Kadernota 2025 - Bestuursrapportage en de kaders voor de begroting 2026 (- 2029)

KADERNOTA 2025

Gemeente Ameland

Bestuursrapportage 2025 en de kaders voor de begroting 2026 (- 2029)

1

Kadernota 2025 gemeente Ameland

2

Inhoudsopgave 1. Inleiding............................................................................................................................................... 5 2. Beleid .................................................................................................................................................. 7 2.1 Programma 1 Bestuur ........................................................................................................ 9 2.2 Programma 2 Sociaal Domein .......................................................................................... 13 2.3 Programma 3 Onderwijs ................................................................................................ 19 2.4 Programma 4 Fysieke leefomgeving ................................................................................ 21 2.5 Programma 5 Economie ................................................................................................... 29 2.6 Programma 6 Duurzaamheid ........................................................................................... 33 2.7 Programma 7 Volkshuisvesting ........................................................................................ 37 2.8 Overhead .........................................................................................................................

41 2.9 Dekkingsmiddelen ........................................................................................................... 47 3. Financiën ........................................................................................................................................... 49 3.1

Inleiding ..................................................................................................................... 51

3.2

Eerste begrotingswijziging 2025 ................................................................................. 53

3.3

Tweede begrotingswijziging 2025 ............................................................................... 61

3.4

Derde begrotingswijziging 2025, nieuw beleid ........................................................... 62

3.5

Vierde begrotingswijziging 2025, kapitaallasten ......................................................... 63

3.6

Financiële eindsituatie, basis voor meerjarenbegroting 2026 - 2029 .......................... 64

Bijlagen.................................................................................................................................................. 67 Bijlage 1: Eerste begrotingswijziging 2025 ............................................................................. 69 Bijlage 2: Tweede begrotingswijziging 2025 .......................................................................... 71 Bijlage 3: Derde begrotingswijziging 2025 ............................................................................. 73 Bijlage 4: Vierde begrotingswijziging 2025 ............................................................................ 75 Bijlage 5: Raadsagenda (-akkoord) 2022 - 2025 ..................................................................... 79

Kadernota 2025 gemeente Ameland

3

Kadernota 2025 gemeente Ameland

4

1. Inleiding Voor u ligt de kadernota 2025, de vierde van deze raadsperiode. In het jaarlijkse ‘kadernotaproces’ wordt de komende (meerjaren)begroting voorbereid. Er worden inhoudelijke afwegingen gemaakt en financiële kaders gesteld. In 2022 is de Raadsagenda 2022-2025 door de gemeenteraad vastgesteld. Deze geeft een overzichtelijk beeld van de opgaven, ambities en kansen op Ameland voor de komende periode en verder. Het college heeft uitvoering gegeven aan deze agenda en sluit deze raadsperiode af met het creëren van financiële ruimte voor het volgende college. Op dit moment zijn trendmatige verhogingen van belastingen en leges voorzien, gelijk aan de kadernota van vorig jaar, tot en met 2026. Een uitzondering betreft de Afvalstoffenheffing, hiervoor wordt verwezen naar hoofdstuk 2.9 Dekkingsmiddelen. Toekomstige lastenstijgingen vanaf 2027 zullen afhankelijk zijn van (nieuwe) ambities. Het coalitieakkoord geeft bovenop de inhoudelijke punten uit de raadsagenda een bestuurlijke beschouwing en samenvattende richting mee. Deze staan als volgt benoemd: 1. Besturen in complexe en snel veranderende tijden; 2. Koers naar de toekomst: meedenken, meepraten, meedoen; 3. De tien meest belangrijke en omvangrijke opgaven en thema’s uit de raadsagenda: 1. Leefbaarheid en duurzaamheid lopen als rode draad door alle beleidsterreinen; 2.

Energietransitie alle gebouwen op Ameland naar fossielvrije energie; 3. Veerverbinding betrouwbaar en toekomstbestendig (*gemeente heeft hier geen beslissingsbevoegdheid); 4. Welzijnswerk (toekomst)vraag van burgers is leidend, niet de organisatie, effectievere besteding van middelen; 5. Toerisme en vervoer nieuw beleid is in ontwikkeling en staat in het teken van ‘dempen van de drukte’; 6. Sociale en reguliere huisvesting afmaken lopende projecten, ontwikkelen van nieuwe praktische plannen; 7. Ouderenhuisvesting De Stelp start nieuwbouw begin 2023; 8. Personeelshuisvesting een gezamenlijke kijk op toekomstbestendige huisvesting van werkenden op Ameland; 9. Omgevingswet de invoering van de omgevingswet legt een (onzichtbaar) groot beslag op organisatie en bestuur; 10. (On)voorzien stikstof, corona, vluchtelingenopvang, enz. (nieuwe) ontwikkelingen kunnen ineens zeer urgent zijn. De genoemde punten verkeren in verschillende fases, bepaalde punten zijn afgerond en aan andere punten wordt hard gewerkt. Vanuit de organisatie is er voor deze en andere onderwerpen uit de raadsagenda veel inzet nodig. Dit wordt gedaan in samenhang met, en aansluitend op, reguliere werkzaamheden. Een integrale benadering is hierbij van belang. Bestaand beleid en punten uit de raadsagenda worden waar mogelijk gekoppeld, aansluitend op punt 7.7 van de raadsagenda.

De spanning tussen wensen en mogelijkheden wordt beheerst door heldere prioritering. In de begroting van 2025 is de formatie vastgesteld op 89 fte. Er is sprake van in- door- en uitstroom, maar er is ook sprake van nog niet ingevulde vacatures. Wanneer het invullen van vacatures in eerste aanleg ondanks alle inspanningen niet mogelijk blijkt, dan wordt hiervoor indien noodzakelijk

Kadernota 2025 gemeente Ameland

5

tijdelijk personeel ingehuurd. Ook huren wij externe deskundigen in wanneer specialistische kennis in onze organisatie niet aanwezig is. In hoofdstuk 2 gaan we in op de verschillende programma’s volgens indeling van de programmabegroting. We benoemen per programma wat we willen bereiken, waar we mee bezig zijn en wat het nieuw beleid en de wensen zijn. De belangrijkste actuele onderwerpen zijn per programma genoemd, operationele punten zijn weggelaten. In hoofdstuk 3 wordt achtereenvolgens een actualisatie van de huidige financiële situatie gegeven, zijn de voorstellen voor nieuw beleid financieel vertaald en is dekking aangegeven. Zoals bekend wordt het grootste financiële beslag op de komende begroting gelegd door wettelijke taken, bedrijfsvoering, lopend beleid, onderhanden werk en projecten.

Kadernota 2025 gemeente Ameland

6

2. Beleid

Kadernota 2025 gemeente Ameland

7

Kadernota 2025 gemeente Ameland

8

2.1 Programma 1 Bestuur De volgende activiteitengroepen vallen onder het programma bestuur: • Bestuur • Openbare orde en veiligheid

Bestuur Wat willen we bereiken? Het bestuur wil in complexe situaties blijven ontwikkelen door niet alleen te focussen op het ‘wat’ en ‘hoe’, maar ook op het ‘waarom’, met oog voor zowel korte termijnproblemen als lange termijnvisie voor Ameland. Daarbij staat het belang van de Amelander gemeenschap centraal. Daarnaast is de bestuurlijke zelfstandigheid van het eiland een cruciaal uitgangspunt. Samenwerking blijft belangrijk, zowel met andere Waddengemeenten als op nationaal en internationaal niveau. Samenwerking met andere gemeenten of regio’s wordt gezocht, wanneer dat effectief en/of efficiënt is. ➔ Raadsagendapunten in dit programma: 1.10 – 6.5 – 7.1 – 7.2 – 7.3

Wat zijn we aan het doen? Participatie In de raadsagenda staat bij punt 7.1 het belang van maatschappelijke betrokkenheid. Naast gemeentelijke informatievoorziening wordt verwacht dat de gemeente doelgroepen meer betrekt bij beleidsontwikkelingen. Momenteel wordt gewerkt aan een participatieleidraad, welke dit jaar wordt voorgelegd ter besluitvorming.

Samenwerking in Waddenverband Overeenkomstig met raadsagendapunt 7.3 is een Programma voor de Waddeneilanden vastgesteld. Op basis van dit programma is op 1 november 2023 de ‘Regio Deal De Waddeneilanden’ ondertekend, een convenant tussen een viertal ministeries, de provincies Fryslân en Noord-Holland en de Waddeneilanden. De Regio Deal bestaat uit een Rijksbijdrage en Regionale financiering. In totaal gaat het om een omvang van € 36 miljoen, te besteden aan projecten volgens een vijftal programmalijnen en Quick Wins. Als onderdeel van deze Regio Deal heeft het Rijk een bedrag van € 5 miljoen uitgekeerd voor Quick Wins woningbouw (via Terschelling) en de rest van de bijdrage van het Rijk is € 15,5 miljoen (via Ameland). De looptijd van de Quick Win regeling is 10 jaar (tot 31 december 2032, dus daarmee langer dan de Regio Deal), De uitvoeringsperiode van de Regio Deal is voorzien van 2 november 2023 tot en met 31 december 2027. Samenwerkingsverband De Waddeneilanden is eindverantwoordelijk voor de Regio Deal.

Projecten Regio Deal en Quick Wins woningbouw Naast de gezamenlijke projecten met de andere Waddeneilanden heeft de gemeente een aantal eiland specifieke projecten aangedragen voor de Regio Deal. Het betreft onder andere de herinrichting van De Vleijen en de ontwikkeling van de Energierotonde bij de Ballummerbocht, waarin onder meer een zonnepark, vergasser en de gemeentewerf zijn opgenomen. Daarnaast wordt onderzocht welke aanvullende eilander projecten kunnen worden ingebracht, bijvoorbeeld vanuit het accommodatiebeleid.

Kadernota 2025 gemeente Ameland

9

Als gemeente Ameland hebben wij voor de projecten GWA-fase 2 (26 woningen) en Ambla (44 woningen met zorg) inmiddels een bedrag van € 610.000 en € 800.000 ontvangen. Het project GWA-woningen Paasduinweg Buren (7 woningen) is eveneens aangedragen voor een bijdrage (€ 100.000) uit deze middelen.

Evaluatie partnerschappen In 2023 zijn de bestaande samenwerkingen met buitenlandse gemeenten (Fanö en Kleve) geëvalueerd. Geconcludeerd werd dat deze zich niet hadden ontwikkeld zoals bedoeld. Het college besloot daarom de gemeentelijke partnerschappen om te vormen naar gerichte, tijdelijke samenwerkingsverbanden gekoppeld aan gemeentelijke doelstellingen en gericht op Europese subsidies. De bestaande gemeentelijke samenwerkingsverbanden worden inmiddels omgevormd en er zijn meerdere projectmatige samenwerkingen (met name rond Europese subsidies op het gebied van duurzaamheid). Aan een subsidieregeling voor internationalisering is nog geen behoefte gebleken.

Versterken strategische rol griffie In 2024 is het gesprek gestart over hoe de gemeenteraad beter ondersteund kan worden en welke verbeteringen daarin mogelijk zijn. In dat kader zijn diverse acties overwogen, zoals het opnieuw vastleggen van het functioneel leidinggeven door de griffier aan ondersteunende functies, het maken van afspraken over vervanging van de griffier en het inzetten van commissiegriffiers. Voor de te maken keuzes over de ondersteuning van de raad is begin 2025 onderzoek uitgevoerd door een externe partij en de resultaten worden in het tweede kwartaal van 2025 gerapporteerd (en besproken in de werkgeverscommissie van de raad). Op basis van de uitkomsten wordt bepaald welke vervolgstappen nodig zijn.

Wat willen we aanvullend gaan doen? Transcriptie vergaderingen (€ 5.000 structureel) Om te voldoen aan huidige en toekomstige wettelijke verplichtingen en om het democratisch besluitvormingsproces zo toegankelijk mogelijk te maken, wordt beoogd naast de videobeelden van raads- en raadscommissievergaderingen ook een transcript (letterlijke tekstweergave) beschikbaar gesteld. De transcriptie kan automatisch gegenereerd worden door de provider die verantwoordelijk is voor de uitzending van de vergaderbeelden. Het gevraagde structurele budget van € 5.000 is gebaseerd op 24 vergaderingen per jaar met een gemiddelde duur van 2 uur per vergadering. Deze maatregel draagt bij aan transparantie en betere toegankelijkheid voor inwoners en andere belanghebbenden.

Kadernota 2025 gemeente Ameland

10

Openbare orde en veiligheid Wat willen we bereiken? Ameland is een gemeente waar iedereen zich prettig, veilig en beschermd voelt. Toezicht en handhaving is nodig voor een veilige en leefbare gemeente. In de raadsagenda is dit vertaald onder punt 1.9 en punt 1.10. Op een toeristisch eiland als Ameland komen regelmatig veel mensen bij elkaar. Er zijn dan ook afspraken nodig over onder meer het gebruik van de soms beperkte ruimtes, het houden van evenementen, openingstijden het gebruik van voorzieningen en het terugdringen van (geluids-) overlast. Ook op het gebied van een aantal specifieke kwesties, bijvoorbeeld scheepvaart ten noorden van Ameland, ontwikkelingen rondom opvang vluchtelingen, ondermijning, blijft aandacht noodzakelijk. Gelet op de eilandsituatie is het belangrijk dat de verschillende hulpdiensten in noodsituaties snel en gecoördineerd worden ingezet. Iedereen moet immers kunnen vertrouwen op adequate hulp bij ongelukken en calamiteiten. ➔ Raadsagendapunten binnen deze activiteitengroep: 1.9 – 1.10

Wat zijn we aan het doen? Openbare orde en veiligheid Voor openbare orde en veiligheid worden de gemeentelijke inzetplannen geactualiseerd en in het najaar wordt een training gepland voor het Team Bevolkingszorg en het Gemeentelijk Beleidsteam. Daarnaast worden de acties uit het uitvoeringsplan 2025 van het Integraal Veiligheidsbeleid gerealiseerd. In 2026 zal het uitvoeringsplan van het Integraal Veiligheidsplan gebaseerd worden op de in 2025 ontvangen gegevens uit de Veiligheidsmonitor.

Handhaving In samenwerking met de Veiligheidsregio en de FUMO geeft de gemeente uitvoering aan verschillende taken op het gebied van handhaving. Dit betreft taken zoals illegale bewoning, de alcoholwet, milieu, APV, verkeer en de ruimtelijke ordening. De taken worden op een projectmatige manier benaderd, zo wordt er meer aandacht aan illegale bewoning besteed. Dit is in overeenstemming met raadsagendapunt 1.10. In 2025 wordt de actualisatie van het huidige VTHbeleid uit 2019 afgerond. De taken worden vanaf 2026 uitgevoerd op basis van het jaarlijks door het college vast te stellen Uitvoeringsplan op basis van het Beleidsplan VTH 2025-2028.

Kadernota 2025 gemeente Ameland

11

Kadernota 2025 gemeente Ameland

12

2.2 Programma 2 Sociaal Domein De volgende activiteitengroepen vallen onder het programma sociaal domein: • Algemene voorzieningen • Sportevenementen • Musea en culturele voorzieningen • Maatschappelijke ondersteuning (Wmo) • Jeugdwet • Participatiewet Voor de activiteitengroepen ‘Sportevenementen’ en ‘Musea en culturele voorzieningen’ zijn geen bijzondere ontwikkelingen te rapporteren, waardoor deze activiteitengroepen niet nader worden toegelicht in deze kadernota.

Algemene voorzieningen Wat willen we bereiken? Algemene voorzieningen zijn laagdrempelige (preventieve) voorzieningen die voor alle inwoners beschikbaar zijn. Bijvoorbeeld bibliotheekwerk, peuteropvang, (jeugd)gezondheidszorg, sportvoorzieningen, schuldhulpverlening, maatschappelijk werk, welzijnswerk, jongerenwerk en dorpshuiswerk. Hiermee kunnen (groepen) inwoners vanuit de eigen vraag laagdrempelig deelnemen aan en gebruik maken van gemeenschappelijke voorzieningen die ondersteunen bij maatschappelijke deelname, zelfredzaamheid en participatie op Ameland. Algemene voorzieningen zijn ‘voorliggend’ aan individuele, geïndiceerde, hulp/ondersteuning/zorg. ➔ Raadsagendapunten in deze activiteitengroep: 4.1 – 4.2 – 4.4 – 4.5 – 7.6

Wat zijn we aan het doen? Uitvoeringsprogramma Sociaal Domein Het Uitvoeringsprogramma Sociaal Domein Ameland 2024-2025 wordt in 2025 geëvalueerd en voor de komende jaren geactualiseerd. Op basis van dit geactualiseerde Uitvoeringsprogramma, wordt ook in 2026 en de jaren erna ingezet op Veilig & Kansrijk Opgroeien en Ontwikkelen, Gezondheid & Vitaliteit, Maatschappelijke Ondersteuning & Participatie, Werk & Zekerheid en overige zaken die de aandacht verdienen. Voor nu kunnen de activiteiten worden uitgevoerd binnen de begroting en met (aanvullende) inzet van verschillende specifieke uitkeringen (SPUKS) van het Rijk.

Woonzorgcentrum Ambla In het eerste kwartaal van 2025 is Ambla in gebruik genomen door bewoners en is Kwadrant gestart met de zorgverlening op de nieuwe locatie. Het project is binnen budget gebleven. Na afronding van het gehele project heeft het college toegezegd met een eindafrekening te komen. Inmiddels is de garantieperiode met de laatste opleverpunten ingegaan en wordt nog gestudeerd op de eventuele noodzaak van een batterij voor de stroomvoorziening. De discussie over oplevering van het oefenveld is nog niet afgerond zolang het veld nog niet bespeelbaar is.

Kadernota 2025 gemeente Ameland

13

Professionalisering Welzijnswerk Vanaf 2024 is de uitvoering van de activiteiten in het Sociaal Domein als volgt georganiseerd: het cluster Sociaal Domein van de gemeente is verantwoordelijk voor het beleid, de beschikkingen individuele voorzieningen (Jeugdhulp, Wmo en Werk en Inkomen) en het verlenen van subsidies en opdrachten aan samenwerkingspartners, waaronder (met name) Stichting Sociaal Werk Ameland. De vernieuwde Stichting Sociaal Werk Ameland is met een team professionals (gebiedsteammedewerkers, sociaal werkers, buursportmedewerker, jongerenwerker en ambulant spreekuurmedewerker middelengebruik) voor de gemeente verantwoordelijk voor de uitvoering van het brede Sociaal Werk, inclusief gebiedsteam. De samenwerking tussen de stichtingen op het terrein van dorpshuiswerk (SWA, ‘t Wantij en Camminghahuus), wordt de komende periode door de stichtingen nader gestructureerd, conform raadsagendapunt 4.5. Het streven is de subsidiëring van de dorpshuisfunctie (maatschappelijke activiteiten) op basis van die samenwerkingsafspraken te actualiseren.

Evaluatie subsidiebeleid Gemeente Ameland verleent jaarlijks subsidies aan diverse instellingen, stichtingen en verenigingen op Ameland. In de tweede helft van 2025 wordt gestart met de evaluatie en aanpassing van de regelgeving rond subsidieverlening. Dit is ongeveer een jaar later dan eerder gepland. Bij de aanpassing zal de raad vooraf (thematisch) worden betrokken. Ook wordt het interne proces van subsidieverlening op mogelijkheden tot efficiencyverbetering beoordeeld. Daarbij speelt ook samenhang met accommodatiebeleid en historische ‘dienstverlening in natura’. Beoogd wordt dit traject in 2026 af te ronden zodat de nieuwe regelgeving per 2027 kan ingaan.

Wat willen we aanvullend gaan doen? Bibliotheek Met de wijziging van de Wet stelsel openbare bibliotheekvoorzieningen (Wsob) per 2027 wordt onder meer een wettelijke zorgplicht voor gemeenten voor de openbare bibliotheek ingevoerd. Vanuit de Wsob moet de bibliotheek inzetten op vijf opdrachten in drie domeinen: Basisvaardigheden, Jeugd en Onderwijs en Leven Lang Ontwikkelen. Totdat de wijziging van de Wsob is gerealiseerd, ontvangen gemeenten een decentralisatie-uitkering via het gemeentefonds. Voor Ameland komt dit in 2025 en 2026 jaarlijks neer op een bedrag van € 100.000. Volgens afspraak zet Bibliotheken Noord Fryslân voor Ameland met deze middelen (alvast) in op de Programmalijnen Basisvaardigheden (aanpak laaggeletterdheid), Educatie (scholen), Leven Lang Ontwikkelen en Versterking organisatie. Voor het jaar 2025 en 2026 is een bedrag van € 100.000 opgenomen via een begrotingswijziging.

Kadernota 2025 gemeente Ameland

14

Maatschappelijke ondersteuning (Wmo) Wat willen we bereiken? Inwoners van Ameland, ook inwoners met beperkingen, kunnen zo lang mogelijk zelfstandig wonen en deelnemen aan de samenleving en sociale activiteiten. Wanneer inwoners in hun dagelijks functioneren problemen ervaren, biedt de gemeente via de Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo) hulp in de vorm van bijvoorbeeld woningaanpassingen, hulpmiddelen, vervoersvoorzieningen, begeleiding/dagopvang en huishoudelijk hulp. Een belangrijk uitgangspunt hierbij is zelfredzaamheid, de toepassing van het eigen netwerk en het gebruik van algemene voorzieningen. Op het moment dat dit onvoldoende is, kunnen aanvullend individuele voorzieningen worden ingezet. De inzet van maatschappelijke ondersteuning heeft een koppeling met het onderwerp begeleid wonen zoals opgenomen in de Raadsagenda 2022-2025. ➔ Raadsagendapunten in deze activiteitengroep: 4.2

Wat zijn we aan het doen? Begeleid en beschermd wonen In overleg met betrokken inwoners en samenwerkingspartners is een onderzoek uitgevoerd naar de mogelijkheden en haalbaarheid van het bieden en structureren van (vormen van) begeleid en beschermd wonen op Ameland, in overeenstemming met raadsagendapunt 4.2. Op basis van dit onderzoek is een adviesrapport met conclusies en aanbevelingen opgesteld, waarbij rekening is gehouden met de toekomstige ontwikkeling van beschermd wonen naar beschermd thuis. Daarnaast zijn voor het vervolg een aantal waardevolle en kansrijke ontwerpsuggesties benoemd. Inmiddels worden, als volgende stap, de eerdere ontwerpsuggesties verder uitgewerkt. Dit vraagt specifieke inhoudelijke expertise. Daarvoor is een deskundige ingehuurd waarvoor kosten worden gemaakt in de eerste helft van 2025. Het beschikbaar gestelde budget vanuit 2024 is daarom doorgeschoven naar 2025.

Kadernota 2025 gemeente Ameland

15

Jeugdwet Wat willen we bereiken? Jongeren op Ameland groeien veilig en gezond op tot volwassenen. Voor het opgroeien en ontwikkelen van jongeren is een sterke samenleving nodig. De opvoeding vindt plaats binnen de gezinnen, het onderwijs en in de buurt. Wanneer door omstandigheden onvoldoende sprake is van een gezonde en veilige ontwikkeling, kan basishulp worden geboden via huisarts, jeugdgezondheidszorg, maatschappelijk werk, welzijnswerk, of het gebiedsteam. Wanneer deze lichte ondersteuning niet volstaat, wordt gespecialiseerde jeugdhulp ingezet. ➔ Raadsagendapunten in deze activiteitengroep: 4.3 – 4.6

Wat zijn we aan het doen? Preventie/toezicht en handhaving vermindering alcohol en drugsgebruik jongeren Vanaf medio 2024 is een gemeentelijk regisseur aanpak middelengebruik jongeren aangesteld. In overleg en afstemming met de ‘ketenpartners’ is in 2025 een gezamenlijke aanpak middelengebruik uitgewerkt. In samenwerking met Sociaal Werk Ameland, scholen, GGD/Jeugdgezondheidszorg, ouders, dorpshuizen, politie, Verslavingszorg en andere partijen, wordt deze aanpak in 2026 en verder uitgevoerd. Voor de genoemde zaken zijn in de begroting van de gemeente en via SPUKS van het Rijk voldoende financiële middelen beschikbaar. Zolang deze middelen beschikbaar zijn, en de aanpak effectief is, wordt deze voorgezet.

Afstemming inzet jeugdhulp en passend onderwijs Bij het opgroeien, opvoeden en ontwikkelen van jeugdigen komt het voor dat passend onderwijs en jeugdhulp raakvlakken hebben. In deze situaties is het nodig dat individuele jeugdhulp wordt ingezet in het onderwijs. Op dat moment is sprake van gedeelde verantwoordelijkheid, het is wenselijk dat hierover tussen onderwijs en gemeente blijvend overleg plaatsvindt.

Kadernota 2025 gemeente Ameland

16

Participatiewet Wat willen we bereiken? Inwoners nemen naar hun mogelijkheden deel aan het arbeidsproces. Wanneer mensen niet zelfstandig in staat zijn om het wettelijk minimumloon te verdienen, biedt de gemeente via de Participatiewet ondersteuning. Bij voorkeur wordt getracht om mensen regulier werk te bieden. Wanneer dit niet lukt, worden extra instrumenten ingezet. Inwoners die moeten rondkomen van een laag inkomen en niet in eigen onderhoud kunnen voorzien, kunnen financiële steun ontvangen in de vorm van bijvoorbeeld bijzondere bijstand of kwijtschelding van gemeentelijke belastingen. Ter voorkoming van en begeleiding bij financiële problemen wordt financieel advies gegeven. ➔ Raadsagendapunten in deze activiteitengroep: 4.7

Wat zijn we aan het doen? Individuele voorzieningen Aan de voorkant wordt ingezet op het organiseren van werk en inkomen en het voorkomen van schulden. Voor inwoners met een afstand tot de arbeidsmarkt wordt laagdrempelig de mogelijkheid geboden om met inzet van loonkostensubsidie en begeleiding het wettelijk minimumloon te verdienen en mee te doen in de samenleving. Bij de recente visitatie van Cedris (belangenvereniging sociale werkbedrijven) bleek dat de samenwerking/afstemming in onze lokale opzet (kleinschalige eilandsituatie) goed maatwerk oplevert, maar op onderdelen nog beter kan worden gestructureerd en geborgd. Daar werken we in 2026 aan via het uitvoeringsprogramma Sociaal Domein.

Wat willen we aanvullend doen? Minimaregelingen (€ 20.000 structureel) De bestaande (gemeentelijke) minimaregelingen worden in 2025 geïnventariseerd, geactualiseerd en aangevuld. Inwoners met een minimuminkomen die in aanmerking komen voor één of meer van de regelingen, kunnen hier gebruik van maken. Via de website en andere communicatiemiddelen worden (betreffende) inwoners goed en actief geïnformeerd over de minimaregelingen. Naar verwachting maken inwoners in de toekomst meer gebruik van de minimaregelingen omdat de regelingen mogelijk worden uitgebreid en inwoners nog beter over alle regelingen worden geïnformeerd. Daarom wordt vanaf 2026 structureel een bedrag van € 20.000 extra gevraagd.

Extra inzet financieel hulpverleners en jobcoach (€ 25.000 structureel) Landelijke wet- en regelingeving wordt ingewikkelder en de kosten voor levensonderhoud nemen toe. Hierdoor wordt ook een groter beroep gedaan op de financieel hulpverlener en de jobcoach op Ameland. Door de ontwikkelingen rondom de ‘nieuwe’ Participatiewet (In Balans), neemt de behoefte aan financiële hulpverlening en aan begeleiding door een jobcoach, naar verwachting verder toe. De financieel hulpverlener helpt mensen bij (preventie van) schulden. De jobcoach ondersteunt inwoners met een afstand tot de arbeidsmarkt met het vinden en houden van werk. Dit kan hun financiële positie verbeteren en zorgt dat deze inwoners zo goed mogelijk mee kunnen doen in de samenleving. Ook kan de jobcoach werkgevers ‘on the job’ begeleiden, zodat zij worden gestimuleerd om inwoners met een afstand tot de arbeidsmarkt in dienst te nemen en te houden. Via de inzet van de financieel hulpverlener en de jobcoach, wordt armoede op Ameland aangepakt. Inwoners met (dreigende) schulden en/of met een afstand tot de arbeidsmarkt worden (eerder) begeleid. Dit voorkomt financiële problemen en ‘dure’ schuldhulpverleningstrajecten. Daarom wordt vanaf 2025 structureel een bedrag van € 25.000 extra gevraagd.

Kadernota 2025 gemeente Ameland

17

Kadernota 2025 gemeente Ameland

18

2.3 Programma 3 Onderwijs De volgende activiteitengroepen vallen onder het programma onderwijs: • Openbaar primair en voortgezet onderwijs • Lokaal onderwijs beleid

Openbaar primair en voortgezet onderwijs Wat willen we bereiken? De gemeente wil onderwijs faciliteren. Dit gebeurt onder andere door professionele ondersteuning van het openbaar voortgezet onderwijs. Ook zal de gemeente haar nieuwe rol vormgeven ten aanzien van het openbaar basisonderwijs, voortkomend uit de bestuurlijke verzelfstandiging en de bestuurlijke fusie. De kwaliteit van het onderwijs heeft grote invloed op de toekomst van onze jeugd. De verantwoordelijkheid daarvoor ligt op basis van de wettelijke taak bij verschillende stakeholders: de schoolbesturen, de ouders, de leerlingen, en de minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen. Dit sluit aan bij punt 4.6 uit de raadsagenda. ➔ Raadsagendapunt in deze activiteitengroep: 4.6

Wat zijn we aan het doen? Bestuurlijke verzelfstandiging openbaar basisonderwijs West Ameland Het openbaar basisonderwijs op Ameland is per 1 januari 2025 gefuseerd met het protestantschristelijk basisonderwijs op Ameland. De stichting samenwerkingsbestuur houdt drie basisscholen in stand. Door de bestuurlijke verzelfstandiging van het openbaar basisonderwijs is de begroting hiervoor aangepast. Dit betekent dat ongeveer € 900.000 aan baten en lasten is gecorrigeerd. De gemeente gaat invulling geven aan de gewijzigde rol ten aanzien van het openbaar basisonderwijs.

Toezicht en Governance BWS In april 2024 is bij de BWS, bij het bestuur en in de school door de inspectie van het onderwijs een herstelonderzoek uitgevoerd. De bestuurlijke kwaliteitszorg is als voldoende beoordeeld en aan de herstelopdrachten is voldaan. Een nieuwe herstelopdracht met betrekking tot de interne verantwoordelijkheidsverdeling is verstrekt. Voor de BWS is een nieuw managementstatuut vastgesteld en dit is ter beschikking gesteld aan de inspectie. In het eindrapport van 9 december 2024 constateert de inspectie dat aan de herstelopdracht is voldaan. De inspectie oordeelt dat de mandatering van taken van de bestuurder aan de directie herzien is en voldoende duidelijk is beschreven. Hiermee zijn alle tekortkomingen opgeheven die door de inspectie van het onderwijs bij de BWS zijn vastgesteld. Een punt van aandacht voor de komende jaren voor het college is de toekomstige Governance (bestuur, processen, toezicht etc.) van de BWS. De vraag die daarbij beantwoord moet worden is welke bestuursvorm en welke structuur noodzakelijk is om op de lange termijn kwalitatief goed voortgezet onderwijs op het eiland te waarborgen.

Kadernota 2025 gemeente Ameland

19

Lokaal onderwijs beleid Wat willen we bereiken? De eilander jeugd mogelijkheden bieden zich te ontplooien tot zelfstandige burgers, zodat ze in sociaaleconomisch en maatschappelijk opzicht op een goede wijze in de samenleving kunnen functioneren. ➔ Raadsagendapunt in deze activiteitengroep: 4.6

Wat zijn we aan het doen? Leerlingenprognoses In de tweede helft van 2025 wordt een extern bedrijf gevraagd om nieuwe leerlingenprognoses te maken. Deze prognoses zullen voldoen aan de eisen van de modelverordening onderwijshuisvesting van de VNG. De prognoses worden gebruikt voor het lokaal onderwijs beleid en worden ook beschikbaar gesteld aan de directies en schoolbesturen van de scholen op Ameland.

Leerplichtambtenaar Iedere gemeente is verplicht via de aanwijzing van één of meer leerplichtambtenaren toezicht te houden op de leerplichtwet. Gegeven de schaal van de gemeente Ameland betreft het een functie voor één persoon. Aan het ambt van leerplichtambtenaar worden nieuwe en strengere eisen gesteld, zoals permanente educatie en het hebben en onderhouden van de BOA bevoegdheid. Geconcludeerd is dat de noodzakelijke kwaliteit en de continuïteit onvoldoende gewaarborgd kan worden met een leerplichtambtenaar in dienst van de gemeente Ameland. Daarom is besloten regionale aansluiting te zoeken. Per 1 januari 2025 is daarom een dienstverleningsovereenkomst aangegaan met de gemeente Leeuwarden voor deze functie. De structurele kosten die hiermee gemoeid zijn, zijn in een begrotingswijziging opgenomen.

Kadernota 2025 gemeente Ameland

20

2.4 Programma 4 Fysieke leefomgeving Fysieke leefomgeving is een belangrijk factor voor goed wonen, werken en recreëren op Ameland. In dit programma komen de volgende activiteitengroepen aan bod: • Infrastructuur • Openbare Ruimte • Afval en milieu • Ruimtelijke ordening

Infrastructuur Wat willen we bereiken? Gemeente Ameland is als eigenaar of (mede)beheerder verantwoordelijk voor de kwaliteit en staat van onderhoud van veel onderdelen in de openbare ruimte. Voor de gemeentelijke infrastructuur zijn de onderhoudsniveaus inmiddels vastgelegd in actuele beheerplannen (wegen, havens en gebouwen). De werkzaamheden worden plan- en projectmatig uitgevoerd. Naast de werkzaamheden uit de plannen of projecten worden meldingen van bewoners behandeld (de zogenaamde MOR-meldingen). Periodiek worden plannen geactualiseerd of nieuw opgesteld, in 2025-2026 voor riolering. Verkeer & Vervoer valt ook onder Infrastructuur. De inzet op de veerverbinding krijgt continu aandacht. ➔ Raadsagendapunten binnen deze activiteitengroep: 1.2 – 5.1 – 5.2 – 5.3 – 5.4 – 5.5 – 5.6

Wat zijn we aan het doen? Veerverbinding MIRT-verkenning De strategische inzet voor de veerverbinding wordt voortgezet. Mede dankzij inzet van de gemeente heeft de minister van I&W het startbesluit van de MIRT-verkenning voor de vaarroute genomen. De gemeente participeert ambtelijk en bestuurlijk in deze verkenning, vergelijkbaar met de Verkenning Bereikbaarheid Ameland. Veerconcessie De aanbesteding van de nieuwe veerconcessie is in voorbereiding. De gemeente levert intensieve bijdragen op ambtelijk, bestuurlijk en (waar nodig) politiek niveau. Deze werkzaamheden worden uitgevoerd in samenwerking met de andere Waddengemeenten.

Onderhoud havens De laad- en loskade in de Ballumerbocht voldoet niet aan de kwaliteitsnormen om volledig gebruikt te worden. Onderzoek vindt plaats om te beschouwen welke maatregelen nodig zijn. Het benodigd budget voor het (scenario) onderzoek voor de laad- en loskade aan de Ballumerbocht wordt via de Regio Deal aangevraagd.

Onderzoek parkeren omgeving veerdam Het onderzoek naar parkeervoorzieningen bij de veerdam is in 2024 gestart en wordt in 2025 afgerond. In 2026 is de uitvoering van de maatregelen in vervolg op het onderzoek naar parkeervoorzieningen bij de veerdam gepland. Uitbreiding van het bestaande parkeergebied is niet mogelijk vanwege ruimtegebrek. Het onderzoek richt zich op optimalisatie van fietsparkeervoorzieningen en de realisatie van een uitstapstrook voor passagiers. Het beschikbare krediet van € 140.000 voor uitvoering, is doorgeschoven naar 2026. Kadernota 2025 gemeente Ameland

21

Sloop van de Stelp Nadat de gemeenteraad op 27 januari 2025 het benodigde bedrag voor de sloop en de bijbehorende werkzaamheden heeft toegekend, zijn de voorbereidende werkzaamheden verder opgestart. De verkenning van eventuele circulaire onderdelen en het onderzoeken van het gebouw op onder andere de aanwezigheid van asbest zijn uitgevoerd. Voorbereidende uitvoerende werkzaamheden zijn opgestart. Naar verwachting zullen de werkzaamheden voor de sloop en het afwerken van het terrein in het 4e kwartaal van 2025 worden afgerond. Het terrein is dan gereed voor toekomstige (sociale) woningbouw.

Vervoersvisie In navolging van de in 2023 vastgestelde Vervoersvisie zijn in september 2024 de beheer- en onderhoudsplannen voor wegen en havens door de gemeenteraad vastgesteld. Volgens de oorspronkelijke planning zou in het najaar van 2024 worden gestart met de uitwerking van het beleidsplan Parkeren. Vanwege aanhoudende moeilijkheden bij het invullen van een civieltechnische medewerker, is dit tot op heden echter niet van de grond gekomen. Zodra in deze personele behoefte is voorzien, wordt de uitwerking hervat, met als doel het beleidsplan in 2026 vast te stellen. In lijn met de ambities uit de Vervoersvisie leggen we daarnaast een voorstel voor aan de stuurgroep van de Regio Deal om onderzoek te doen naar de (juridische) mogelijkheden en effecten van autoreductie en het scheiden van personen- en vrachtvervoer. Na goedkeuring vanuit de Regio Deal kan dit onderzoek eveneens in 2026 van start gaan.

Parkeerplaats Westerlaan (€ 127.500 extra) Voor de uitbreiding van de parkeerplaats Westerlaan is onderzoek verricht. Uit dit onderzoek blijkt dat door een herindeling van het terrein en een efficiënter gebruik van voorheen onbenutte ruimte, het aantal parkeerplaatsen kan worden verhoogd van 35 naar 50. Dit betekent een capaciteitsverhoging van ongeveer 43%. De uitbreiding draagt bij aan een betere bereikbaarheid en vermindert de kans op ongewenste verkeersbewegingen en parkeren in de berm, wat de verkeersveiligheid en leefbaarheid in de omgeving ten goede komt. Op basis van een geactualiseerde kostenraming is gebleken dat, naast het nog beschikbare krediet van € 77.500, -, een aanvullend krediet van € 127.500, - noodzakelijk is om de uitbreiding te realiseren. De uitvoering van het project is voorzien in de jaren 2025 en 2026.

Ambities beeldkwaliteit en verkeersveiligheid wegen Naast regulier wegonderhoud zijn aanvullende ambities opgenomen die goed te combineren zijn met planmatig onderhoud: • Uniform straatbeeld in de dorpskernen: door het gebruik van kwalitatief en uniform bestratingsmateriaal wordt de uitstraling en belevingswaarde van de dorpen verhoogd. Hiervoor is in totaal € 1.450.000 gedekt uit de Reserve projecten en verdeeld over de jaren 2024 t/m 2027. Het volledige bedrag van € 235.000 uit 2024 wordt doorgeschoven naar 2028. Hoewel voorlopig is uitgegaan van een globale kostenverdeling over vier jaar, is de werkelijke besteding afhankelijk van het nieuwe Gemeentelijk Rioleringsplan (GRP), dat in 2026 wordt afgerond, en de inmiddels vastgestelde meerjarige onderhoudsplanning wegen. Voorgesteld wordt om de uitgaven ten laste te brengen van de Reserve projecten op het moment van realisatie.

Kadernota 2025 gemeente Ameland

22

•

Verbreding fietspaden Verbindingsweg en Veerweg: Deze drukke en smalle fietspaden vormen een veiligheidsrisico. De verbreding van de fietspaden wordt gepland in 2027. Het totale bedrag van € 900.000 wordt gedekt uit de Reserve projecten en is verdeeld over 2026 en 2027, zodat in 2026 een voorbereidingskrediet van € 100.000 beschikbaar is.

Wat willen we aanvullend gaan doen? Actualiseren GRP Het huidige Gemeentelijk Rioleringsplan (GRP) loopt tot en met 2025. Op basis van de wettelijke zorgplichten moet een nieuw plan worden opgesteld, dat onder de Omgevingswet de vorm krijgt van het Programma Water en Riolering (PWR). Vaststelling vóór 2026 blijkt niet haalbaar. Daarom wordt in het derde kwartaal van 2025 aan de gemeenteraad voorgesteld de looptijd van het huidige GRP met één jaar te verlengen. In de tussentijd wordt gestart met het opstellen van het nieuwe PWR. De hiermee gemoeide kosten worden gedekt vanuit het bestaande budget voor riolering.

Kadernota 2025 gemeente Ameland

23

Openbare ruimte Wat willen we bereiken? Goed beheer van openbare ruimte en aanwezige gemeentelijke voorzieningen heeft de blijvende aandacht. Verbeteren van de beeldkwaliteit van onder andere beschermde dorpsgezichten nemen we mee, conform punt 1.1 van de raadsagenda. Gemeente Ameland is verantwoordelijk voor het beheer van grote delen van de openbare ruimte op het eiland. Variërend van groen in de dorpen en speeltoestellen over het hele eiland, tot strandovergangen en recreatiegebieden zoals De Aanleg en De Vleijen. Op het gebied van de natuur worden de meeste taken uitgevoerd door andere overheidsorganisaties en terrein beherende organisaties. Samenwerking en afstemming over het beheer met deze instanties vraagt een meer planmatige benadering. Onderwerpen als verantwoord recreatief gebruik, bescherming, onderhoud en herstel zijn daarbij belangrijke items, conform punt 1.8 van de raadsagenda. ➔ Raadagendapunten binnen deze activiteitengroep: 1.1 – 1.7 – 1.8

Wat zijn we aan het doen? LIOR (Leidraad Inrichting Openbare Ruimte) De ontwikkeling van een leidraad voor de inrichting van de openbare ruimte beoogt efficiëntere besluitvorming over materiaal- en inrichtingskeuzes. Het ontbreken van standaarden leidt tot tijdverlies bij de realisatie van plannen. Voor het opstellen van de LIOR is in 2024 een budget van € 24.000 beschikbaar gesteld. Dit budget is bij slotwijziging 2024 doorgeschoven naar 2025, omdat de leidraad wordt ingepland voor dit jaar.

Paardenpak Buren De paardenbak in Buren is in de herfst- en wintermaanden de afgelopen jaren nauwelijks bruikbaar gebleken. Bij aanhoudende regenval blijft water in de bak staan, waardoor deze verandert in een modderig en ongeschikt terrein. Inmiddels zijn maatregelen onderzocht om de afwatering te verbeteren en zo het gebruik van de paardenbak het hele jaar door mogelijk te maken. De uitvoering van deze ontwateringsmaatregelen staat gepland voor 2025.

Actualiseren lijst beschermde bomen De lijst met beschermde bomen wordt geactualiseerd om inzicht te verschaffen in welke bomen een gemeentelijk beschermde status nodig hebben. Voor het kappen van bomen op deze lijst geldt een vergunningplicht. De noodzaak tot actualisatie is eerder aan de raad gecommuniceerd. In 2024 is een deel van de werkzaamheden uitgevoerd, afronding vindt plaats in 2025.

Bewegwijzeringsmasten Tot en met 2024 was de ANWB verantwoordelijk voor het plaatsen, beheren en onderhouden van bewegwijzering langs de Nederlandse wegen, inclusief het vervangen van masten en borden. Deze verantwoordelijkheid is per 2025 om juridische redenen overgedragen aan de Nationale Bewegwijzeringsdienst (NBd). De NBd stelt voortaan uitsluitend nog bewegwijzeringsplannen op en beheert een landelijke database, maar is niet langer verantwoordelijk voor fysieke uitvoering en onderhoud. Als gevolg hiervan is de jaarlijkse bijdrage aan de ANWB komen te vervallen, maar zijn gemeenten vanaf 2025 zelf verantwoordelijk geworden voor het beheer, onderhoud en de vervanging van bewegwijzering binnen de gemeentegrenzen. Kadernota 2025 gemeente Ameland

24

Bij inspectie is geconstateerd dat vijf grote bewegwijzeringsmasten langs de Verbindingsweg, ernstige inwendige roestvorming vertonen. Deze masten zijn geplaatst in de jaren negentig. Gezien het verhoogde risico op instabiliteit bij harde wind is vervanging noodzakelijk. Offertes voor vervanging zijn inmiddels aangevraagd en uitvoering staat gepland voor 2025.

Waterkwaliteit De Vleijen In 2024 is gestart met de voorbereiding van maatregelen ter verbetering van de waterkwaliteit in De Vleijen. Uit onderzoek blijkt dat het te baggeren slib niet verontreinigd is en de hoeveelheid bekend is. De aanbesteding voor het baggeren en de aanleg van een helofytenfilter is in voorbereiding. Voor de uitvoering is in 2025 nog een bedrag van € 190.000 beschikbaar.

Wat willen we aanvullend gaan doen? Inrichting en voorzieningen Vleijen (€ 1.000.000 + € 120.000) Voor De Vleijen is een integraal plan ontwikkeld met alternatieven voor vervanging van speeltoestellen en gebiedsinrichting. Vanuit de vervangingsinvesteringen is geld beschikbaar, maar aanvullend krediet is vereist afhankelijk van de gekozen variant. De alternatieven worden in 2025 aan de raad gepresenteerd, waarna (eventueel) het benodigde krediet wordt aangevraagd. Voor de optimale variant is een (extra) investering van € 1.000.000 benodigd. Ook wordt een bijdrage bij de Regio Deal aangevraagd, waardoor de gemeentelijke bijdrage mogelijk kan worden verminderd. Voor dit extra bedrag wordt nu ruimte gereserveerd in de meerjarenraming. Voor de voorbereiding wordt een bedrag van € 120.000 gevraagd, nodig voor ontwerp- en engineeringkosten, vergunningsprocedures en aanbestedingsvoorbereiding. Dit bedrag wordt eind 2025 en begin 2026 besteed, vooruitlopend op een concreet kredietvoorstel.

Formatie beleidsmedewerker openbare ruimte (€ 92.476 + jaarlijkse indexering structureel) Het is tot op heden niet gelukt om de vacature voor civieltechnisch medewerker in te vullen. Op basis van voortschrijdend inzicht is overwogen om in plaats daarvan een meer generieke functie van beleidsmedewerker openbare ruimte te creëren. Deze functionaris kan de regie voeren op beleidsmatige processen binnen dit domein. Het college kiest ervoor om voor beide actief te (blijven) werven en dus een formatietoename op te nemen in de begroting. In de praktijk zal blijken of de vacatures goed ingevuld kunnen worden.

Kadernota 2025 gemeente Ameland

25

Afval en milieu Wat willen we bereiken? Bij de afvalinzameling willen we streven naar een adequate duurzame inzameling en verwerking. Hierbij is veel aandacht voor (plastic) zwerfvuil. Via de Regio Deal wordt hier aandacht aan gegeven (project in voorbereiding) met een samenwerkingsaanpak.

Wat zijn we aan het doen? FUMO De reguliere taken van de FUMO worden uitgevoerd zoals altijd. Op het gebied van de milieutaken die belegd zijn bij de FUMO, vindt er in het kader van de Omgevingswet een verandering plaats van milieu-inrichtingen naar milieubelastende activiteiten.

Wat willen we aanvullend gaan doen? Beheer- en onderhoudsplan afvalinzameling & reiniging (€ 35.000) Voor een toekomstbestendige en efficiënte uitvoering van de afvalinzameling en reiniging is het van belang om te beschikken over een integraal beheer- en onderhoudsplan. Met dit plan wordt ingezet op een structurele aanpak van het onderhoud en de (tijdige) vervanging van inzamelvoorzieningen, zoals ondergrondse containers en verzamelplaatsen. Het plan draagt bij aan een verbeterde voorspelbaarheid van zowel de kosten als de benodigde werkzaamheden in de uitvoering. Dit maakt het mogelijk om beter te plannen, storingen en klachten te verminderen en gerichter te sturen op duurzaamheid en kwaliteit in de openbare ruimte. Voor de investering wordt een bedrag van € 35.000 gevragd. Dit is nodig voor het opstellen van het plan, het in kaart brengen van de huidige voorzieningen, het analyseren van de onderhoudsbehoefte en het opzetten van een realistisch uitvoeringsprogramma voor de komende jaren. De inzet wordt verdeeld over 2025 en 2026.

Kadernota 2025 gemeente Ameland

26

Ruimtelijke ordening Wat willen we bereiken? We willen een veilige, gezonde en leefbare gemeente waarin wonen, werken en leven goed is geregeld. Voldoende woningen voor de verschillende doelgroepen, bedrijven afgestemd op de omgeving en de vraag naar producten, en een leefomgeving waar het goed vertoeven is. De omgevingsvisie, het omgevingsplan, vergunningen en het toezicht daarop zijn belangrijke instrumenten om te komen tot een veilige, gezonde en leefbare gemeente. Gestreefd wordt naar een goede toepassing van beleid en regelgeving. ➔ Raadsagendapunten in deze activiteitengroep: 1.1 - 1.3 - 1.4 - 1.5 - 1.6 - 3.9

Wat zijn we aan het doen? Omgevingsplan en uitgebreide vergunningen (€ 20.000 extra) Naast de initiatieven van burgers en bedrijven, waarbij verzoeken tot omgevingsplanwijzigingen en uitgebreide vergunningen worden beoordeeld, wordt het bestemmingsplan Hollum omgezet naar een nieuw (deel-)omgevingsplan, in overeenstemming met de Omgevingswet. Eind 2025 wordt naar verwachting het ontwerp hiervan ter visie gelegd. In 2025 is op deze manier gestart met het opstellen van het ‘Omgevingsplan gemeente Ameland’ (pilot Hollum). Hiervoor worden de komende jaren meerdere ‘deel-omgevingsplannen’ opgesteld welke samengevoegd worden tot één/ hét omgevingsplan Ameland. Uiterlijk 2032 moet één omgevingsplan voor gemeente Ameland worden vastgesteld. In de begroting is voor het vormgeven aan en het bijhouden van het omgevingsplan voor de komende jaren een structureel bedrag van € 20.000 extra nodig, vanaf 2025. In dit kader zijn ook de eerste voorbereidingen gestart met betrekking tot de actualisatie van de beheerverordening Waddenzee en Noordzee. Dit resulteert in een deel-omgevingsplan Waddenzee en Noordzee. Actualisatie gebeurt in samenhang met alle aangrenzende gemeenten van het Waddengebied.

Implementatie Omgevingswet inclusief ICT ruimtelijke ordening De Omgevingswet heeft de nodige verandering teweeggebracht. Nog te implementeren veranderingen worden in 2025 verder opgepakt. In 2025 vindt een aanbesteding plaats met betrekking tot vervanging van ICT voor ruimtelijke ordening pakketten. Ook worden klantgerichte processen voor burger en bedrijven verder vormgegeven, in overeenstemming met raasagendapunt 1.6. Hierbij wordt aandacht besteed aan beeldkwaliteit conform raadsagendapunt 1.3.

Archeologische verwachtingskaart Het is wettelijk verplicht het archeologisch erfgoed te beschermen. Momenteel wordt gewerkt aan de verdere uitwerking van een archeologische verwachtingskaart. Deze kaart maakt het archeologisch erfgoed van Ameland inzichtelijk. Daarnaast is het nu nog vaak nodig een archeologisch onderzoek te overleggen bij initiatieven van burgers en bedrijven, waarbij het omgevingsplan moet worden gewijzigd. Dit is soms een kostbare aangelegenheid. Door het opstellen van een actuele archeologische verwachtingskaart, kan een betere inschatting worden gemaakt over de noodzaak van een onderzoek. Vaak kan een onderzoek dan achterwege blijven, wat de dienstverlening verbetert. Het opstellen van de archeologische verwachtingskaart duurt tot en met 2026. Voor het uitvoeren van de nodige onderzoeken en uitwerkingen is eerder budget beschikbaar gesteld. De provincie cofinanciert met een gelijk bedrag. Kadernota 2025 gemeente Ameland

27

Omgevingsvisie Op basis van de Omgevingswet dienen gemeenten voor 1 januari 2027 een omgevingsvisie vast te stellen. In januari 2025 zijn de startnotitie en het plan van aanpak vastgesteld. De verdere uitwerking vindt plaats in samenwerking met een stedenbouwkundig bureau. Het ontwerp wordt begin 2026 in de raad behandeld en vervolgens ter visie gelegd, waarna eind 2026 de definitieve vaststelling plaatsvindt. In 2025 is hier een budget voor geraamd van € 70.000. In de omgevingsvisie en het omgevingsplan wordt omgevingskwaliteit nader gedefinieerd, inclusief ruimtelijke kwaliteit en welstand volgens Omgevingswet-vereisten. Tot de uitwerking vindt kwaliteits- en welstandstoetsing op gebruikelijke wijze plaats. Daarnaast wordt onderzocht hoe raadsagendapunt 1.3 betreffende positieve sturing van beeldkwaliteit in vergunningsprocessen kan worden meegenomen en hoe lokale cultuurhistorische kennis kan worden toegevoegd om specifieke aspecten beter in beeld te brengen.

Kadernota 2025 gemeente Ameland

28

2.5 Programma 5 Economie De volgende activiteitengroepen vallen onder het programma toerisme en economie: • Toerisme • Overige sectoren

Toerisme Wat willen we bereiken? In lijn met het toerismebeleid streven we naar een vitale toeristische sector, die via zowel economie als maatschappij de leefbaarheid van het eiland bewerkstelligt (en daar dus niet ten koste van gaat). We streven daarvoor niet naar meer (maar ook niet minder), maar wel naar beter. Dat vraagt een constante (duurzame) ontwikkeling, om aan te blijven sluiten bij wensen van de Amelander gasten. ➔ Raadsagendapunten binnen deze activiteitengroep: 6.1 – 6.2 – 6.3 – 6.4 – 6.5

Wat zijn we aan het doen? Uitvoering toerismebeleid De uitvoering van het toerismebeleid is een doorgaand proces en staat niet op zichzelf. Het toerismebeleid kent raakvlakken met vele andere terreinen, zoals vervoer, evenementen, horeca- en detailhandel en (personeels-) huisvesting (zie hieronder en andere programma’s). Aan al deze dingen wordt gewerkt. Daarnaast worden binnen de bestaande capaciteit telkens prioriteiten gesteld om zo stap voor stap van meer naar beter te gaan. Een belangrijke prioriteit was afgelopen jaren de herziening van de vorm en de inhoud van de relatie met de VVV. Het grootste gedeelte daarvan is al in 2023 afgerond (zie collegebrief aan de raad over vernieuwing relatie met VVV van 17 oktober 2023), waarmee we ook in de uitvoerende fase daarvan zitten. Door veranderingen rondom het servicepunt in Hollum, zijn afspraken over de subsidie van de servicepunten en de dienstverlening uitgesteld. Die subsidie wordt nu geïntegreerd met de subsidie voor bestemmingsmanagement, -ontwikkeling en -marketing. Daarom heeft het college de bestaande Subsidieregeling Bevordering duurzame ontwikkeling toerisme, gemeente Ameland 2023, gewijzigd. In 2023 is afgesproken dat de financiering een cofinanciering is op basis van de bijdrage die de leden doen aan promotie. Dat wordt uitgebreid naar een cofinanciering op basis van die bijdrage en de contributie.

Het streven is om binnen enkele jaren een gelijkwaardige financiering te hebben, waar stapsgewijs naartoe wordt gewerkt. De inventarisatie van resterende bouwruimte bij verblijfsrecreatiebestemmingen, is aan raadsleden gepresenteerd in een themabijeenkomst. Eind 2025 of begin 2026 wordt een voorstel voor verdere aanpak verwacht. Ruimtelijke vertaling volgt later in het omgevingsplan. Eind 2025 wordt een eerste evaluatie van het toerismebeleid gepresenteerd, gericht op bereikte resultaten en toekomstige focus. Parallel wordt de QualityCoast-award van Green Destinations verlengd, waarbij de inspanningen als duurzame toeristische bestemming opnieuw worden geëvalueerd.

Kadernota 2025 gemeente Ameland

29

Horeca- en detailhandelsbeleid Momenteel wordt gewerkt aan de afronding van het ontwerp horeca- en detailhandelsbeleid, die de opvolger is van de detailhandelsstructuurvisie uit 2009 en horecabeleidsplan uit 2006. In dat proces is besloten de beleidsregel ondergeschikte horeca en de beleidsregel standplaatsen en venten onder de loep te nemen. De bedoeling is in september 2025 het ontwerpbeleid ter vaststelling aan de gemeenteraad voor te leggen.

Subsidie Toeristische Jeugdgroepen De subsidieregeling voor toeristische jeugdgroepen bestaat vijf jaar en wordt door veel groepen gebruikt. In 2025 wordt een vervolgevaluatie uitgevoerd met een enquête onder aanvragers om inzicht te verkrijgen in de rol van de subsidie bij de keuze voor Ameland als bestemming.

Wat willen we aanvullend gaan doen? Toeristische informatieborden Ameland kent vele toeristische informatieborden die verschillen in leeftijd, staat en uitstraling. In samenwerking met de VVV wordt gezocht naar verbetering van de kwaliteit op verschillende vlakken. Dit begint met een inventarisatie van borden en eigendom, leidend tot een bordenplan. Het doel is de toeristische informatievoorziening naar een hoger en moderner niveau te brengen. De VVV neemt hierin een voortrekkersrol en zal in het kader van de subsidierelatie met een planning en een voorstel komen.

Kadernota 2025 gemeente Ameland

30

Overige sectoren Wat willen we bereiken? Behoud en ondersteuning van bestaande brede economische activiteiten op Ameland en ondersteuning en stimulans voor de ontwikkeling van nieuwe activiteiten. ➔ Raadsagendapunt binnen deze activiteitengroep: 6.5 – 6.6 – 1.7 – 1.8

Wat zijn we aan het doen? Landbouw/ natuur De gemeente is betrokken bij verschillende processen en gesprekken over landbouw en natuur. In al deze gesprekken wordt in ieder geval ingezet op het behoud van een vitale duurzame landbouwsector enerzijds en cultuurhistorisch medegebruik anderzijds. In opdracht van de provincie Friesland is een verkenning van een integraal gebiedsproces op Ameland uitgevoerd, conform raadsagendapunt 6.6. Op dit moment worden geen financiële consequenties voorzien. Wij zullen u op de hoogte houden van de ontwikkeling van het gebiedsproces. Daarnaast zijn we als gemeente nog betrokken bij diverse andere overleggen. Zo wordt aangesloten bij klankbordgroepen en bestuurlijke overleggen over de toekomst van de landbouw in Friesland, iets wat opgestart is tijdens de ontwikkeling van het FPLG (Fries Programma Landelijk Gebied). Hier worden zaken als de beleidsbrief landbouw Fryslân besproken, waar aandacht gevraagd wordt voor de stikstofproblematiek en schade en overlast door ganzen. Bij de ontwikkeling van het Beleidskader Natuur Waddenzee door de Rijksoverheid wordt in brede zin het belang van ruimte voor wonen en leven op en de bereikbaarheid van het eiland benadrukt. Op Ameland wordt meerdere keren per jaar de beheeroverleggroep Ameland (BOGA) gefaciliteerd.

Hierin worden samen met de verschillende terreinbeheerders de verschillende ontwikkelingen besproken. Tenslotte wordt bij het opstellen van de omgevingsvisie, de (ruimtelijke) visie op natuur op Ameland vastgelegd, conform raadsagendapunt 1.8.

Stimuleringsfonds Regio Deal Binnen de Regio Deal wordt gewerkt aan een stimuleringsfonds. Ondernemers kunnen hier een beroep op doen om startbudget te krijgen voor projecten die passen binnen de doelstellingen van de programmalijnen Toekomstbestendig ondernemen en ontwikkelen en Circulaire Economie. Het gaat dan bijvoorbeeld concreet over nieuwe economie en voedsel van dichtbij. Beide hebben te maken met verbreding van de economie, waarmee ze ook aansluiten bij de doelstellingen uit de Amelander Economische Visie 2030. Het is de bedoeling dat het fonds later dit jaar opengesteld wordt.

Kadernota 2025 gemeente Ameland

31

Kadernota 2025 gemeente Ameland

32

2.6 Programma 6 Duurzaamheid De volgende activiteitengroep valt onder het programma Duurzame ontwikkeling: Energietransitie

Energietransitie Wat willen we bereiken? De gemeenteraad heeft in juni 2019 bekrachtigd dat Ameland koploper wil zijn in de energietransitie, dat wil zeggen: Ameland heeft de ambitie om in 2035 de landelijke doelstellingen voor reductie van de CO₂-uitstoot te hebben bereikt. Om daar te komen, heeft de gemeenteraad in november 2023 het Programma Duurzaamheid vastgesteld. Ameland werkt op verschillende speelvelden aan de energietransitie. Daarbij werkt de gemeente veel en intensief met partijen samen. Het doel is een integraal, betaalbaar, toekomstbestendig en slim energiesysteem voor Ameland. ➔

Raadsagendapunt binnen deze activiteitengroep: 3.1 – 3.2 – 3.3 – 3.4 – 3.5 – 3.6 – 3.7 – 3.8 – 3.9 - 7.6

Wat zijn we aan het doen? Gemeenten zijn in het Klimaatakkoord verantwoordelijk gemaakt voor verschillende stappen in de energietransitie, met een nadrukkelijke rol in de gebouwde omgeving. Omdat iedere (woning)eigenaar of huurder zich in een ander stadium van de energie- en warmtetransitie bevindt, is het belangrijk om iedereen hierin mee te nemen. De financiering van gemeenten gebeurt vanuit het Rijk met tijdelijk geld, wat deze opgave extra uitdagend maakt.

Netcongestie Ameland kampt in toenemende mate met netcongestie, evenals heel Nederland. Voor oplossingen is de gemeente afhankelijk van netbeheerder Liander, die voortgang en prioritering bepaalt en ook zelf daarover communiceert. Het probleem zal naar verwachting niet binnen enkele jaren worden opgelost, waardoor de gemeentelijke ambitie om in 2035 energieneutraal te zijn onder druk staat. We laten als college de doelstelling echter (nog) niet los.

Verduurzaming gebouwde omgeving Eind 2022 is het warmteproces met inwoners gestart door informatieavonden per dorp, waarbij verschillende opties werden gepresenteerd. De gemeenteraad stelde vervolgens de (voorgeschreven) Transitievisie Warmte vast. Na onderzoek zijn diepe geothermie en waterstof als warmteroutes afgevallen. De huidige focus van onderzoek ligt op minder diepe geothermie (500-800 meter) en ondiepe geothermie (maximaal 500 meter) in combinatie met warmtenetten en diverse warmtebronnen. Centraal staat realisatie van een toekomstbestendige warmtevoorziening die aansluit bij de specifieke eilandsituatie. Uiteindelijk moet de gemeenteraad een besluit nemen over de definitieve route van de warmtetransitie op Ameland. Dit besluit zal worden opgenomen in het door het Rijk verplichte Warmteprogramma dat uiterlijk in december 2026 moet zijn vastgesteld. Het op te stellen gemeentelijk Warmteprogramma vormt de wettelijke opvolger van de bestaande Transitievisie Warmte.

Kadernota 2025 gemeente Ameland

33

Energierotonde Ballumerbocht Enkele jaren geleden is Ameland begonnen met het ontwikkelen van een toekomstbestendig energiesysteem voor het eiland. De te ontwikkelen ‘Energierotonde’ in de Ballumerbocht is daar een belangrijk onderdeel van en bestaat uit verschillende technieken van opwek, opslag en omzetting van energie. Voor de coördinatie van deze projecten is sinds de zomer van 2019 een programmamanager aangesteld die van de genoemde projecten ook de businesscases, risico’s en financiering opstelt en bewaakt. Op basis hiervan gaan college en/of gemeenteraad over tot het al dan niet realiseren van projecten. Vanuit de Regio Deal is een bedrag van € 700.000 toegekend voor het inpassen, aanleggen en afstemmen van de benodigde infrastructuur voor het realiseren van deze hele energieketen in de Ballumerbocht, in combinatie met de gemeentelijke gebouwen en opslagterreinen. In 2022 hebben de AEC, Wetterskip Fryslân en gemeente Ameland samen Energiepark Ballumerbocht BV opgericht. Inmiddels is een positieve investeringsbeslissing genomen over het realiseren van een (tweede) Zonnepark en vinden de voorbereidende werkzaamheden plaats. De bouw start naar verwachting in de zomer van 2025 en zal dat jaar naar verwachting ook afgerond worden. Daarna volgt mogelijk een batterij-opstelling.