Bijlage 2 Inkomens Effectrapportage 2023 Gemeente Amstelveen
Tekst van het document
INKOMENS EFFECTRAPPORTAGE GEMEENTE AMSTELVEEN 2023
Gemeente Amstelveen
Versie 1.1
Inkomens Effect Rapportage Gemeente Amstelveen 2023 Een onderzoek naar de effecten van het armoedebeleid op de inkomenspositie van minimahuishoudens in de gemeente Amstelveen.
Cofon Colofon Opdrachtgever Gemeente Gemeentenaam Opdrachtgever Datum November 2021 Gemeente Amstelveen Datum Auteurs Michelle Mei 2023Ellens Reimer Vonk Auteurs Grafische Tessa Schoot ondersteuning Uiterkamp Senne Trip Marijke Bos KWIZ Stavangerweg 23 - 5 9723 JC Groningen 050 - 5252473 contact@kwiz.nl Uitgave Deze publicatie is een uitgave van KWIZ KWIZ. B.V.. Het overnemen Het overnemen van cijfers van cijfers en/ ofen teksten / of teksten is is toegestaan, mits de bron duidelijk wordt vermeld. Niets uit deze publicatie mag worden verveelvoudigd en en//of ofopenbaar openbaargemaakt gemaaktworden wordenininwelke welkevorm vormdan danook ookzonder zonder voorafgaande toestemming van KWIZ B.V.. 1
Gemeente Amstelveen
Versie 1.1
Inhoudsopgave Inleiding ......................................................................................................................................... 2 1. Onderzoeksmethodiek .............................................................................................................. 3 1.1. Huishoudens en inkomensgrenzen .................................................................................... 3 1.2. Inkomensbronnen ............................................................................................................... 3 1.3. Gemeentelijke minimaregelingen ....................................................................................... 3 1.4. Uitgaven .............................................................................................................................. 5 1.5. Vrije bestedingen ................................................................................................................ 5 1.6. Aannames ........................................................................................................................... 5 1.7. Tegemoetkoming in de energiekosten ............................................................................... 6 2. De inkomenseffecten ................................................................................................................. 7 2.1.
Het effect van het landelijk beleid is groter dan het gemeentelijk beleid ............................ 7 2.2. Opbouw maandelijkse gemeentelijke bijdrage per huishoudtype ...................................... 8 2.3. Het vrij besteedbaar budget loopt terug bij werkaanvaarding .......................................... 11 2.4. Werken vanuit de bijstand loont meestal .......................................................................... 14 3. Bevindingen ............................................................................................................................. 18 4. Scenarioanalyse ...................................................................................................................... 20 4.1. Scenario 1: energietoeslag deels beschikbaar 140 en 150% Wsm ................................. 20 4.2. Scenario 2: inkomensgrens voor bijzondere bijstand verhogen ....................................... 22 4.3. Scenario 3: minimaregelingen beschikbaar 140 en 150% Wsm ...................................... 24 Bijlage 1. Overzicht minimaregelingen ........................................................................................ 27 Bijlage 2. Opbouw totaal inkomen 100 tot 130% Wsm ............................................................... 29 Bijlage 3.
Financieel maandoverzicht .......................................................................................... 31
1
Gemeente Amstelveen
Versie 1.1
Inleiding De gemeente Amstelveen heeft een breed pakket aan gemeentelijke minimaregelingen en is benieuwd naar het effect van deze regelingen op de inkomens van minimahuishoudens. Tevens is de gemeente ook geïnteresseerd in de effecten van de gemeentelijke en de landelijke regelingen tezamen op de inkomens. Het minimabeleid is ook in de gemeente Amstelveen een actueel thema. Het beleidsplan voor het minimabeleid loopt in 2023 af. Een behoeve van de nieuwe beleidsplan wil de gemeente inzicht hebben in de effecten van het minimabeleid op de inkomens van de doelgroep. In 2015 heeft KWIZ hier al een onderzoek voor uitgevoerd (Inkomens Effectrapportage), waarbij ook de armoedeval in kaart gebracht. In 2017 is van deze Inkomens Effectrapportage nog een update van gemaakt om de armoedeval ook bij de hogere inkomens dan 130% -namelijk tot 145%- van het wettelijk sociaal minimum (Wsm) door te rekenen. De gemeente Amstelveen heeft KWIZ gevraagd om ten behoeve van de ontwikkeling van het nieuwe beleidsplan wederom onderzoek te doen naar de inkomenseffecten. Hierbij geven ook de huidige economische ontwikkelingen, zoals de inflatie en energiearmoede, aanleiding om het licht te schijnen op de inkomenssituatie van de minima.
Opzet van het onderzoek We berekenen voor zeven verschillende huishoudtypen met vier verschillende inkomensniveaus ten opzichte van het Wettelijk sociaal minimum, de effecten van het wegvallen van gemeentelijke regelingen en dalen van landelijke toeslagen bij een stijgend inkomen, oftewel de inkomenseffecten. Daarvoor is per huishoudtype een overzicht van de inkomsten en uitgaven per maand. Met behulp van landelijke inkomensnormen, landelijke toeslagen en informatie over gemeentelijke regelingen is per huishoudtype de inkomsten bepaald. De gemeentelijke regelingen worden hiervoor omgezet in een maandbedrag. Voor de vaste uitgaven gaan wij uit van cijfers en normen van het Nibud1. Voor de andere uitgaven is waar mogelijk gebruikgemaakt van lokale tarieven (zoals huur en waterschapsbelasting). Beleidswijzigingen ten opzichte van 2017 De sterk stijgende energieprijzen in 2022 hebben het Rijk doen besluiten om een energietoeslag uit te keren. In de gemeente Amstelveen is deze toeslag aan te vragen door inwoners met een inkomen tot en met 130 procent Wsm. In 2023 gaat het om een bedrag van € 1.300 per huishouden. Leeswijzer In hoofdstuk 1 wordt de onderzoeksmethodiek nader toegelicht. Vervolgens worden in hoofdstuk 2 de inkomenseffecten van zowel de landelijke als de lokale inkomensondersteunende regelingen beschreven. In hoofdstuk 3 benoemen we de belangrijkste bevindingen.
In bijlage 1 staat een overzicht met de minimaregelingen in de gemeente Amstelveen en de daar bijbehorende voorwaarden en bedragen. In bijlage 2 staat per huishoudtype de opbouw van het totale inkomen bij een inkomensniveau tussen de 100 en 130 procent Wsm. In de laatste bijlage, bijlage 3, staat het financieel maandoverzicht per huishoudtype weergegeven.
1 Het Nationaal Instituut voor Budgetvoorlichting (Nibud) is een onafhankelijke stichting die informeert en
adviseert over financiën van huishoudens.
2
Gemeente Amstelveen
Versie 1.1
1. Onderzoeksmethodiek In dit hoofdstuk geven we een overzicht van de verschillende inkomsten en uitgaven die worden onderscheiden voor de Inkomens Effectrapportage.
1.1. Huishoudens en inkomensgrenzen We berekenen de inkomenseffecten van het lokale en landelijke beleid in 2023 voor de volgende 7 huishoudtypen: Niet AOW-gerechtigden: • alleenstaande; • paar zonder kinderen; • alleenstaande chronisch ziek; • alleenstaande ouder met twee kinderen (8 en 13 jaar); • paar (twee volwassenen) met twee kinderen (8 en 13 jaar). AOW-gerechtigden: • alleenstaande; • paar (twee volwassenen. We brengen de inkomenseffecten in beeld voor huishoudens met inkomens van 100, 110, 120 en 130 procent Wsm.
1.2. Inkomensbronnen Het totaal inkomen van de minimahuishoudens is opgebouwd uit het netto-inkomen, de gemeentelijke regelingen en diverse toeslagen van het Rijk. Specifiek gaat het om de volgende categorieën: • •
•
netto-inkomen inclusief vakantietoeslag; bijdrage Rijk: o huurtoeslag; o zorgtoeslag; o kinderbijslag; o kindgebonden budget; o combinatiekorting. gemeentelijke minimaregelingen.
1.3. Gemeentelijke minimaregelingen In de onderstaande tabel volgt een overzicht van de gemeentelijke minimaregelingen in 2023. In bijlage 1 worden deze regelingen verder toegelicht. De gemeente rekent niet met de kostendelersnorm als het gaat om het recht op de regelingen. Tabel 1.3.1 Gemeentelijke minimaregelingen in de gemeente Amstelveen Regeling Kwijtschelding gemeentelijke belastingen Collectieve zorgverzekering - AV-Gemeente Standaard - AV-Gemeente Top Individuele inkomenstoeslag Regelingen kinderen tot 18 jaar - Sport/cultuur - Internet - School BO - School VO Energietoeslag
Inkomensgrens 100% Wsm 110% Wsm* 130% Wsm Drie jaar of langer 110% Wsm
130% Wsm*
130% Wsm* 3
Gemeente Amstelveen
Regeling (hoewel het Rijk de energietoeslag heeft ingesteld telt het bedrag mee bij de gemeentelijke regelingen omdat inwoners de toeslag bij de gemeente dienen aan te vragen) Regeling gratis OV voor 65-plus Maatwerkvoorziening chronisch zieken en gehandicapten Regeling duurzame gebruiksgoederen voor 65-plus Niet meegenomen in berekeningen: Bijzondere bijstand Individuele studietoeslag Regelingen kinderen tot 18 jaar - Computerregeling BO - Computerregeling VO - Vaktraining/huiswerkbegeleiding - Zwemles - Vakantiekamp Amstelveenpas
Zwemlesregeling voor volwassenen
Versie 1.1
Inkomensgrens
130% Wsm 130% Wsm 130% Wsm 110% Wsm* 130% Wsm Specifieke doelgroep
130% Wsm*
110%: Alleenstaand of gehuwd zonder kinderen en nog niet de pensioengerechtigde leeftijd bereikt. 130%: Alleenstaande ouder, heeft u een gezin met kinderen of heeft u de pensioengerechtigde leeftijd bereikt. 110%: Alleenstaand of gehuwd zonder kinderen en nog niet de pensioengerechtigde leeftijd bereikt. 130%: Alleenstaande ouder, heeft u een gezin met kinderen of heeft u de pensioengerechtigde leeftijd bereikt.
* De bijstandsnorm voor een alleenstaande en alleenstaande ouders is 70 procent van het bijstandsniveau van een meerpersoonshuishouden. Voor het recht op regelingen geldt in de gemeente Amstelveen voor alleenstaande ouders echter een ander bedrag als inkomensgrens (namelijk: een hoger bedrag). In plaats van de gebruikelijke 70 procent van het bijstandsniveau van meerpersoonshuishoudens, geldt voor een alleenstaande ouder een grens van 90 procent van het bijstandsniveau van een meerpersoonshuishouden. En daar wordt vervolgens de inkomensgrens van 110% of 130% op berekent. Dit betekent dat alleenstaande ouders langer dan andere huishoudens recht hebben op minimaregelingen. Een voorbeeld: de regelingen voor kinderen zijn toegankelijk voor huishoudens met een inkomen van 130% Wsm. Voor meerpersoonshuishoudens is dit de bijstandsnorm + 30% (=130%), voor alleenstaande ouders is dit de bijstandsnorm + 20% en daar vervolgens 130% van (= in de praktijk dus zo’n 150%). Dezelfde redenatie gaat op voor de collectieve zorgverzekering; de grens van 110% Wsm is voor alleenstaande ouders dus ook hoger omdat er 20% bij het basisbedrag bijstandsnorm wordt opgeteld.
Bijzondere bijstand is niet meegenomen in de berekeningen omdat deze vorm van bijstand vaak incidenteel wordt verstrekt voor noodzakelijke onvermijdbare individuele uitgaven en dit dus niet maandelijks bij iedereen voorkomt. Daarnaast wordt ook de studietoeslag buiten beschouwing gelaten. Deze regeling kent een specifieke doelgroep; studenten met een lichamelijke of psychische beperking die niet kunnen bijverdienen naast hun studie. In deze inkomens effectrapportage is geen huishouden opgenomen waarbij deze regeling van toepassing is. De benoemde regelingen voor kinderen tot 18 jaar worden zijn eveneens niet structureel en voor alle kinderen beschikbaar. Voor de zwemlesregeling voor volwassene geldt dezelfde redenatie; het gaat hier ook nog eens om specifieke kosten die slechts een enkeling maakt. Tenslotte is de Amstelveenpas niet meegenomen omdat hiervoor geen vast bedrag staat en worden de computerregelingen voor schoolgaande kinderen buiten beschouwing gelaten omdat deze niet jaarlijks zijn aan te vragen.
4
Gemeente Amstelveen
Versie 1.1
1.4. Uitgaven De uitgaven zijn gecategoriseerd naar: • •
• •
vaste lasten. Dit zijn uitgaven die regelmatig terugkomen. Voorbeelden zijn huur, energiekosten2 en verzekeringen; reserveringsuitgaven. Dit zijn uitgaven die niet regelmatig voorkomen en waarvan de hoogte vooraf niet bekend is. Er moet in principe een bedrag voor gereserveerd worden. Voorbeelden zijn kosten voor inventaris, kleding en het eigen risico voor de zorgverzekering; huishoudelijke uitgaven. Dit zijn terugkerende uitgaven aan voeding, persoonlijke verzorging en dergelijke; werkgelerateerde uitgaven. Dit zijn uitgaven die gemaakt worden als een persoon werkt. Voorbeelden zijn de kosten van woon-werkverkeer en werkkleding.
Voor de uitgaven is waar mogelijk uitgegaan van lokale tarieven. Voorbeelden hiervan zijn de huur en lokale heffingen. De andere bedragen zijn gebaseerd op landelijke berekeningen van het Nibud. De normbedragen staan per huishoudtype in het financieel maandoverzicht in bijlage 3. We benadrukken dat het bij alle posten gaat om de basale uitgaven en dat de normbedragen gemiddelden betreffen. Het is mogelijk dat een huishouden maandelijks minder uitgeeft dan de normbedragen waarmee in deze rapportage wordt gerekend, bijvoorbeeld omdat het huishouden minder geld per maand reserveert voor onregelmatige uitgaven.
1.5. Vrije bestedingen Het budget dat overblijft is vrij besteedbaar en kan bijvoorbeeld worden uitgegeven aan sociale en recreatieve activiteiten. Hieronder vallen bijvoorbeeld kosten voor contributie of een abonnement, maar ook (familie)bezoek, vervoer en vakantie of kleinere uitjes. Voor deze vrije bestedingen hanteert het Nibud per huishoudtype eveneens een normbedrag, dat is terug te vinden in de begrotingen in bijlage 3. Het is belangrijk om te benoemen dat hierbij de aanname wordt gedaan dat huishoudens gebruik maken van alle beschikbare regelingen. Echter in de praktijk is de ervaring dat huishoudens niet of gedeeltelijk gebruik maken van de regelingen. In werkelijkheid zal het vrij besteedbaar budget waarschijnlijk vaak lager uitvallen. Daarnaast zal het vrij besteedbaar budget niet alleen besteed worden aan sociale en recreatieve activiteiten, maar ook aan het aflossen van schulden of het betalen van het eigen risico van de zorgverzekering.
1.6. Aannames Voor de inkomsten en uitgaven doen we de volgende aannames: • de huishoudens maken van alle regelingen gebruik en ontvangen daarvoor het maximale bedrag; • het vermogen van de huishoudens ligt binnen de grenzen van de Participatiewet. Daarom gaan we er ook vanuit dat iedereen in een huurwoning woont en niet in een koopwoning omdat een koopwoning tot een te hoog vermogen zou kunnen leiden om gebruik te mogen maken van de voorzieningen vanuit de Participatiewet. We gaan uit van € 509 kale huur per maand voor een alleenstaande en € 648 kale huur per maand voor een meerpersoonshuishouden. Deze bedragen zijn gebaseerd op huurtoeslaggegevens van de Rijksoverheid over de gemeente Amstelveen3; • alleenstaande ouders met een inkomen gelijk aan de bijstandsnorm werken niet of zitten in een traject waarbij de kinderopvang wordt vergoed. Alleenstaande ouders hebben voor hun kind van 8 jaar een variërend aantal uren nodig voor buitenschoolse opvang (BSO). Dit is afhankelijk van het inkomen en het aantal uur dat zij werken. We gaan er vanuit dat een ouder 26 uur werkt bij een inkomen tot 110 procent Wsm, 29 uur bij een inkomen tot 120 procent Wsm, 31 uur bij een inkomen tot 130 procent Wsm en 34 uur bij een inkomen tot 140 procent Wsm. Verder gaan we ervan uit dat een kind van 8 jaar bij een 2 De kosten voor water zijn gebaseerd op de tarieven van Waternet.
Gegevens over het gemiddelde
gebruik per huishoudtype zijn afkomstig van het Nibud (water). De kosten voor gas en elektriciteit zijn gebaseerd op de tarieven van maatschappij Budget Energie, pakket Groene Stroom en Aardgas Variabel. 3 De gemiddelden zijn gecheckt en realistisch bevonden door de gemeente Amstelveen.
5
Gemeente Amstelveen
•
• •
•
• •
Versie 1.1
continurooster 30 uur naar school gaat. Dit maakt dat alleenstaande ouders bij een inkomen van 130 procent Wsm per maand recht hebben op 6 uur BSO per maand en ouders met een inkomen van 140 procent Wsm op 16 uur. Dit alles tegen een tarief van € 8,73 (gemiddelde uurtarief in 2023); bij een paar met twee kinderen en een inkomen hoger dan 100 procent Wsm werkt slechts één van beide partners. Anders is het huishoudinkomen hoger. Daarom gaan we er vanuit dat deze huishoudens geen kinderopvang nodig hebben omdat één van beide partners thuis is voor de kinderen. Dit is eveneens waarom een paar met kinderen geen combinatiekorting krijgt bij werkaanvaarding; huishoudens in de bijstand werken niet, en hebben daarom geen werkgerelateerde kosten. Bij een inkomen vanaf 110 procent Wsm werkt één persoon in het huishouden, en is er wel sprake van deze kosten; de gemeente Amstelveen biedt twee collectieve zorgverzekeringen van Zorg en Zekerheid aan: AV-Gemeente Standaard en AV-Gemeente Top. Voor huishoudens met de AOW-leeftijd en alleenstaanden die chronisch ziek zijn, wordt de AV-Gemeente Top doorgerekend tot 130 procent Wsm.
Voor de andere huishoudtypes wordt de AVGemeente Standaard doorgerekend tot 110 procent Wsm; de eventuele zorgvraag van huishoudens is in de begroting verwerkt door hogere vervoerskosten te rekenen (bijvoorbeeld voor ziekenhuisbezoek), de wettelijke eigen bijdrage voor medicatie door te rekenen en hogere reserveringskosten mee te nemen (bijvoorbeeld voor maaltijdvoorziening, hulpmiddelen of andersoortige uitgaven). De eigen bijdrage voor een Wmo voorziening wordt vergoed vanuit de collectieve zorgverzekering, dus dit is niet meegenomen; voor de schoolkostenregeling gaan we er vanuit dat een kind van 8 jaar op de basisschool zit (€ 75 per jaar) en een kind van 13 jaar op het voortgezet onderwijs (€ 150 per jaar); het Nibud hanteert voor een alleenstaande AOW-gerechtigde een normbedrag van € 15 voor vervoer. Deze kosten worden met de regeling voor gratis vervoer voor AOWgerechtigden kwijtgescholden. Voor een paar wat AOW-gerechtigd is hanteert het Nibud € 31.
1.7. Tegemoetkoming in de energiekosten Wegens sterk stijgende energiekosten heeft het Rijk in 2022 een energietoeslag geïntroduceerd. Hiervoor is in zowel 2022 als 2023 een bedrag van € 1.300 per huishoudens gereserveerd waarbij de gemeente de precieze beleidskaders zelf mag vaststellen. De gemeente Amstelveen heeft besloten de energietoeslag van € 1.300 regeling toe te kennen aan inwoners die in 2022 en 2023 een inkomen hebben tot 130 procent Wsm, waarbij vermogen niet wordt getoetst. In de IER wordt de energietoeslag meegerekend met de gemeentelijke bijdragen. Het is belangrijk om hierbij te realiseren dat deze toeslag tijdelijk is. In de figuren is te zien dat de invloed van de energietoeslag relatief groot is binnen het totaal van de gemeentelijke bijdrage (€ 108 per maand). Op het moment dat de energietoeslag wegvalt, kan dat beduidende invloed hebben voor de inkomenssituatie van de huishoudens.
6
Gemeente Amstelveen
Versie 1.1
2. De inkomenseffecten In dit hoofdstuk staan de inkomenseffecten.
2.1. Het effect van het landelijk beleid is groter dan het gemeentelijk beleid Minima met een inkomen op bijstandsniveau maken aanspraak op landelijke toeslagen en gemeentelijke regelingen. Het totale bedrag uit de landelijke toeslagen (zoals huurtoeslag, zorgtoeslag, kinderbijslag, kindgebonden budget en mogelijk de inkomensafhankelijke combinatiekorting) is veel groter dan het totale bedrag uit de gemeentelijke regelingen. In onderstaande figuren wordt de opbouw van het maandelijks totaal inkomen bij een inkomen van 100 procent Wsm per huishoudtype weergegeven. Daarin is ook duidelijk te zien dat gezinnen met kinderen een flink hoger bedrag aan landelijke toeslagen kunnen ontvangen dan huishoudens zonder kinderen. Als voorbeeld: een alleenstaande ontvangt maandelijks € 1.196 als bijstandsuitkering (inclusief vakantietoeslag). Als hij gebruikmaakt van alle landelijke toeslagen, ontvangt hij daar maandelijks € 417 voor. Daarnaast kan hij maximaal € 161 aan gemeentelijke regelingen ontvangen als hij gebruikmaakt van de kwijtschelding, de collectieve zorgverzekering, en de energietoeslag. Figuur 2.1.1. Maandelijks inkomen op 100% Wsm, minima zonder kinderen, niet AOW-gerechtigd
Huishoudens zonder kinderen 100% Wsm Uitkering
Toeslagen Rijk
€ 1.196
Alleenstaande
Bijdrage gemeente
€ 417 € 161
€ 1.708
Paar zonder kinderen
€ 618
€ 1.196
Alleenstaande chronisch ziek €0
€ 500
€ 166
€ 417 € 188 € 1.000
€ 1.500
€ 2.000
€ 2.500
€ 3.000
Figuur 2.1.2. Maandelijks inkomen op 100% Wsm, minima met kinderen, niet AOW-gerechtigd
Huishoudens met kinderen 100% Wsm Uitkering Alleenstaande ouder met kinderen (8 en 13 jaar)
Toeslagen Rijk
Bijdrage gemeente
€ 1.196
Paar met kinderen (8 en 13 jaar)
€ 1.353
€ 1.708
€0
€ 500
€ 271
€ 1.143
€ 1.000
7
€ 1.500
€ 2.000
€ 2.500
€ 288
€ 3.000
Gemeente Amstelveen
Versie 1.1
Figuur 2.1.3. Maandelijks inkomen op 100% Wsm, minima AOW-gerechtigd
Huishoudens AOW-gerechtigd 100% Wsm Uitkering Alleenstaande AOWleeftijd
Toeslagen Rijk € 1.331
Bijdrage gemeente € 419 € 203
€ 1.807
Paar AOW-leeftijd €0
€ 500
€ 622
€ 1.000
€ 1.500
€ 2.000
€ 234 € 2.500
€ 3.000
2.2. Opbouw maandelijkse gemeentelijke bijdrage per huishoudtype Uit de vorige paragraaf blijkt dat de (maximale) maandelijkse gemeentelijke bijdrage verschilt per huishoudtype. Hieronder geven we per huishoudtype de opbouw van het totale bedrag aan gemeentelijke regelingen weer – eerst voor minima met een inkomen van 100 procent Wsm, daarna voor minima met een inkomen van 130 procent Wsm. Het bedrag van de individuele inkomenstoeslag wordt meegerekend bij de huishoudtypes die drie jaar of langer een minimuminkomen (tot 110 procent Wsm) hebben en daarom recht op deze regeling hebben.
2.2.1. Opbouw maximale gemeentelijke bijdrage per maand op 100 procent Wsm Als voorbeeld: een alleenstaande ontvangt maandelijks (maximaal) € 36 voor de kwijtschelding gemeentelijke belastingen, € 22 voor de collectieve zorgverzekering en € 108 voor de energietoeslag. Wanneer hij chronisch ziek is kan hij € 21 ontvangen vanuit de regeling maatwerkvoorziening voor chronisch zieken en gehandicapten. Als de alleenstaande langer dan drie jaar een inkomen tot 110 procent Wsm heeft, ontvangt hij daarnaast ook € 36 vanuit de regeling individuele inkomenstoeslag. In totaal ontvangt hij dan € 224 per maand vanuit de gemeentelijke regelingen. Figuur 2.2.1. Maandelijks bedrag per regeling op 100% Wsm, minima zonder kinderen, niet AOW-gerechtigd Kwijtschelding Collectieve Zorgverzekering Energietoeslag Maatwerkvoorziening chronisch zieken en gehandicapten Individuele inkomenstoeslag Alleenstaande
€ 36 € 17
€ 108
Paar zonder kinderen
€ 25 € 33
€ 108
Alleenstaande chronisch ziek
€ 36 € 22
€ 108
€0
€ 50
€ 36
€ 100
€ 52
€ 21 € 150
8
€ 36 € 200
€ 250
€ 300
€ 350
Gemeente Amstelveen
Versie 1.1
Figuur 2.2.2. Maandelijks bedrag per regeling op 100% Wsm, minima met kinderen, niet AOWgerechtigd Kwijtschelding Internetregeling kinderen Individuele inkomenstoeslag
Alleenstaande ouder met kinderen (8 en 13 jaar)
€ 50
Paar met kinderen (8 en 13 jaar)
€ 50
€0
Collectieve Zorgverzekering Schoolkosten
€ 17
€ 33
€ 50
€ 63
€ 15 € 19
€ 63
€ 100
Kindregeling Sport en Cultuur Energietoeslag
€ 108
€ 15 € 19
€ 150
€ 46
€ 108
€ 200
€ 250
€ 52
€ 300
€ 350
Figuur 2.2.3. Maandelijks bedrag per regeling op 100% Wsm, minima AOW-gerechtigd Kwijtschelding
Collectieve Zorgverzekering
Energietoeslag
Gratis OV 65-plus
Duurzame gebruiksgoederen Alleenstaande AOW-leeftijd
€ 36 € 22
Paar AOW-leeftijd
€ 25 € 45
€0
€ 50
€ 108
€ 15€ 21
€ 108
€ 100
€ 150
€ 31 € 25
€ 200
€ 250
€ 300
€ 350
2.2.2. Opbouw maximale gemeentelijke bijdrage per maand op 130 procent Wsm De meeste regelingen in de gemeente Amstelveen worden verstrekt tot een inkomensniveau van 130 procent Wsm, daarom geven we de opbouw van de gemeentelijke bijdrage op dit inkomensniveau weer. Bij een inkomen hoger dan 100 procent Wsm vervalt het recht op de kwijtschelding gemeentelijke belastingen in de gemeente Amstelveen. Ten opzichte van de figuren in paragraaf 2.2.1 is dit deel komen te vervallen. Daarnaast vervallen het recht op de individuele inkomenstoeslag en het recht op de collectieve zorgverzekering pakket AV-Gemeente Standaard als het inkomen hoger is dan 110 procent Wsm. Daarom zijn deze ook niet langer zichtbaar in onderstaande figuren. In onderstaande grafieken wordt de opbouw van de (maximale) gemeentelijke bijdrage bij een inkomen van 130 procent Wsm per huishouden beschreven. Als voorbeeld: een paar met kinderen met een inkomen van 130 procent Wsm ontvangt maandelijks (maximaal) € 205 uit de gemeentelijke regelingen. Dit bedrag bestaat uit € 63 voor de kindregeling Sport en Cultuur, € 15 voor de internetregeling voor kinderen, € 19 voor schoolkosten en € 108 voor de compensatie van de energiekosten. Dit is in totaal € 83 minder dan wanneer zij een inkomen op bijstandsniveau hebben (zie figuur 2.2.5).
9
Gemeente Amstelveen
Versie 1.1
Figuur 2.2.4. Maandelijks bedrag per regeling op 130% Wsm, minima zonder kinderen, niet AOW-gerechtigd
Huishoudens zonder kinderen 130% Wsm Collectieve Zorgverzekering Energietoeslag Maatwerkvoorziening chronisch zieken en gehandicapten
Alleenstaande
€ 108
Paar zonder kinderen
€ 108
Alleenstaande chronisch ziek
€ 22
€ 108
€0
€ 50
€ 21
€ 100
€ 150
€ 200
€ 250
€ 300
Figuur 2.2.5. Maandelijks bedrag per regeling op 130% Wsm, minima met kinderen, niet AOWgerechtigd
Huishoudens met kinderen 130% Wsm Kindregeling Sport en Cultuur
Internetregeling kinderen
Schoolkosten
Energietoeslag
Alleenstaande ouder met kinderen (8 en 13 jaar)
€ 63
€ 15€ 19
€ 108
Paar met kinderen (8 en 13 jaar)
€ 63
€ 15€ 19
€ 108
€0
€ 50
€ 100
€ 150
€ 200
€ 250
€ 300
Figuur 2.2.6. Maandelijks bedrag per regeling op 130% Wsm, minima AOW-gerechtigd
Huishoudens AOW-gerechtigd 130% Wsm Collectieve Zorgverzekering
Energietoeslag
Gratis OV 65-plus
Duurzame gebruiksgoederen
Alleenstaande AOWleeftijd
€ 22
€ 108
€ 45
Paar AOW-leeftijd €0
€ 15 € 21
€ 108 € 50
€ 31 € 25
€ 100
€ 150
10
€ 200
€ 250
€ 300
Gemeente Amstelveen
Versie 1.1
2.3. Het vrij besteedbaar budget loopt terug bij werkaanvaarding Alle minimahuishoudens houden door de gemeentelijke regelingen (meer) geld over voor het doen van vrije bestedingen (bedoeld voor sociale participatie). Dit is het geld dat maandelijks overblijft na aftrek van alle vaste lasten, huishoudelijke uitgaven en reserveringsuitgaven. Per huishoudtype en inkomen verschilt het bedrag dat overblijft voor vrije bestedingen aanzienlijk. Het budget dat huishoudens nodig hebben voor, of zullen uitgeven aan vrije bestedingen verschilt ook per huishoudtype. Een paar met kinderen zal daar meer aan (willen) uitgeven dan een alleenstaande. In bijlage 3 staat per huishoudtype het normbudget voor vrije bestedingen. Uiteraard zal iemand die nauwelijks geld meer over heeft, dat niet per se daaraan besteden. Dit normbedrag is afkomstig van het Nibud. In onderstaande figuren staat per huishoudtype het budget dat zij overhouden voor vrije bestedingen weergegeven. Dit is opgesplitst in wat zij zonder de gemeentelijke regelingen zouden overhouden en wat de gemeentelijke regelingen toevoegen aan het vrij besteedbaar budget. Over het algemeen zien we dat een hoger inkomen ook leidt tot een groter vrij besteedbaar budget. Tot slot valt het op dat alleenstaande ouders op alle inkomensniveaus een groter vrij besteedbaar budget hebben dan paren.
Dit heeft te maken met extra toeslagen (zoals de combinatiekorting). Duiding vrij besteedbaar budget Het vrij besteedbaar budget is bedoeld voor sociale participatie (een krant, abonnement, dagje uit, op bezoek gaan enzovoort. Dat huishoudens in de plus staan betekent niet meteen dat huishoudens ook voldoende kunnen participeren. Een alleenstaande heeft volgens het Nibud € 110 nodig voor minimale sociale participatie. In figuur 2.3.1 is te zien dat daar in de begroting voldoende ruimte voor is op bijstandsniveau (€ 117+ € 161 = € 278) áls hij gebruikmaakt van alle gemeentelijke regelingen. Zie bijlage 3 voor een overzicht voor de andere huishoudtypes.
Minima zonder kinderen Van de huishoudens zonder kinderen hebben alleenstaanden tot 130 procent Wsm het grootste budget voor vrije bestedingen. Alleenstaande chronisch zieken hebben het laagste besteedbare budget. Bij een inkomen tot 100 procent Wsm zijn zij afhankelijk van de gemeentelijke bijdragen om rond te komen. Tot 110 procent Wsm is dit huishoudtype afhankelijk van de gemeentelijke bijdragen om het minimale bedrag voor sociale participatie te verkrijgen. Vanaf 120 procent Wsm hebben de huishoudtypes met het AV-Gemeente Standaard pakket geen recht meer op de korting voor de collectieve zorgverzekering. Echter, is dat niet zichtbaar in het bedrag aan vrije besteding, doordat de stijging van het inkomen de weggevallen regelingen dekt. Tenslotte is het zo dat minima bij ieder inkomen tussen 110 en 130 procent Wsm een hoger vrij besteedbaar budget hebben dan wanneer zij een inkomen op bijstandsniveau hebben.
11
Gemeente Amstelveen
Versie 1.1
Figuur 2.3.1. Maandelijks vrij besteedbaar budget huishoudtypes zonder kinderen, niet-AOW
Vrij besteedbaar budget voor huishoudtypes zonder kinderen
Alleenstaande
Zonder gemeentelijke bijdrage Normbedrag sociale participatie € 110 100% Wsm € 117 € 161 € 167
110% Wsm
€ 125 € 286
120% Wsm
€ 85
Paar zonder kinderen
100% Wsm
€ 186
110% Wsm
€ 141 € 305
120% Wsm
110% Wsm 120% Wsm 130% Wsm
€ 108
€ 373
130% Wsm 100% Wsm
€ 108
€ 399 € 108 Normbedrag sociale participatie € 176 € 166
130% Wsm
Alleenstaande chronisch ziek
Met alle gemeentelijke bijdragen
€ -20 € 29
€ 108
€ 188 € 152 € 149
€ 152 € 262
€ 152
-€ 100 €0 € 100 € 200 € 300 Normbedrag sociale participatie € 110
€ 400
€ 500
€ 600
€ 700
Minima met kinderen Huishoudens met kinderen hebben bij een hoger inkomen een steeds groter budget om vrij te besteden. Van de twee huishoudtypes met kinderen in dit onderzoek hebben alleenstaande ouders met kinderen op ieder inkomensniveau meer budget voor het doen van vrije bestedingen, dan paren met kinderen. Alleenstaande ouders hebben langer recht op hetzelfde bedrag aan landelijke toeslagen (zie paragraaf 2.1) dan paren met kinderen. Wanneer paren met kinderen geen enkele gemeentelijke regeling gebruik maakt, dan is er onvoldoende budget om sociaal te kunnen participeren. Een paar met kinderen hebben op bijstandsniveau een normbedrag van €309 per maand nodig voor sociale participatie. Zij hebben op dat moment echter € 187 beschikbaar voor sociale participatie. Dus een tekort van € 122. Wanneer zij gebruikmaken van alle gemeentelijke regelingen, dan hebben zij (€ 187 + € 288) € 475 voor het doen van vrije bestedingen. Tenslotte hebben minimagezinnen bij ieder inkomen tussen 110 en 130 procent Wsm een hoger vrij besteedbaar budget hebben dan wanneer zij een inkomen op bijstandsniveau hebben.
12
Gemeente Amstelveen
Versie 1.1
Figuur 2.3.2. Maandelijks vrij besteedbaar budget huishoudtypes met kinderen, niet-AOW
Vrij besteedbaar budget voor huishoudtypes met twee kinderen Zonder gemeentelijke bijdrage
Met alle gemeentelijke bijdragen
Alleenstaande Paar met kinderen ouder met kinderen (8 en 13 jaar) (8 en 13 jaar)
Normbedrag sociale participatie € 227 € 373
100% Wsm
€ 271
€ 461
110% Wsm
€ 221
€ 587
120% Wsm
€ 221
€ 705
130% Wsm € 187
100% Wsm
€ 288
€ 288
110% Wsm
€ 238
€ 408
120% Wsm
€ 205
€ 475
130% Wsm €0
€ 221
€ 205
€ 100 € 200 € 300 € 400 € 500 € 600 € 700 € 800 € 900 € 1.000 Normbedrag sociale participatie € 309
AOW’ers AOW-gerechtigden, zowel alleenstaanden als paren, hebben op ieder inkomensniveau tussen 100 en 130 procent Wsm een vrij besteedbaar budget. Paren van de AOW-gerechtigde leeftijd halen op bijstandsniveau niet het normbedrag om te participeren, wanneer zij geen gebruik maken van de gemeentelijke bijdragen. Zij komen dan € 67 tekort (€ 176 – € 109). Vanaf een inkomensgrens van 110 procent Wsm hebben zij ook zonder de gemeentelijke regelingen voldoende budget voor sociale participatie. Alleenstaanden en paren met de AOW-gerechtigde leeftijd ervaren een groter vrij besteedbaar budget bij ieder hoger inkomen, zoals weergegeven in onderstaande figuur.
13
Gemeente Amstelveen
Versie 1.1
Figuur 2.3.3. Maandelijks vrij besteedbaar budget AOW-gerechtigde huishoudtypes
Vrij besteedbaar budget voor een huishoudtype op AOWgerechtigden Zonder gemeentelijke bijdrage
Met alle gemeentelijke bijdragen
Paar AOWleeftijd
Alleenstaande AOW-leeftijd
Normbedrag sociale participatie € 110 € 199
100% Wsm
€ 203 € 332
110% Wsm
€ 166 € 458
120% Wsm
€ 166
€ 535
130% Wsm € 109
100% Wsm
€ 166
€ 234 € 288
110% Wsm
€ 209 € 442
120% Wsm
€ 209 € 553
130% Wsm €0
€ 100
€ 200
€ 209
€ 300
€ 400
€ 500
€ 600
€ 700
Normbedrag sociale participatie € 176
2.4. Werken vanuit de bijstand loont meestal Een hoger inkomen leidt voor de meeste huishoudtypen in de gemeente Amstelveen altijd tot een hoger totaal inkomen dan in de bijstand. Echter, voor de meeste huishoudens nemen de bijdragen van het Rijk en de gemeente af wanneer het inkomen stijgt. Dit zorgt ervoor dat het totaal inkomen van een huishouden niet altijd evenveel stijgt ondanks dat het loon hoger wordt. Hieronder geven we de inkomensvooruitgang bij werkaanvaarding vanuit de bijstand tot een inkomen van maximaal 130 procent Wsm weer per huishoudtype. Daarna leggen we de inkomensvooruitgang per inkomensniveau uit aan de hand van twee casussen. In bijlage 2 worden al deze inkomens per huishoudtype uitgesplitst naar inkomenssoort waarmee visueel wordt weergegeven waarom het totaal inkomen stijgt of daalt. Huishoudtypes gaan er over het algemeen meer op vooruit Huishoudtypes gaan er bij ieder hoger inkomen (tot 130 procent Wsm) telkens meer op vooruit: hun inkomen is procentueel gezien gegroeid ten opzichte van de vorige inkomenshoogte. Figuur 2.4.1. Inkomensvooruitgang t.o.v. 100% Wsm bij werkaanvaarding, huishoudens zonder kinderen
Inkomensvooruitgang ten opzichte van de bijstandsnorm: huishoudens zonder kinderen 110% Wsm
Alleenstaande
120% Wsm 5%
11% 6%
Paar zonder kinderen Alleenstaande chronisch ziek
130% Wsm
5%
14
9%
17% 12%
11%
18%
Gemeente Amstelveen
Versie 1.1
Tabel 2.4.1 Inkomensvooruitgang bij werkaanvaarding, huishoudens zonder kinderen Huishoudtype
Netto inkomen incl. VT
Verschil tov 100% Wsm (€)
Verschil tov 100% Wsm (%)
1.774 1.857 1.960 2.073
+ 83 + 186 + 299
+ 5% + 11% + 17%
166 141 108 108
2.492 2.638 2.725 2.793
+ 146 + 233 + 301
+ 6% + 9% + 12%
188 152 152 152
1.800 1.884 2.003 2.116
+ 83 + 203 + 316
+ 5% + 11% + 18%
Bijdrage Rijk
Bijdrage gemeente
Totaal inkomen
417 417 417 410
161 125 108 108
618 618 567 464 417 417 417 410
Alleenstaande 100% Wsm 1.196 110% Wsm 1.315 120% Wsm 1.435 130% Wsm 1.554 Paar zonder kinderen 100% Wsm 1.708 110% Wsm 1.879 120% Wsm 2.050 130% Wsm 2.221 Alleenstaande chronisch ziek 100% Wsm 1.196 110% Wsm 1.315 120% Wsm 1.435 130% Wsm 1.554 Huishoudens met kinderen
Huishoudens met kinderen hebben bij ieder hoger inkomen te maken met een grotere procentuele groei van het totale inkomen (zie ook figuur 2.4.2). Bij elk hoger inkomen tot 130 procent Wsm gaan zij er ten opzichte van de vorige inkomensgrens op vooruit. Bij een inkomensgrens van 100 naar 110 procent Wsm hebben zij te maken met het wegvallen van de kwijtschelding gemeentelijke belastingen en van 110 naar 120 procent Wsm vervalt het recht op de collectieve zorgverzekering. De inkomensstijging compenseert het wegvallen van deze gemeentelijke regelingen en landelijke toeslagen. Figuur 2.4.2. Inkomensvooruitgang t.o.v. 100% Wsm bij werkaanvaarding, huishoudens met kinderen
Inkomensvooruitgang ten opzichte van de bijstandsnorm: huishoudens met kinderen 110% Wsm
120% Wsm
130% Wsm 4%
Alleenstaande ouder met kinderen (8 en 13 jaar)
4%
Paar met kinderen (8 en 13 jaar)
8% 7%
13%
9%
Tabel 2.4.2 Inkomensvooruitgang na werkaanvaarding, huishoudens met kinderen Huishoudtype
Netto inkomen incl. VT
Bijdrage Rijk
Verschil tov 100% Wsm (€)
Verschil tov 100% Wsm (%)
2.820 2.928 3.053 3.178
+ 108 + 233 + 359
+ 4% + 8% + 13%
3.139 3.259 3.346 3.414
+ 121 + 207 + 275
+ 4% + 7% + 9%
Bijdrage gemeente
Totaal inkomen
271 221 221 221 288 238 205 205
Alleenstaande ouder met twee kinderen 100% Wsm 1.196 1.353 110% Wsm 1.315 1.392 120% Wsm 1.435 1.397 130% Wsm 1.554 1.403 Paar met twee kinderen 100% Wsm 1.708 1.143 110% Wsm 1.879 1.143 120% Wsm 2.050 1.092 130% Wsm 2.221 989 15
Gemeente Amstelveen
Versie 1.1
Voorbeeldcasussen inkomensvooruitgang bij werkaanvaarding Voorbeeldcasus tabel 2.4.1.: alleenstaande Hilda is alleenstaand en krijgt een bijstandsuitkering, wat neerkomt op een nettoinkomen van € 1.196 per maand (dit is inclusief vakantietoeslag). Zij heeft maandelijks recht op € 417 aan toeslagen van het Rijk. Voor Hilda bestaat dit uit huurtoeslag en zorgtoeslag. Tot slot kan Hilda rekenen op een financiële bijdrage vanuit de gemeente van € 161 per maand. Dit bestaat uit de kwijtschelding voor gemeentelijke belastingen, de korting op de collectieve zorgverzekering AVstandaard en energietoeslag. In totaal heeft Hilda een inkomen van € 1.774 per maand. Als Hilda werk krijgt tegen een inkomen van 110 procent Wsm, dan stijgt haar nettoinkomen naar € 1.315 per maand. Zij houdt recht op huurtoeslag en zorgtoeslag en deze bedragen blijven onveranderd, dus € 417 per maand. Het recht op kwijtschelding komt te vervallen. Hilda heeft nog recht op de korting op de collectieve zorgverzekering en de energietoeslag. De gemeentelijke bijdragen zijn nu € 125 per maand. Bij een inkomen van 110 procent Wsm is het totaal inkomen van Hilda € 1.857. Dit is een stijging van € 83 (5 procent) ten opzichte van zijn totaal inkomen bij een bijstandsuitkering. Wanneer Hilda tegen een inkomen van 120 procent Wsm gaat werken, stijgt haar netto-inkomen naar € 1.435 per maand.
De bijdrage van het Rijk blijft € 417. De collectieve zorgverzekering (pakket AV-standaard) vervalt. Het totale inkomen van Hilda is € 1.960 per maand, € 186 (11 procent) meer dan wanneer Hilda een bijstandsuitkering heeft. Als Hilda gaat werken tegen een inkomen van 130 procent Wsm dan stijgt haar nettoinkomen naar € 1.554 per maand. De bijdragen van het Rijk zijn gedaald naar € 410 per maand. Hilda ontvangt minder huurtoeslag, haar zorgtoeslag blijft gelijk. De gemeentelijke bijdragen blijven € 108 van de energietoeslag. Het totale inkomen van Hilda is nu € 2.073 per maand, dit is € 299 (17 procent) meer dan toen zij een bijstandsuitkering had.
16
Gemeente Amstelveen
Versie 1.1
Voorbeeldcasus tabel 2.4.2.: paar met kinderen Daan en Sam hebben twee kinderen 8 en 13 jaar oud en krijgen een bijstandsuitkering, wat neerkomt op een netto-inkomen van € 1.708 per maand (dit is inclusief vakantietoeslag). Zij hebben maandelijks recht op € 1.143 aan toeslagen van het Rijk. Voor het gezin bestaat dit uit huurtoeslag, zorgtoeslag, kinderbijslag en kindgebonden budget. Tot slot kunnen Daan en Sam rekenen op een financiële bijdrage vanuit de gemeente van € 288 per maand. Dit bestaat uit kwijtschelding van gemeentelijke belastingen, de korting op de collectieve zorgverzekering voor pakket AV-Gemeente Standaard en de energietoeslag. Voor hun kinderen maken zij nog aanspraak op een kindregeling voor sport en cultuur, een internetregeling en een schoolkosten regeling. In totaal hebben Daan en Sam een totaal inkomen van € 3.139 per maand. Als Daan of Sam werk krijgt tegen een inkomen van 110 procent Wsm, dan stijgt hun netto-inkomen naar € 1.879 per maand. Zij houden recht op de toeslagen van het Rijk. Ze kunnen geen kwijtschelding meer aanvragen, maar houden wel het recht op de andere gemeentelijke regelingen. De gemeentelijke bijdragen zijn dan € 238 per maand. Het totaal inkomen van Daan en Sam is bij een inkomen van 110 procent Wsm € 3.259. Dit is een stijging van € 121 (4 procent) ten opzichte van hun totaal inkomen bij een bijstandsuitkering.
Wanneer Daan of Sam tegen een loon van 120 procent Wsm gaat werken, stijgt hun netto-inkomen naar € 2.050 per maand. De bijdrage van het Rijk neemt wat af, en is nu € 1.092. Het gezin verliest het recht op de collectieve zorgverzekering pakket AV-Gemeente Standaard; dit wordt € 205 per maand. Het totale inkomen van het gezin is dan € 3.346 per maand. Dit is € 207 (7 procent) meer dan wanneer zij een bijstandsuitkering hebben. Als Daan of Sam gaat werken tegen een inkomen van 130 procent Wsm dan stijgt hun netto-inkomen naar € 2.221 per maand. De bijdragen van het Rijk dalen verder naar € 989 per maand. Het gezin houdt recht op de regelingen vanuit de gemeente; dit blijft € 205 per maand. Het totale inkomen van Daan en Sam is nu € 3.414 per maand, dit is € 275 (9 procent) meer dan toen zij een bijstandsuitkering hadden.
17
Gemeente Amstelveen
Versie 1.1
3. Bevindingen Wat zijn de effecten van het landelijke en lokale beleid op de inkomens van de minima en in welke situatie(s) treedt er een armoedeval op? Financieel effect Het bedrag dat minima vanuit het Rijk aan toeslagen kunnen ontvangen is veel hoger dan het bedrag dat ze aan gemeentelijke regelingen kunnen ontvangen. Financieel gezien is de invloed van de gemeente dan ook kleiner dan de invloed van het Rijk. Het bedrag aan landelijke toeslagen neemt voor de meeste huishoudens geleidelijk af bij een hoger inkomen. Ditzelfde gaat op voor de gemeentelijke regelingen. Veel regelingen in de gemeente Amstelveen vallen op hetzelfde moment weg (130 procent Wsm). De gemeentelijke regelingen zorgen er voor dat huishoudens (meer) ruimte overhouden voor het doen van vrije bestedingen. Dit komt met name huishoudens op het bijstandsniveau ten goede, die zonder de gemeentelijke regelingen geen budget zouden overhouden voor vrije bestedingen. Het bedrag dat wordt overgehouden verschilt aanzienlijk per huishoudtype en inkomensniveau. Alleenstaanden, uitgezonderd chronisch zieken, houden bij elk inkomensniveau ook een relatief groot budget voor vrije besteding over zonder gemeentelijke bijdragen. Paren met en zonder kinderen en alleenstaande chronisch zieken hebben een lager budget omdat de landelijke toeslagen bij hen sneller teruglopen.
Zij hebben bij een inkomen op 100 procent Wsm de gemeentelijke ondersteuning nodig om een budget te hebben voor vrije bestedingen. Voor paren met kinderen geldt dit ook voor een inkomen van 110 procent Wsm. Daarnaast is het belangrijk om te benoemen dat de aanname is gedaan dat huishoudens gebruik maken van alle beschikbare regelingen. Echter in de praktijk is de ervaring dat huishoudens niet of gedeeltelijk gebruik maken van de regelingen. In werkelijkheid zal het vrij besteedbaar budget waarschijnlijk vaak lager uitvallen. Werken loont Werken loont: wanneer huishoudens in Amstelveen vanuit de bijstand gaan werken tegen een loon gelijk aan 110, 120 of 130 procent Wsm, gaan zij er in totaal inkomen meestal op vooruit (mits zij gebruikmaken van alle toeslagen en regelingen). Landelijke toeslagen lopen geleidelijk terug en het recht op gemeentelijke regelingen vervalt naarmate het inkomen toeneemt. Dit wordt echter gecompenseerd door de stijging van het inkomen. Het totaal inkomen bestaat uit het nettoinkomen (inclusief vakantietoeslag), landelijke toeslagen en gemeentelijke regelingen. Alleenstaanden gaan er bij ieder hoger inkomensniveau relatief gezien het meest op vooruit. Maar ook paren en alleenstaande ouders zien een stijging van hun inkomen tegemoet als zij vanuit de bijstand gaan werken.
In bijlage 3 zijn ook de maandbegrotingen voor inkomens gelijk aan 140 en 150 procent Wsm opgenomen. Daar is het wegvallen van het recht op (een aantal) gemeentelijke regelingen zichtbaar; het vergaren van een hoger inkomen leidt niet altijd tot een hoger totaal inkomen of een stijging van het besteedbaar inkomen. Toch geldt ook voor een loon gelijk aan 140 of 150 procent Wsm dat het totaal bedrag dat huishoudens maandelijks binnen krijgen én te besteden hebben, hoger is dan wanneer zij een inkomen op bijstandsniveau hebben. De invloed van de hoge energiekosten De energietoeslag is begin 2022 door het Rijk aangekondigd om huishoudens met een laag inkomen te compenseren in de fors stijgende energiekosten. Gemeenten krijgen in 2023 ook weer geld om de energietoeslag uit te keren. In deze inkomenseffect rapportage is zichtbaar geworden dat huishoudens, ondanks het ingestelde prijsplafond, alsnog een flink bedrag moeten betalen voor het gebruik van gas en energie, oplopend tot € 289 voor een vierpersoonshuishouden. De energietoeslag bedraagt € 1.300 euro per huishouden voor 2023. In dit rapport is de energietoeslag doorgerekend als gemeentelijke bijdrage voor alle huishoudens met een inkomen 18
Gemeente Amstelveen
Versie 1.1
tot 130 procent Wsm. Uit de berekeningen en maandbegrotingen blijkt de compensatie van € 108 euro per maand helpt in het betalen van de kosten, zeker nu er ook een prijsplafond ingesteld is. Gezien de tijdelijke aard van deze regeling is het reëel om te verwachten dat – met soortgelijke energieprijzen – het financiële plaatje van (sommige) minimahuishoudens er iets anders uit komt te zien wanneer het Rijk zou besluiten de energietoeslag niet meer uit te laten keren. Figuur 3.1.1. Inkomensvooruitgang t.o.v. 100% Wsm bij werkaanvaarding
Inkomensvooruitgang ten opzichte van de bijstandsnorm 110% Wsm
120% Wsm
130% Wsm 5%
Alleenstaande
11% 17% 6%
Paar zonder kinderen
9% 12% 5%
Alleenstaande chronisch ziek
11% 18% 4%
Alleenstaande ouder met kinderen (8 en 13 jaar)
8% 13% 4%
Paar met kinderen (8 en 13 jaar)
7% 9%
19
Gemeente Amstelveen
Versie 1.1
4. Scenarioanalyse In dit hoofdstuk rekenen we drie scenario’s door. Specifiek gaat het om een aantal mogelijke beleidswijzigingen en de effecten op de inkomens voor de doelgroep; wat verandert er ten opzichte van de huidige situatie? 1. Wat zijn de gevolgen op het besteedbaar inkomen voor middeninkomens 140% en 150% Wsm wanneer we de energietoeslag van € 1.300 voor de helft beschikbaar stellen voor deze groep; 2. Wat de gevolgen zouden zijn voor het besteedbaar inkomen van genoemde groepen wanneer de inkomensgrens voor bijzondere bijstand zouden worden verhoogd (130%, 140%, 150% sociaal minimum); 3. Wat de gevolgen zijn op het besteedbaar inkomen voor middeninkomens 140% en 150% Wsm wanneer de huidige minimaregelingen worden opengesteld voor de betreffende doelgroep.
4.1. Scenario 1: energietoeslag deels beschikbaar 140 en 150% Wsm In dit scenario kijken we naar de effecten op het besteedbaar inkomen voor huishoudens met een inkomen tot 140 en 150 procent Wsm wanneer deze huishoudens recht hebben op de helft van het bedrag van de energietoeslag. Huidige situatie Op dit moment zijn de gemeentelijke minimaregelingen voor huishoudens met een inkomen tot maximaal 130 procent Wsm beschikbaar, waarbij voor alleenstaande ouders met aan afwijkende (hogere) basisnorm wordt gewerkt waardoor zij ook bij een hoger inkomen recht hebben op een aantal regelingen. Dit geldt ook voor de energietoeslag. Het bedrag dat de huishoudens voor de energietoeslag kunnen ontvangen is € 1.300. Huishoudens met een inkomen van 140 en 150% Wsm in de gemeente Amstelveen hebben momenteel geen recht op minimaregelingen, behalve alleenstaande ouders omdat daar met een andere basisnorm wordt gewerkt. In bijlage 3 staan de begrotingen van deze huishoudens uitgewerkt, waarin onder andere hun huidige besteedbaar inkomen genoemd staat. Scenario Met dit scenario worden de effecten bekeken wanneer huishoudens met een inkomen tot 140 en 150 procent Wsm de helft van het bedrag voor de energietoeslag krijgen uitgekeerd; een bedrag van € 650 (€ 1.300 / 2). Daarmee gaat in het scenario elk huishouden, afgezien van de alleenstaande ouders, er met € 54 per maand op vooruit (€ 650 / 12).
De alleenstaande ouders behouden in dit scenario het recht op het volledige bedrag van maandelijks € 108 aan energietoeslag. We tellen het bedrag op bij het huidige vrij besteedbaar inkomen. We laten het besteedbaar inkomen in de huidige situatie en in het scenario zien en het procentuele verschil ertussen. Aannames In het scenario hanteren we dezelfde aannames en rekenen we met dezelfde regelingen als in de inkomenseffect rapportage (hoofdstuk 1). Effect op totaal inkomen De volgende tabel bekijkt de inkomensvooruitgang bij werkaanvaarding. De tabel geeft de procentuele inkomensvooruitgang (totaal inkomen, boven de streep) weer ten opzichte van 100 procent Wsm. Elk huishoudtype krijgt hetzelfde bedrag per maand extra te besteden (€ 54), alleenstaande ouders uitgezonderd. 20
Gemeente Amstelveen
Versie 1.1
Figuur 4.1.1. Inkomensvooruitgang ten opzichte van de bijstandsnorm. Links: huidige situatie. Rechts: scenario 1. Huidige situatie Huishoudtype
Totaal inkomen
Scenario 1
Verschil tov 100% Wsm (€)
Verschil tov 100% Wsm (%)
Totaal inkomen
Verschil tov 100% Wsm (€)
Verschil tov 100% Wsm (%)
Alleenstaande 100% Wsm 140% Wsm 150% Wsm
1.774 2.049 2.131
275 358
16% 20%
2.103 2.186
329 412
19% 23%
Paar zonder kinderen 100% Wsm 140% Wsm 150% Wsm
2.492 2.745 2.804
253 312
10% 13%
2.492 2.799 2.858
307 366
12% 15%
Alleenstaande chronisch ziek 100% Wsm 1.800 140% Wsm 2.049 150% Wsm 2.131
249 331
14% 18%
1.800 2.103 2.186
303 385
17% 21%
Alleenstaande ouder met twee kinderen 100% Wsm 2.820 140% Wsm 3.304 150% Wsm 3.412
484 592
17% 21%
2.820 3.303 3.412
483 592
17% 21%
Paar met twee kinderen 100% Wsm 140% Wsm 150% Wsm
131 190
4% 6%
3.139 3.324 3.383
185 244
6% 8%
3.139 3.270 3.329
Effect op besteedbaar inkomen In onderstaande tabel is het besteedbaar inkomen van huishoudens te zien. Dit is het totaal inkomen waarvan alle kosten afgehaald zijn. Omdat de verschillende huishoudtypes verschillende bedragen aan besteedbaar inkomen hebben, is de procentuele toename verschillend per huishoudtype. Onderstaande tabel geeft het besteedbare inkomen per huishoudtype weer in de huidige situatie, het scenario en het schil tussen beide. Tabel 4.1.2 Bedrag in euro’s besteedbaar inkomen met alle gemeentelijke bijdragen per huishoudtype op 140 en 150% Wsm (scenario 1) Huishoudtype
140% Wsm – huidige situatie
140% Wsm – scenario
Alleenstaande Paar zonder kinderen Alleenstaande chronisch ziek Alleenstaande ouder Paar met kinderen Alleenstaande AOW-leeftijd Paar AOW-leeftijd
€ 483 € 434 € 347 € 1.038 € 536 € 606 € 659
€ 537 € 488 € 402 € 1.038 € 590 € 660 € 713
150% Wsm huidig
150% Wsm – scenario
€ 566 € 493 € 430 € 1.133 € 595 € 649 € 787
€ 620 € 547 € 484 € 1.133 € 649 € 703 € 841
Alleenstaande Paar zonder kinderen Alleenstaande chronisch ziek Alleenstaande ouder Paar met kinderen Alleenstaande AOW-leeftijd Paar AOW-leeftijd
21
140% Wsm – toename in euro’s + € 54 + € 54 + € 54 gelijk + € 54 + € 54 + € 54 150% Wsm – toename in euro’s + € 54 + € 54 + € 54 gelijk + € 54 + € 54 + € 54
140% Wsm – procentuele toename + 11% + 12% + 16% gelijk + 10% + 9% + 11% 150% Wsm procentuele toename + 10% + 11% + 13% gelijk + 9% + 8% + 10%
Gemeente Amstelveen
Versie 1.1
Omdat het bedrag aan energietoeslag voor ieder huishouden even hoog is, levert de energietoeslag in dit scenario procentueel gezien het meest op voor alleenstaanden met een chronische ziekte en paren zonder kinderen (zowel jonger dan AOW-leeftijd als AOWgerechtigden). Voor alleenstaande ouders gelden al hogere inkomensgrenzen. Daarom verandert er voor hen in dit scenario niets.
4.2. Scenario 2: inkomensgrens voor bijzondere bijstand verhogen In dit scenario kijken we wat de gevolgen zouden zijn voor het besteedbaar inkomen van genoemde huishoudtypes wanneer de inkomensgrens voor bijzondere bijstand zouden worden verhoogd. Bijzondere bijstand wordt verstrekt voor noodzakelijke onvermijdbare individuele uitgaven. De gemeente toetst per aanvraag of daaraan wordt voldaan (betreft het een noodzakelijke uitgave?). Het bedrag dat per aanvraag wordt vergoed verschilt per situatie en kan uiteenlopen van enkele tientallen euro’s voor bijvoorbeeld een bril tot honderden euro’s voor bijvoorbeeld rechtsbijstand. Naast incidentele bijzondere bijstand (voor kosten die vaak eenmalig zijn) verstrekken gemeenten vaak ook periodieke bijzondere bijstand, voor inwoners met periodiek terugkerende noodzakelijke kosten, bijvoorbeeld kosten voor bewindvoering. Door het individuele – en vaak incidentele karakter van deze regeling is het moeilijk te voorspellen hoeveel inwoners er gebruik van zullen maken en voor hoeveel geld zij bijzondere bijstand aanvragen (dan wel vergoed krijgen).
Dat maakt dat er voor dit scenario geen eenduidige financiële doorrekening kan worden gemaakt voor minimahuishoudens met een hoger inkomen; natuurlijk kan een gemiddeld bedrag per verstrekking worden berekend, maar dit zegt weinig over een (nieuwe) aanvraag door een ander minimahuishouden en het (gemiddelde) effect op de voorbeeldhuishoudens uit dit rapport. Om deze reden is de bijzondere bijstand dan ook niet opgenomen als terugkerende maandelijkse post in de Inkomens Effectrapportage. Om toch enig inzicht te kunnen geven in het inkomenseffect van het ophogen van de grens van de bijzondere bijstand geven we hieronder het vrij besteedbaar inkomen (bedoeld voor sociale participatie) en de normbedragen die het Nibud hiervoor hanteert weer van de huishoudens met een inkomen van 130, 140 en 150 procent Wsm. De bedragen laten zien hoeveel geld minimahuishoudens maandelijks over hebben (bij gebruik van alle minimaregelingen, landelijke toeslagen, maandelijkse uitgaven en reserveringskosten) en wie er wellicht in de knel komt indien er een onvermijdbare uitgave moet worden gedaan dat niet kan worden betaald uit eigen (spaar)middelen4. In algemene zin zijn er geen huishoudens die – met de begroting zoals in de Inkomens Effectrapportage – bij een inkomen van 130, 140 of 150 procent Wsm direct geld tekort komen; hun besteedbaar inkomen laat nog ruimte voor onverwachte uitgaven.
Omdat in deze rapportage met gemiddelden wordt gewerkt en individuele situaties (in de praktijk) natuurlijk anders kunnen zijn, kan het heel goed zijn dat voor sommige minima in de gemeente een hogere inkomensgrens van de bijzondere bijstand een uitkomst kan zijn voor het voorkomen van (verdere) financiële problemen. Verder is het zo dat een hogere inkomensgrens zal leiden tot een grotere doelgroep voor de bijzondere bijstand, wat (mogelijk) tot meer aanvragen zal leiden en tot hogere uitvoeringskosten voor de gemeente. Bijzondere bijstand is tenslotte maatwerk. De tijd gaat vooral zitten in het individueel beoordelen van de situatie, het inkomen en het eventuele vermogen. Toch zal het gebruik van de bijzondere bijstand niet evenredig toenemen aan de stijging van de doelgroep; over het algemeen is het zo dat vooral huishoudens met een lager inkomen (100 of 110 procent Wsm) hiervan gebruikmaken en in mindere mate huishoudens met een iets hoger inkomen.
4 Overigens is het zo dat huishoudens met een hoger inkomen ook op dit moment een aanvraag voor
bijzondere bijstand kunnen doen maar dat via een draagkrachtberekening wordt bepaald in hoeverre zij zelf (ook) moeten bijdragen in de kosten.
22
Gemeente Amstelveen
Versie 1.1
Tabel 4.2.1 Maandelijks vrij besteedbaar budget huishoudens 130, 140, 150% Wsm 130% Wsm
140% Wsm
150% Wsm
Maandelijks over voor vrij besteedbaar budget Vrije bestedingen Restant na normbedrag vrije bestedingen
507 110 397
483 110 373
566 110 456
Paar zonder kinderen Maandelijks over voor vrij besteedbaar budget Vrije bestedingen Restant na normbedrag vrije bestedingen
482 176 306
434 176 258
493 176 317
Alleenstaande, chronisch ziek Maandelijks over voor vrij besteedbaar budget Vrije bestedingen Restant na normbedrag vrije bestedingen
413 110 303
352 110 242
435 110 325
Alleenstaande ouder, 2 kinderen Maandelijks over voor vrij besteedbaar budget Vrije bestedingen Restant na normbedrag vrije bestedingen
926 227 699
1.039 227 812
1.134 227 907
Paar, 2 kinderen Maandelijks over voor vrij besteedbaar budget Vrije bestedingen Restant na normbedrag vrije bestedingen
680 309 371
536 309 227
595 309 286
Alleenstaande, AOW-gerechtigd Maandelijks over voor vrij besteedbaar budget Vrije bestedingen Restant na normbedrag vrije bestedingen
679 110 569
606 110 496
649 110 539
Paar, AOW-gerechtigd Maandelijks over voor vrij besteedbaar budget Vrije bestedingen Restant na normbedrag vrije bestedingen
717 176 541
659 176 483
787 176 611
Categorie Alleenstaande
23
Gemeente Amstelveen
Versie 1.1
4.3. Scenario 3: minimaregelingen beschikbaar 140 en 150% Wsm In dit scenario kijken we naar de effecten op het besteedbaar inkomen voor huishoudens met een inkomen tot 140 en 150 procent Wsm wanneer (een aantal van) de grenzen van de huidige minimaregelingen worden verruimd naar 150 procent Wsm. Huidige situatie Op dit moment zijn de gemeentelijke minimaregelingen voor huishoudens met een inkomen tot maximaal 130 procent Wsm beschikbaar, waarbij voor alleenstaande ouders met aan afwijkende (hogere) basisnorm wordt gewerkt waardoor zij ook bij een hoger inkomen recht hebben op een aantal regelingen. De overige huishoudens met een inkomen van 140 en 150% in de gemeente Amstelveen hebben momenteel geen recht op minimaregelingen. In bijlage 3 staan de begrotingen van deze huishoudens uitgewerkt, waarin onder andere hun huidige besteedbaar inkomen genoemd staat. Scenario In dit scenario worden de effecten op het besteedbaar inkomen bekeken voor huishoudens met een inkomen tot 140 en 150 procent Wsm wanneer (een aantal van) de grenzen van de huidige minimaregelingen worden verruimd naar 150 procent Wsm. In onderstaande tabel zetten we de huidige grenzen op een rij, waarbij we per regeling aangeven of de inkomensgrens kan worden verruimd en de regeling kan worden meegenomen in het scenario. In onderstaande tabel staan de betreffende regelingen.
We maken hierbij gebruik van de regelingen zoals we ook in hoofdstuk 2 gebruiken. Tabel 4.3.1 Minimaregelingen gemeente Amstelveen tot 130 procent Wsm Minimaregeling Kwijtschelding gemeentelijke belastingen Individuele inkomenstoeslag (incl. referteperiode) Collectieve Zorgverzekering Regelingen kinderen tot 18 jaar - Sport/cultuur - Internet - School BO - School VO Regeling gratis OV voor 65-plus Maatwerkvoorziening chronisch zieken en gehandicapten Regeling duurzame gebruiksgoederen voor 65-plus Energietoeslag
Inkomensgrens huidig 100% Wsm Drie jaar of langer 110% Wsm 110% Wsm* 130% Wsm 130% Wsm*
Inkomensgrens scenario Nemen we niet mee Nemen we niet mee
130% Wsm 130% Wsm
150% Wsm 150% Wsm
130% Wsm
150% Wsm
130% Wsm
Nemen we niet mee
150% Wsm 150% Wsm
* Voor alleenstaande ouders is de basisnorm waarmee wordt gerekend hoger waardoor de daadwerkelijke inkomensgrens op dit moment hoger ligt dan 110% Wsm. ** Alleenstaande ouders met een inkomen van 150% Wsm hebben in de praktijk al recht op deze regelingen omdat de gemeente voor deze gezinnen met een hogere basisnorm rekent.
Aannames In het scenario hanteren we dezelfde aannames als in de inkomenseffect rapportage (hoofdstuk 1). Daarnaast is in bovenstaande tabel aangegeven dat we de minimaregelingen kwijtschelding gemeentelijke belastingen, individuele inkomenstoeslag en energietoeslag niet meenemen. Voor de kwijtschelding gemeentelijke belastingen geldt dat de inkomensgrens wel verhoogd kan worden, maar dan moet dit worden opgenomen in het minimabeleid en dit is vaak niet het geval. Verder gaan we in deze rapportage uit van kortdurende minima, daarom nemen we de individuele inkomenstoeslag niet mee. De energietoeslag nemen we niet mee vanwege de tijdelijke aard van de regeling. 24
Gemeente Amstelveen
Versie 1.1
Effect op totaal inkomen In onderstaande tabel laten we de inkomensvooruitgang zien van het totaal inkomen (loon, toeslagen en gemeentelijke regelingen) ten opzichte van een inkomen op bijstandsniveau. Er verandert voor alleenstaande ouders tot 140 procent Wsm niets. Andere huishoudens gaan erop vooruit wanneer minimaregelingen ook voor hen beschikbaar worden. Figuur 4.3.1. Inkomensvooruitgang ten opzichte van de bijstandsnorm. Links: huidige situatie. Rechts: scenario 3. Huidige situatie Huishoudtype
Scenario 3
Totaal inkomen
Verschil tov 100% Wsm (€)
Verschil tov 100% Wsm (%)
Totaal inkomen
Verschil tov 100% Wsm (€)
Verschil tov 100% Wsm (%)
Alleenstaande 100% Wsm 140% Wsm 150% Wsm
1.665 2.049 2.131
384 466
23% 28%
1.665 2.066 2.148
400 483
24% 29%
Paar zonder kinderen 100% Wsm 140% Wsm 150% Wsm
2.384 2.745 2.804
361 420
15% 18%
2.384 2.778 2.837
395 453
17% 19%
Alleenstaande chronisch ziek 100% Wsm 1.692 140% Wsm 2.049 150% Wsm 2.131
357 439
21% 26%
1.692 2.092 2.175
400 483
24% 29%
Alleenstaande ouder met twee kinderen 100% Wsm 2.711 140% Wsm 3.195 150% Wsm 3.304