hoger dan 100 procent Wsm werkt slechts één van beide partners. Anders is het huishoudinkomen hoger. We gaan ervan uit dat deze huishoudens geen BSO nodig hebben, omdat één van beide partners thuis is voor de kinderen. Dit is eveneens waarom een paar met kinderen geen combinatiekorting krijgt bij werkaanvaarding.
Gemeentelijke regelingen • De individuele inkomenstoeslag wordt toegekend aan de voorbeeldhuishoudens die drie jaar of langer een minimuminkomen hebben. Paragraaf 2.8 gaat specifiek in op de inkomenssituatie van langdurige minima in Amstelveen en de impact van de IIT. • Huishoudens met kinderen kunnen via de regeling voor kinderen een bedrag toegekend krijgen voor sport, cultuur of andere activiteiten. De bijdrage hiervan is afhankelijk van de 10 Die vermogensgrens is € 15.540 voor paren, een gezin of alleenstaande ouder en € 7.770 voor een
alleenstaande.
6
Gemeente Amstelveen
•
Versie 0.2
leeftijd van het kind (zie bijlage 3 voor een overzicht). Tevens kunnen ouders via deze regeling een tablet en zwemlessen vergoed krijgen. De tabletregeling is niet jaarlijks aan te vragen en ook de zwemlesregeling is niet structureel beschikbaar. Deze additionele vergoedingen zijn daarom buiten beschouwing gelaten. De regeling voor ouderen is doorgerekend voor de huishoudens boven de AOW-leeftijd. Ouderen in een eenpersoonshuishouden kunnen een vergoeding krijgen van € 300, ouderen in een meerpersoonshuishouden kunnen rekenen op een vergoeding van € 375.
(Collectieve) zorgverzekering & zorgkosten • (Collectieve) zorgverzekering o De gemeente biedt via Zorg & Zekerheid drie gemeentelijke zorgpolissen aan. In deze rapportage is gerekend met het pakket AV-Standaard voor huishoudens onder de AOW-leeftijd. Voor de huishoudens boven de AOW-leeftijd én het huishouden met een chronisch zieke is gerekend met het uitgebreidere pakket, namelijk AV-Top. De inkomensgrens voor het uitgebreide pakket ligt tevens hoger dan bij het standaard pakket. De grens voor dit pakket ligt op € 2498,69 per maand. Deze grens geldt voor iedereen, dus zowel voor alleenstaanden als samenwonenden. o We doen de aanname dat huishoudens een reguliere zorgverzekering hebben afgesloten (een gemiddeld premiebedrag van acht grote zorgverzekeraars), wanneer zij niet (meer) in aanmerking komen voor de gemeentelijke zorgpolis. Voor huishoudens met AOW is een uitgebreid zorgpakket samengesteld. Dit bestaat opnieuw uit een gemiddeld premiebedrag op basis van zorgverzekeraars11. • Voor een alleenstaande met chronische ziekte (en dus een zorgvraag) is de maatwerkvoorziening voor hoge zorgkosten doorgerekend. Deze bedraagt € 252 per jaar, met als voorwaarde dat in de afgelopen twee jaar het eigen risico is opgemaakt.
• Bij de personen die een zorgvraag hebben, zijn extra kosten doorgerekend voor reiskosten naar het ziekenhuis of specialist, de maximale eigen bijdrage voor medicatie én reserveringskosten voor onder andere maaltijdvoorziening (alleen voor alleenstaanden), dieetkosten, huishoudelijke hulp, waskosten en personenalarmering.
1.6. Kanttekening Bij een doorrekening die gestoeld is op een aantal aannames, behoort ook een kanttekening. De uitgaven betreffen de minimale bedragen die huishoudens nodig hebben om in bepaalde kosten te kunnen voorzien. Het is mogelijk dat een huishouden maandelijks meer (of minder) uitgeeft dan de (norm)bedragen waarmee in deze rapportage wordt gerekend, bijvoorbeeld omdat het huishouden een ander bedrag per maand reserveert voor onregelmatige uitgaven. Individuele situaties kunnen daarom afwijken van de begrotingen zoals opgenomen in deze rapportage.
11 Het gemiddelde premiebedrag voor een reguliere zorgverzekering voor huishoudens onder de AOW-
leeftijd is gebaseerd om de meest gekozen pakketten bij acht grote zorgverzekeraars. In het pakket zit een basisverzekering, aanvullende verzekering (wisselende samenstelling aan vergoeding: bijvoorbeeld 6 tot 12 fysiobehandelingen per jaar, spoedeisende hulp, anticonceptie) en een basis tandverzekering (circa 75 procent vergoeding tot € 250 per jaar). Voor een uitgebreide zorgverzekeringspakket is opnieuw een gemiddelde genomen op basis van acht grote zorgverzekeraars. In het uitgebreide pakket zit een basisverzekering (streven is 100 procent vergoeding bij zorgverleners met en zonder contract), aanvullende verzekering (wisselende samenstelling aan vergoeding: bijvoorbeeld 9 tot 25 fysiobehandelingen per jaar, alternatieve zorg, brillen/ lenzen) en een duurdere tandverzekering.
7
Gemeente Amstelveen
Versie 0.2
2. Inkomenseffecten In dit hoofdstuk gaan we per voorbeeldhuishouden in op het effect van inkomensverhoging. Daarbij kijken we naar het budget dat maandelijks overblijft na het doen van de basisuitgaven en uitgaven voor participatie. De invloed van het gebruik van gemeentelijke regelingen is hierbij te zien. In bijlage 4 staan de volledig begrotingen per voorbeeldhuishouden.
2.1. Alleenstaande Alleenstaanden hebben na hun basisuitgaven, als zij gebruikmaken van alle regelingen, voldoende geld over om uit te geven aan participatie. Als zij maandelijks het normbedrag van € 121 aan participatie besteden houden zij € 132 over. Wanneer dit huishouden geen gebruikmaakt van de gemeentelijke regelingen komt het alsnog rond, maar houden zij maandelijks minder geld over. De regelingen zorgen logischerwijs voor meer bestedingsruimte. Verder loont het voor alleenstaanden vanuit de bijstand meer te gaan werken tegen een loon tussen 110 en 150 procent Wsm. De loonstijging vangt het wegvallen van landelijke en gemeentelijke regelingen op. Hier is zowel sprake van wanneer alleenstaanden geen regelingen gebruiken, alsook wanneer zij een aantal of alle regelingen gebruiken.
Budget na uitgaven: alleenstaande Geen gebruik
Volledig gebruik
€ 1.000 € 800 € 600 € 400 € 200
€ 132 € 67
€ 152 € 135
€ 287 € 270
€ 422 € 404
€ 529
€ 624
€ -0 € -200 100% Wsm 110% Wsm 120% Wsm 130% Wsm 140% Wsm 150% Wsm
Leeswijzer tabel: het huishouden heeft inkomsten uit uitkering of werk, aangevuld met maximale landelijke toeslagen en gemeentelijke regelingen. Hiervan trekken we de uitgaven af: basisuitgaven en sociale participatie uitgaven. Dit leidt uiteindelijk tot een resterend maandbudget.
Inkomsten
Inkomsten uitkering of werk Landelijke toeslagen en regelingen Gemeentelijke regelingen
100% 1.345 466 65
110% 1.480 466 18
120% 1.615 466 18
130% 1.749 466 18
140% 1.884 436 0
150% 2.018 396 0
Uitgaven
Basis uitgaven Participatie uitgaven
1.623 121
1.690 121
1.690 121
1.690 121
1.669 121
1.669 121
Budget na alle uitgaven
Bij volledig gebruik gemeentelijke regelingen Bij geen gebruik gemeentelijke regelingen
132 67
152 135
287 270
422 404
529 529
624 624
8
Gemeente Amstelveen
Versie 0.2
Uitgelicht: voorbeeldcasus van een alleenstaande Bijstandsuitkering Hilda is alleenstaand. Zij krijgt een bijstandsuitkering, wat neerkomt op een netto-inkomen van € 1.345 per maand (dit is inclusief vakantietoeslag). Zij heeft maandelijks recht op € 466 aan toeslagen van het Rijk. Voor Hilda bestaat dit uit huurtoeslag en zorgtoeslag. Tot slot kan Hilda rekenen op een financiële bijdrage vanuit de gemeente van € 65 per maand. Dit bestaat uit de kwijtschelding voor gemeentelijke belastingen en de korting op de collectieve zorgverzekering. Naast deze inkomsten heeft zij natuurlijk verschillende uitgaven; basisuitgaven van € 1.623 per maand en uitgaven om mee te doen in de samenleving van € 121 per maand. Als alle inkomsten binnen zijn en de uitgaven zijn gedaan dan houdt zij maandelijks nog € 132 over. Maakt zij van geen enkele gemeentelijke regeling gebruik, dan zou ze € 67 overhouden in haar maandbegroting. 110 procent Wsm Als Hilda werk krijgt tegen een loon van 110 procent Wsm, dan stijgt haar netto-inkomen naar € 1.480 per maand. Zij houdt recht op huurtoeslag en zorgtoeslag en deze bedragen blijven onveranderd, dus € 466 per maand. Het recht op de kwijtschelding van gemeentelijke heffingen vervalt, maar Hilda behoudt het recht op de collectieve zorgverzekering, een totaalbedrag van € 18. Haar uitgaven stijgen licht door werk gerelateerde kosten die zij nu moet maken.
In totaal houdt zij, na alle uitgaven, maandelijks € 152 over. Als Hilda helemaal geen gebruik van de gemeentelijke regelingen maakt, dan houdt zij € 135 per maand over.
9
Gemeente Amstelveen
Versie 0.2
2.2. Alleenstaande chronisch ziek
Budget na uitgaven: alleenstaande chronisch ziek niet AOW Geen gebruik
Volledig gebruik
€ 1.000 € 800 € 600 € 400 € 200
€ 23
€ 67
€ 202 € 157
€ 285 € 262
€ 380 € 356
€ -0 € -200
€ -88 € -112€ -68 € -180 100% Wsm 110% Wsm 120% Wsm 130% Wsm 140% Wsm 150% Wsm
Alleenstaande chronisch zieken met een inkomen tussen de 100 en 110 procent komen maandelijks in de min uit, zowel met als zonder het gebruik van de gemeentelijke regelingen. Dit huishouden kan pas rondkomen op een inkomen van 120 procent Wsm. Dit heeft te maken met de additionele (zorg)kosten waar dit huishouden mee te maken krijgt. Deze situatie ziet er anders uit wanneer het huishouden een langdurig laag inkomen heeft en gebruikmaakt van de individuele inkomenstoeslag. De resultaten hiervan worden beschreven in hoofdstuk 2.8. Wanneer dit huishouden een inkomen heeft tot 120 procent en geen gebruikmaakt van de gemeentelijke regelingen, kan het nét rondkomen. In dit geval blijft er na alle uitgaven maandelijks € 23 over. De gemeentelijke regelingen bieden in dit geval € 44 extra bestedingsruimte. Voor dit huishouden loont het in iedere situatie om (meer) te gaan werken. Zij ervaren geen terugval in het inkomen wanneer het inkomen stijgt. De stijging in het inkomen kan het wegvallen van de landelijke en gemeentelijke bijdragen voldoende opvangen. Als dit huishouden geen gebruikmaakt van de gemeentelijke regelingen gaat het er stapsgewijs op vooruit.
Inkomsten
Inkomsten uitkering of werk Landelijke toeslagen en regelingen Gemeentelijke regelingen
100% 1.345 466 92
110% 1.480 466 44
120% 1.615 466 44
130% 1.749 466 44
140% 1.884 436 23
150% 2.018 396 23
Uitgaven
Basis uitgaven Participatie uitgaven
1.870 121
1.937 121
1.937 121
1.937 121
1.937 121
1.937 121
Budget na alle uitgaven
Bij volledig gebruik gemeentelijke regelingen Bij geen gebruik gemeentelijke regelingen
-88 -180
-68 -112
67 23
202 157
285 262
380 356
10
Gemeente Amstelveen
Versie 0.2
2.3. Paar zonder kinderen Paren zonder kinderen hebben op bijstandsniveau een maandelijks tekort van € 41 wanneer zij geen gebruikmaken van de gemeentelijke regelingen. De gemeentelijke regelingen zijn dus essentieel om alle kosten te kunnen betalen. Wanneer paren zonder kinderen gebruikmaken van alle gemeentelijke regelingen, hebben zij voldoende bestedingsruimte voor de basisuitgaven en participatie uitgaven.
Budget na uitgaven: paar zonder kinderen Geen gebruik
Volledig gebruik
€ 1.000 € 800 € 600
€ 400 € 200
€ 62
€ 120 € 85
€ 374 € 291 € 339 € 256
€ 449
Wanneer paren zonder kinderen gaan werken tegen een inkomen tussen de 110 en 150 procent Wsm gaan zij er telkens op vooruit; zij krijgen meer bestedingsruimte. In geen van de situaties is er sprake van een achteruitgang in de bestedingsruimtewanneer het huishouden gaat werken tegen een hoger inkomen. De loonstijging vangt het wegvallen van landelijke en gemeentelijke regelingen bij een hoger inkomen op. Dit geldt zowel wanneer zij gebruikmaken van gemeentelijke regelingen als wanneer zij geen gebruikmaken hiervan.
€ 507
€ -0 € -41
€ -200
100% Wsm 110% Wsm 120% Wsm 130% Wsm 140% Wsm 150% Wsm
Inkomsten
Inkomsten uitkering of werk Landelijke toeslagen en regelingen Gemeentelijke regelingen
100% 1.922 681 103
Uitgaven
Basis uitgaven Participatie uitgaven
2.444 200
2.511 200
2.511 200
2.511 200
2.469 200
2.469 200
Budget na alle uitgaven
Bij volledig gebruik gemeentelijke regelingen Bij geen gebruik gemeentelijke regelingen
62 -41
120 85
291 256
374 339
449 449
507 507
11
110% 2.114 681 35
120% 2.306 660 35
130% 2.499 551 35
140% 2.691 427 0
150% 2.883 293 0
Gemeente Amstelveen
Versie 0.2
2.4. Alleenstaande ouder met kinderen van 8 en 13 jaar
Budget na uitgaven: alleenstaande ouder Geen gebruik
Volledig gebruik
€ 1.000
€ 800 € 600 € 331
€ 400
€ 200
€ 362 € 236
€ 502 € 377
€ 637 € 511
€ 777 € 651
€ 918 € 792
€ 138
€ -0 € -200 100% Wsm 110% Wsm 120% Wsm 130% Wsm 140% Wsm 150% Wsm
Een alleenstaande ouder met twee kinderen van 8 en 13 jaar heeft zowel met als zonder het gebruik van gemeentelijke regelingen, maandelijks voldoende budget om alle uitgaven - inclusief uitgaven voor participatie - te kunnen doen. Voor dit huishouden is het gebruik van regelingen dus niet noodzakelijk om rond te kunnen komen, maar zorgt het voor meer bestedingsruimte. Een bijstandsgerechtigde die van alle regelingen gebruikmaakt, heeft bijvoorbeeld € 194 meer te besteden dan een bijstandsgerechtigde die van geen enkele gemeentelijke regeling gebruikmaakt. In alle voorbeeldsituaties loont het voor dit huishoudtype om vanuit de bijstand te gaan werken tegen een loon van 110 procent Wsm of hoger. De landelijke toeslagen stijgen licht bij een alleenstaande ouder door belastingvoordeel. Waar een alleenstaande ouder op bijstandsniveau € 1.479 van het Rijk krijgt, is dat bij 150 procent Wsm € 1.547. Hoewel het loont om te werken, is het verschil in maandbudget soms echter klein; bij een inkomensstijging van 100 naar 110 procent Wsm gaat het bijvoorbeeld om een verschil van € 31 per maand.
Inkomsten
Inkomsten uitkering of werk Landelijke toeslagen en regelingen Gemeentelijke regelingen
100% 1.345 1.479 194
Uitgaven
Basis uitgaven Participatie uitgaven
2.427 260
2.507 260
2.507 260
2.513 260
2.513 260
2.513 260
Budget na alle uitgaven
Bij volledig gebruik gemeentelijke regelingen Bij geen gebruik gemeentelijke regelingen
331 138
362 236
502 377
637 511
777 651
918 792
12
110% 1.480 1.523 126
120% 1.615 1.529 126
130% 1.749 1.535 126
140% 1.884 1.541 126
150% 2.018 1.547 126
Gemeente Amstelveen
Versie 0.2
2.5. Paar met kinderen van 8 en 13 jaar
Budget na uitgaven: paar met kinderen Geen gebruik
Volledig gebruik
€ 1.000 € 800 € 600
€ 454
€ 400
€ 225
€ 200
€ 283
€ 311
€ 537
€ 609 € 501
€ 643 € 535
Wanneer een paar met twee kinderen van 8 en 13 jaar geen gebruikmaakt van de gemeentelijke regelingen, kan het net rondkomen. In dit geval blijft er maandelijks € 14 over. De regelingen zijn van belang om voldoende bestedingsruimte te hebben; als het huishouden gebruikmaakt van de regelingen hebben zij na de basisuitgaven nog voldoende budget over om uit te geven aan participatie (€ 337). Het gebruik van gemeentelijke regelingen zorgt voor meer bestedingsruimte. Op bijstandsniveau gaat het om een verschil van € 211 per maand. Het loont voor dit huishoudtype altijd om (meer) te gaan werken; de loonstijging kan het wegvallen van landelijke en gemeentelijke regelingen op alle inkomensniveaus opvangen. Het maandelijkse budget gaat niet achteruit wanneer het inkomen stijgt, maar het verschil in maandbudget is in sommige gevallen klein. Bij een stijging van 140 procent Wsm naar 150 procent Wsm gaat het maandbudget met € 34 omhoog. Wanneer dit huishouden geen gebruikmaakt van de gemeentelijke regelingen gaat het maandbudget stapsgewijs omhoog.
€ 394
€ 140
€ 14 € -0 € -200 100% Wsm 110% Wsm 120% Wsm 130% Wsm 140% Wsm 150% Wsm
Inkomsten
Inkomsten uitkering of werk Landelijke toeslagen en regelingen Gemeentelijke regelingen
100% 1.922 1.421 211
Uitgaven
Basis uitgaven Participatie uitgaven
2.992 337
3.059 337
3.059 337
3.059 337
3.018 337
3.018 337
Budget na alle uitgaven
Bij volledig gebruik gemeentelijke regelingen Bij geen gebruik gemeentelijke regelingen
225 14
283 140
454 311
537 394
609 501
643 535
13
110% 2.114 1.421 143
120% 2.306 1.400 143
130% 2.499 1.291 143
140% 2.691 1.164 108
150% 2.883 1.006 108
Gemeente Amstelveen
Versie 0.2
Uitgelicht: voorbeeldcasus van een paar met twee kinderen Bijstandsuitkering Sam en Rosanne hebben twee kinderen van 8 en 13 jaar en ze krijgen een bijstandsuitkering, wat neerkomt op een netto-inkomen van € 1.922 per maand (dit is inclusief vakantietoeslag). Ze hebben maandelijks recht op € 1.421 aan toeslagen van het Rijk, bestaande uit huurtoeslag, zorgtoeslag, kindgebonden budget en kinderbijslag. Tot slot kunnen ze een financiële bijdrage vanuit de gemeente van € 211 per maand ontvangen. Dit bestaat uit de kwijtschelding voor gemeentelijke belastingen, de korting op de collectieve zorgverzekering en de regeling voor kinderen. Naast deze inkomsten hebben zij natuurlijk verschillende uitgaven; basisuitgaven van € 2.992 per maand en uitgaven om mee te doen in de samenleving van € 337 per maand. Als alle inkomsten binnen zijn en de uitgaven zijn gedaan dan houden zij maandelijks € 225 over bij het gebruiken van alle regelingen. Maakt dit gezin echter van geen enkele gemeentelijke regeling gebruik, dan houden zij € 14 over.
120 procent Wsm Als Sam of Rosanne werk krijgt tegen een loon van 120 procent Wsm, dan stijgt het netto-inkomen van het huishouden naar € 2.306 per maand. Ze behouden het recht op huurtoeslag, zorgtoeslag, kindgebonden budget en kinderbijslag, maar de huurtoeslag en de zorgtoeslag zijn lager. Totaal ontvangen zij nu € 1.400 aan toeslagen van het Rijk per maand. De uitgaven zijn licht gestegen door werk gerelateerde kosten die zij nu moeten maken. In totaal houdt dit voorbeeldhuishouden, na alle uitgaven en bij gebruik van alle regelingen, maandelijks € 454 over. Als het huishouden geen gemeentelijke regelingen ontvangt; dan houdt het maandelijks € 311 over. 140 procent Wsm Als Sam of Rosanne een hoger loon krijgen van 140 procent Wsm, dan stijgt het netto-inkomen van het huishouden naar € 2.691 per maand. Doordat toeslagen verder dalen ontvangen zij nu in totaal € 1.164 aan toeslagen van het Rijk per maand. Het recht op bijna alle gemeentelijke regelingen is vervallen. Het gezin kan alleen nog de korting op de regeling voor kinderen ontvangen. Bij het gebruik van deze regeling houdt het huishouden € 609 over, bij geen gebruik blijft er maandelijks € 501 over.
14
Gemeente Amstelveen
Versie 0.2
2.6. Alleenstaande AOW-leeftijd Alleenstaanden van de AOW-gerechtigde leeftijd hebben in alle voorbeeldsituaties na alle basisuitgaven voldoende geld over om uit te geven aan participatie. Natuurlijk leidt het gebruiken van de gemeentelijke regelingen tot een hoger budget dan het niet gebruiken van de regelingen, op bijstandsniveau loopt dit verschil op tot € 96 bij volledig gebruik van de regelingen.
Budget na uitgaven: alleenstaande AOWleeftijd Geen gebruik
Volledig gebruik
€ 1.000 € 800 € 600 € 400
€ 307 € 211
€ 409 € 360
€ 506 € 457
€ 596 € 547
€ 636 € 612
€ 687 € 664
€ 200 € -0 € -200 100% Wsm 110% Wsm 120% Wsm 130% Wsm 140% Wsm 150% Wsm
Daarnaast hebben alleenstaande AOW’ers met een inkomen 12 hoger dan 100 procent Wsm een hoger budget na alle uitgaven, ten opzichte van de bijstandssituatie. Alleenstaanden met de AOW-leeftijd die een hoger inkomen hebben houden daarnaast ook meer budget over. Het wegvallen van de landelijke en gemeentelijke regelingen wordt voldoende opgevangen. Het verschil in maandbudget tussen een inkomen van 130 procent Wsm en 140 procent Wsm is echter kleiner dan tussen de vorige stappen tussen inkomensniveaus: het gaat hierbij om een verschil van € 40 wanneer het huishouden gebruikmaakt van alle regelingen. Wanneer dit huishouden geen gebruikmaakt van de gemeentelijke regelingen, hebben zij alsnog voldoende budget voor de basisuitgaven en participatie.
Inkomsten
Inkomsten uitkering of werk Landelijke toeslagen en regelingen Gemeentelijke regelingen
100% 1.501 466 96
110% 1.651 465 48
120% 1.801 412 48
130% 1.951 352 48
140% 2.101 267 23
150% 2.252 168 23
Uitgaven
Basis uitgaven Participatie uitgaven
1.641 115
1.641 115
1.641 115
1.641 115
1.641 115
1.641 115
Budget na alle uitgaven
Bij volledig gebruik gemeentelijke regelingen Bij geen gebruik gemeentelijke regelingen
307 211
409 360
506 457
596 547
636 612
687 664
12 We spreken hier van een inkomensverschil en niet van een situatie van werkaanvaarding. De reden hiervoor is dat AOW-gerechtigde huishoudens zelden een inkomensgroei
doormaken door werkaanvaarding.
15
Gemeente Amstelveen
Versie 0.2
2.7. Paar AOW-leeftijd
Budget na uitgaven: paar AOW-leeftijd Geen gebruik
Volledig gebruik
€ 1.000 € 752
€ 800 € 600 € 400 € 200
€ 246
€ 362 € 283
€ 492 € 414
€ 617 € 539
€ 636
€ 100
€ -0 € -200 100% Wsm 110% Wsm 120% Wsm 130% Wsm 140% Wsm 150% Wsm
Paren met de AOW-leeftijd hebben na de basisuitgaven genoeg geld over om te voldoen aan het normbedrag voor participatiekosten (€ 188). Op bijstandsniveau houden zij, wanneer zij gebruikmaken van alle regelingen, maandelijks € 246 aan budget over. Wanneer zij geen gebruikmaken van de gemeentelijke regelingen ligt dit bedrag aanzienlijk lager: namelijk op € 100. De regelingen zorgen dus, vanzelfsprekend, voor een hoger maandbudget. Daarnaast geldt dat paren met de AOW-leeftijd die op een hoger inkomensniveau zitten ook een hoger budget overhouden na alle uitgaven. Het wegvallen van landelijke en gemeentelijke regelingen bij een hoger inkomen wordt voldoende opgevangen. Het verschil in maandbudget tussen een inkomen van 130 procent Wsm en 140 procent Wsm is ook hier echter klein: het gaat hierbij om een verschil van € 19 wanneer het huishouden gebruikmaakt van alle regelingen. Wanneer paren met de AOW-leeftijd geen gebruik maken van de gemeentelijke regelingen (en wel de uitgaven van participatie betalen), hebben zij alsnog voldoende budget.
Inkomsten
Inkomsten uitkering of werk Landelijke toeslagen en regelingen Gemeentelijke regelingen
100% 2.053 681 146
Uitgaven
Basis uitgaven Participatie uitgaven
2.446 188
2.446 188
2.446 188
2.446 188
2.470 188
2.470 188
Budget na alle uitgaven
Bij volledig gebruik gemeentelijke regelingen Bij geen gebruik gemeentelijke regelingen
246 100
362 283
492 414
617 539
636 636
752 752
16
110% 2.259 659 78
120% 2.464 584 78
130% 2.670 504 78
140% 2.875 419 0
150% 3.080 330 0
Gemeente Amstelveen
Versie 0.2
2.8. Huishoudens met een langdurig minimuminkomen Huishoudens kunnen de individuele inkomenstoeslag ontvangen wanneer zij minimaal 3 jaar een inkomen hebben op 110 procent Wsm en geen zicht hebben op inkomensvooruitgang. De huishoudens in deze paragraaf ontvangen alle gemeentelijke regelingen. Wat gebeurt er als het inkomen stijgt en de individuele inkomenstoeslag wegvalt? De inkomensstijging compenseert in alle gevallen voldoende voor het wegvallen van de individuele inkomenstoeslag. Geen van de huishoudens ervaart een terugval in het maandbudget wanneer de individuele inkomenstoeslag wegvalt. Voor alleenstaande chronisch zieken geldt dat zij wél kunnen rondkomen op een inkomen van 100 of 110 procent Wsm als zij gebruikmaken van de individuele inkomenstoeslag. Deze regeling maakt voor hen dus het verschil tussen wel of niet rond kunnen komen. Alleenstaande
Budget na uitgaven: alleenstaande
Alleenstaande chronisch ziek
Budget na uitgaven: alleenstaande, chronisch ziek
Individuele inkomenstoeslag Maandbudget excl. individuele inkomenstoeslag € 1.000 € 800 € 600 € 400 € 200 €0
Individuele inkomenstoeslag Maandbudget excl. individuele inkomenstoeslag
€ 45 € 132
€ 45 € 152
€ 287
€ 422
100% Wsm
110% Wsm
120% Wsm
130% Wsm
€ 529
€ 624
140% Wsm
150% Wsm
€ 1.000 € 800 € 600 € 400 € 200 €0
Paar zonder kinderen
Budget na uitgaven: paar zonder kinderen Individuele inkomenstoeslag Maandbudget excl. individuele inkomenstoeslag € 1.000 € 800 € 600 € 400 € 200 €0
€ € 64 62 100% Wsm
€ 64 € 120
€ 291
€ 374
€ 449
€ 507
110% Wsm
120% Wsm
130% Wsm
140% Wsm
150% Wsm
17
€ 45 100% Wsm
€ 45 110% Wsm
€ 67 120% Wsm
€ 202
€ 285
€ 380
130% Wsm
140% Wsm
150% Wsm
Gemeente Amstelveen
Versie 0.2 Paar met kinderen
Alleenstaande ouder
Budget na uitgaven: paar met kinderen
Budget na uitgaven: alleenstaande ouder
Individuele inkomenstoeslag
Individuele inkomenstoeslag
Maandbudget excl. individuele inkomenstoeslag
Maandbudget excl. individuele inkomenstoeslag € 1.000 € 800 € 600 € 400 € 200 €0
€ 1.000 € 800 € 600
€ 56 € 331
€ 56 € 362
100% Wsm
110% Wsm
€ 777
€ 918
€ 502
€ 637
120% Wsm
130% Wsm
140% Wsm
150% Wsm
€ 400
€ 200 €0
18
€ 64 € 225
€ 64 € 283
€ 454
€ 537
€ 609
€ 643
100% Wsm
110% Wsm
120% Wsm
130% Wsm
140% Wsm
150% Wsm
Gemeente Amstelveen
Versie 0.1
3. Analyse van de resultaten 3.1. Effect van de gemeentelijke regelingen op rondkomen Huishoudens die van alle gemeentelijke regelingen gebruikmaken waar zij recht op hebben, hebben daardoor logischerwijs een groter budget over aan het einde van de maand dan huishoudens die van geen enkele regeling gebruikmaken. Dit effect is het grootst voor gezinnen; door de samenstelling van hun huishouden kunnen zij namelijk de meeste vergoedingen vanuit de regelingen ontvangen. Twee voorbeeldhuishoudens komen zonder de (maximale) bijdrage van de gemeente, maandelijks geld tekort na het doen van alle uitgaven (dat wil zeggen: zowel de basisuitgaven als een bedrag dat wordt uitgegeven aan sociale participatie). Dit geldt op bijstandsniveau voor paren zonder kinderen en alleenstaanden met een zorgvraag; zonder de gemeentelijke regelingen kunnen zij niet rondkomen. Alle overige voorbeeldhuishoudens hebben bij elk inkomen voldoende budget om zowel de basis- als de participatie uitgaven te bekostigen. Voor paren met kinderen geldt daarnaast dat zij zonder het gebruik van de gemeentelijke regelingen nét rond kunnen komen op bijstandsniveau. Alleenstaande chronisch zieken kunnen nét rondkomen op een inkomen van 120 procent Wsm. Bij financiële tegenslagen komen zij maandelijks al snel in de min uit.
Het resterende maandbudget in context • Het maximale bedrag dat minima vanuit de toeslagen van het Rijk kunnen ontvangen (onder andere huurtoeslag, zorgtoeslag, kindgebonden budget) is een stuk hoger dan het maximale bedrag van de gemeentelijke regelingen. Dit is ook in andere gemeenten het geval. In deze rapportage is de aanname gemaakt dat de huishoudens alle toeslagen ontvangen, waar zij recht op hebben. De ervaring is echter dat het aanvragen van bijvoorbeeld (alle) toeslagen, vanwege meerdere redenen (bijvoorbeeld angst om het later terug te betalen, weinig vertrouwen in de overheid of het te ingewikkeld vinden), in de praktijk niet altijd gebeurt. Wanneer huishoudens geen of niet alle toeslagen ontvangen, dan is er bij de huishoudens al snel sprake van een maandbudget dat minder groot is of in de min uitkomt. • Verder zijn de uitgaven van de huishoudens gebaseerd op gemiddelde situaties specifiek gericht op huishoudens met een minimuminkomen. Er is bijvoorbeeld geen rekening gehouden met huisdieren13 of rokers, duurdere kostenposten als een auto en er worden gemiddeld lagere bedragen gerekend voor een aantal uitgaven waaronder kleding, voedsel en de inboedel in vergelijking met huishoudens met een hoger inkomen. Bij een niet-gemiddelde situatie met een aantal hogere kostenposten, kan het financiële plaatje er dus al snel anders uitzien.
3.2. Financiële effecten bij werkaanvaarding In hoeverre loont het financieel gezien om (meer) te gaan werken? Dit hangt van een aantal factoren af: huishoudsamenstelling, de nieuwe inkomenshoogte en daarmee het (verliezen van het) recht op gemeentelijke regelingen en de eventuele afname van landelijke toeslagen. De effecten worden in grote lijnen veroorzaakt door drie veranderingen: • Voor de gemeentelijke regelingen geldt dat bij een inkomen boven 100 procent Wsm, het recht op kwijtschelding vervalt. Bij een inkomen hoger dan 130 procent Wsm vervalt de collectieve zorgverzekering (voor huishoudens die gebruikmaken van het standaard pakket) en de regeling voor ouderen. Huishoudens die gebruikmaken van het uitgebreide pakket van de collectieve zorgverzekering kunnen dit blijven doen tot een inkomen tot € 13 Hoewel er in deze inkomenseffect rapportage vanuit is gegaan dat huishoudens geen kosten voor
huisdieren hebben, biedt de gemeente Amstelveen wel een vergoeding aan voor inwoners met een laag inkomen die huisdieren hebben. Zij kunnen vanuit de Amstelveenpas tot € 300 aan dierenartskosten vergoed krijgen: https://www.amstelveen.nl/dierenartskosten-tot-eu-300-vergoed-met-amstelveenpas
19
Gemeente Amstelveen
•
•
Versie 0.1
2498,69 per maand. Alleenstaande ouders en paren met kinderen kunnen met een inkomen tot 150 procent Wsm gebruik blijven maken van de kindregeling. Van hoe meer regelingen een huishouden gebruik kan maken, hoe groter het bedrag is dat het huishouden kan ‘verliezen’ indien het inkomen stijgt. Voor de landelijke toeslagen en regelingen geldt dat deze afnemen bij een hoger inkomen, behalve bij alleenstaande ouders. De toeslagen dalen bij paren (met en zonder kinderen) eerder én sneller in vergelijking met alleenstaanden. Bij alleenstaande ouders zien we dat het bedrag aan landelijke toeslagen toeneemt door belastingvoordeel. Tot slot krijgen huishoudens die vanuit de bijstand aan het werk gaan, te maken met werkgerelateerde kosten, waardoor hun uitgaven iets stijgen. Voor alleenstaande ouders komen hier de kosten voor kinderopvang bij (al krijgen ze daar via de kinderopvangtoeslag weer een (groot) deel van terug).
In combinatie met elkaar zorgen bovenstaande ontwikkelingen en gegevens voor verschillende effecten in de resterende maandbudgetten van de huishoudens. In de volgende paragrafen schetsen we de effecten van een inkomensstijging op het maandbudget. WSM en WML Om de effecten van de inkomensstijging door werkaanvaarding meer te kunnen duiden geven we eerst weer hoe het Wettelijk sociaal minimum zich verhoudt tot werken tegen het Wettelijk minimumloon bij de verschillende type huishoudens in 2025 14. Voor een alleenstaande (ouder) staat voltijds (40 uur per week) werken tegen een minimumloon ongeveer gelijk aan een nettoinkomen van 174 procent Wsm, deeltijd werken (24 uur per week) komt neer op een nettoinkomen van 111 procent Wsm. Voor een paar met en zonder kinderen staat voltijds werken (één volwassene werkt dan 40 uur) tegen een minimumloon ongeveer gelijk aan een netto-inkomen van 122 procent Wsm.
3.2.1. Effect van de inkomensstijging ten opzichte van de bijstand Werken zorgt er altijd voor dat het maandelijkse budget hoger is dan in de bijstand. Dit geldt zowel voor de huishoudens die van geen gemeentelijke regelingen gebruikmaken als voor de huishoudens die gebruikmaken van alle regelingen van de gemeente. In onderstaande tabel is het effect van de inkomensstijging (in Wsm) op de verandering in het maandbudget (in euro’s per maand) ten opzichte van de bijstandssituatie te zien per huishouden. Een alleenstaande die van alle regelingen gebruikmaakt heeft bijvoorbeeld bij een inkomen van 120 procent Wsm een maandbudget dat € 155 ruimer is dan in de bijstand (100 procent Wsm).
Alleenstaanden Paar zonder kinderen Alleenstaande ouder Paar met kinderen Alleenstaanden Chronisch ziek
Gemeentelijke regelingen Volledig gebruik Geen gebruik Volledig gebruik Geen gebruik Volledig gebruik Geen gebruik Volledig gebruik Geen gebruik Volledig gebruik Geen gebruik
110%
120%
130%
140%
150%
+20 +68 +57 +125 +31 +98 +57 +125 +20 +68
+155 +202 +229 +296 +171 +239 +229 +296 +155 +202
+289 +337 +312 +380 +305 +373 +312 +380 +289 +337
+397 +462 +386 +489 +446 +514 +383 +486 +373 +441
+492 +556 +445 +547 +587 +654 +418 +520 +467 +536
14 Aangezien er per 1 januari 2024 gerekend wordt met minimumuurlonen, zijn er geen vaste minimum
maand-, week- en daglonen meer. Het loon per week of maand hangt af van het aantal gewerkte uren, waardoor het geschetste beeld per maand in deze paragraaf kan afwijken van de werkelijkheid. De berekening is gebaseerd op de Rijksoverheid.
20
Gemeente Amstelveen
Versie 0.1
3.2.2. Effect van de inkomensstijging voor huishoudens die niet uit de bijstand komen •
•
Bij het gebruiken van alle gemeentelijke regelingen: alle huishoudens houden een hoger maandelijks budget over, bij elke inkomensstijging (van 110 tot 150 procent Wsm). Voor sommige huishouden is het verschil in het maandbudget echter minimaal. Bij een paar met kinderen zien we bijvoorbeeld dat het maandbudget met € 19 toeneemt, wanneer het inkomen stijgt van 140 naar 150 procent Wsm. Dit heeft te maken met de afname in de bijdrage van het Rijk. Waar dit huishouden op 140 procent een bijdrage van € 1.164 kreeg vanuit het Rijk, gaat het bij 150 procent om een bijdrage van € 1.006. Bij het niet gebruiken van de gemeentelijke regelingen: alle huishoudens houden een hoger maandelijks budget over, bij elke inkomensstijging (van 110 tot 150 procent Wsm). In dit geval zorgt een hoger inkomen altijd voor een hoger maandbudget. Hier is het landelijke beleid ook op ingesteld.
3.3. Huishoudens met een langdurig minimuminkomen Huishoudens die minimaal drie jaar moeten rondkomen van een inkomen tot 110 procent Wsm kunnen gebruikmaken van de individuele inkomenstoeslag. Geen van de huishoudens krijgen te maken met een terugval in het maandbudget wanneer de individuele inkomenstoeslag wegvalt. De inkomensstijging kan de wegval van de individuele inkomenstoeslag en de andere regelingen voldoende compenseren.
3.4. Vergelijking inkomenseffecten 2023 - 2025 In 2023 heeft KWIZ een inkomenseffect rapportage opgesteld voor de gemeente Amstelveen. In 2024 zijn alleen de begrotingen (uit bijlage 4) vernieuwd aan de hand van het toen geldende beleid. In de periode tussen 2023 en 2025 zijn er een aantal beleidswijzigingen geweest. Beleidswijzigingen periode 2023 – 2024 • Voorheen was de regeling voor kinderen uitgesplitst in: een tegemoetkoming voor sport & cultuur, een internetregeling, een vergoeding voor schoolkosten, een vergoeding voor een computer (met een uitsplitsing voor BO en VO), een vergoeding voor zwemles en een vergoeding voor een vakantiekamp. In de loop van 2024 is deze regeling vervallen en vereenvoudigd. Gezinnen krijgen nu een vast bedrag per kind per jaar. Dit bedrag verschilt per leeftijdscategorie. Daarnaast krijgen kinderen in de leeftijdscategorie 6 t/m 8 jaar per vier jaar een bijdrage van €200 euro (per gezin) voor de aanschaf van een tablet. De zwemlesregeling is hetzelfde gebleven. • In het vorige beleid waren er twee regelingen voor ouderen: de OV-regeling en de regeling duurzame gebruiksgoederen. Deze regelingen zijn samengevoegd tot één regeling; namelijk de regeling voor ouderen. Ouderen krijgen nu een vast bedrag per jaar. Alleenstaande pensioengerechtigden krijgen €300 per jaar en samenwonende pensioengerechtigden krijgen €375 per jaar (per huishouden).
Dit bedrag kan worden ingezet voor activiteiten, uitstapjes, duurzame gebruiksgoederen en vervoer. Beleidswijzigingen periode 2024 – 2025 • In de meting van 2024 waren er afwijkende inkomensgrenzen voor alleenstaanden en alleenstaande ouders. In de huidige meting geldt dit alleen voor alleenstaande ouders. Waar de inkomensgrens voor andere huishoudtypen op 130 procent Wsm ligt, ligt deze voor alleenstaande ouders op 150 procent Wsm. • In de vorige inkomenseffect rapportage lag de inkomensgrens van de regeling voor kinderen hoger voor alleenstaande ouders dan voor paren met kinderen. In deze meting geldt er een inkomensgrens van 150 procent Wsm voor beide huishoudtypen. • In 2024 en 2025 konden inwoners met een Amstelveenpas kiezen voor een museumjaarkaart, een bibliotheek abonnement of een baden zwemkaart. Deze regelingen zijn echter niet doorgerekend in de inkomenseffecten. 21
Gemeente Amstelveen
Versie 0.1
Overkoepelend zijn de toeslagen vanuit het Rijk en de uitkering vanuit de bijstand omhoog gegaan. Daarnaast zijn de bijdragen vanuit de individuele inkomenstoeslag omhoog gegaan. De gemeentelijke belastingen en de kosten voor de collectieve zorgverzekering zijn ook gestegen (evenals de bijdrage vanuit de gemeente). De bijdragen vanuit de overige regelingen zijn gelijk gebleven. Vergelijking inkomenseffecten 2024 Als we kijken naar de inkomenseffecten ten opzichte van 2024 dan valt het volgende op: • De bijdrage die huishoudens kunnen krijgen vanuit de gemeente is voor alle huishoudtypen (licht) gestegen. Een alleenstaande ouder kon op bijstandsniveau bijvoorbeeld € 189 aan gemeentelijke regelingen ontvangen, in 2025 is dit bedrag gestegen naar € 194. De bijdrage vanuit het Rijk is eveneens gestegen. Dit geldt met name voor huishoudens met kinderen. • Qua maandbudgetten gaan alle huishoudens er ten opzichte van vorig jaar op vooruit: zij houden na de basis- en participatie uitgaven meer budget over dan vorig jaar. In de vorige meting kwamen paren met kinderen en paren van de AOW-leeftijd bijvoorbeeld op bijstandsniveau niet rond als zij geen gebruikmaakten van de gemeentelijke regelingen. In de huidige meting is dit niet zo.
Het ene huishoudtype ervaart daarnaast een grotere stijging dan de ander: een alleenstaande ouder die gebruikmaakt van alle regelingen gaat er op bijstandsniveau bijvoorbeeld € 91 op vooruit ten opzichte van vorig jaar, terwijl dit verschil voor alleenstaanden van de AOW-leeftijd € 5 is. • In de huidige meting ervaren geen van de huishoudens een terugval in het maandbudget wanneer het inkomen stijgt. Dit was in de vorige meting niet zo, toen ervaarden alleenstaande ouders en paren met kinderen een terugval in het maandbudget wanneer zij een hoger inkomen hadden. Alleenstaande ouders kregen te maken met een terugval wanneer het inkomen steeg van 100 naar 110 procent Wsm (als zij gebruikmaken van alle regelingen). Bij paren met kinderen lag dit kantelpunt bij de stijging van 130 procent Wsm naar 140 procent Wsm.
22
Gemeente Amstelveen
Versie 0.1
Bijlage 3. Overzicht minimaregelingen Tabel B1.1 Gemeentelijke regelingen in gemeente Amstelveen Soort regeling
Inkomensgrens t.o.v. Wsm
(Maximaal) bedrag
Tot 130% Wsm
Individuele vergoedingen
Kwijtschelding van gemeentelijke belastingen
Tot 100% Wsm
Afvalstoffenheffing • Eenpersoonshuishouden: €274,05 • Twee- of meerpersoonshuishouden: €333,07 Waterschapsbelasting • Watersysteemheffing: €201,73 per woonruimte • Verontreinigingsheffing: €92,79 • Zuiveringsheffing: €92,79
Individuele inkomenstoeslag
Minimaal 3 jaar tot 110% Wsm
Alleenstaande: €538 Alleenstaande ouder: €673 Echtpaar: €769
Individuele bijzondere bijstand
AV Gemeente Basis €164,75 i.p.v. €173,75 Tot 130% (AV-standaard) Collectieve zorgverzekering (via Zorg & Zekerheid)
€2498,69 per maand (AV-Top)
AV Gemeente Standaard €183,73 i.p.v. €201,25 AV Gemeente Top €207,24 i.p.v. €230,70
Maatwerkvoorziening hoge zorgkosten
Tot 130% Wsm
Amstelveenpas
Tot 130% Wsm
Zwemles regeling voor volwassenen
Tot 130% Wsm
Regelingen voor kinderen
Alleenstaande ouder: € 2.594,80 Gezin: € 2.883,11
€ 252 per jaar Kortingen op diverse activiteiten, geen vast bedrag. Vergoeding voor: • Zwemlessen voor minimaal zwemdiploma A en eventueel zwemdiploma B • De inschrijfkosten • De kosten van het zwemdiploma Kindpakket • 4 tot 9 jaar: €500 • 9 tot 12 jaar €650 • 12 tot 18 jaar: €800 Tabletregeling voor gezinnen met kinderen van 6 tot 9 jaar: iedere 4 jaar €200 voor een tablet. Zwemles voor kinderen van 4 tot 18 jaar: kosten voor het ABC zwemdiploma worden vergoed.
23
Gemeente Amstelveen
Versie 0.1
Regeling voor ouderen
Tot 130% Wsm
Eenpersoonshuishouden: €300 Meerpersoonshuishouden: €375
Tegemoetkoming kosten kinderopvang met sociaal medische kosten
Conform de kinderopvangtoeslagtabel van de Belastingdienst
Gedeeltelijke vergoeding, gedurende maximaal 1 jaar
Woonkostentoeslag
Tot 130% Wsm
Situatie afhankelijk, gedurende maximaal 6 maanden
24
Gemeente Amstelveen
Versie 0.1
Bijlage 4. Financieel maandoverzicht In deze bijlage staat per huishoudtype het financieel maandoverzicht. De tabellen geven een overzicht van de maandelijkse inkomsten en uitgaven, bij gebruikmaking van alle landelijke en lokale regelingen. Tabel B2.1 Alleenstaande zonder kinderen, niet AOW-gerechtigd 100% Wsm
110% Wsm
120% Wsm
130% Wsm
140% Wsm
150% Wsm
>3 jaar 100% Wsm
1.345
1.480
1.615
1.749
1.884
2.018
1.345
335 131 466
335 131 466
335 131 466
335 131 466
305 131 436
265 131 396
335 131 466
1.811
1.946
2.081
2.215
2.320
2.414
1.811
Basis uitgaven Huur Gas, water, elektra Telefoon, internet en televisie Gemeentelijke heffingen (Collectieve) zorgverzekering Overige verzekeringen Vervoer Reserveringsuitgaven Huishoudelijke uitgaven Werkgerelateerde uitgaven
566 174 70 47 201 25 19 217 303 0
566 174 70 47 201 25 19 217 303 67
566 174 70 47 201 25 19 217 303 67
566 174 70 47 201 25 19 217 303 67
566 174 70 47 181 25 19 217 303 67
566 174 70 47 181 25 19 217 303 67
566 174 70 47 201 25 19 217 303 0
Participatie uitgaven Participatie uitgaven
121
121
121
121
121
121
121
1.744
1.811
1.811
1.811
1.790
1.790
1.744
67
135
270
404
529
624
67
47
0
0
0
0
0
47
18
18
18
18
0
0
18
0 65
0 18
0 18
0 18
0 0
0 0
45 110
132
152
287
422
529
624
177
Categorie Inkomsten Netto inkomen incl. vakantietoeslag (VT) Bijdragen Rijk Huurtoeslag Zorgtoeslag Totaal bijdragen Rijk Totaal inkomsten
Totaal uitgaven Budget exclusief regelingen gemeente Regelingen gemeente Kwijtschelding gemeentelijke belastingen Korting collectieve zorgverzekering Individuele inkomenstoeslag Totaal regelingen gemeente Budget inclusief alle regelingen gemeente