Presentatie raadsacademie Gemeentefinancien 2026

Raadsacademie Gemeentefinanciën Amersfoort Amersfoort afdeling Financiën en Advies samen met Accountant PwC

Programma: interactieve presentatie Gezamenlijke presentatie PwC en afdeling Financiën Max tweemaal 45 minuten • Gemeentefinanciën Amersfoort in vogelvlucht • Financiële begrippen

➢Pauze • P&C cyclus in vogelvlucht • Actuele financiële stand van zaken • Vragen en eventuele casuïstiek Raad

Even voorstellen:

Emre Aydemir (senior manager) Martine Koedijk (partner)

Thomas Rietbergen (afdelingsmanager Financiën) Kuna vd Wulp (concerncontroller)

Samenvatting rollen in relatie tot de P&C stukken

PwC

Raad: kaderstellen, vaststellen en controleren

College: voorstellen, uitvoeren en verantwoorden

Accountant: controleur en adviseur

• De raad zet de (financiële) kaders en besluit (budgetrecht) • De raad toetst en houdt toezicht (met ‘hulp’ van de accountant) • De raad bepaalt de opdracht en benoemt de accountant (via een aanbesteding)

• Het college doet voorstellen (raadsvoorstellen, begroting etc.) • Het college voert uit en verantwoordt daarover • Informeert de raad tijdig en licht toe (eventueel met technische sessies)

• Controleur voor de raad, controleert de jaarrekening (niet de begroting!) • Advies over bijvoorbeeld de interne beheersing en kwaliteit van verslaggeving en informatiewaarde • Raad in positie brengen door kennisdelen, rapporteren bevindingen, reflectie

Introductie voor raadsleden

4

De accountant: uw factchecker en adviseur

Getrouwheid Controleur

De rol van de accountant

Wij controleren of de jaarrekening waarheidsgetrouw is: staan er geen onjuistheden of onvolledigheden in. Dit doen we met een bepaalde nauwkeurigheid die u als raad bepaalt. Hieronder valt ook de getrouwheid van de rechtmatigheids-verantwoording en de WNT.

Rechtmatigheid

Daarnaast controleert de accountant de rechtmatigheid van de specifieke uitkeringen in de SiSa-bijlage.

Natuurlijke adviesfunctie Adviseur

Wij informeren u via onze rapportages en besprekingen over bevindingen en brengen adviezen uit voor de toekomst. Daarnaast delen we ontwikkelingen en kunt u met vragen bij ons terecht,

Advies buiten de controle Uiteraard kunt u of de organisatie ook bij ons terecht met een adviesvraag die niet direct gerelateerd is aan de controle. In die gevallen maken we vooraf afspraken over de uit te voeren opdracht en checken we eerst of het onze onafhankelijkheid niet schaadt.

Introductie voor raadsleden PwC

Handvat voor nieuwe raadsleden

5

Gemeentefinanciën: Baten en Lasten Baten, hoe komt Amersfoort aan haar geld

7

Beïnvloedbaarheid van de baten Heel beperkt beïnvloedbaar -

Gemeentefonds (54%)

-

SPUK (14%: niet vrij te besteden)

Belastinginkomsten (waaronder parkeergelden) zijn “vrij te besteden” Politieke knop -> hoogte belastingdruk

Landelijk gemiddelde %

Rijk

70%

OZB

9%

Overige belastingen

4%

Retributies (leges)

2%

Bouwgrondexploitaite

2%

Onttrekkingen reserves

6%

Overige middelen

4% Totaal

Bron: https://www.rijksfinancien.nl/inkomstenbronnen gemeenten

PwC

Overige belastingen zoals afvalstoffenheffingen, riool etc. zijn veelal kostendekkend (‘winst’ erop maken niet toegestaan).

Introductie voor raadsleden

100

Beperkt beïnvloedbaar, incidenteel Veel kleinere posten, deels beperkt beïnvloedbaar (huren bijvoorbeeld)

Gemeentefinanciën: dieper in op geld van het Rijk

Gemeentefinanciën, dieper in op eigen baten: belastingen en heffingen

Gemeentefinanciën, dieper in op eigen baten: belastingen en heffingen

Gemeentefinanciën, dieper in op eigen baten: belastingen en heffingen

Gemeentefinanciën: Baten en Lasten Lasten, waar geeft Amersfoort haar geld aan uit

Beïnvloedbaarheid van de lasten: knoppen om aan te draaien • Niet aan te draaien: • wettelijke taken (bijv. participatiewet) zonder beleidsvrijheid, een taak waar een (1 op 1) subsidie tegenover staat, zoals SPUKs (->NB wél efficiency knop)

• mutaties in voorzieningen • Beperkt aan te draaien: • wettelijke taken waarbij enige ruimte is voor sturing of keuzes zoals jeugdhulp, wegenbeheer, onderhoudskosten openbare ruimte/huisvesting. • lagere onderhouds- en kwaliteitsniveau • langere wachttijden • Aan te draaien op termijn: • kosten die beïnvloedbaar zijn binnen 2 tot 4 jaar zoals subsidietoekenningen of contracten

• efficiencydoelstellingen (ook met betrekking tot wettelijke taken), personeelskosten • Snel aan te draaien: • kosten die beïnvloedbaar zijn binnen 1 jaar zoals opleidingsbudgetten, klimaatuitgaven, gemeentelijke projecten (‘eigen’ taken)

Afhankelijk van beleidsvrijheid

• kapitaallasten (rente en afschrijvingen van investeringen/vastgoed)

• reserves (wel incidenteel…) 13

Gemeentefinanciën, financiële begrippen (1) Baten/lasten: toerekenen van inkomsten en uitgaven naar moment waarop ze betrekking hebben Exploitatie: overzicht van baten en lasten (begroting en jaarrekening) Investering: Totaal bedrag benodigd voor een kapitaalgoed (balans). De jaarlijkse kapitaallasten landen in exploitatie (begroting). Kapitaallast: afschrijving plus rentelasten van de investering. Voorbeeld nieuwe huis voor de stad: investering van € 118 miljoen, jaarlijkse kapitaallast van € 3,9 miljoen

Financieren versus dekken: Financieren betreft aantrekken van geldlening om te voorzien in liquide middelen. Dekken betreft de beschikbare ruimte in de exploitatie om de lasten (rente en afschrijving) te kunnen voldoen. voor de raad is dekking belangrijker dan financiering.

Omslagrente: de gemiddelde rente die de gemeente toerekent aan investeringen.

Gemeentefinanciën, financiële begrippen (2) Incidenteel versus structureel: tijdelijk versus onbepaalde tijd. Verschillende dekkingsvereisten: toets door provincie op begroting.

Onderuitputting: lagere lasten dan vooraf geraamd. Aandachtspunt: onderschrijding is een financieel voordeel, maar kan een bestuurlijk nadeel zijn wanneer het financiële voordeel samenhangt met niet gerealiseerd beleid.

Overschrijding: hogere lasten dan vooraf geraamd. Budgetrecht gemeenteraad.

Balans (x 1.000 euro) Bezittingen

Vermogen en schulden

Balans per 31 december Immateriele vaste activa

Algemene reserve

Materiele vaste activa

Bestemmingsreserves

Financiele vaste activa

Resultaat Eigen vermogen Voorzieningen Vaste schulden met rentetypische looptijd langer dan 1 jaar

Vaste activa

Vaste passiva

Voorraden

Netto vlottende schulden met rentetypische looptijd korter dan 1 jaar

Uitzettingen met rentetypische looptijd korter dan 1 jaar

Overlopende passiva

Liquide middelen

Overlopende activa Vlottende passiva

Totaal activa

PwC

Introductie voor raadsleden

Totaal passiva activa

16

Gemeentefinanciën, financiële begrippen (3) Saldireserve: buffer voor gemeentebrede risico’s. Omvang 2026 € 110,9 miljoen. Risico’s: financiële vertaling van uitgevoerde risico-inventarisaties, inclusief kans en impact. Omvang 2026 € 52,1 miljoen. Weerstandsvermogen. Mate waarin de gemeente in staat is om risico’s op te vangen wanneer deze zich voortdoen. Weerstandsratio: Saldireserve gedeeld door totale omvang risico’s. Huidige vastgestelde norm door raad 1.2-1.5. Ratio 2026: 2.1 Aandachtspunt: ratio kan snel fluctueren en belangrijk om meerjarig te bekijken. Motie weerstandsratio: motie normalisering weerstandsratio

Gemeentefinanciën, financiële begrippen (3) Reserves en voorzieningen

Reserves:

Voorzieningen:

Eigen vermogen

Vreemd vermogen: verplichting/ schuld derde

Vrij besteedbaar

Vaste bestemming

Raad besluit over vorming, bestemming en aanwending

Geen keuzevrijheid. Accountant controleert omvang en onderbouwing.

Toevoegingen en onttrekkingen verlopen via exploitatie (resultaatbestemmend)

Mutaties verantwoord in begroting/ jaarrekening (resultaatbepalend)

Overzicht van reserves en voorzieningen Amersfoort.

Eigen vermogen

De raad is de eigenaar van de reserves!!

Reserves

Storting (last)

Reserve

Onttrekking (baat)

Soorten reserves: • Algemene reserve • Bestemmingsreserves (een reserve waaraan de raad een bepaalde bestemming heeft gegeven): o Algemene bestemmingsreserve o Specifieke bestemmingsreserves o Beklemde reserve kapitaallasten (voor dekking toekomstige kapitaallasten) Voorbeelden, reserves voor: • opvangen specifieke (hoge) risico’s, bijvoorbeeld een verstrekte lening of een risicovol project • sparen voor specifiek doel, bijvoorbeeld sparen voor (de kapitaallasten van) een toekomstige investering • voor de realisatie van een specifiek doel, vaak een (incidentele) intensivering • budgetoverheveling of egaliseren van baten over de jaren PwC

Introductie voor raadsleden

19

De P&C-cyclus Eigen verslaggevingsstelsel •

• •

Besluit Begroting en Verantwoording gemeenten en provincies (BBV) Geen RJ (raad voor de jaarverslaggeving) Baten en lastenstelsel (geen kasstelsel)

https://commissiebbv.nl/

Link naar de blogs met vijf adviezen voor raadsleden Kadernota Begroting Tussentijdse rapportages Managementletter en boardletter Jaarrekening

PwC

Introductie voor raadsleden

21

P&C producten in het voorjaar huidig jaar

Begroting 2026

Kadernota 2026 (herzieningen)

Jaarstukken 2026

komend jaar

Coalitieakkoord (kadernota 2027) voorgaand jaar

Jaarstukken 2025

P&C cyclus 2025

terugkijken PwC

Introductie voor raadsleden

Begroting 2027

vooruitkijken 22

P&C cyclus: Kadernota •

Behandelmoment rond mei

•

Kadernota behandelt jaar t+1 en verder

•

Kaderbrief versus kadernota: nog meer beleidsarm. Verkiezingsjaar

•

Kadernota stelt de financiële kaders voor de komende begroting.

•

Belangrijk instrument voor raad: • • • • •

Inzicht in meerjarig financieel perspectief Overzicht van onvermijdbare tegenvallers Indexpercentages Keuzes inzet RISA: volgende sheet Voorbeeld: ombuigingen vanaf 2026 zijn vastgesteld bij kadernota 2025 (voorjaar 2024)

Vindplaats financiële stukken Amersfoort: financien.amersfoort.nl

Kadernota 2026-2029

Ruimtelijke Investeringsstrategie Amersfoort: RISA

Overzicht van informatie over de RISA.

P&C cyclus: Begroting •

Begroting gaat over jaar t+1 plus raming voor 3 opeenvolgende jaren.

•

Politieke prioriteiten

•

Programma’s, paragrafen

•

Uitwerking W-vragen

•

Indicatoren: deels eigen keuzes deels verplicht vanuit BBV-wetgeving

•

Overzichten van baten en lasten. Onderverdeeld per programma.

•

Inzicht in risico’s en beheersing

•

Toetsing provincie: ten minste eerste of laatste jaar begroting structureel sluitend

•

Een individueel programma hoeft geen eigen baten te hebben.

•

Uiterlijk 15 november vaststellen.

Begroting 2026-2029

Kengetallen

Kengetallen

Signaleringswaarden

https://www.financiengemeenten.nl/dashboard/dashboard/gemeentelijke -rekening-kengetallen

Landelijk gemiddelde begroting 2024 Amersfoort B26

<90% groen <130% oranje >130% rood

56,5%

<90% groen <130% oranje >130% rood

51,4%

<20% rood >20% oranje >50% groen

35,2%

<20% groen <35% oranje >35% rood

7,4%

100,8%

Dit cijfer geeft inzicht in hoe de belastingdruk in de gemeente zich verhoudt ten opzichte van het landelijk gemiddelde

<95% groen <105% oranje >105% rood

Structurele exploitatieruimte

>0% groen

2%

Netto schuldquote Dit cijfer geeft inzicht in het niveau van de gemeentelijke schuldenlast ten opzichte van de eigen middelen (=> Netto schuld / Baten voor reserves)

weerbaarheid

Netto schuldquote gecorrigeerd Via dit kengetal wordt duidelijk wat het aandeel is van de verstrekte leningen in de exploitatie

Solvabiliteit Dit cijfer geeft inzicht in de mate waarin de gemeente in staat is aan haar financiële verplichtingen te voldoen (=> Eigen vermogen / Activa)

Grondexploitatie Dit kengetal geeft de omvang van de grondexploitaties in een percentage van de totale baten weer

wendbaarheid

Belastingcapaciteit

Dit cijfer helpt mee om te beoordelen welke structurele ruimte een provincie heeft om de eigen lasten te dragen PwC

Introductie voor raadsleden

35,8%

30,7%

25,6%

0,6%

108,5%

2,1%

26

P&C cyclus: Zomerrapportage •

Behandelmoment rond het zomerreces

•

College verantwoordt over voortgang lopend jaar.

•

Peildatum 1 mei. Financiële prognose uitgaven t/m einde jaar. Mee en tegenvallers.

•

Naast financiële afwijkingen ook grote ontwikkelingen binnen de risico’s en eventueel nieuwe risico’s

•

Waar nodig voorstellen tot bijstelling lopend beleid.

•

Raad stelt vast/ kan amenderen.

Zomerrapportage 2025

P&C cyclus: Jaarrekening •

Jaarrekening behandelt jaar t-1

•

Beleidsmatig: verantwoording over wat er bereikt is. Overall en per programma

•

Financieel: wat het heeft het gekost

•

Mee en tegenvallers. Financieel resultaat.

•

Analyse tov begroting

•

Balans: overzicht van bezittingen, schulden en reserves

•

Raad: contolerende rol, besluit over resultaatbestemming, overhevelingsvoorstellen, stelt jaarrekening vast

•

College rapporteert over rechtmatigheid

•

Accountant: onafhankelijk. Controleert of jaarrekening een getrouw beeld geeft. Toetst rechtmatigheid en geeft accountantsverklaring af.

•

Vaststelling door gemeenteraad uiterlijk 15 juli (wettelijke termijn) Jaarrekening 2024

Indeling jaarstukken (spiegel van begroting) Jaarstukken

Jaarrekening

Jaarverslag

ProgrammaVerantwoording

Paragrafen

Ambities en doelen per beleidsterrein

Beleidslijnen beheersmatige aspecten & de heffingen

De programmaverantwoording is gemeente specifiek!

PwC

Introductie voor raadsleden

Balans + toelichting

Overzicht baten en lasten + toelichting

Rechtmatigheidsverantwoording

WNT-bijlage

Overige gegevens

SiSa-bijlage

Bijlage taakvelden

De controleverklaring bij de jaarrekening heeft betrekking op deze onderdelen

Controleverklaring

De controleopdracht van de accountant bestaat uit de controle van de getrouwheid van de jaarrekening. Hieronder valt ook de getrouwheid van de rechtmatigheidsverantwoording en de WNT. Daarnaast controleert de accountant de rechtmatigheid van de specifieke uitkeringen in de SiSa-bijlage.

29

Welke gemeente doet het het beste?

Resultaat

Gemeente A

Gemeente B

Gemeente C

4.000

10

-3.000

Een negatief resultaat is nadelig

PwC

Introductie voor raadsleden

30

Welke gemeente doet het het beste?

Exploitatieresultaat Saldo reserves Netto resultaat

Gemeente A

Gemeente B

Gemeente C

-6.000 10.000 4.000

1.000 -990 10

2.000 -5.000 -3.000

Een negatief saldo reserves betekent meer stortingen in de reserves dan onttrekkingen aan de reserves

PwC

Introductie voor raadsleden

31

Welke gemeente doet het het beste?

Gemeente A

Gemeente B

Gemeente C

Exploitatieresultaat Saldo reserves Netto resultaat

-6.000 10.000 4.000

1.000 -990 10

2.000 -5.000 -3.000

Realisatie doelen

40%

60%

80%

PwC

Introductie voor raadsleden

32

Jaarverslag

Programmaverantwoording In de programmaverantwoording wordt per programma door het college verantwoording afgelegd over de realisatie van de in de begroting opgenomen beleidsdoelstellingen. Vaak zijn ook indicatoren (effect/prestatie/output) bepaald in de begroting.

Jaarverslag

Niveau

Programmabegroting*

Jaarstukken

Effect

Wat willen we bereiken?

Wat hebben we bereikt?

Output

Wat gaan we daarvoor presteren?

Wat hebben we gepresteerd?

Activiteiten

Wat gaan we daarvoor doen?

Wat hebben we gedaan?

Input

Wat mag het kosten?

Wat heeft het gekost?

* In het advies Verwonderpunten van de commissie BBV (november 2025) worden twee extra W-vragen benoemd: Welke investeringen zijn voorgesteld? en Welke uitvoeringsrisico’s zijn onderkend?

Paragrafen De paragrafen geven inzicht in relevante (verplichte) beleidsmatige aspecten: • Lokale heffingen; • Weerstandsvermogen en risicobeheersing; • Onderhoud kapitaalgoederen; • Financiering; • Bedrijfsvoering (inclusief rechtmatigheid); • Verbonden partijen; • Grondbeleid; • Openbaarheidsparagraaf (Woo). • Specifiek onderwerp bepaald door de raad: Duurzaamheid PwC

Introductie voor raadsleden

Rechtmatigheidsverantwoording (van het college)

Neem kennis van de rechtmatigheidsverantwoording en de toelichting daarop in de paragraaf bedrijfsvoering De rechtmatigheidsverantwoording geeft antwoord op de vraag of het budgetrecht van de raad is gerespecteerd De rechtmatigheidsverantwoording als instrument: De raad stelt de kaders voor deze verantwoording (acceptabele afwijkingen, verantwoordingsgrens)

PwC

Voorbeelden van vaak vastgestelde acceptabele begrotingsafwijkingen zijn: • Budgetoverschrijdingen bij open einde regelingen; • Tijdig gemelde onderschrijdingen • Overschrijdingen die worden gecompenseerd door (direct) gerelateerde inkomsten

Introductie voor raadsleden

Voor de kaderstellende rol: • Wees kritisch op de kaders (overschrijdingen en tijdigheid) • Maak goede afspraken over de gewenste inhoud van tussentijds rapportages Voor de controlerende rol • Beoordeel de verantwoording zorgvuldig. • Bij afwijkingen → een toelichting • Stimuleer de versterking van de interne beheersing, zodat een goede onderbouwing van de rechtmatigheidsverantwoording mogelijk is en tijdig informatie kan worden verstrekt. • Benut de natuurlijke adviesfunctie van uw accountant. 34

5 tips voor het beoordelen van de jaarstukken 1

Begin met de samenvatting: in de jaarstukken is een samenvatting met de beleidsmatige en financiële hoofdlijn opgenomen;

2

Focus op uw rol als volksvertegenwoordiger: verantwoordt het college voldoende concreet welke effecten en doelstellingen zijn bereikt met het gevoerde beleid?

3

Less is more: de jaarstukken zijn omvangrijk. Het is over het algemeen effectiever een aantal beleidsonderwerpen die voor u politiek relevant zijn goed uit te diepen en te begrijpen dan alle beleidsonderwerpen oppervlakkig door te nemen.

4

Zorg ervoor dat u de techniek begrijpt voordat u het politieke debat gaat voeren, veelal zijn er technische sessies over de jaarstukken voor het debat. En vraag anders de organisatie of uw accountant om een nadere verdieping. Dit komt het politieke debat ten goede.

5

Hou oog voor het meerjarenperspectief: is voor de financiële en beleidsmatige afwijkingen in voldoende mate beschreven wat het meerjarig effect is?

PwC

Introductie voor raadsleden 35

P&C cyclus: Gemeentefondscirculaires

P&C cyclus: Meicirculaire • Belangrijkste circulaire van het jaar.

• Meestal eind mei/ begin juni (komt te laat voor verwerking in kadernota) • Informatie vanuit rijk aan gemeenten over financiële middelen. • Zowel algemene middelen (acresontwikkeling) als taakmutaties • Leidt direct tot begrotingswijziging in de lopende begroting voor taakmutaties (2026) • Overige mutaties (algemene uitkering of taakmutaties) via de nieuwe meerjarenbegroting (2027-2030). • Bijgewerkt inzicht in meerjarenbeeld • Deels techniek, maar ook belangrijke besluiten voor de raad Meicirculaire

P&C cyclus: Septembercirculaire

• Informatie vanuit Rijk aan gemeenten over financiële middelen. • Zowel algemene middelen (acresontwikkeling) als taakmutaties • Leidt tot begrotingswijziging voor zowel de lopende begroting (2026) als voor de nieuwe begroting (2027-2030). Enkel taakmutaties • Overige financiele ontwikkelingen lopen mee in volgende kadernota • Deels techniek, maar ook belangrijke besluiten voor de raad

Septembercirculaire

P&C cyclus: decembercirculaire • Informatie vanuit rijk aan gemeenten over financiële middelen. • Doorgaans meest beperkt van de drie • Raadsbesluit, tenzij… • Taakmutaties • Leidt nooit tot begrotingswijziging voor het lopende jaar (2026). • Leidt mogelijk tot begrotingswijziging meerjarenbegroting (2027jaar t+1

Decembercirculaire

Actuele financiële stand van zaken: meerjarenbeeld • Stand obv informatiepakket • Amersfoort in basis financieel gezond • Saldireserve goed gevuld • Hoge weerstandsratio: grofweg 2,5 oTe hoog? o Vastgestelde bandbreedte van 1,2 –1,5 • Biedt perspectief, maar... • Meerjarig structureel geen ruimte. Stelpost onderuitputting.

Ambtelijk informatiepakket gemeenteraad

Wenst u verdere diepgang op een onderdeel van de gemeentelijke financiën? Plenair of individueel