Presentatie Raadsacademie Amersfoort

Raadsacademie gemeente Amersfoort 2025 Martine Koedijk, Emre Aydemir 27 maart 2025

Agenda

1. 2. 3. 4. 5.

Inleiding Knoppen om aan te draaien Wendbaarheid/weerbaarheid Inventarisatie en informatievoorziening Adviezen aan de raad

Artikel PwC over de rol van de raad bij bezuinigingen

De rol van de raad bij bezuinigingen PwC

2

Inleiding

Wat komt er financieel op Amersfoort af

PwC

Wat komt er financieel op Amersfoort af (B2025 – 2028)

De rol van de raad bij bezuinigingen PwC

5

Proces ombuigingen voor begroting 2024 Actieve betrokkenheid raad (raadsacademie, peiling) Overzicht kadernota inclusief beschrijving effect op doelstellingen (positief!) 4% per programma: nog geen expliciete keuze tussen beleidsterreinen/opgaven Doelstellingen college beperkt aangepast (soms ambitie iets verlaagt) • Programma Sociaal: veel inzet op transformatie (efficiency/effectiviteit) • Programma Bedrijvigheid: minder beleidsinzet en minder kwaliteit beheer • Programma Omgeving: minder beleidsinzet en minder vervanging maatschappelijk vastgoed • Programma Bestuur: korting op budget uitvoering, reeëler begroten en effciency In begroting realisatie bezuinigingen alleen financieel te volgen (‘ingeboekt’)

De rol van de raad bij bezuinigingen PwC

6

Observaties bij gemeenten Veel grote complexe opgaven waarbij integraliteit (samenhang) cruciaal is Veel incidenteel geld, ‘vooruit’ ontvangen Verschil begroting – realisatie: achterblijvende bestedingen, investeringen, ontwikkeling grexen Moeilijke arbeidsmarkt Onzekerheden financieel/economie: inflatie, rente

Innoveren en digitaliseren

Opgavegericht begroten, sturen en werken

Sturen op beïnvloedbaarheid

Uitvoering(skracht) centraal Voorspellende waarde begroting cruciaal

Prioriteren!

Focus op doelrealisatie

Wendbaarheid vergroten van mensen en middelen De rol van de raad bij bezuinigingen PwC

Nee-zeggen 7

De keuzes gaan pijn doen, maar is het ook een kans?! Waar ben je als gemeente van?

Dagelijkse uitvoering en taken kritisch onder de loep nemen: innovatie, efficiency, effectiviteit, extra’s bovenop de wet, kwaliteitsniveau

Hoe sober kan het? Wat is echt belangrijk?

Wat zijn onze ambities? Welke integrale opgaven mogen niet ter discussie staan? Waar zijn we als Amersfoort van?

Wat wil je realiseren voor de inwoner, wat is het effect? Eindelijk een realistische begroting?

Wat betekent onze keuze voor de volgende generaties? Wat is het korte en wat is het lange termijn effect? Hoe laten we de gemeente financieel achter?

Echte verandering!? Nu wel innovatie!? Onmogelijke keuzes: Wat is belangrijker een goede weg of een buurthuis? De rol van de raad bij bezuinigingen PwC

Input voor afweging: • Effect op brede welvaart • Politieke overtuigingen • Coalitieakkoord • … 8

Van % per programma naar opgavegericht!

Steeds vaker wordt capaciteit en uitvoerbaarheid (realisatiekracht) ook meegenomen bij de afwegingen.

Maak onderscheid tussen de belangrijkste opgaven en de dagelijkse uitvoering/wettelijke taak • Breng de opgaven (integraal over de programma’s heen) in kaart en bepaal de speerpunten die niet/beperkt geraakt mogen worden • Bepaal wat behoort tot dagelijkse uitvoering en wettelijke taken (wat moet echt!)

Speerpunten (opgaven) • Waar zijn we echt van?

Keuzeruimte

• Innovatie en efficiency

• Andere inkomstenbronnen? • Innovatie en efficiency

• Kwaliteitsniveau/voorzieningen niveau • Waar zijn we echt van? (wat is echt verplicht)

• Kwaliteits- en of voorzieningenniveau

Dagelijkse uitvoering / (wettelijke) taken

• Effectiviteit

• Effectiviteit (beperkt) De rol van de raad bij bezuinigingen PwC

9

Knoppen om aan te draaien (nogmaals)

Baten

Beperkt beïnvloedbaar -

Gemeentefonds (niet beïnvloedbaar, structureel)

-

SPUK (niet vrij te besteden, incidenteel)

-

Mogelijkheden subsidies goed onderzocht? (niet vrij te besteden, incidenteel)

B25

Euro x 1.000

%

Rijk Andere overheden

493.095

66%

Belastingen

66.480

9%

Afvalstoffenheffing

25.694

3%

Rioolheffing

16.940

2%

Leges & heffingen

14.643

2%

Grondzaken

40.842

5%

Reserves

39.016

5%

Overige opbrengsten

54.936

7%

totaal De rol van de raad bij bezuinigingen PwC

751.646

100

Belastinginkomsten zijn “vrij te besteden” Politieke knop -> hoogte belastingdruk

Veelal kostendekkend

Lastendaling (efficiency, andere beleidskeuzes) inzetten om ruimte te creëren voor hogere belastingen

Beperkt beïnvloedbaar, incidenteel

Inkomsten verhogen (lasten delen): • Wie kunnen nog meer bijdragen?

Veel kleinere posten, deels beperkt beïnvloedbaar (huren bijvoorbeeld)

• PPS? • Initiatieven inwoners • …

11

Beïnvloedbaarheid van de lasten •

•

wettelijke taken (bijv. participatiewet) zonder beleidsvrijheid, een taak waar een (1 op 1) subsidie tegenover staat, zoals SPUKs (->NB wél effciencyknop)

•

kapitaallasten (rente en afschrijvingen van investeringen/vastgoed)

•

mutaties in voorzieningen

Beperkt aan te draaien: •

•

•

wettelijke taken waarbij enige ruimte is voor sturing of keuzes zoals jeugdhulp, wegenbeheer, onderhoudskosten openbare ruimte/huisvesting. •

lagere onderhouds- en kwaliteitsniveau

•

langere wachttijden

Aan te draaien op termijn: •

kosten die beïnvloedbaar zijn binnen 2 tot 4 jaar zoals subsidietoekenningen of contracten

•

efficiencydoelstellingen (ook met betrekking tot wettelijke taken), personeelskosten

Snel aan te draaien: •

kosten die beïnvloedbaar zijn binnen 1 jaar zoals opleidingsbudgetten, klimaatuitgaven, gemeentelijke projecten (‘eigen’ taken)

•

Reserves (wel incidenteel…)

De rol van de raad bij bezuinigingen PwC

Afhankleijk van beleidsvrijheid

•

Niet aan te draaien:

12

Reserves en voorzieningen 1.

Reserves kunnen een beperkt aantal jaren worden ingezet ter dekking van tekorten. Dit zijn echter met name incidentele middelen. Provincie verwacht een structureel sluitende begroting

2.

Bij ombuigingen goed kijken welke ruimte er zit in de bestemmingsreserves (zijn er nog reserves waar een deel naar de algemene reserve kunnen terugvloeien?)

3.

Kapitaallastenreserves worden wel gezien als structurele lasten. Amersfoort heeft één kapitaallastenreserve (Stadhuisplein). Kan meer gewerkt worden met kapitaallastenreserves voor nieuwe investeringen? Handig om incidentele middelen om te zetten in structurele middelen door incidentele bedragen te storten in kapitaallastenreserves.

4.

Voorzieningen bieden geen grote mogelijkheden ombuigingen, want deze zijn verplicht op basis van het BBV •

Wellicht kijken naar uitgangspunten verplichte voorzieningen (zit daar nog ruimte binnen de uitgangspunten?)

•

Onderhoudsvoorzieningen zijn een keuze (wel of niet vormen, kwaliteit van onderhoud). Amersfoort kent 2 onderhoudsvoorzieningen en diverse onderhoudsreserves (als er geen onderhoudsplan is).

De rol van de raad bij bezuinigingen PwC

13

Andere opties? •

Technische oplossingen: – Werken met een (goed onderbouwde) restwaarde voor specifieke investeringen (bijv. schoolgebouwen/ parkeergarages) – Langere afschrijvingstermijnen (goed onderbouwd, op basis van gebruik/levensduur) – Onderzoeken of componentenmethode (onderhoudsvoorziening) voordelen kan brengen – Circulaire investeringen voor de toekomst? Beoordelen verwerkingswijze om afschrijvingslasten te beperken

•

Temporiseren – Uitstellen/uitsmeren van investeringen (realistisch plannen?) in de tijd zodat jaarlijkse afschrijvingslasten afnemen

•

Kan samenwerking voor specifieke zaken financieel voordeel opleveren?

•

Uitbesteden van taken op financieel voordeel onderzocht (wat kan naar de markt)?

•

Taken anders organiseren (bijv. zwembaden die door burgers worden geëxploiteerd met een beperkte bijdrage van gemeente)

•

Waar kan innovatie zorgen om taken efficienter uit te voeren?

De rol van de raad bij bezuinigingen PwC

14

Beïnvloedbaarheid (ROB-rapport) Nr.

Cluster 1Inkomen en participatie 2Bestuur en algemene ondersteuning 3Jeugd 4Educatie 5Samenkracht en burgerparticipatie 6Maatschappelijke ondersteuning 7Openbare Orde en Veiligheid 8Volksgezondheid 9Riolering en reiniging 10Infrastructuur en gebiedsontwikkeling 11Onroerende Zaakbelastingen 12Overige eigen middelen 13Cultuur en Ontspanning Totaal

Omvang € 121.061.159 € 111.211.763 € 69.020.385 € 40.826.194 € 32.892.313 € 104.809.895 € 18.747.717 € 9.274.261 € 31.194.072 € 80.372.300 € 2.860.572 € 55.298.087 € 82.369.029 € 759.937.747

% 15,93% 14,63% 9,08% 5,37% 4,33% 13,79% 2,47% 1,22% 4,10% 10,58% 0,38% 7,28% 10,84% 100,00%

Indic. score ROB 2 2 3 3 3 4 4 4 5 7 8 8 9

Het totaal van €759.937.747 wijkt af van de vastgestelde begroting (€751.646.000). De reden is dat de bovenstaande cijfers een recente export betreffen uit LIAS waarin reeds mutaties na vaststelling van de begroting zijn verwerkt.

De rol van de raad bij bezuinigingen PwC

15

Wendbaarheid en weerbaarheid

Wat is de wendbaarheid en weerbaarheid van Amersfoort? Begroting 2025

De rol van de raad bij bezuinigingen PwC

17

Weerstandsvermogen

De rol van de raad bij bezuinigingen PwC

Ratio

Landelijke duiding

>2,0

Uitstekend

1,4-2,0

Ruim voldoende

1,0-1,4

Voldoende

0,8-1,0

Matig

0,6-0,8

Onvoldoende

<0,6

Ruim Onvoldoende

18

Weerstandsvermogen Weerstandscapaciteit

Benodigde capaciteit

Ratio

Amersfoort B25

76

32

2,3

Almere B24

132

93

1,4

Eindhoven B25

132

110

1,2

Groningen B25

152

102

1,5

Tilburg B25

370

87

4,3

Nijmegen B25

170

63

2,7

Breda B25

80

55

1,7

Ede B25

90

21

Leeuwarden B25

31

Zaanstad B25

24

Dit wordt wel per gemeente verschillend bepaald (kans/impact/zekerheid/ welke risico’s neem je mee)

Ratio

Duiding

>2,0

Uitstekend

1,4-2,0

Ruim voldoende

4,2

1,0-1,4

Voldoende

24

1,3

0,8-1,0

Matig

23

1,4

0,6-0,8

Onvoldoende

<0,6

Ruim onvoldoende

Norm Amersfoort => 1,2 - 1,5 De rol van de raad bij bezuinigingen PwC

19

Belastingen Gemeente

OZB eigenaar

Afvalstoffenheffing

Rioolheffing

Totaal

Almere

€ 411,08

€ 472,07

€ 249,18

€ 1.132

Eindhoven

€ 355,41

€ 332,45

€ 197,00

€ 885

Groningen

€ 486,55

€ 386,28

€ 172,62

€ 1.045

Tilburg

€ 271,85

€ 337,03

€ 124,52

€ 733

Nijmegen

€ 704,22

€ 28,80

€ 173,61

€ 907

Breda

€ 236,28

€ 394,56

€ 197,76

€ 829

Apeldoorn

€ 395,84

€ 379,25

€ 168,44

€ 944

Arnhem

€ 394,07

€ 364,92

€ 172,12

€ 931

Ede

€ 400,40

€ 298,36

€ 170,88

€ 870

Amersfoort

€ 461,19

€ 400,80

€ 155,46

€ 1.017

ogen

Gemiddelde lasten, bron: vereniging eigen huis (jaar 2025)

De rol van de raad bij bezuinigingen PwC

20

Knoppen?

Discussie weerbaarheid: • Omvang algemene reserve/weerstandsvermogen • Risicobereidheid Discussie wendbaarheid (ook gericht op langere termijn): • Kapitaallasten in de begroting / norm van max % van de last • Kapitaallastenreserves (want structureel, Amersfoort heeft één reserve) • Hoeveel financiele ruimte voor de toekomst of staat alles in de meerjarenbegroting tot 202x vast… • Wel of niet rekening gaan houden met vervangingsinvesteringen (Amersfoort heeft reserves voor vervangingsinvesteringen)

√

De rol van de raad bij bezuinigingen PwC

21

Inventarisatie en informatiewaarde

Aandachtspunten proces Wens

Oplossing

Amersfoort

Volledigheid inventarisatie

•

Inventarisatie door organisatie per programma

•

Structuur aanbrengen die volledigheid waarborgt (langs programma’s-taakvelden, afdelingen) Zorgdragen voor onafhankelijke “uitdagers” in het proces (‘challenging’) Zowel inkomsten als uitgavenkant

Participatie inwoners / partners in de stad / verbonden partijen

•

Specifieke avonden, peilingen, …

Er is gesproken met de partners in de stad.

Betrokkenheid raad

•

Kaders meegeven over ‘voorkeur’ denkrichtingen en eventeel over verdeling over programma’s dan wel opgaven Tussentijdse peilingen of wensen & bedenkingen ophalen Kaders meegeven over benodigde informatie ten behoeve van de besluitvorming en monitoring.

Er waren denkrichtingen bepaald bij begroting 2024 (voorstel college). De raad is tussentijds geïnformeerd, er is gepeild.

•

• • Besluitvorming op basis van voldoende informatie en kan de raad kiezen?

• •

Kennis van alle geinventariseerde mogelijkheden Goed inzicht in:  ombuiging en hoe die gerealiseerd gaat worden  effect/impact voor de gemeente en de opgaven  effect voor de financiele positie  Uitvoerbaarheid

Bij kadernota is informatie per maatregel gedeeld inclusief de consequenties (kwalitatief omschreven) van de ombuigingen en taakstellingen. Geen afspraken over monitoring.

Monitoring

•

Dashboard voor belangrijkste maatregelen/risico’s.

Ombuigingen zijn financieel verwerkt in de begroting, geen indicatoren afgesproken. Geen apart dashboard.

PwC

Informatiewaarde voor besluitvorming  Omschrijving ombuiging, omvang en timing, incidenteel/structureel, hoe het wordt gerealiseerd en of fte’s betrokken zijn  Omschrijving mogelijk effect / impact op voor de gemeente, op inwoners en op specifieke doelstellingen, ambities en/of opgaven  Korte/lange termijn, effect op wendbaarheid begroting  Risico’s realisatie ombuiging, risico’s voor weerbaarheid  Welke kpi’s monitoren voor realisatie en/of effect  Uitvoerbaarheid en capaciteit Fte's betrokken? Let op dubbeltellingen en dat er voldoende mensen voor de taken en opgaven zijn!

De rol van de raad bij bezuinigingen PwC

24

Adviezen aan de raad

Onze adviezen op een rij Raad aan het roer! Geef kaders vooraf over het proces van inventariseren, de betrokkenheid van de raad, de denkrichtingen en voorkeuren en de gewenste informatie bij besluitvorming Denk opgavegericht Maak onderscheid tussen de dagelijkse uitvoering/wettelijke taken en de ambities/opgaven en kies aan de hand van het effect van de ombuiging. Hou hierbij rekening met de beschikbare capaciteit (realisatiekracht). Bewaak de wendbaarheid en weerbaarheid van de financiële positie Zorg bij de voorgestelde ombuigingen voor inzicht in het effect op de wendbaarheid voor de toekomst en laat de (realisatie)risico’s vertalen naar het weerstandsvermogen. Na kiezen volgt monitoren: zorg dat daarvoor een dashboard is ingericht Worden de ombuigingen wel gerealiseerd (financieel) en zoals bedoeld is conform de voorgestelde uitwerking? Is het negatieve effect op de stad niet te groot? Worden de opgaven gerealiseerd? Hoe ontwikkelt de realisatiekracht zich? De rol van de raad bij bezuinigingen PwC

26

Dus

KIEZEN

Geld • Rijk • Gemeente

Capaciteit • Gemeente • Aanbieders PwC

Wendbaarheid

Speerpunten (opgaven)

Keuzeruimte

Dagelijkse uitvoering / (wettelijke) taken

• Waar zijn we echt van? • Kwaliteits- en of voorzieningenniveau • Andere inkomstenbronnen? • Innovatie en efficiency • Effectiviteit

• Kwaliteitsniveau • Waar zijn we echt van? • Innovatie/efficiency

Weerbaarheid

Dank jullie wel pwc.com

© 2025 PwC. All rights reserved. Not for further distribution without the permission of PwC. “PwC” refers to the network of member firms of PricewaterhouseCoopers International Limited (PwCIL), or, as the context requires, individual member firms of the PwC network. Each member firm is a separate legal entity and does not act as agent of PwCIL or any other member firm. PwCIL does not provide any services to clients. PwCIL is not responsible or liable for the acts or omissions of any of its member firms nor can it control the exercise of their professional judgment or bind them in any way. No member firm is responsible or liable for the acts or omissions of any other member firm nor can it control the exercise of another member firm’s professional judgment or bind another member firm or PwCIL in any way.