Bijlage 2 - Terugblik Regioaanpak 2020-2024 Veiligheid voor Elkaar

12

F actsheet Intieme Terreur - VNG Terugblik 2020-2024 Regioaanpak 'Veiligheid voor elkaar' | 15

Om de juiste kennis te verspreiden, organiseerde Veilig Thuis in 2022 een bijeenkomst over intieme terreur. Daarnaast is in 2023 de conferentie ‘Femicide en intieme terreur binnen huiselijk geweld’ georganiseerd door de gemeente Amsterdam en het Actiecentrum Veiligheid en Zorg, samen met Blijf Groep, de politie en de Europese Alliantie van Family Justice Centra (EFJCA) voor 350 professionals.

Aanspreken potentiële slachtoffers Naast de bekendheid van het fenomeen onder professionals, zetten we in 2024 in op het bereiken van potentiële slachtoffers van femicide. In samenwerking met Blijf Groep, Veilig Thuis en ervaringsdeskundigen ontwikkelden we een communicatiecampagne. Via flyers die verspreid zijn via onder andere huisartsen en sportscholen en via posters op damestoiletten in Amsterdamse en Diemense horeca en via sociale media spreken we de doelgroep aan op hun onderbuikgevoel. Centraal staat de vraag ‘Twijfel je aan het gedrag van je partner?’ Via de website www.isditliefde.nl wordt meisjes en vrouwen advies gegeven en zo nodig hulp aangeboden.

Vertellen verhaal nabestaanden Om de impact van femicide breed onder de aandacht van de Amsterdammers te brengen stond de rond­ reizende tentoonstelling Femicide in mei 2024 drie weken in Amsterdam Nieuw-West en van eind augustus tot half september 2024 op het Museumplein. Naast de tentoonstelling zijn er andere activiteiten georganiseerd, zoals een lezing en een panelgesprek met ervaringsdeskundigen, voor formele en informele partners. Het nagesprek gaf inzicht in de specifieke behoefte aan ondersteuning van nabestaanden en ervaringsdeskundigen. De tentoonstelling heeft onder andere geleid tot media-aandacht van de Telegraaf13, de Linda14 en het Parool15.

w ww.telegraaf.nl/nieuws/1093677160/nalini-30-werd-vermoord-door-haar-ex-uiteindelijk-maakte-hij-haar-af-toen-ze-zwanger-was w  ww.linda.nl/nieuws/binnenland/expositiee-femicide-onder-de-aandacht/ 15 w  ww.parool.nl/amsterdam/expositie-op-museumplein-vraagt-aandacht-voor-femicide-van-red-flags-hadden-wij-nog-nooit-gehoord~b5167abb/ 13 14

Terugblik 2020-2024 Regioaanpak 'Veiligheid voor elkaar' | 16

4. Specifieke doelgroepen Vanuit de Regioaanpak spraken de gemeenten af extra te investeren in risicogroepen. Kwetsbaarheid vergroot namelijk het risico op huiselijk geweld en kindermishandeling. Slachtoffers van ouderen, LHBTIQ+-personen, huwelijksdwang en achterlating, opsluiting, eergerelateerd geweld, mensenhandel, werden hierbij als specifieke doelgroep opgenomen. Bij deze groepen is het risico op HGKM groter. Zo krijgt bijvoorbeeld een op de twintig ouderen van 65+ ooit te maken met mishandeling door familie/ mantelzorgers, professionele zorgverleners of vrijwilligers. De regiogemeenten spraken af deze groepen beter te bereiken, op hun rechten te wijzen en te ondersteunen.

Om de doelgroep goed te bereiken, is het perspectief van ervaringsdeskundigen onmisbaar. Zij weten wat er wel of niet werkt en wat er nog nodig is in de aanpak. Daarom is in 2023 een bijeenkomst met ervaringsdeskundigen georganiseerd, waarin zij reflecteerden op de Regioaanpak. Hun aanbevelingen, zoals bijvoorbeeld het borgen van ervaringsdeskundigheid in beleid of het herkennen en omgaan met culturele verschillen, worden meegenomen in de nieuwe Regioaanpak.

4.1 Ouderen Veilig Thuis is de belangrijke partner in het tegengaan van ouderenmishandeling. Ieder jaar vindt op 15 juni de Dag tegen Ouderenmishandeling plaats. In 2021 organiseerde Veilig Thuis rond die datum een webinar ‘Welke ouderen lopen meer risico op ouderenmishandeling’, waarbij deelnemers ook leerden wat ze kunnen doen wanneer ze signalen signaleren. Naast dit webinar reden er bussen in Amsterdam met informatie over ouderenmishandeling. Ook stonden in het Parool en andere weekbladen advertenties om bewustwording te vergroten en de routes naar hulpverlening onder de aandacht te brengen. In Amstelveen kreeg het thema ouderenmishandeling een plek binnen de sociale wijkaanpak. Deze aanpak heeft als doel het zo vroeg mogelijk vinden, bereiken en versterken van kwetsbare personen. Onder kwetsbare personen vallen ook (potentiële) slachtoffers van HGKM. In 2021 startte een pilot met een sociale aanpak waarbij welzijnsbezoeken werden uitgevoerd per wooncomplex en per buurt, hierin was ook aandacht voor ouderenmishandeling. Training voor het veld Vanuit de Regioaanpak gaven verschillende partners trainingen aan professionals, mantelzorgers, aandachtsfunctionarissen en (zorg-)coördinatoren. In 2021 organiseerde Veilig Thuis 12 trainingen voor professionals die met ouderen werken.

Markant (mantelzorgondersteuning) organiseerde trainingen voor professionals en gaf daarbij voorlichting over oudermishandeling en overbelaste mantelzorgers. Ook de VNG gaf in 2021 een training, hierbij lag de focus op de

meldcode Huiselijk Geweld, waarbij aandacht was voor het signaleren en handelen bij vermoedens van fysieke mishandeling en/of financiële uitbuiting bij ouderen. Communicatieacties De regio zette de afgelopen jaren door middel van communicatieacties in op het voorkomen van ouderen­ mishandeling. In 2021 en 2022 is een publiekscampagne via sociale media uitgezet ter preventie van ouderen­ mishandeling. In 2023 en 2024 is dit uitgebreid. Er is een voorlichtingscampagne ontwikkeld over het tegengaan van financieel misbruik bij ouderen, bestaande uit flyers, een artikel en filmpje op AT5 en social media posts. Ook is de website amsterdam.nl/financieelmisbruik.nl gelanceerd met signalen en tips om financieel misbruik te voorkomen. Veilig Thuis besteedt jaarlijks aandacht aan de Internationale dag tegen ouderenmishandeling op 15 juni. Zo deelde Veilig Thuis in 2023 samen met Markant koffie uit op het Buikslotermeerplein in Amsterdam Noord. Tijdens het uitdelen gingen medewerkers met voorbijgangers in gesprek en vroegen hen: ‘Ik zie jou, zie jij mij?’ Ook in Amstelveen en online vond de campagne plaats. Meldingsbereidheid ouderenmishandeling laag In Uithoorn is de meldingsbereidheid, net als in de rest van de regio, rondom ouderenmishandeling al lange tijd laag.

De gemeente Uithoorn startte daarom in de zomer van 2024 met het schrijven van een plan van aanpak over ouderenmishandeling, gericht op het signaleren en handelen bij ouderenmishandeling. En uiteraard ook preventief om het te voorkomen. Deze aanpak zal vanaf 2025 in werking worden gezet.

4.2 LHBTIQ+-personen Naast ouderen was in deze Regioaanpak extra aandacht voor de LHBTIQ+-gemeenschap. Cijfers laten zien dat het aantal volwassen LHBTIQ-slachtoffers van huiselijk geweld door de partner of een familielid 25% hoger ligt dan bij heteroseksuele volwassenen. Cijfers uit 2019 lieten zelfs zien dat 42% van de transgender volwassenen huiselijk geweld heeft meegemaakt. De regio zette

Terugblik 2020-2024 Regioaanpak 'Veiligheid voor elkaar' | 17

daarom in op het bereiken, ondersteunen en vergroten van de bewustwording van de problematiek onder deze doelgroep. Naast het bereiken van de doelgroep waren de transgenderlotgenotengemeenschap en zelforganisaties belangrijk in de bewustwording van de gevolgen van HGKM, het vroegtijdig oppikken van signalen, hiernaar te handelen en indien nodig de slachtoffers door te verwijzen. In 2021 organiseerden Veilig Thuis en de gemeente Amsterdam in dat kader een bijeenkomst, specifiek over HGKM-problematiek bij de LHBTIQ+-doelgroep. Deelnemers leerden signalen herkennen, hiernaar te handelen en leerden hoe zij deze doelgroep sensitief kunnen bejegenen. Er was specifieke aandacht voor transgenderpersonen. Formele organisaties, bi-culturele en LHBTIQ+-zelforganisaties, informele organisaties en medewerkers van de regiogemeenten namen deel. Aanbeveling aanpak transgenderpersonen Om de aanpak van HGKM voor transgenderpersonen te verbeteren startte in 2021 het onderzoek ‘Onzichtbaar in twee werelden’. Het onderzoek was een samenwerking tussen Transgender Netwerk Nederland, de Gemeente Amsterdam en de Gemeente Den Haag. Het onderzoek liet zien dat transgender personen onzichtbaar zijn in twee werelden; 1) in organisaties rond de aanpak van huiselijk geweld en 2) in de wereld van de transgenderzorg/ belangenbehartiging.

De aanbevelingen uit het onderzoek hadden betrekking op preventie, deskundigheidsbevordering, herkennen van signalen en het verbeteren van het hulpaanbod voor slachtoffers. Samen met Veilig Thuis, de Blijf Groep en ervaringsdeskundigen zijn de aanbevelingen geprioriteerd. Op 24 november 2022 vond er een speciale bijeenkomst plaats in Pakhuis het Zwijger waar een gedeelte van deze aanbevelingen gepresenteerd werden. Het ging hierbij onder andere om de signaalkaart genderidentiteit- en genderexpressie, een training huiselijk geweld en LHBTIQ+personen, controlelijsten voor professionals en gemeenten en een e-learning voor huisartsen, onder andere gericht op het herkennen van HGKM bij transpersonen. Naast deze aanbevelingen is ook de definitie van HGKM aangescherpt. Het negeren, ontkennen of bespotten van iemands genderidentiteit en het weerhouden van iemand om diens gender te uiten, vallen (wanneer deze gedragingen zich binnen een afhankelijkheidsrelatie afspelen) ook onder HGKM. Om dit onder de aandacht te brengen ontwikkelde een projectgroep handreikingen voor het onderwijs (bovenbouw basisscholen en voortgezet onderwijs) en de buitenschoolse opvang, waarin handvatten staan voor gesprekken tussen opvoeders en transgenderkinderen of tussen docenten en opvoeders.

4.3 Kinderen en jongeren De invloed van HGKM/SG op kinderen is groot. De impact van een onveilige thuissituatie beperkt zich daarbij niet alleen tot de thuissituatie. De algemene ontwikkeling van kinderen kan hier ook onder lijden. De gemeenten Aalsmeer en Amstelveen zetten daarom in op het verstevigen van de relatie en samenwerking tussen het onderwijs, de gemeente en Veilig Thuis. Door het organiseren van zogenoemde ‘kernoverleggen’ van het primair onderwijs zijn de gemeenten Aalsmeer en Amstelveen met directeuren en intern begeleiders in gesprek gegaan over de veiligheidsketen en ieders taken, rollen en uitdagingen. Met als doel om het netwerk dat zich bezighoudt met een gezonde en veilige ontwikkeling van kinderen te versterken. Dit vraagt doorlopend aandacht, onderwijs is namelijk een belangrijke signaleringspartner die ons in staat stelt om zo vroeg mogelijk te interveniëren bij signalen van onveilige thuissituaties. Aansluiten bij de leefwereld van jongeren Om de doelgroep jongeren van 16 tot 23 jaar te bereiken, zetten de regiogemeenten verschillende communicatieactiviteiten in. Een van die activiteiten was de documentaire ‘Wij praten niet’. Hiervoor volgden de documentairemakers jongeren die in Amsterdam in de opvang voor slachtoffers van structureel seksueel geweld en seksuele uitbuiting verblijven.

De documentaire genereerde aandacht en bewustwording voor deze vorm van geweld. De documentaire werd vertoond op 2Doc van de NPO en op het International Documentary Filmfestival Amsterdam. Een samenwerking tussen de gemeente Amsterdam en Qpido zorgde ervoor dat er daarbij verwijzingen naar het CSG werden vertoond, zodat (potentiële) slachtoffers de weg naar hulp kunnen vinden. Deze vertoningen vielen tegelijk met de campagne ‘Jij staat niet alleen’ van het CSG en het programma SISG, die seksuele intimidatie, seksueel geweld en misbruik onder jongeren bespreekbaar maakte. De documentaire werd ook afgespeeld in Pakhuis de Zwijger, speciaal voor Amsterdamse (jeugd) zorgprofessionals die in contact komen met (potentiële) slachtoffers van structureel seksueel geweld en uitbuiting. Na de documentaire sprak de programmamanager van het programma SISG over de Amsterdamse aanpak en het handelingsperspectief voor professionals en burger. Onderzoek onder jongeren In 2021 publiceerde OIS het onderzoek Rapportage Huiselijk Geweld Amsterdam-Amstelland, waaruit bleek dat er verschil is tussen het aantal jongvolwassenen dat signalen van huiselijk geweld opvangt (51%) en het aantal jongvolwassenen dat dit bespreekt met anderen in hun sociale kring (20%). Om beter te begrijpen hoe we

Terugblik 2020-2024 Regioaanpak 'Veiligheid voor elkaar' | 18

HGKM met behulp van gerichte communicatieactiviteiten bespreekbaar kunnen maken onder jongeren liet de regio in 2023 een onderzoek uitvoeren. Jongeren die zelf huiselijk geweld hebben ervaren, werden hierin geïnterviewd. Het onderzoek liet zien hoe complex de problematiek voor jongeren is, het praten over ervaringen is niet vanzelfsprekend en in veel gevallen pas mogelijk als de jongere zich niet meer in die situatie bevindt. Jongeren ervaren verschillende drempels om te praten over de thuissituatie, van schaamte, zorgen of angst om uit huis geplaatst te worden of onwetendheid over wat een normale thuissituatie is. Het onderzoek geeft handvatten om vanaf 2024 en in de nieuwe Regioaanpak in te zetten op het (beter) bereiken van jongeren. Kinderen in onveilige thuissituatie Voor kinderen is er andere inzet nodig wanneer er sprake is van HGKM of seksueel geweld. Kinderen die getuige zijn van partnergeweld, zijn namelijk ook slachtoffer van kindermishandeling. Wanneer er sprake is van een onveilige thuissituatie, kunnen kinderen op verschillende manieren signalen aan de buitenwereld afgeven. Daarom is er binnen de cursus ‘Kinderen die opvallen’ voor pedagogisch medewerkers in de kinderopvang structureel aandacht voor de meldcode. Medewerkers weten daardoor waar ze naartoe kunnen met vermoedens van huiselijk geweld.

Naast kinderopvang kunnen kinderen ook worden opgevangen door gastouders. Deze gastouders doorlopen geen pedagogische opleiding, zoals medewerkers op de kinderopvang wel doen. Gastouders vangen kinderen op in huiselijke setting. Speciaal voor die gastouders is daarom in de zomer van 2023 een conferentie georganiseerd. Een van de workshops werd gegeven door MultiSignaal, waarbij het ging om gebruik van de verwijsindex, maar ook vooral het signaleren van (vermoedens van) huiselijk geweld.

4.4 Schadelijke praktijken Naast extra focus op ouderen, de LHBTIQ+-doelgroep en jongeren spraken de regiogemeenten af extra stappen te zetten tegen schadelijke praktijken. Schadelijke praktijken zijn een relatief onbekend fenomeen, het gaat hierbij om gendergerelateerd geweld in afhankelijkheidsrelaties. Hieronder worden eergerelateerd geweld, vrouwelijke genitale verminking (hierna: VGV) en huwelijksdwang en achterlating geschaard. Voor 2021 en 2022 maakte het Rijk middelen vrij ter voorkoming van schadelijke praktijken, het eerder helpen van de slachtoffers en het duurzaam oplossen van dit probleem. De GGD zorgt structureel voor de uitvoering van de aanpak, samen met Veilig Thuis en informele (migranten) organisaties. Om schadelijke praktijken aan te pakken is een nazorgspreekuur voor vrouwen ingericht, waarbij sleutelpersonen een belangrijke rol spelen in het benaderen van (mogelijke) slachtoffers van VGV. De samenwerking met de sleutelpersonen op het gebied van VGV heeft een plek gekregen in het Handboek Samen Sterker tegen Huiselijk Geweld en Kindermishandeling. Ook stelde de GGD een netwerkcoördinator VGV aan voor het coördineren van medische en niet-medische partners.

Veilig Thuis organiseerde in 2021 twee bijeenkomsten; een netwerkbijeenkomst over vrouwelijke genitale verminking voor sleutelpersonen en organisaties die in contact staan met de doelgroep en een voorlichtingsbijeenkomst over de bredere problematiek schadelijke praktijken. Daarnaast traint Veilig Thuis sleutelpersonen over huwelijksdwang en achterlating. De gemeente Amsterdam organiseerde in 2022 samen met het KIS een leerbijeenkomst over huwelijksdwang, achterlating en online shaming. De voorlichting was gericht op meidenwerkers en andere professionals die met jongeren werken. Er waren ruim 40 professionals aanwezig van organisaties zoals PerMens, Elance en Dynamo. De aanwezigen spraken over signalen van bovenstaande vormen van geweld, over (hulp)mogelijkheden voor professionals en over het aangaan van gesprekken met jongeren en hun verzorgers. Er was ook een ervaringsdeskundige aanwezig die haar ervaring met huwelijksdwang deelde. Voor de regisseurs van het Actiecentrum Veiligheid en Zorg verzorgde trainingsbureau E-CS samen met het Kenniscentrum Eer & Veiligheid van de Blijf Groep een training cultuursensitief werken en eergerelateerd geweld in 2022. In 2023 vond het vervolg hierop plaats, met daarbij ruimte voor gesprekken op casuïstiekniveau.

In opdracht van Veilig Thuis werden ook aandachtfunctionarissen eergerelateerd geweld, huwelijksdwang en achterlating getraind in cultuursensitief werken. In 2023 gaf Blijf Groep voorlichting aan basisteams van Veilig Thuis over het kenniscentrum Eer en Veiligheid en hoe in gevallen van eergerelateerd geweld kan worden samengewerkt.

Terugblik 2020-2024 Regioaanpak 'Veiligheid voor elkaar' | 19

4.5 Opvang en hulp voor slachtoffers HGKM Voor slachtoffers van HGKM en seksueel geweld zetten verschillende partners zich vanuit hun eigen expertise in. Er zijn echter situaties waarin het niet voldoende is om hulp te bieden aan slachtoffers, terwijl zij nog in hun eigen woning verblijven. Deze situaties vragen om opvang van slachtoffers. Opvang en ambulante hulptrajecten bij Blijf Groep Gemeentes hebben als taak om voldoende opvangplekken te bieden aan slachtoffers van HGKM. De regio AmsterdamAmstelland koopt gezamenlijk (residentiële) opvangplekken in bij Blijf Groep. De capaciteit in de opvang voor slachtoffers van huiselijk geweld en kindermishandeling, bij het Oranje Huis van Blijf Groep, staat al meerdere jaren onder druk. De G4-gemeenten en de federatie voor Vrouwenopvang voerden daarom gezamenlijk gesprekken met het Rijk. Hierdoor kreeg de regio een structurele verhoging van het budget voor de vrouwenopvang om de knelpunten in de in-, door- en uitstroming op te lossen. In 2022 besloot de regio Amsterdam-Amstelland een tweede opvanglocatie te openen met een uitbreiding van acht extra plekken. Daarnaast zijn tijdelijke middelen toegekend voor het opvangen van de tekorten in afwachting van de tweede locatie. Naar verwachting zal in 2026 een tweede Oranje Huis worden geopend in Amsterdam Zuidoost. Het betreft een nieuwbouwproject in de K-buurt.

Naast opvangplekken biedt Blijf Groep ook ambulante hulp voor cliënten waarvan de situatie veilig genoeg is om thuis te blijven wonen. Blijf Groep ondersteunt hierbij niet alleen de slachtoffers, maar ook (voormalige) plegers. Voorbeelden van deze ambulante trajecten zijn het Tijdelijk Huisverbod, weerbaarheidstraining ‘Sterk’. Ook weten informele organisaties en organisaties in de wijken, waaronder de lokale teams, Blijf Groep steeds beter te vinden in Amsterdam. In Aalsmeer, Amstelveen en Uithoorn is gestart met het uitbreiden van hulpverleningsmogelijkheden voor slachtoffers van huiselijk geweld. Slachtoffers van HGKM kunnen binnenkort (net als in Amsterdam en Diemen) gebruik maken van ambulante hulp van Blijf Groep. Blijf Groep adviseert professionals over situaties van onveiligheid. Dit zien we als een positieve ontwikkeling, omdat er in een vroeg stadium gesignaleerd kan worden en nodige stappen gezet kunnen worden voor veiligheid, en erger geweld (wat vaak resulteert in een Tijdelijk Huisverbod of residentiele opvangplaats) kan worden voorkomen.

4.6 Omstanders Vanuit de Regioaanpak doen de gemeenten een beroep op alle inwoners van de regio om het taboe rondom het praten over onveiligheid in huis te doorbreken. Door zorgen of vermoedens bespreekbaar te maken worden de drempels om advies te vragen of het doen van een melding verlaagt, waardoor sneller hulp kan worden geboden.

Meldingsbereidheid van omstanders De gemeenten hebben daarom gedurende deze Regioaanpak twee keer een onderzoek naar de meldings­ bereidheid van inwoners van Amsterdam-Amstelland laten doen. De uitkomsten van deze onderzoeken helpen om beter in beeld te krijgen wat de inwoners al signaleren en wat ze nodig hebben om te handelen naar vermoedens van huiselijk geweld. Uit het eerste onderzoek van 2021 blijkt dat een op de drie inwoners (33%) weleens signalen van huiselijk geweld opvangt. Het tweede onderzoek toonde een kleine verschuiving: nagenoeg vier op de tien inwoners (38%) geeft aan dat zij zich in de afgelopen 12 maanden weleens zorgen hebben gemaakt over de veiligheid van minimaal één persoon in de sociale omgeving. Uit beide onderzoeken blijkt dat dit percentage onder jongvolwassenen 51% is. Vooral buren en buurtgenoten hebben zorgen gerelateerd aan huiselijk geweld. Daarnaast bleek dat mensen zich het meest zorgen maken over ruzies en verbale agressie. Inwoners gaven in het eerste onderzoek aan behoefte te hebben om meer informatie te krijgen en de bewustwording over het onderwerp te vergroten. Deze behoefte is vervolgens toegepast in verschillende campagnes. Zo reden streekbussen in 2022 rond met ‘Stop kindermishandeling’ en het nummer van Veilig Thuis Amsterdam-Amstelland.

De resultaten uit het tweede onderzoek verschenen eind september en zullen in de nieuwe Regioaanpak meegenomen worden. Campagnes Eén van de campagnes die inzette op het vergroten van de meldingsbereidheid onder inwoners was een doorvertaling van een Rijkscampagne in december 2023. De campagne ‘Een onveilige thuissituatie doorbreken, begint met je zorgen bespreken’ stimuleert omstanders als zij zich zorgen maken om in gesprek te gaan met een vermoedelijk slachtoffer en geeft tips om het gesprek te beginnen. Ook wordt doorverwezen naar de mogelijkheid tot melden en advies en hulp. De boodschap is verspreid op abri's, digitale schermen bij huisartsen, sportscholen en in de trams en bussen en in een aantal bioscopen en op sociale media. De campagne wordt in 2024 op sociale media herhaald. Om HGKM meer onder de aandacht te brengen en bij te dragen aan het doorbreken van de intergenerationele overdracht van huiselijk geweld (‘de cirkel van geweld’) zijn in 2022 en 2023 in Aalsmeer en Amstelveen (ook in Amsterdam, Diemen, Ouder-Amstel en Uithoorn) op verschillende plekken in het dorp en de stad de tentoonstellingen van ‘Wij… doorbreken de cirkel van geweld’ te bezichtigen geweest. Inwoners hebben op de twee meter hoge borden indrukwekkende verhalen kunnen lezen van slachtoffers van huiselijk geweld en konden in gesprek gaan met ervaringsdeskundigen.

Terugblik 2020-2024 Regioaanpak 'Veiligheid voor elkaar' | 20

5. Reflectie en vooruitblik Vanuit de Regioaanpak 2020-2024 'Veiligheid voor elkaar' hebben we ons ingespannen om geweld te voorkomen, te stoppen en duurzaam op te lossen. In deze terugblik hebben we weergegeven welke inspanningen we geleverd hebben, dwars door de speerpunten van de Regioaanpak heen. De Regioaanpak was echter opgesteld aan de hand van de speerpunten, waar in dit hoofdstuk op wordt gereflecteerd.

5.1 Reflectie per speerpunt Speerpunt 1 Binnen speerpunt 1 zetten de Amsterdam-Amstelland­ gemeenten zich in om inwoners van de regio te bereiken en te betrekken. Om op die manier HGKM/SG zichtbaar, bespreekbaar en ieders verantwoordelijkheid te maken. De regiogemeenten stelden daarbij als doel om het gesprek open te breken, de kennis van inwoners over risicosignalen en eventuele gevolgen te vergroten en de drempel te verlagen naar advies en hulp. Om dit te realiseren werden er een aantal doelen opgesteld: 1. Kennis en bewustwording. Iedereen kent en herkent signalen van huiselijk geweld en kindermishandeling en ook de gevolgen ervan. Inwoners weten dat veiligheid een recht is, en wat de routes naar advies en hulp zijn. 2. Open dialoog. Er wordt een open dialoog gevoerd over overtuigingen en normen van inwoners over geweld. 3. Handelingsbekwaamheid en weerbaarheid. Iedereen durft het gesprek over veiligheid en geweld aan te gaan, en weet hoe je je zorgen en vermoedens van geweld ter sprake brengt. 4. Vertrouwen geven door ontzorgen en faciliteren. Inwoners kennen de routes naar advies en aanvullende hulp. 5. Aandacht voor specifieke groepen. Er is aandacht voor specifieke groepen, zoals slachtoffers van huwelijksdwang en achterlating, opsluiting, eergerelateerd geweld, mensenhandel, LHBTIQ-personen en ouderen.

Om inwoners van Amsterdam-Amstelland te betrekken, bewust te maken van de signalen van HGKM/SG en de routes naar advies en hulp te delen, zijn er vanuit de Regioaanpak verschillende campagnes opgesteld. De regiogemeenten en partners hebben samen én afzonderlijk campagnes opgezet, specifiek gericht op omstanders, ouderen, LHBTIQ+-personen, potentiële slachtoffers van femicide en slachtoffers van seksueel geweld. De campagnematerialen zijn verspreid bij huisartsen, buurthuizen, bibliotheken, sportscholen, bushaltes en damestoiletten, om het bereik zo groot mogelijk te maken. Campagnes kunnen bijdragen aan het doorbreken van het taboe van veiligheidsproblematiek en kunnen het bewustzijn onder inwoners en daarmee aan (potentiële) slachtoffers vergroten. In de nieuwe Regioaanpak zullen er opnieuw campagnes worden ingezet, echter zijn campagnes een aanvulling op het beleid en niet een doel op zich. Daarnaast zijn er twee onderzoeken gedaan naar meldingsbereidheid en is er een onderzoek gedaan naar het bespreekbaar maken van onveiligheid thuis onder jongeren. Deze onderzoeken geven ons handvatten over drempels die mensen ervaren om te melden. Het doel van een melding is om de juiste zorg bij de juiste personen te krijgen, het doen van een melding is echter niet altijd de enige manier.

In de Regioaanpak 2025-2029 zal aandacht worden besteed aan het betrekken van omstanders, waarbij de nadruk meer ligt op de betrokkenheid bij een situatie van HGKM/SG, dan op het doen van een melding. Daarnaast is er vanuit de Regioaanpak ingezet op de samenwerking en ondersteuning van samenwerking van formele/informele organisaties. Er is een Handboek opgesteld, er zijn conferenties opgesteld en er vonden in stadsdelen in Amsterdam netwerk- en casuïstiek­ bijeenkomsten plaats, waar formele en informele partners van elkaar en van casussen leerden. Doordat informele (en formele) partners beter weten wat hun rol is in hun samenwerking, weten de partners elkaar beter te vinden. De informele organisaties in Amsterdam, de lokale welzijnsorganisaties in Ouder-Amstel, maar ook de Wijknetwerken in Uithoorn en de preventiewerkers in Amstelveen en Aalsmeer zijn belangrijk in de preventie van HGKM/SG. Zij hebben aandacht voor specifieke groepen en kunnen daarbij de dialoog over geweld in huis aangaan. Met het Handboek zijn de eerste stappen gezet richting een betere samenwerking tussen partners die werken

Terugblik 2020-2024 Regioaanpak 'Veiligheid voor elkaar' | 21

aan preventie en partners die werken aan het stoppen en oplossen van de problematiek. In de nieuwe Regioaanpak zal hier opnieuw op in worden gezet, zodat partijen optimaal gebruik maken van expertise en er voorkomen wordt dat formele partners te laat betrokken worden. Speerpunt 2 Speerpunt 2 was erop gericht om geweld te voorkomen, door professionals bij de aanpak te betrekken die direct contact hebben met risicogroepen. Onderzoek heeft namelijk aangetoond dat kwetsbaarheid van ouders, kinderen en ouderen het risico op HGKM vergroot. Bijvoorbeeld bij ouders die te maken hebben met psychiatrische problematiek, armoede of werkloosheid. Ook bij ouderen, transgender personen en kwetsbare kinderen is dit risico groter. 1. Alle professionals hanteren dezelfde visie. Zo werkt iedereen volgens dezelfde inzichten over wat er nodig is om huiselijk geweld en kindermishandeling te voorkomen of vroegtijdig te keren (zie ook speerpunt 3). 2. Professionals zijn getraind om te handelen. Meer beroepskrachten zijn erin getraind om op een cultuursensitieve manier te reageren op risicosignalen. Dit doen zij door geweld voor te zijn door tijdig te signaleren. Zij bieden steun aan betrokkenen, werken aan bewustwording en weerbaarheid en brengen de situatie van het gehele systeem in kaart. Ook zetten zij extra in bij risicovolle life events, zoals een geboorte of een conflictscheiding. 3.

Er is een adequate zorgstructuur. Alle organisaties werken met de vernieuwde Meldcode en beschikken over een intern werkproces dat ervoor zorgt dat professionals binnen en buiten de organisatie kunnen handelen. Een adequate zorgstructuur bestaat uit alerte professionals, een snellere aanpak op maat door sluitende informatiestructuren binnen privacyrichtlijnen. 4. Centrale rol voor wijkteams. De wijkteams (inclusief jeugdgezondheidszorg) hebben een sleutelrol. Zij vervullen een signaleringsfunctie voor uitvoerende organisaties en informele netwerken in de wijk. Zij zijn deskundig, kunnen ondersteuning op maat bieden en kunnen doorverwijzen naar relevante andere partners, zoals informele netwerken of specialisten. Om professionals te leren goed om te gaan met signalen van HGKM, zetten de Amsterdam-Amstellandgemeenten in op het organiseren van voorlichtingen en een goede zorgstructuur in het onderwijs en de kinderopvang. Hierbij zijn trainingen rondom de Meldcode geïntensiveerd, zo zijn er jaarlijks trainingen gegeven aan medewerkers in het onderwijs en de kinderopvang. Er is een samenwerking met MOC 't Kabouterhuis die voor professionals in de kinderopvang in Amsterdam een training aanbiedt: ‘Kinderen die opvallen'. Binnen de training is aandacht voor het signaleren van opvallend gedrag waarbij het werken met de meldcode ook wordt besproken.

Ook is er een samenwerking met de opleiding Social Work aan de Hogeschool van Amsterdam gestart. De opleiding benaderde de gemeente omdat hun studenten tijdens stageperiodes al geconfronteerd kunnen worden met gezinnen/kinderen die te maken hebben met onveiligheid. In co-financiering tussen de gemeente en de HvA is ‘de Meldcodeshow’ ontwikkeld, waarmee bewustwording bij de toekomstig professionals wordt gecreëerd. De activiteit was onderdeel van de week tegen HGKM, georganiseerd door de opleiding. Ook voor intern begeleiders en OKT’ers worden doorlopend (opfris)trainingen georganiseerd. Financiering loopt vanuit onderwijs. Er wordt gekoerst op een meerjarig contract met Pro Ago, zodat de trainingen goed kunnen worden ontwikkeld en geborgd. Vanuit de Regioaanpak was er ook aandacht voor de toepassing van de Meldcode door organisaties te trainen die met ouderen of transgenderpersonen te maken hebben. Zo is in samenwerking met de VNG in 2021 een Meldcodetour georganiseerd voor aandachtsfunctionarissen en (zorg)coördinatoren van ambulante ondersteuning, hulp bij huishouden en dagbesteding. De training was gericht op het signaleren handelen bij vermoedens van fysieke mishandeling en/of financiële uitbuiting bij ouderen. Voor de lokale teams, die een belangrijke signalerende rol hebben en dichtbij de gezinnen/huishoudens staan, was er ook aandacht.

De rol van de lokale teams kreeg de laatste jaren van de Regioaanpak steeds meer aandacht. Dit is belangrijk, omdat de lokale teams een centrale rol in het Toekomstscenario Kind- en Gezinsbescherming vervullen. Zo hebben Buurtteams in Amsterdam trainingen gekregen in de Meldcode en zijn aandachtsfunctionarissen getraind door middel van een verdiepende module over de verschillende vormen van HGKM. Daarnaast werd ingezet op de samenwerking met jeugdgezondheidszorg. Ook bij GGZ-trajecten voor volwassenen was er aandacht voor de opvoedersrol van cliënten, door het afnemen van de Kindcheck. Samen met Amsterdam Vitaal en Gezond zal ook de komende jaren hier verder op in worden gezet, de Kindcheck wordt nu namelijk nog niet voldoende afgenomen. Vanaf 2023 wordt specifiek ingezet op de deskundigheidsbevordering voor professionals op het gebied van intieme terreur en femicide. In 2023 is een congres georganiseerd over intieme terreur voor professionals vanuit het zorg en veiligheidsdomein om hen bewust te maken van de acht stadia van intieme terreur. Ook de tentoonstelling over femicide in Nieuw-West en op het Museumplein waren gericht op zowel omstanders als professionals. Bij beide exposities was een randprogramma waarbij dieper werd ingegaan op het signaleren van de stadia van intieme terreur en de gevolgen voor nabestaanden bij femicide.

Terugblik 2020-2024 Regioaanpak 'Veiligheid voor elkaar' | 22

Speerpunt 3 Vanuit speerpunt 3 was het doel om geweld in gezinnen of relaties te stoppen en structureel op te lossen. Dit deden we door aandacht te hebben voor de professionals die betrokken zijn bij deze gezinnen of huishoudens op het moment dat er sprake is van onveiligheid. Hierbij heeft de regio ingezet op het werken met de visie van Van Arum en Vögtlander, waarbij professionals in de wijk samen volgens één integraal plan zorgen voor directe en structurele veiligheid. Hierbij werden de volgende doelen opgesteld: 1.

2.

3.

4.

5.

6.

7.

8.

Professionals werken samen volgens één visie. Zij werken daarbij samen, met andere professionals, met alle gezinsleden en hun netwerk. Daarbij hoort dat er een gedeelde visie is op het herstellen van veiligheid, dat de hulp gendersensitief, systeemgericht en integraal is. De aanpak van het geweld is toegankelijk en dichtbij. Dit aanbod wordt georganiseerd door de wijkteams of de professionals in de wijk. Zij werken daarbij samen met de sociale basis, specialisten zoals de GI’s, de vrouwenopvang en gemeentelijke diensten. Hierbij worden risico’s en gevolgen aangepakt. Daarnaast coördineren en signaleren de wijkteams en de professionals in de wijk. Er is aansluiting door de volwassenen GGZ bij de aanpak van geweld. Professionals werken samen met lokale teams en andere professionals op een gezamenlijke, integrale gezinsaanpak. Zij zijn proactief en aanwezig in de leefomgeving van het huishouden. Daarnaast wordt ook volwassenen GGZ ingezet indien er sprake is van jeugdhulp. Aanvullende zorg en bescherming door specialisten vindt plaats op wijkniveau in één veiligheidsteam. Door inzet van een nieuwe Kind- en Gezinsbescherming komt er een team van specialisten dat op wijkniveau werkt, die wijkteams kunnen betrekken voor advies en ondersteuning. Interventies zijn beschikbaar voor slachtoffers en direct betrokkenen.

Doordat er een gezamenlijke, systeemgerichte aanpak wordt opgesteld, wordt ook specialistische hulp ingezet indien er sprake is van trauma’s. Er is optimale informatie-uitwisseling tussen de zorgen de justitieketen. De informatie vanuit de zorg is zo vroeg en volledig mogelijk beschikbaar, om een afgewogen en goed geïnformeerde strafrechtelijke beslissing te nemen. De inzet van Tijdelijke Huisverboden vanuit hulpinstanties is doorontwikkeld. De effectiviteit van het middel wordt in kaart gebracht en het wordt eerder ingezet om verdere escalatie te voorkomen. Er is effectieve escalatie van complexe en weerbarstige casuïstiek. Professionals kunnen escaleren om bij stagnatie van zeer complexe, herhaalde, ‘vastgelopen’ casuïstiek, waarbij zij ook van de afhandeling kunnen leren voor het voorkomen van nieuwe of herhaalde situaties.

Veel van bovenstaande doelen komen tot uiting in het Toekomstscenario Kind- en Gezinsbescherming, dat is uitgerold in Uithoorn en Amsterdam-Noord. Het Toekomstscenario draagt eraan bij dat de professionals samenwerken volgens één visie, waarbij de hulp dichtbij en integraal wordt georganiseerd. Daarbij worden alle betrokkenen in het gezin geholpen, terwijl zij een aanspreekpunt hebben. Ook stelden de Amsterdam-Amstellandgemeenten als doel om de jeugdhulp en Jeugdbescherming met de volwassenen GGZ te versterken. Gecombineerd met de inspanningen vanuit speerpunt 2 is hierbij ingezet op het inzetten van sociaal pedagogisch verpleegkundigen. In de toekomst blijft dit onderwerp aandacht vragen en zullen de inspanningen hierop worden voortgezet. Vanuit de gehele Regioaanpak is er veel aandacht voor naasten, betrokkenen, omstanders, professionals en slachtoffers van HGKM/SG. De regio stelde zich vanuit deze Regioaanpak daarnaast als doel om ook meer inspanningen te verrichten voor de plegers van HGKM/SG. Om de intergenerationele overdracht tegen te gaan door het systeem van het geweld aan te pakken. Hiertoe is een onderzoek uitgevoerd en zijn er sociale kaarten opgesteld om het huidige aanbod inzichtelijk te maken. Vanuit de nieuwe Regioaanpak zal opnieuw worden ingezet op het middel Tijdelijk Huisverbod en zal de plegeraanpak verder worden doorontwikkeld.

Terugblik 2020-2024 Regioaanpak 'Veiligheid voor elkaar' | 23

5.2 Vooruitblik Aan het eind van 2024 loopt de huidige Regioaanpak af. De ambitie om HGKM & SG te voorkomen, stoppen en duurzaam op te lossen echter niet. Na 2025 gaat de inzet van Amsterdam en de Amstellandgemeenten onverminderd door op de wettelijke taken rondom de aanpak van HGKM & SG. Deze taken zijn: • Maatregelen nemen om kindermishandeling te bestrijden (Jeugdwet, artikel 2.6, lid 2). • Zorgen voor de naleving van en toezicht op het Besluit verplichte meldcode huiselijk geweld en kindermishandeling. • Zorgdragen voor een advies- en meldpunt huiselijk geweld en kindermishandeling (Wmo, artikel 4.1.1, lid 1). • Beleid ontwikkelen ter voorkoming en signalering van huiselijk geweld en kindermishandeling. • Hulp en nazorg bieden bij geweld in de privésfeer. • Bescherming van kinderen tegen alle vormen van geweld, mishandeling en verwaarlozing (Artikel 19, Internationale Rechten van het Kind).

Voorkomen, stoppen en duurzaam oplossen HGKM Gemeenten en partners scharen zich achter een gedeelde missie: “Wij moeten ervoor zorgen dat de generaties na ons een gezond en geweldloos bestaan kunnen leiden. Dat is onze verantwoordelijkheid. Klein of groot, ieder van ons kan en moet daarin iets doen.” Huiselijk geweld, kindermishandeling en seksueel geweld te voorkomen door het bespreek- en zichtbaar te maken. Te stoppen door professionals (zowel direct als indirect betrokkenen) beter te willen equiperen om met de thematiek om te gaan (langs bijvoorbeeld de vijf gezinsprofielen), beter samen te werken en aan te sluiten op lopende initiatieven. En duurzaam oplossen, door aandacht te hebben voor specifieke doelgroepen of thema’s, zoals intergenerationeel geweld, intieme terreur en femicide, ouderenmishandeling en de pleger. Partners bevestigen dat de juiste beweging is ingezet. De accenten waar gemeenten en partners zich vanaf 2025 gaan richten worden uitgewerkt. In 2025 wordt de nieuwe regioaanpak in de Amsterdam-Amstelland gemeenteraden besproken.

Binnen de nieuwe Regioaanpak zullen deze taken vanzelfsprekend weer een plek krijgen. Het Toekomstscenario Kind- en Gezinsbescherming vormt een van de belangrijkste bouwstenen voor de nieuwe aanpak.

Terugblik 2020-2024 Regioaanpak 'Veiligheid voor elkaar' | 24