Bijlage 02 BP - Beeldkwaliteitplan De Scheg Midden
Tekst van het document
Beeldkwaliteitplan De Scheg Midden Beeldkwaliteitplan voor gebiedsontwikkeling De Scheg te Amstelveen
5 september 2024
at el i er
DUTCH
Inhoudsopgave 1.
Inleiding
5
1.1 1.2 1.3 1.4
A a n l e i din g D o e l e n fun c tie b e e ld k wa litei t P ri n c i p e s b e e ld k wa lite itp la n K wa l i t eitsb e wa k in g e n we lstand
5 6 6 7
2.
S t e de n b o u w k u n d i g pl an
8
2 . 1 C o n c e pt 2 . 2 S t e d e n bo u wk un d ig p lan
8 8
3.
B e e l dk w ali t e i t sv i si e
11
3.1 3.2 3.3 3.4
S fe e ro msc hrijvin g R e l a ti e me t o n d e rlig g e n d landschap E e n h e i d sd ra g e rs G e l i j k h e id e n v ariatie
11 12 13 15
4.
Op e n b ar e r u i m t e
16
4.1 4.2 4.3 4.4 4.5 4.6 4.7 4.8 4.9
K l i m a a tad ap ta tie Concept G ro e n W a te r V e rh a rdin g S tra a ttyp e s P a rk e re n N u t s v o orzie n in g e n S p e e l p le k k e n
16 18 19 25 31 32 38 40 42
5.
B e b ou w i n g
44
5.1 5.2 5.3 5.4 5.5 5.6 5.7 5.8 5.9
D u u rz aam he id Ov e rsti jg e n d e B e e ld re g ie S f e e r van he t to e k o mstig woongebi ed E e n h e de n van b e e ld re g ie E rf a f sc he id in g e n - o v e ran g openbaar pr i vé E rf a f sc he id in g e n - zijtuin e n r i j woni ngen B e rgi n g e n e n g a ra g e s in he t zi cht R a n d e n e n a c hte rk an te n D u u rz a am b o uwe n
44 49 50 51 84 88 90 91 92
4
Amstelveen De Scheg deelgebied Midden | Beeldkwaliteitplan
1. I n l e i d i n g 1 . 1 A a n l e i d i n g
Woningbouwontwikkeling De Scheg is de laatste meest zuidelijke uitleglocatie van Amstelveen. Om te zorgen dat er een kwalitatief aantrekkelijk woonmilieu ontstaat waar het prettig wonen en verblijven is, is het wenselijk deze kwaliteit te waarborgen. In februari 2020 is het Ruimtelijk Raamwerk voor Amstelveen De Scheg vastgesteld. Het Ruimtelijk Raamwerk legt de hoofdstructuren van De Scheg vast, en zorgt voor een goede aansluiting op de verschillende deelgebieden en de omgeving. Het Ruimtelijk Raamwerk is een update van het Ruimtelijk Kader (2015), wat nodig was na de plan(grens)vergroting en voortschrijdend inzicht. Voorts is voor De Scheg een beeldkwaliteitsvisie (BKV) opgesteld. Deze vormt de rode draad tussen de verschillende deelgebieden, waardoor de eenheid en samenhang geborgd wordt. De visie heeft ten doel om op hoofdlijnen de kwaliteitskenmerken en -doelstellingen wat betreft de hoofdstructuren; bebouwing, groen, water en wegen te formuleren. Daarnaast zal per deelgebied afzonderlijk een bestemmingsplan worden opgesteld vergezeld van een beeldkwaliteitplan (BKP). Dit beeldkwaliteitplan vormt het toetsingskader voor Welstand, waarin de thema’s uit de beeldkwaliteitsvisie concreter zijn uitgewerkt. Een BKP is gedetailleerder en sturender van aard en worden concrete regels opgesteld.
Amstelveen de Scheg deelgebied Midden | Beeldkwaliteitplan 5
1 . 2 D o e l e n f u n c t i e b e e l d k w a l i t e i t
1.3 P r i n c i p e s b e e l d k w a l i t e i t p l a n
Dit beeldkwaliteitplan stelt randvoorwaarden aan de architectonische en de stedenbouwkundige uitwerking van de Scheg deelgebied Midden. Er wordt in weergegeven aan welke (visuele) kwaliteitseisen de openbare ruimte en bebouwing minimaal zal moeten voldoen. Zo vormt het tezamen met het Ruimtelijk Kader, het Ruimtelijk Raamwerk en de beeldkwaliteitsvisie het kader voor de kwalitatieve toetsing en de welstand.
De principes van de openbare ruimte worden in dit BKP weergegeven middels profielen, kaarten en sfeerbeelden. In het stedenbouwkundig plan zijn de toekomstige woonvelden getekend en de openbare structuren zoals wegen, groen en waterpartijen. De essentiekaart (2015) laat de hoofdgedachten zien. De definitieve inrichting van de openbare ruimte zal later verder uitgewerkt worden in het inrichtingsplan.
Naast een richtlijn is het ook een handreiking voor iedereen die invulling geeft aan het plan van De Scheg deelgebied Midden. De ontwikkelaars, architecten, toekomstige bewoners en de diensten binnen de gemeente hebben er houvast aan. De opdrachtgevers en architecten kunnen er de kwaliteitseisen voor de bebouwing aan ontlenen, de aanstaande bewoners krijgen een beeld van hun toekomstige woonomgeving en de gemeente kan het beeldkwaliteitplan als taakstellend kader hanteren voor alle betrokkenen bij het ontwerp en de realisatie van De Scheg deelgebied Midden. Het beeldkwaliteitplan is weliswaar sturend voor de vormgeving van de gebouwen, maar mag geen knellend keurslijf zijn. Er kunnen zich gaandeweg allerlei, nu niet te voorziene, ontwikkelingen voordoen die een flexibele aanpak vereisen.
In dit beeldkwaliteitplan wordt gebruik gemaakt van een proefverkaveling zoals die bekend was ten tijde van het opstellen van dit document. De hoofdstructuren hierin zijn vastgelegd, zoals deze ook in het ruimtelijk raamwerk zijn benoemd. Binnen deze hoofdstructuur worden de verkavelingen van de woonvelden met de woonstraten gedurende het ontwikkelingsproces stapsgewijs verder uitgewerkt. Deze uiteindelijke uitwerkingen kunnen dus verschillen van de schematische verkavelingen die in de kaarten van dit beeldkwaliteitplan zijn opgenomen.
6
Amstelveen De Scheg deelgebied Midden | Beeldkwaliteitplan
De visie op de architectuur is gebaseerd op de identiteit van de locatie. De leidende factor van de ruimtelijke kwaliteit is de landschappelijke onderlegger en het raamwerk openbare ruimte. Het beeldkwaliteitplan geeft richting aan de identiteit van de plek door de inrichtings- en bebouwingsprincipes, waarmee de gewenste sfeer geconstrueerd wordt en continuïteit in beeld gewaarborgd wordt. Tevens wordt de hiërarchie van de verschillende plekken in dit deelgebied versterkt. Er wordt gekozen op sturing via objectieve, tastbare architectonische aspecten zoals materialisering, kleurgebruik, geleding e.d., en niet via de keuze voor een bepaalde architectuurstijl.
1.4 K w a l i t e i t s b e w a k i n g e n w e l s t a n d
e
b
e b
Kaart uit Beeldkwaliteitvisie
e
r
r
h o f
l
s
h o f
g n o
u
s
d
a n d z o n e
b
n
a
e
o
r
g
i
h o f
u
e
w
n i
g
n i w
n
n
o
z
l
n
h o f
e
i
d
h o f
l
e g n
n
i
e
b
a
o
s
r
r
s
i
w
g
u
o
b
h o f
g
h o f
e
b
s
g
l
e
i
s
l
n
l
t
i
n
t
Het ruimtelijk kwaliteitsbeleid van de gemeente Amstelveen is vastgelegd in de Structuurvisie “Amstelveen 2025+”, het Ruimtelijk Kwaliteitskader Amstelveen (2012) en in de bestemmingsplannen voor verschillende gebieden binnen het gemeentelijk grondgebied. Voor dit gebied is een beeldkwaliteitsvisie en een beeldkwaliteitplan opgesteld. Daarnaadt geeft het ruimtelijk kwaliteitsbeleid aan dat bouwplannen door de Stadsbouwmeester of door de Stadsarchitect moeten worden getoetst.
i
n
t
a n d z o n e
Aan de realisatie van het woongebied zal door meerdere architecten en opdrachtgevers worden gewerkt, elk met eigen opvattingen over het uiterlijk van de te realiseren gebouwen en de openbare ruimte. In het algemeen geldt ten aanzien van de kwaliteitsbewaking, dat er bij bouwplannen vooroverleg en stedenbouwkundige supervisie plaatsvindt door een stedenbouwkundig adviseur van de gemeente. Daarbij wordt de afstemming tussen de individuele planbegeleiding door de stedenbouwkundig adviseur en de beoordeling door de Stadsbouwmeester zorgvuldig geregeld en vastgelegd. De planbeoordeling door de stedenbouwkundig adviseur en de Stadsbouwmeester gebeurt in samenspraak en/of gelijktijdig, zodat er overeenstemming is en eenduidig advies/beoordeling gegeven wordt. Het BKP is gebaseerd op een schetsontwerp stedenbouwkundig plan. Het stedenbouwkundig plan is aan wijzigingen onderhevig. Dit BKP is daarom leidend voor het realiseren van kwaliteit. De toetsing vindt plaats aan de hand van de randvoorwaarden en richtlijnen, zoals geformuleerd binnen dit beoordelingskader (i.e. dit beeldkwaliteitsplan) dat door de gemeenteraad is vastgelegd. Zowel de planbegeleider als de Stadsbouwmeester zijn hieraan gebonden. Hoewel het BKP het toetsingskader is, kan een architect altijd met suggesties komen voor afwijkingen van het aangegeven kader.
De Stedenbouwkundig adviseur en/of de Stadsbouwmeester zullen de voorgestelde afwijkingen moeten wegen en er kunnen ermee instemmen indien deze passen binnen de gehele visie. De architectenselectie vindt plaats door de gemeente Amstelveen en evt. particuliere opdrachtgevers. Architecten en stedenbouwkundigen die gevolg geven aan een uitnodiging om een ontwerp te maken voor woningen of een stedenbouwkundige uitwerking, verklaren zich akkoord met de inhoud van het beeldkwaliteitplan.
erkerw
Bovenk eg
J.C. van Hattumweg S
Bovenkerkerbuurt
S
Meerlandenbuurt
S
S
Wiegerbuurt
Thamerbuurt
Essentiekaart uit Ruimtelijk Kader 2014-05-09
opstelplaats tram
Ruimtelijk Raamwerk februari 2020
Legmeerbuurt
S
Meerlandenweg
Legmeerdijk
S
S
Noorddammerbuurt Noorddammerweg
Schinkelbuurt
S tracé tram
S
S S
Plangrens
Bestaande kassen
Bomen
Bestaande lintbebouwing
Groen
Bestaande bebouwing
Water
Nieuwe buurtschappen
Amstelveen de Scheg deelgebied Midden | Beeldkwaliteitplan 7 Randzone
Nieuwe lintbebouwing
Compensatie rugstreeppad
Zoekgebied school
In onderzoek: eventuele toevoeging percelen aan plangebied
Nader uit te werken in relatie tot naastgelegen (glas)tuinbouw
2. S t e d e n b o u w k u n d i g p l a n 2 . 1 C o n c e p t
2.2 S t e d e n b o u w k u n d i g p l a n
Het bestaande polderlandschap in de Scheg wordt gekenmerkt door linten en zichtlijnen over het landschap. Deze vormen de landschappelijke onderlegger die de basis van het stedenbouwkundig plan vormt. Deze lange lijnen zullen de dragers en verbinders van het plan vormen. De entree’s van het plangebied zullen in het verlengde hiervan liggen.
Het stedenbouwkundig plan voor de Scheg Midden boorduurt voort op de stedenbouwkundige ontwerpprincipes van De Scheg West. Het doorzetten van de lintbebouwing aan de randen, het profiel van de singel en het verbinden van de groenblauwe ader zorgt voor verbondenheid met het ten westen gelegen deelgebied.
Tegenover de lange lijnen staan korte, interne lijnen die zorgen voor kleinschalig- en geborgenheid in het plangebied. Gekoppeld aan deze korte lijnen liggen drie centrale plekken die in het kader staan van ‘spelen en ontmoeten’ en daardoor de kernen van de wijk zullen vormen. De hoofdontsluitingsweg slingert vervolgens door het plangebied en verbindt het plangebied met de Scheg West en de rest van Amstelveen. Deze dissonant creëert, door het contrast dat ontstaat ten opzichte van de lange, rechte lijnen, bijzondere ruimtes en plekken waar ruimte ontstaat voor een verblijfsplek of een bebouwingsaccent.
De singel, die speels door het plangebied heen slingert, is de drager van het plan. Alle bebouwing aan deze weg is hier dan ook op georiënteerd. Aan de singel zijn tevens drie appartementengebouwen gesitueerd. Deze liggen op prominente plekken en benadrukken belangrijke zichtlijnen, hoeken of entrees het plangebied in. Centraal in het plan liggen verschillende hofjes waar de bebouwing aan alle zijden op is georiënteerd. Hierdoor wordt de prominentie van de plek benadrukt en vormen deze de belangrijkste ontmoetingsplekken in de wijk. Aan de randen van het plangebied zijn vrijstaande woningen en twee-onder-één-kapwoningen voorzien. Deze bebouwing sluit aan op de bestaande lintstructuren die herkenbaar zijn voor de lange lijnen in het gebied. Tevens zorgt dit voor een goede inpassing van de bestaande kavels in de Scheg Midden. Het parkeren wordt voornamelijk in parkeerkoffers in de ‘oksels’ van de bouwvlakken opgelost. Hier liggen ze grotendeels uit het zicht en kunnen de woonstraten vrijgespeeld worden van de grootste parkeerdruk. Hier en daar zijn er langsparkeerplaatsen in de woonstraten ontworpen om het bezoekersparkeren op te lossen.
8
Amstelveen De Scheg deelgebied Midden | Beeldkwaliteitplan
nuts
4
4
3
2
nuts
persl.
4,75
nuts
nuts
Amstelveen de Scheg deelgebied Midden | Beeldkwaliteitplan 9
10 Amstelveen De Scheg deelgebied Midden | Beeldkwaliteitplan
3. B e e l d k w a l i t e i t s v i s i e 3 . 1 S f e e r o m s c h r i j v i n g
De architectuur van de bestaande bouw in het gebied geeft enkele aanknopingspunten voor de architectuur van de nieuwbouw. De sobere vormgeving, het traditionele materiaalgebruik (baksteen en keramische dakpannen) en de hoofdvorm van één à twee bouwlagen en een kap, zijn gebruikelijk in dit gebied. Deze worden als input gebruikt voor het sfeerbeeld van De Scheg deelgebied Midden. Kenmerken zijn: ruim, dorps, landelijk, groen, robuust, duurzaam, comfortabel, informeel en ingetogen. Het wonen in De Scheg krijgt een ontspannen en informeel karakter. Het sluit daarmee enerzijds aan op het landschap, zo krijgen de groene hoofdstructuren een landschappelijk karakter. Anderzijds zorgt het ontspannen en informele karakter voor een ‘dorpse’ uitstraling, die past bij het idee van de ‘buurtschappen’ in het landschappelijk raamwerk. Het wonen is opgedeeld in twee verschillende gebieden: aan de randen van het plangebied komen de dorpslinten en in het midden de buurtschappen. De woningen aan de dorpslinten worden ingepast in de bestaande bebouwingslinten. Hier komen grotere kavels en een losse bebouwingskorrel. De randen sluiten op deze wijze goed aan bij de omgeving. In het plangebied komen de buurtschappen. De informele en ontspannen sfeer van de buurtschappen betekent dat hier intieme straatjes en pleintjes komen. Er moet een gevoel van dorps wonen ontstaan.
Dit wordt versterkt door de inrichting van de openbare ruimte. De straten hebben een profiel waarin groen de overhand heeft. Door de (aaneenschakeling van) groene ruimtes in het plan zijn er mogelijkheden voor ontmoeting tussen bewoners. De bebouwing in de buurtjes bestaat uit een afwisseling van rijwoningen en twee-onder-één-kapwoningen met enkele vrijstaande woningen. De rijwoningen hebben wisselende bloklengtes en verspringende rooilijnen. De architectuursignatuur is een mix van klassiek en eigentijds. Door het maken van parkeerkoffers binnen de bouwblokken, is het parkeren in de straat teruggebracht en ontstaat er een ontspannen straatbeeld.
Amstelveen de Scheg deelgebied Midden | Beeldkwaliteitplan 11
3 . 2 R e l a t i e m e t o n d e r l i g g e n d l a n d s c h a p
Groen wordt een belangrijk element in het plangebied. Het (gebruiks)groen wordt een plek waar bewoners elkaar kunnen ontmoeten en kunnen recreëren. Hier is de mogelijkheid om te recreëren, zoals fietsen, spelen, wandelen etc. De groene gebieden in het plangebied sluiten op elkaar aan en staan dus allemaal met elkaar in verbinding. Bij het toevoegen van groen is het belangrijk dat er ook wordt gekeken naar de omgeving. Biotopen dienen te worden aangesloten op het buitengebied en de groenblauwe netwerken, waarbij de nadruk ligt op het landelijke karakter van het groen. Het uitgangspunt bij de ontwikkeling van de Scheg Midden is dat dit onderliggende landschap de dragers worden. Binnen dit rechte polderlandschap met lange lijnen, waaraan ook een nieuw lint wordt toegevoegd, passend in de structuur van de Scheg, wordt vervolgens een woonwijk ontworpen met korte straatjes en de singel als grote dissonant.
Een impressie van de geschiedenis van het landschap in de Legmeerpolder
Kenmerkend voor het plangebied zijn de linten die het plangebied omranden en doorkruisen. Deze linten hebben een historisch, beeldbepalend karakter met bijbehorende beplanting en waterpartijen. Zo komen er veel kleine slootjes voor met zachte oevers met kenmerkende beplanting zoals wilgen of riet.
12 Amstelveen De Scheg deelgebied Midden | Beeldkwaliteitplan
3 . 3 E e n h e i d s d r a g e r s
De Scheg als geheel kent verschillende deelplanoverstijgende ‘eenheidsdragers’. Dit zijn lange lijnen in de vorm van lanen, singels en groenzones. De deelplanoverstijgende hoofdstructuren lopen door de verschillende deelgebieden heen. Op deze wijze wordt deze hoofdstructuur bepalend voor de samenhang en continuïteit binnen De Scheg. Deze deelplanoverstijgende hoofdstructuren zijn ‘eenheidsdragers’, waarbinnen volgens bepaalde principes, zowel de bebouwing als openbare ruimte, gerealiseerd kan worden. De eenheidsdragers zijn: - De linten Langs de bestaande lange lijnen liggen de landschappelijke linten met van oorsprong agrarische bebouwing. De woningen aan deze linten worden ingepast in de bestaande bebouwingsstructuur. Essentieel om het landelijke karakter te krijgen zijn het toepassen van grote kavels, een losse bebouwingskorrel, een hiërarchie van de panden op het erf en een relatie met de dijk of weg. De architectuur in de linten mag onderling veel variëren maar niet dusdanig dat het afbreuk doet aan elkaar. De randen sluiten zo goed aan bij de omgeving. -
De singels Deze singels refereren wat ruimtelijkheid en groene opzet betreft aan de Amstelveense kernkwaliteit: lanen met mooie bomen, groene gazons, water en oevers. Dit alles in een dorpse sfeer.
-
De groenblauwe ader Dit is een kleine informelere route die groen is ingericht. Het verbindt en scheidt de verschillende buurten. De verbindingen die het bevat, vormen een onderdeel van het grotere padennetwerk voor langzaam verkeer.
-
De landschappelijke randzone De landschappelijke randzone is een overgang tussen het woongebied en het aangrenzende glastuinbouwgebied. Het voorziet in fysieke scheiding tussen de twee functies en biedt ruimte aan water, groen, ecologische waarden en recreatie. Vanwege de ligging aan de rand van de woonbebouwing is een landschappelijk, natuurlijk karakter passend.
Binnen dit eenduidige landschappelijk raamwerk wordt een gevarieerde, informele en ontspannen woonsfeer ontwikkeld. Er komen verschillende buurtjes door de hele Scheg heen. Iedere woonbuurt met daarbinnen een eigen buurthof of buurtplein, is in zichzelf ook een ‘eenheid van beeldregie’ (buurttypologie).
Amstelveen de Scheg deelgebied Midden | Beeldkwaliteitplan 13
14 Amstelveen De Scheg deelgebied Midden | Beeldkwaliteitplan
-
Woonbuurten Door de hele Scheg heen zijn de verschillende woonbuurten te herkennen. Om een informele en ontspannen sfeer van de buurten te bereiken, komen hier groene straten en hofjes. Er moet een gevoel van dorps wonen ontstaan. De bebouwing bestaat uit een afwisseling van rijenwoningen met twee-onder-één-kapwoningen en in mindere mate vrijstaande woningen. De rijenwoningen hebben wisselende bloklengtes en verspringende rooilijnen. De architectuur binnen een straat is niet identiek maar sluit wel op elkaar aan.
-
Wijkhof Centraal in De Scheg Midden komt het wijkhof. Deze plek, die doorkruist wordt door de singel, zal de centrale ontmoetingsplek in de wijk worden. Alle bebouwing aan het wijkhof is hierop gericht, wat de prominentie van de plek versterkt. In het wijkhof zal veel ruimte zijn voor spelen en ontmoeten. De plek kan bijvoorbeeld gebruikt worden voor een buurtbarbecue of een kinderfeestje. Doordat het wijkhof aan het water van de singel ligt, ontstaat hier een interessante plek waar eventueel spelen met water gestimuleerd wordt.
-
Buurthoven Binnen de woonbuurten komen de buurthoven. Deze hebben een groen karakter en het groen is als ‘gebruiksgroen’ ingericht, zodat het te gebruiken is als speel- of ontmoetingsplek. De bebouwing aan een buurthof accentueert de plek (oriëntatie) en zorgt voor geborgenheid en intimiteit.
Referenties openbare ruimte
Beeldkwaliteit: variantie en samenhang
Referenties gebakken klinkers
3 . 4 G e l i j k h e i d e n v a r i a t i e
Één sfeer - verschillende bebouwing Variatie in bebouwing 30
S c hu yt g ra a f Veld 2 2 b Ru im te lijke Visie - c on c ept
Het beeld en de kwaliteit van De Scheg wordt bereikt met een duidelijke verankering in het landschap, de rust van de eigen plek, en de aandacht voor identiteit en herkenbaarheid. De ontwerpfilosofie voor De Scheg waarborgt een toekomstbestendige indeling van drie gebieden (west, midden, oost) met meerdere buurtjes en een eigen sfeer. Tegelijkertijd zorgen de eenheidsdragers voor eenheid, met doorlopende singels en linten en een herkenbare inrichting van de openbare ruimte. Er is een sterke structuur nodig om de juiste balans in een woongebied te beschermen. De Scheg als geheel levert een belangrijke bijdrage om die eenheid in veelheid, harmonie en evenwicht te verwezenlijken. Het streven naar samenhang is nodig om een architectonische en stedenbouwkundige conditie te faciliteren waarbinnen verschillende buurtsferen en individuele wensen werkelijkheid kunnen worden, in harmonie met elkaar. Dat is in lijn met opvattingen van stedenbouwkundigen als de Engelsman Raymond Urwin (1863-1940) die zegt dat samenhang niet hoeft te leiden tot monotonie: ‘The variety of each is dominated by the harmony of the whole.’ Passend in de algemene principes voor De Scheg (dorps bouwen in een groenblauw raamwerk, grondgebonden woningen in baksteen en met een kap, etc.) krijgt iedere eenheid een eigen architectuursignatuur, met een eigen kleur- en materiaalpalet.
Het is aan de architect om een juiste keuze te maken, zodanig dat: - er een goede balans is tussen samenhang en continuïteit enerzijds, en onderscheidend vermogen anderzijds. - elk gebouw of blok bijdraagt aan de beoogde sfeer. - de nieuwbouw voldoende architectonische elementen bevat (kleur, materiaal, detaillering en/of vorm) en dat het een duidelijk zichtbare relatie aangaat met de directe omgeving.
Amstelveen de Scheg deelgebied Midden | Beeldkwaliteitplan 15
indicatie beheerskost
kosten
indicatie aanlegkoste
belevingswaarden
beleving
tegengaan droogte
verminderen waterov
verminderen hittestres
klimaat
verbinding - verplaat
veiligheid - verblijf
voedsel - variatie
natuurin
4. O p e n b a r e r u i m t e 4.1 Klimaatadaptatie
Natuurinclusiviteit
Referenties Het creëren van een duurzame en klimaatadaptieve wijk is cruciaal voor de toekomstbestendigheid van de Scheg Midden, maar ook voor Nederland als geheel. Om die reden is ervoor gekozen om klimaatadaptatie de leidraad te laten vormen in de totstandkoming en keuze voor de inrichting en materialisatie van de openbare ruimte. Onder klimaatadaptatie zijn de volgende vier thema’s te onderscheiden: -
Natuurinclusiviteit De ontwikkeling van groen en blauw dient bij te dragen aan het faciliteren en stimuleren van de biodiversiteit, om op deze wijze de leefomgeving van mens en dier een positieve impuls te geven. Onder andere het gebruiken van verschillende soorten vegetatie en het toepassen van zachte oevers kan hier aan bijdragen.
-
Hittestress De klimaatverandering zorgt mede voor extremere en hogere temperaturen. Een bekend gevolg is dat er in de Insectenhotel in Zwolle - foto: Dana Wiersma bebouwde omgeving zogenaamde hitteeilanden ontstaan. Dit gebeurt op plekken waar relatief weinig groen en water aanwezig is en veel verharding voorkomt. Het minimaliseren van de verharding, maximaliseren van groen en blauw en het aanbrengen van schaduwplekken voorkomt deze hitteeilanden.
-
Droogte 36 De afgelopen jaren komt het steeds vaker voor dat er langere perioden geen regen valt. Dit leidt tot droogtes die schade aanbrengen aan de natuur en zorgen voor een afname van de biodiversiteit. Om dit tegen te gaan is het van belang om in perioden van neerslag het hemelwater zo veel mogelijk op te vangen zodat deze tijden van droogte gebruikt kunnen worden.
-
Neerslag Klimaatverandering gaat ook gepaard met grotere hoeveelheden neerslag. Om de deze potentiële wateroverlast van deze piekbuien op te kunnen vangen moet er voldoende opvangcapaciteit zijn. Dit kan gerealiseerd worden door het aanbrengen van onder andere, oppervlaktewater, wadi’s en het reduceren van verharding.
16 Amstelveen De Scheg deelgebied Midden | Beeldkwaliteitplan
Insectenhotel - bron: Natuur voor Elkaar
Schutting gevuld met natuurlijk materiaal waar insecten zich kunnen verschuilen
CENTRUMKWADRAAT ENSCHEDE KLIMAATBESTENDIG EN NATUURINCLUSIEF
Hittestress
Droogte
Neerslag
Amstelveen de Scheg deelgebied Midden | Beeldkwaliteitplan 17
4 . 2 C o n c e p t
De openbare ruimte staat in dienst van de voorgestane groen dorpse sfeer voor deelgebied Midden. De openbare inrichting van de linten blijft in de huidige staat gehandhaafd, zowel wat profiel betreft als materialisering. Daarmee wordt de sfeer van de linten gehandhaafd en voortgezet. Daar waar de singels statiger worden ingericht, als èchte Amstelveense singels, zal de rest van de openbare ruimte zoveel als mogelijk informeel, groen en dorps zijn. Groen wordt een belangrijk element in het plangebied. Het wordt een plek waar bewoners elkaar kunnen ontmoeten en waar de mogelijkheid is om te recreëren zoals fietsen, spelen, wandelen etc. De groene gebieden in het plangebied sluiten op elkaar aan en staan dus allemaal met elkaar in verbinding. Er komt groen waar het kan, en verharding alleen waar het moet.
Principes - Linten en polderlijnen als raamwerk - Kleinschalige, intieme openbare ruimte - Groen zoveel mogelijk gebruiksgroen - Verschillende ‘eenheidsdragers’ eigen invulling - Polder identiteit en inheemse beplanting als uitgangspunt
Linten
Singel
Hof
Hof Hof
Singel
Linten
Groenblauwe ader
Conceptkaart belangrijkste hoofdstructuren’ 18 Amstelveen De Scheg deelgebied Midden | Beeldkwaliteitplan
Landschappelijke randzone
Singel
4 . 3 G roen
Diversiteit door vier inrichtingspincipes Singels Langs de hoofdverkeersroutes lopen de singels, waterpartijen van 6 tot 11m breed met een flauw talud van minimaal 1 op 5. Deze brede, groene straatprofielen hebben een belangrijke functie in de hiërarchie in de wijk. Ze liggen, tezamen met de groenblauwe ader, tussen de verschillende woonbuurtjes. De singels hebben tevens een belangrijke functie wat betreft de waterhuishouding in de wijk. De karakteristiek van de singel is die van de ‘Amstelveense singel’. Boomclusters en sporadische grote bomen wisselen elkaar af. De taluds zijn geschoren met beschoeiing aan het water. Af en toe zijn delen van het talud inbeplant met onderbegroeiing of struiken. Groenblauwe ader Dwars door het gebied, op een oude lijn uit de polder, loopt de ‘groenblauwe ader’. Dit is een informele groene route waaraan zich enkele kleinere verblijfsplekken bevinden. De groene ader is deels autoluw/deels autovrij en krijgt een natuurlijk, weelderig karakter. Over het water in ‘de groene ader’ zullen kleine voetgangers bruggetjes komen om de verbinding tussen de buurtjes te bevorderen. Het groen is gebaseerd op de polderslootjes. Het is ingetogen, informeel en landelijk. Wilgen en elsen wisselen elkaar willekeurig van elkaar af en de taluds zijn begroeid met hoge grassen.
Andere oeverplanten zoals bijv; kattenstaarten, zwanenbloemen of lisdodde (sigaren) groeien langs de waterkant.
groen blauwe structuur
Singel Groenblauwe ader
Landschappelijke randzone De randzone is een overgang naar het polder/kassenlandschap en heeft een waterhuishoudelijk, ecologisch en recreatief doel. Het landschap en het water zal worden ingericht dat het hier optimaal voor ingezet kan worden. Denk aan natuurlijke oevers, hoge variatie aan (inheemse)beplanting en het creëren van verschillende micro-biotopen. De karakteristiek van de landschappelijke randzone sluit aan op de identiteit van de polder. Wijkhof en buurthoven Centraal in het plan ligt het wijkhof. De singel doorkruist hier het wijkhof. Het wijkhof zal dé ontmoetingsplek in de wijk worden. De inrichting van het wijkhof bestaat uit informeel geplaatste bomen en planten, die het spelen en ontmoeten stimuleren. Het moet een knusse, uitnodigende plek worden en geen statig hof.
Landschappelijke randzone Wijkhof en buurthoven Woonstraten
De groene ader definieert tezamen met de singel vier buurtjes. Elk van deze buurtjes krijgt zijn eigen ‘buurthof’. Een plek die ruimte biedt voor ontmoeting en spelen. In alle woonstraten is ruimte vrijgehouden voor een groenstrook. Deze groenstrook wordt niet enkel gras maar er komt een diversiteit aan (meerstammige)bomen en onderbeplanting. Deze groene stroken zullen ervoor zorgen dat elke straat een groene uitstraling krijgt. Amstelveen de Scheg deelgebied Midden | Beeldkwaliteitplan 19
Singels
solitaire bomen van verschillende soort
oever met beschoeiïng geschoren talud
onderbeplanting
Referentie Amstelveense singel
Principes - Amstelveense singel als karakteristiek - Geschoren taluds en beschoeiing - Bomen afwisselend solitair en geclusterd - Onderbeplanting wisseld de geschoren taluds af - Flauw talud (maximaal 1op5)
20 Amstelveen De Scheg deelgebied Midden | Beeldkwaliteitplan
Groen blauwe ader
Principes - Landschappelijk polderkarakter: ingetogen, informeel en landelijk - Natuurlijke inrichting met streekeigen elementen: - Inheemse bomen: wilgen, elzen, etc - Talud 1:3 met ruig gras en oeverbeplanting - Ruimte voor verblijven en spelen - Autovrij en autoluw
Amstelveen de Scheg deelgebied Midden | Beeldkwaliteitplan 21
Landschappelijke randzone
Principes - Landschappelijke randzone, polder als uitgangspunt - Oeverbeplanting en plasbermen en waterberging - Verblijfsplekken voor de jeugd - Inheemse beplanting
22 Amstelveen De Scheg deelgebied Midden | Beeldkwaliteitplan
Woonstraatjes
Principes - Groen nadrukkelijk aanwezig in straatbeeld - Groengoten vangen overtollig regenwater op - Beplanting refereert naar landschappelijke onderligger - Door parkeren op te lossen in parkeerkoffers, is er meer ruimte voor groen in de straat
Amstelveen de Scheg deelgebied Midden | Beeldkwaliteitplan 23
Woonhofjes
Principes - Wijkhof kent variatie in beplanting (hoog/laag) - Wijkhof heeft natuurlijke speelelementen en interactie met waterkant - Ieder buurthofje groen als uitgangspunt - Inrichting met verblijfsgroen, speeltoestellen, zitelementen, etc - Elk groen hofje via groengoot verbonden met hoofdstructuur
24 Amstelveen De Scheg deelgebied Midden | Beeldkwaliteitplan
4 . 4 W a t e r Oppervlaktewater
Raamwerk gebaseerd op de bestaande polderstructuur Om een goede waterhuishouding te krijgen is er een raamwerk neergelegd, gebaseerd op de bestaande polder structuur. De noord-zuidstructuren liggen op de locatie van bestaande afwateringssloten. Tezamen met de bestaande linten en de nieuw toegevoegde randzone en oost-west singel ontstaat er een robuust raamwerk. Om deze belangrijke waterstructuur goed zichtbaar te houden is gekozen om langs de singels (hoofdwegen) en de linten gebruik te maken van bruggen. Landschappelijke randzone als retentielandschap Aan de zuidzijde bevindt zich de ‘landschappelijke randzone’. Dit is een natuurlijke zone waar water kan worden gebufferd. Tevens dient de zone een ecologisch en recreatief doel. Het landschap en het water zal zo worden ingericht dat het hier optimaal voor ingezet kan worden. Denk aan natuurlijke oevers, hoge variatie aan beplanting en het creëren van verschillende micro-biotopen. De uiteindelijke invulling wordt in een latere fase (IP) verder uitgewerkt.
landschappelijke randzone
landschappelijke randzone
buffersloot
buffersloot
Buffersloot Ten zuiden van de landschappelijke randzone ligt een buffersloot. Deze ligt langs de bestaande kassen aan de zuidrand van hetplangebied. Het peil in deze sloot zal op het huidige peil blijven, waardoor de afwatering van de ten zuiden gelegen kavels kan blijven plaatsvinden en er geen ongewenst hoger grondwaterpeil zal ontstaan. Oppervlakkige afvoer Om een duurzame, toekomstbestendige en robuste afvoer van het regenwater realiseren wordt er zoveel als mogelijk het regenwater oppervlakkig afgevoerd. De Scheg ligt ‘laag’ en er bevindt zich vooral kleigrond, wat wadi’s onmogelijk maak. Daarom is er gekozen om het water af te voeren via molgoten en groengoten richting de watergangen.
(oppervlakte)Water
Groengoten
Hoogwatersloot
Molgoot
Duiker
Hofje
In de woonstraten zullen molgoten komen langs de rijbaan. In het het IP (inrichtingsplan) zal dit nader uitgewerkt worden. Vanuit de buurtgroentjes zal het water via groengoten afgevoerd worden. Deze groengoten zijn minimaal 7m breed en zijn ‘hol’ aangelegd, het water word via deze goten naar de hoofdwaterstructuur gevoerd.
Dam Stuw Amstelveen de Scheg deelgebied Midden | Beeldkwaliteitplan 25
referentiebeelden afwatering
Waterafvoer door molgooten
Speelse waterafvoer elementen t.h.v. inritten
Groengoot (droog)
Groengoot tijdens piekbui 26 Amstelveen De Scheg deelgebied Midden | Beeldkwaliteitplan
Waterafvoer door molgooten
Omgekeerde drempel (speels element)
Duikers en bruggen
Door de nieuwe woonwijk De Scheg Midden loopt de nieuwe singel en een aantal slootjes. Bij de kleinere slootjes wordt voornamelijk gebruik gemaakt van duikers. Bij de singel komen bruggen. Om een goede samenhang in de wijk te krijgen, worden over de gehele scheg de bruggen op elkaar afgestemd. Alle deelgebieden krijgen dezelfde brugtypes. Er zijn een aantal verschillende soorten bruggen te benoemen: combibrug ontsluitingsweg Dit zijn de grootste bruggen. Bruggen waar de hoofdontsluitingroute overheen gaat. Een geasfalteerde hoofdrijbaan met vrijliggend fietspad en een voetpad. Brug woonbuurtjes Een stap lager in de hiërarchie heb je de de bruggen die de woonbuurtjes met de ontsluitingweg en met elkaar verbindt. Dit zijn bruggen voor autoverkeer waar de fietsers zich op de rijbaan bevinden. Op de brug bevindt zich aan 1 of 2 zijdes een voetpad. Langzaamverkeersbruggen Om de verschillende buurtjes met elkaar te verbinden zijn een aantal langzaam verkeersbruggetjes in de Scheg te vinden. Dit zijn bruggetjes die alleen voor voetgangers en/of fietsers toegankelijk zijn. Enkele van deze bruggen zullen mogelijk versterkt moeten worden uitgevoerd voor calamiteitenverkeer. Bruggen privekavels. Langs de linten bevinden zich bruggen richting de privékavels. Deze bruggetjes worden zoveel mogelijk aangelegd op een manier dat ze twee kavels ontsluiten.
Dit vermindert het aantal benodigde bruggen. Deze bruggetjes krijgen een sobere landelijke uitstraling. De exacte positie en aantallen van deze brug dienen bij de uitwerking van de verkaveling nader bepaald te worden. Civiele kunstwerken
Combibrug ontsluitingsweg
Aansluiting hoogwatersloot Op enkele plekken dient er waarschijnlijk een aansluiting gemaakt te worden op de naastgelegen sloot. Deze aansluitingen dienen nader uitgezocht te worden.
Brug woonbuurtjes Langzaamverkeersbruggen Private bruggen
Amstelveen de Scheg deelgebied Midden | Beeldkwaliteitplan 27
Uitstraling bruggen Het ruimtelijk uitgangspunt voor alle verschillende soorten en typen bruggen is het landelijk beeld van ‘een plank over de sloot’. In basis een ingetogen beeld, sober, strak en doelmatig. Algemene bouwstenen voor de bruggen: - De bruggen behoren tot een herkenbare familie van elkaar. - Bruggen dienen vrij te blijven van parkeren. - Bruggen mogen niet vervangen worden door duiker. - Het landhoofd, het dek en de buis/leuning zijn als verschillende onderdelen van elkaar te onderscheiden. De hoofdvorm van de onderdelen is helder en herkenbaar, de onderdelen liggen op of tegen elkaar aan. - Een onder de brug doorlopend talud is uitgangspunt. - Bij voorkeur geen tussensteunpunt toepassen. Indien onvermijdelijk voor het behouden van de slankheid van het dek, een tussensteun-punt toepassen dat voldoende afstand houdt tot de randen van het brugdek. - Brugdekken verjongen naar de rand om aan te sluiten op het beeld van een plank over de sloot. - De totale massa van het kunstwerk blijft beperkt. - Bruggen, met uitzondering van duikers, privatebruggen en vlonder(loop)paden (zoals in Scheg-Oost), hebben dezelde leuningen in vormgeving, materialisatie en kleur, als herkenbaar element. - Brughekken uitvoeren in staal en in een eenvoudige vormgeving die tegemoetkomt aan het landelijke karakter; functioneel maar verfijnd met mogelijk een herkenbare twist.
- De brug kan worden voorzien van een toog, de hekken niet van een knik. - Een landhoofd bestaat uit metselwerk of beton (met textuur). - Het dek bestaat uit beton, staal of eventueel hout. - Geen metselwerk toepassen bij brugranden. - Hout, staal en beton in eigen natuurlijke kleuren of neutrale kleur toepassen (geen accentkleur). Kleur leuning RAL 7016 (Antracietgrijs), maar bijv. geen Amstelveenhuisstijl RAL 5015 (Hemelsblauw). - Gemeenschappelijke detaillering
28 Amstelveen De Scheg deelgebied Midden | Beeldkwaliteitplan
Bruggen kavels linten: - in bouw en uitstraling een brug en geen duiker. - Zowel bij individuele als gedeelde bruggen is de breedte beperkt tot 4 meter en is de afstand tussen de lage buizen in 3,5 meter. - Een private brug kan tegen de erfgrens worden geplaatst in geval van één kavel. - Bij een gedeelde brug voor twee kavels, wordt de brug uitgelijnd met de kavelgrens en is de breedte gelijk gedeeld (50%/50%). - Blijf zo dicht mogelijk bij het landelijke beeld van ‘een plank over de sloot’. - Een vlakke plaat, zelfdragend of voorzien van een functionele stalen ondersteuning. Geen verticale vlakken of landhoofden. - Geen leuning maar een eenvoudige afrolbeveiliging (stalen buis of houten balk). - In het brugontwerp is geen plaats voor brievenbussen, huisnum-mers, verlichting. Géén verrommeling van het beeld. Een technische uitwerking volgt in het PVE van de bruggen.
Amstelveen de Scheg deelgebied Midden | Beeldkwaliteitplan 29
30 Amstelveen De Scheg deelgebied Midden | Beeldkwaliteitplan
4 . 5 V e r h a r d i n g
Leidraad Inrichting Openbare Ruimte (LIOR) als uitgangspunt Ook voor de materialisatie wordt in de basis uitgegaan van de LIOR. Soms wordt er afgeweken van de LIOR om duurzaamheidsredenen, om meer groen te maken en/of om de (visuele) kwaliteit te verhogen. De exacte materialisering wordt in het Inrichtingsplan uitgewerkt in overleg met de gemeente. Bestrating
Trottoir
Molgoten / parkeerplekken koffers
Straatbanden
50km/h weg
(gebakken) Klinker dikformaat kleur | mastiek, keperverband
Betontegel (lavaro zwart) 20x50cm Halfsteens
grasklinker New City basic Kleur | antraciet (zelfde als parkeervak)
Betonstoeprand (gelijkvloers) Kleur |hardsteenkleur
Asfalt
Parkeren
Parkeerplaatsen koffers (optie 2)
Oprit naar kavels
Verkeersdrempel
Voetpaden - randzone
Betonklinker Dikformaat kleur antraciet elleboogverband
Half open verharding kleur mastiek
Betontegel (lavaro zwart) 20x50cm Halfsteens
Doorgeklinkerd (in een kleur) Graustabil geen ‘band’ boven * voor alle producten zijn vergelijkbare alternatieven mogelijk
Amstelveen de Scheg deelgebied Midden | Beeldkwaliteitplan 31
4 . 6 S t r a a t t y p e s Overzicht
Linten Singel Autovrije woonpaden Woonstraat aan het water Woonstraten
32 Amstelveen De Scheg deelgebied Midden | Beeldkwaliteitplan
Linten
Linten De bestaande linten zijn belangrijke landschappelijke/cultuurschappelijke elementen voor De Scheg. Ze vormen het raamwerk voor de nieuwe ontwikkeling. De ontwikkeling De Scheg deelgebied Midden grenst aan historische linten: de JC van Hattumweg, Noorddammerweg en de Meerlandenweg. Het uitgangspunt is om de lintwegen zoveel mogelijk te behouden als ze zijn. Ze zijn eenvoudig van opzet. De taluds van de sloten zijn over het algemeen steil maar de bermen verschillen in breedte. Voor de landelijke sfeer is de aanwezigheid van sloten aan beide zijden van de weg typerend. De bomen zijn niet continu en uniform aanwezig en geven de weg een landelijk karakter. In het kader van dit plan wordt de inrichting van de lintwegen in principe niet gewijzigd. Langs de linten vindt nieuwbouw plaats. Deze dient te passen binnen de filosofie en opzet van de losse woonbebouwing langs de bestaande linten. Tussen de woningen dient voldoende ruimte te blijven om een linten-woonmilieu van vrijstaande bebouwing te beleven. Mede gelet op de mogelijkheden van vergunningsvrij bouwen (uitbouwen aan zijkant van de woning), betekent dit dat de (vrije) kavels voldoende breed dienen te zijn om dit te waarborgen.
Behoud profiel (en inrichting)
Ontsluiting met ‘bruggetjes’
Voorgevelrooilijn minimaal 6 meter
Oriëntatie woning (‘voorkant’) op de bestaande lintwegen
De relatie privé-openbaar en de hiërarchie van de lintwoningen kennen dezelfde principes over het hele plangebied. Het is van belang dat het landelijke karakter daarbij behouden blijft. Dit betekent dat de woningen langs het lint minimaal 6 meter van de erfgrens af staan en dat er aan de voorzijde geen erfscheidingen aan de linten mogen komen. Om het ‘landelijke karakter’ te kunnen toetsen, dient bij de aanvraag van de omgevingsvergunningen een kavelinrichting meegeleverd te worden.
Principes - Inrichting bestaande linten blijft behouden - Geen hoge erfafscheiding aan voorkant lint - Woningen 6m afstand van erfgrens - (Gecombineerde) privé bruggen naar erf (geen duikers) - Parkeren ‘naast’ woning, (niet voor voorgevel)
Amstelveen de Scheg deelgebied Midden | Beeldkwaliteitplan 33
Singel
In deelgebied Midden van De Scheg bevindt zich één hoofdsingel. Deze singel zal een voortzetting zijn van de in de Scheg West ontworpen singel en zal daarmee voor een verbinding tussen de twee deelgebieden zorgen. Deze oost-west georiënteerde singel biedt ruimte aan een doorlopende waterpartij, groen ingerichte taluds langs het water en infrastructuur. De singel is tevens dé exponent van de Amstelveense sfeer in de inrichting van De Scheg. Het Amstelveense singelprofiel kenmerkt zich door een lineaire waterpartij met een groen talud. De oever is meestal beschoeid en het talud geschoren, waarbij sporadisch beplanting en riet kan voorkomen. Bomen zijn variabel, zowel qua ritme als qua type. De flauwte van het talud is minimaal 1 op 5, dit voor zowel de visuele kwaliteit van groen, als voor het beheer De singel van De Scheg is een belangrijk onderdeel in de verkeersontsluiting. Vanuit de singels wordt het autoverkeer uit de buurtjes naar de ontsluitingswegen geleid. De singel is zo gepositioneerd dat sluipverkeer (van Legmeerdijk naar Hammarskjöldsingel) wordt voorkomen. De singel wordt als 50km/h weg aangelegd, met wegbreedtes conform de LIOR. De singel is ontzien van langsparkeren, waardoor de singel een open en groen karakter krijgt. Langs een zijde van de singel komt een vrijliggend dubbelzijdig-fietspad.
Tussen het fietspad en de weg ligt een groenstrook met lage onderbeplanting en bomen.
34 Amstelveen De Scheg deelgebied Midden | Beeldkwaliteitplan
Voorkant naar de singel
Grastaluds, losse bomen en boomgroepen, rietkragen
Brede watergangen en flauwe taluds
Tweezijdig fietspad
Meeontworpen erfasfscheiding
Aan de noordoostzijde van het plangebied loopt de Singel, ten noorden van de J.C. van Hattumweg over in de nieuw aan te leggen Verlengde Hammarskjöldsingel. Deze zal worden ingericht conform de LIOR en valt, mede daardoor, buiten beschouwing van dit beeldkwaliteitsplan.
Principes - Amstelveense singel als karakteristiek - Vrijliggend twee-richtings fietspad - Gedimensioneerd als 50km/u (+ mogelijke bus in toekomst) - Geen sluiproute
Autovrije woonpaden
Een aantal van de woningen ligt gelegen aan ‘autovrije woonpaden’. Omdat er geen klassieke woonstraat voor deze woningen ligt, grenzen deze direct aan het openbaar groen. Het woonpad is 2,5 à 3,5 meter breed en bied ruimte voor kinderen om vrij te spelen en veilig te verplaatsen. De woonpaden zijn zo gesitueerd dat deze via de aanliggende straten snel te bereiken zijn en dus nooit een te lange afstand hebben. Waar nodig kan het woonpad zo gedimensioneerd worden dat deze gebruikt kan worden door hulpdiensten. De langste afstand van de woning naar de woonstraat met auto is ca. 60m. Parkeren ligt in parkeerkoffers aan de achterzijde van de woning, waardoor de woonpaden hiervan vrijgespeeld kunnen worden. Enkele woningen aan de autovrije woonpaden zijn voorzien van parkeren op eigen terrein. Deze zijn via de woonpaden te bereiken. Het betreft hier dus alleen bestemmingsverkeer. Middels het plaatsen van paaltjes zal sluipverkeer worden voorkomen. Daarnaast vormt de autovrije woonpaden een belangrijke fietsstraat die de Scheg West met de Scheg Midden verbindt. De fietser heeft hier voorrang en prioriteit boven het autoverkeer.
Woonpad
Landelijke inrichting
Bij de uitwerking van het inrichtingsplan zal er gedacht moeten worden aan pakketbezorgers. Speciale kortparkeervakken, centrale pakketbezorging in de wijk of het toegankelijk maken van deze woonstraten voor (bestel)auto’s behoren tot de uitwerkingsgedachtes. Bij de laatste optie zal er een parkeerverbod op deze woonpaden moeten komen, of met inrichtingselementen foutparkeren tegen moeten worden gegaan (bijv. boomstammen in de groenstrook).
Principes - Domein van fietsers en voetgangers - Bereikbaar voor o.a. calamiteitenvoertuigen en verhuizen - Geen parkeren
Amstelveen de Scheg deelgebied Midden | Beeldkwaliteitplan 35
Woonstraten
Halfverharding aan het groen
Groene erfasfscheiding
De woonstraten in De Scheg hebben een functioneel doch sfeervol karakter. De parkeeropgave legt een claim op de openbare ruimte. Om het parkeren niet te laten overheersen in het straatbeeld, komen er parkeerkoffers tussen de woningen. De inrichting zal zo groen mogelijk zijn en de verharding van hoogwaardig materiaal. In de basis wordt uitgegaan van de LIOR. Er wordt gezocht naar een evenredige verdeling van groen en verharding door de buurten heen. De breedte van de straatprofielen in de woonbuurtjes ligt tussen de 16 en 20 meter. In de basis wordt uitgegaan van tweezijdig langsparkeren, en een groenstrook (ca 3m) over de gehele lengte van de straat. In de groenstrook staat een verscheidenheid aan meerstammige (gecultiveerde fruit)bomen om de diversiteit in flora te verhogen. Door verschillende kleuren bloesem te kiezen ontstaat een weelderig beeld in de straat. De exacte beplanting wordt bij het inrichtingsplan nader bepaald. Haaks parkeren in deze straten is uitgesloten. Overgangen naar het private domein dienen zacht vormgegeven te worden. Bij het hoofdstuk erfscheidingen worden de verschillende uitstralingen nader uitgelegd.
36 Amstelveen De Scheg deelgebied Midden | Beeldkwaliteitplan
Principes - Elke straat een eigen groenstrook - Tweezijdig langsparkeren als uitgangspunt - Parkeerkoffers binnen woonblokken - Zo min mogelijk verharding
Woonstraat aan het water
De woonstraat aan het water is in meerdere gevallen de uitzondering op de regel. Het sluit qua principes zowel aan op de lintbebouwing als de woonstraten. In de basis heeft de woonstraat aan het water hetzelfde basisprofiel als de woonstraten. Zij het niet dat aan de westzijde van de straat, een riantere groenstrook en een talud richting een nieuwe waterpartij ligt. Deze watergang staat in verbinding met de ten noorden gelegen bestaande waterpartij, de singel en de landschappelijke randzone. De watergang fungeert dan ook als nieuwe lange lijn in het landschap.
Brede groenstrook
Tuin aan het water
Woningen ten westen van de watergang liggen hier direct aan. De waterkant wordt daardoor geactiveerd en er ontstaan geen dichtgezette of begroeide zijkanten. De woningen worden middels kleine bruggetjes ontsloten op de woonstraat. Hierbij sluit het dus aan op het profiel van de linten.
Principes - Tuin aan het water - Eenduidig profiel - Geen parkeren aan waterzijde
Amstelveen de Scheg deelgebied Midden | Beeldkwaliteitplan 37
4.7 Parkeren
Het parkeren zal grotendeels in de openbare ruimte plaatsvinden. Het parkeren vindt grotendeels plaats in parkeerkoffers die tussen de bebouwing gesitueerd zijn. Hierdoor kunnen de strater groener ingericht worden. Het parkeren in de straat en parkeerkoffers wordt zoveel mogelijk omgeven door groene gazons en/of bomen aan de straatzijde om het beeld te verzachten, de waterdoorlatendheid te vergroten en hittestress tegen te gaan. De parkeerkoffers worden daardoor ook deels ‘uit het zicht’ tussen de woningen geplaatst. In de openbare parkeerkoffers komen groenvakken (ca 2,5x5m) om bomen te plaatsen. Zowel voor een groene uitstraling als om hittestress tegen te gaan. De parkeerplaatsen in de koffers kunnen in halfverharding uitgevoerd worden. Dit moet i.v.m. de bodem nader onderzocht worden. In de woonstraten is het uitgangspunt zoals eerder beschreven tweezijdig langsparkeren. Haaksparkeren is uitgesloten. Langs één zijde van de straat ligt de groenstrook, voor de aangrenzende parkeerplekken zal een uitstapstrook mee-ontworpen moeten worden.
Mogelijke locaties parkeerkoffers
Mogelijke positie parkeerkoffer Mogelijke positie parkeerkoffer dekwoningen Mogelijke positie parkeren aan de straat Indicatieve parkeerplaatsen
38 Amstelveen De Scheg deelgebied Midden | Beeldkwaliteitplan
Principes - Parkeerkoffers grenzen aan maximaal één zijde aan openbare ruimte - Bij ‘haakblokken’ koffers plaatsen in ‘oksel’ - Geen koffers aan groene ader, randzone, hoven en linten - Groen in parkeerkoffers (boomvakken of groen inpakken)
Amstelveen de Scheg deelgebied Midden | Beeldkwaliteitplan 39
4.8 Nutsvoorzieningen
Er zijn een aantal voorwaarden waaronder deze nutsvoorzieningen gerealiseerd dienen te worden. 1. De nutsvoorzieningen worden in de parkeerkoffers tussen of achter de woningen gerealiseerd te worden. 2. De nutsvoorzieningen dienen ten alle tijden op of achter de rooilijn van het naastgelegen woonvolume te staan.
3. Wanneer de naastgelegen woning op de zijdelinge erfgrens staat, wordt de nutsvoorziening tegen deze woning aangezet en worden de twee als één volume ontworpen. Dit houdt in dat de woning en de nutsvoorziening in hetzelfde materiaal (conform materialenpalet) worden uitgevoerd.
40 Amstelveen De Scheg deelgebied Midden | Beeldkwaliteitplan
4. Wanneer de nutsvoorziening niet op de rooilijn en dus achter de rooilijn geplaatst wordt, dienen deze helemaal achterin de parkeerkoffer geplaatst te worden. Ergens halverwege is uitgesloten.
Amstelveen de Scheg deelgebied Midden | Beeldkwaliteitplan 41
4 . 9 S p e e l p l e k k e n
(Speel)hof 2 (Speel)hof 4 (Speel)hof 3 (Speel)hof 1
“natuur spelen in de polder”
Spreiding en verschillende leeftijdsgroepen De speelplekken zijn zo gesitueerd dat er een maximale spreiding is door het gebied. Voor de jongste doelgroep (0-6 jaar) is er per woonbuurtje een speelplek in de groene hoven aanwezig. Voor de jeugd van 6-12 jaar zijn er 2 plekken aangewezen; beiden in de landschappelijke randzone. Deze plekken dienen voor de hele buurt en hier kunnen grotere toestellen komen. Dit zijn tevens de plekken waar spelen en natuur elkaar ontmoeten. Speeltoestellen zijn uitgevoerd in natuurlijke materialen zoals bijvoorbeeld hout. Daarnaast zorgen ze ook voor interactie met de natuur. Zo kan er een bruggetje over een waterpartij heen lopen of is een waterpomp denkbaar. Voor de oudere jeugd (12+) worden voorzieningen aangelegd in de landschappelijke randzone. Natuurlijke elementen en speelaanleidingen Voor de inrichting van de speelplekken wordt uitgegaan van natuurlijke materialen (m.n. hout) die aansluiten op ‘groen-dorpse’ karakter van de wijk. Het gebruik van natuurlijke materialen kan in verschillende ‘thema’s’ landen. Tevens is er een focus op het maken van ’speelaanleidingen’ die geest van de jeugd stimuleren. Speelplekken in samenspraak met de buurt met de buurt Voor aantal speelplekken wordt de inrichting van de speelplekken bepaald met de buurt.
Via het voorleggen van een aantal voorbeeldinvullingen kan met de buurt de (soort) toetstellen worden bepaald, welke daarna uitgewerkt kan worden.
“natuur spelen in de polder”
Speelpleklocaties per doelgroep
Speelplekken 0-6 jaar Speelplekken 6-12 jaar
42 Amstelveen De Scheg deelgebied Midden | Beeldkwaliteitplan
Principes - Kleine speelplekken door de wijk voor de aller jongsten (0-6) - Speelplekken bij school en in landschappelijke randzone voor jeugd (6-12) - Plek voor ‘oudere jeugd’ in landschappelijke randzone (12+) - Zoveel mogelijk gebruik van natuurlijke materialen - Inrichting/uitwerking bepalen met de buurt
Amstelveen de Scheg deelgebied Midden | Beeldkwaliteitplan 43
5. B e b o u w i n g 5 . 1 D u u r z a a m h e i d
Net als bij de inrichting van de openbare ruimte, vormt duurzaamheid ook bij de het bepalen van de beeldkwaliteit van de bebouwing het uitgangspunt van de ontwikkeling in de Scheg Midden. Onder duurzaamheid zijn de volgende drie thema’s te onderscheiden: -
Energie Alle woningen dienen te voldoen aan de BENG. Om hieraan te voldoen kunnen woningen worden voorzien van bijvoorbeeld zonnepanelen. Op de volgende pagina worden de ligging en regels hiervoor aangegeven. Daarnaast is de ambitie om diverse andere energiebesparende maatregelen zoals warmtepompen of zonneboilers te faciliteren.
-
Klimaatadaptatie De afgelopen jaren zijn zowel de perioden van extreme droogte als die van extreme hitte toegenomen. Om op gebouwniveau voldoende te kunnen anticiperen op deze perioden dienen maatregelen getroffen te worden met de betrekking op het opvangen en afkoppelen van regenwater. Hierbij kan gedacht worden aan onder andere groene daken en oppervlakkige regenwaterafvoer.
-
Natuurinclusiviteit Door de toepassing van natuurinclusieve maatregelen zal de biodiversiteit in de Scheg Midden worden gestimuleerd en draagt het bij aan de groene identiteit. Daarnaast is het ook van positieve invloed op de twee bovengenoemde thema’s.
44 Amstelveen De Scheg deelgebied Midden | Beeldkwaliteitplan
Zonnepanelen
De te plaatsen zonnepanelen zijn een integraal onderdeel van de ontwerpopgave. Dit houdt in dat bij het ontwerpen van de woning(en) de ligging van de zonnepanelen al wordt meegenomen. Om ervoor te zorgen dat de zonnepanelen geen afbreuk doen aan de beoogde beeldkwaliteit van het dakenlandschap in de Scheg Midden, worden een aantal eisen meegegeven bij de toepassing van zonnepanelen. -
Hellingshoek zonnepanelen gelijk aan die van het dak.
-
De zonnepanelen worden geïntegreed in het dakvlak en niet op de dakpannen geplaatst.
-
Bij een egaal dakvlak (zonder dakkapellen e.d.) beslaan de zonnepanelen het hele dakvlak. Dakramen of dakkapellen zijn toegestaan, indien ze binnen het ritme van de zonnepanelen passen. Bijv. symetrisch of gecentreerd.
-
Per bouwvolume worden de zonnepanelen in één richting toegepast: staand of liggend.
-
Bij afwijkende kapvormen dienen de zonnepanelen in harmonie in het dakvlak geplaatst worden. Hierbij is symetrie of ritmiek verplicht.
-
Op de platte daken van de appartementen zijn tevens zonnepanelen gewenst. De enige beeldkwaliteitseis hierbij is dat de zonnepanelen uit het zicht vanaf de straat geplaatst dienen te worden.
Stand van de zon t.o.v. de Scheg Midden
Amstelveen de Scheg deelgebied Midden | Beeldkwaliteitplan 45
Symetrie bij afwijkende kapvorm
Geïntegreerd in het dakvlak
Geïntegreerd in het dakvlak
Geïntegreerd in het dakvlak
Ritmiek bij afwijkende kapvorm
46 Amstelveen De Scheg deelgebied Midden | Beeldkwaliteitplan
Klimaatadaptatie
Om te kunnen anticiperen op de wijzigende weersomstandigheden, waarbij sprake is van zowel toenemende neerslag als droogte, is het van groot belang om de hoeveelheid verharding te minimaliseren en het regenwater zo veel mogelijk op te vangen en goed af te voeren. Dit kan gerealiseerd worden door het gevallen regenwater op te vangen in een ton, waarna het in perioden van droogte gebruikt kan worden om de planten water te geven. Daarnaast zijn er diverse manieren om het water bij hevige regenval snel af te voeren naar oppervlaktewater, groen of molgoten. Groene daken Natuurinclusief bouwen en ontwerpen gebruikt onder meer de mogelijkheden van daken en gevels. Groene daken en gevels hebben veel voordelen. Ze zorgen voor verkoeling in de zomer, zowel voor het gebouw als voor de stad. En ze houden in de winter de warmte in het gebouw vast. Groene daken bufferen ook regenwater en zorgen ervoor dat het riool niet overbelast raakt bij hevige regenbuien. Wanneer functies worden gecombineerd, versterken deze elkaar. Om die redenen dienen alle platte daken voorzien te worden van groene daken. Het betreft hier bergingen, garages, uitbouwen etc. Ook de platte daken van woningen en appartementen dienen voorzien te worden van beplanting.
Amstelveen de Scheg deelgebied Midden | Beeldkwaliteitplan 47
zonnepanelen. Het rendement van de panelen is zelfs hoger door de lagere temperatuur van het dak. Daarnaast draagt een groen dak bij aan de levensduur van de dakbedekking.
indicatie beheerskosten
kosten
indicatie aanlegkosten
belevingswaarden
beleving
Nieuwe gebouwen kunnen worden voorzien van neststenen voor vogels; een relatief goedkope inpassing die geschikt is voor mussen, gierzwaluwen en spreeuwen. Ook voor vleermuizen kunnen voorzieningen worden ingepast. Tuinen en de openbare ruimte kunnen zo worden ingericht dat allerlei soorten dieren er een thuis vinden. Door natuurinclusief te ontwerpen zorg je dat de stad zich gezond kan ontwikkelen. Elk project(gebied) draagt bij aan een gezond functionerend stedelijk ecosysteem, zorgt voor meer biodiversiteit en een Referenties prettig leefklimaat. Het groen en de natuurmaatregelen maken de stad klimaatadaptief, verminderen het hitte-eiland-effect en stimuleren bewoners om te bewegen.
tegengaan droogte
verminderen hittestress
veiligheid - verblijf
voedsel - variatie
Door natuurinclusief te bouwen wordt niet alleen bijgedragen aan de waterhuishouding van het plan maar de toepassing van groene daken of gevels heeft tevens een verkoelend effect. Daarnaast zijn deze ook zeer geschikt voor de leefomgeving van insecten en vogels. Het ontwikkelen van mens- en milieuvriendelijke woonmilieus biedt kansen om meer te vergroenen en verhardingen in de private en openbare ruimte tegen te gaan.
verminderen wateroverlast
klimaatadaptief
natuurinclusief
Natuurinclusiviteit
verbinding - verplaatsing
GEBOUW
Natuur- en klimaatscore
De meeste dieren hebben overigens veel meer aan inheemse dan aan uitheemse soorten bomen, struiken en planten als voedselbron. Vlinderstruiken, vogelkers, wegedoorn, klimop en hulst zijn struiksoorten die een belangrijke bijdrage kunnen leveren voor de biodiversiteit doordat ze vogels, vlinders en bijen van voedsel voorzien. En bomen zoals wilgen en lindes zijn in ecologisch opzicht interessant voor insecten zoals bijen. Door natuurinclusief te bouwen is winst te behalen op meerdere vlakken: - er ontstaat een betere balans in het ecosysteem, zoals vogels, vleermuizen en egels, die insecten eten en vlinders en bijen, die zorgen voor bestuiving van planten. - het extra groen verhoogd de biodiversiteit en zorgt voor een aangenamer klimaat in de wijk: waterberging, koelte en zuivering van de lucht. - een groene leefomgeving heeft een positief effect op de gezondheid van de mensen die wonen in de wijk. Dakmoestuin - intensief - Bron: De Dakakker Groendak op winkelcentrum Miro in Enschede - foto: Mark van Veen
Bloeiende sedumvegetatie trekt bijen en vlinders aan - Bron: Groendaktotaal
Op deze manier creëren we een wijk die goed is voor mens en dier met een hoge woonkwaliteit.
30
48 Amstelveen De Scheg deelgebied Midden | Beeldkwaliteitplan
CENTRUMKWADRAAT ENSCHEDE KLIMAATBESTENDIG EN NATUURINCLUSIEF
5 . 2 O v e r s t i j g e n d e B e e l d r e g i e
Naast de regels per ‘eenheid van beeldregie’ zijn er ook ‘overstijgende elementen’ die op het gehele deelgebied Midden gelden. Dit zijn de plekken waar extra aandacht vereist is vanwege de positie, zichtlijnen of specifieke ligging van de bebouwing. Hier zijn ‘specials’ gewenst, of moet er goede aandacht besteed worden aan de tweezijdige oriëntatie van de hoekwoningen. Specials Door het gebied heen liggen ‘specials’ op belangrijke hoeken en zichtlijnen van het plan. Een ‘special’ is een individuele woning die afwijkt in bv. architectuur, bouwhoogte en/of rooilijn t.o.v. de rest van de wijk. Door op deze prominente plekken in de wijk het (detail) niveau iets op te tillen krijgt de hele wijk een hogere uitstraling. Denk aan erkers, gedraaide kap, rijkere detaillering, gekeimde woning etc. Oriëntatie Om blinde kopgevels op belangrijk plekken te voorkomen is op prominente plekken een tweezijdige oriëntatie verplicht. Deze hoekwoningen moeten een uitnodigende uitstraling hebben naar beide zijdes. Denk aan het werken met de entree om de hoek, erkers, een grote raampartij of woonfunctie gericht op representatieve zijdes etc.
Overstijgende beeldregie
Special (bebouwing)
Orientatie bebouwing verplicht
Mogelijk accent bouwvolume (landmarks)
Orientatie bebouwing als uitgangspunt
Twéé-zijdige orientatie verplicht
Amstelveen de Scheg deelgebied Midden | Beeldkwaliteitplan 49
5 . 3 S f e e r v a n h e t t o e k o m s t i g w o o n g e b i e d
Het beeldkwaliteitplan doet geen uitspraak over welke architectuurstijl wordt toegepast in het algemeen of de gebieden in het bijzonder, alleen over de afstemming daarover. Het gebruik van de beschreven elementen kan in verschillende architectuurstijlen tot uiting komen. Het is goed mogelijk om voor de deelgebieden een eigen architectuuridioom te ontwikkelen. De architectuur dient gebaseerd te zijn op universele bouwkundige kwaliteiten zoals: maat- en schaalverhoudingen, robuuste uitstraling van hoogwaardige materialen, plastiek, rijkheid van detail (zonder dat dit tot overdrijving leidt) en de eerlijkheid van vorm en functie. Het beeldkwaliteitplan spreekt zich uit over de samenhang binnen buurten en plekken, door middel van de eenheden van beeldregie en over de beoogde sfeer. Het is aan de architect om een juiste keuze te maken, zodanig dat: - er een goede balans is tussen samenhang en continuïteit enerzijds, en onderscheidend vermogen anderzijds. - elk gebouw of blok bijdraagt aan de beoogde sfeer. - de nieuwbouw voldoende architectonische elementen bevat (kleur, materiaal, detaillering en/of vorm) en dat het een duidelijk zichtbare relatie aangaat met het landschap. (denk aan raampartijen, erkers, buitenruimtes etc. met zicht op landschap) Landmarks