Kadernota 2023.pdf

KADERNOTA 2023

Gemeente Ameland

Kadernota 2023 gemeente Ameland 2

Inhoudsopgave Inhoudsopgave ..................................................................................................................................... 3 1.

Inleiding ......................................................................................................................................... 5

2.

Beleid .............................................................................................................................................. 7 Programma 1 Bestuur ......................................................................................................................... 9 Programma 2 Sociaal Domein ........................................................................................................... 17 Programma 3 Onderwijs.................................................................................................................... 25 Programma 4 Fysieke leefomgeving ................................................................................................. 29 Programma 5 Economie ................................................................................................................ 41 Programma 6 Duurzaamheid ............................................................................................................ 45 Programma 7 Volkshuisvesting ......................................................................................................... 49

Dekkingsmiddelen ................................................................................................................................. 53 3. Financiën. .......................................................................................................................................... 57 3.1

Inleiding ................................................................................................................................. 59

3.2

Jaarrekening 2021 ................................................................................................................. 61

3.3

Toelichting eerste begrotingswijziging 2022 ......................................................................... 62

3.4

Besluiten ná vaststelling meerjarenbegroting 2022 – 2025 ............................................ 70

3.5

Overige ontwikkelingen met financiële effecten .................................................................. 71

3.6

Cijfermatige startpositie ........................................................................................................ 74

3.7

Voorstellen nieuw beleid....................................................................................................... 75

3.8

Financiële eindsituatie, basis voor meerjarenbegroting 2023 - 2026....................... 76

Bijlagen .................................................................................................................................................. 77 Bijlage 1: Eerste begrotingswijziging 2022 ........................................................................................ 79 Bijlage 2: Tweede begrotingswijziging 2022 ..................................................................................... 81 Bijlage 3: Derde begrotingswijziging 2022 ........................................................................................ 85 Bijlage 4: Nieuw beleid kadernota 2023 ........................................................................................... 89

Kadernota 2023 gemeente Ameland 3

Kadernota 2023 gemeente Ameland 4

1. Inleiding Voor u ligt de kadernota 2023, de eerste van deze raadsperiode. In het jaarlijkse ‘kadernotaproces’ wordt de komende (meerjaren)begroting voorbereid. Er worden inhoudelijke afwegingen gemaakt en financiële kaders gesteld. Op 25 april 2022 is de Raadsagenda 2022-2025 door de gemeenteraad vastgesteld. Deze geeft een overzichtelijk beeld van de opgaven, ambities en kansen op Ameland voor de komende periode en verder. Zoals aangegeven in het coalitieakkoord is het geheel aan voornemens en doelen verwerkt in de kadernota en voorzien van een financiële paragraaf. Voor een optimale leesbaarheid is een verwijstabel “van raadsagenda naar kadernota” bijgevoegd. Zoals bekend wordt het grootste financiële beslag op de komende begroting gelegd door wettelijke taken, bedrijfsvoering, lopend beleid, onderhanden werk en projecten. Het coalitieakkoord 2022-2026 geeft bovenop de inhoudelijke punten uit de raadsagenda een bestuurlijke beschouwing en samenvattende richting mee. Deze staan als volgt benoemd: 1. Besturen in complexe en snel veranderende tijden; 2. Koers naar de toekomst: meedenken, meepraten, meedoen; 3. De tien meest belangrijke en omvangrijke opgaven en thema’s uit de raadsagenda: 1. Leefbaarheid en duurzaamheid lopen als rode draad door alle beleidsterreinen; 2. Energietransitie alle gebouwen op Ameland naar fossielvrije energie; 3.

Veerverbinding betrouwbaar en toekomstbestendig (*gemeente heeft hier geen beslissingsbevoegdheid); 4. Welzijnswerk (toekomst)vraag van burgers is leidend, niet de organisatie, effectievere besteding van middelen; 5. Toerisme en vervoer nieuw beleid is in ontwikkeling en staat in het teken van ‘dempen van de drukte’; 6. Sociale en reguliere huisvesting afmaken lopende projecten, ontwikkelen van nieuwe praktische plannen; 7. Ouderenhuisvesting De Stelp start nieuwbouw begin 2023; 8. Personeelshuisvesting een gezamenlijke kijk op toekomstbestendige huisvesting van werkenden op Ameland; 9. Omgevingswet de invoering van de omgevingswet legt een (onzichtbaar) groot beslag op organisatie en bestuur; 10. (On)voorzien stikstof, corona, vluchtelingenopvang, enz. (nieuwe) ontwikkelingen kunnen ineens zeer urgent zijn. De genoemde punten verkeren in verschillende fases, vanuit de organisatie is er voor deze en andere onderwerpen uit de raadsagenda veel inzet nodig. Dit wordt gedaan in samenhang met, en aansluitend op, reguliere werkzaamheden. Een integrale benadering is hierbij van belang. Bestaand beleid en punten uit de raadsagenda worden waar mogelijk gekoppeld, aansluitend op punt 7.7 van de raadsagenda. De spanning tussen wensen en mogelijkheden wordt beheerst door heldere prioritering. Externe inhuur is zo veel mogelijk beperkt tot de grote projectdossiers.

De formatie in de begroting 2022 was ongeveer 83,5 fte exclusief de Sociale Werkvoorziening. Omdat de ambities uit de raadsagenda extra beslag leggen op onze organisatie, wordt in deze Kadernota voorgesteld om de formatie in totaal te verhogen naar 87 fte exclusief de Sociale Werkvoorziening. In Programma 1 Bestuur wordt nader ingegaan op specifieke formatiewensen.

Kadernota 2023 gemeente Ameland 5

In hoofdstuk 2 gaan we in op de verschillende programma’s volgens indeling van de programmabegroting. We benoemen per programma wat we willen bereiken, waar we mee bezig zijn en wat het nieuw beleid en de wensen zijn. De belangrijkste actuele onderwerpen zijn per programma genoemd, operationele punten zijn weggelaten. Kijkend naar de raadsagenda benoemen we alle punten. In hoofdstuk 3 wordt achtereenvolgens een actualisatie van de huidige financiële situatie gegeven, zijn de voorstellen voor nieuw beleid financieel vertaald en is de dekking aangegeven. Nadat de financiële consequenties van alle gewenste projecten zijn verwerkt, ontstaat er een begroot meerjarensaldo. Deze is hieronder weergegeven. 2022 Saldi meerjarenbegroting 2022 - 2026

80.414

2023

2024

2025

2026

147.096

70.104

91.510

-232.212

Daarnaast bedragen de vrij beschikbare reserves respectievelijk € 2.500.000 voor de Algemene Reserve en € 3.943.878 voor de Reserve Projecten per eind 2023. De meerjarenraming bij deze kadernota laat, met uitzondering van het jaar 2026 positieve cijfers zien en de prognose van de stand van de reserves geeft aan dat er een buffer is voor gewenste projecten en voor eventuele (financiële) tegenvallers.

Kadernota 2023 gemeente Ameland 6

2. Beleid

Kadernota 2023 gemeente Ameland 7

Kadernota 2023 gemeente Ameland 8

Programma 1 Bestuur De volgende activiteitengroepen vallen onder het programma bestuur: • Bestuur • Openbare orde en veiligheid

Bestuur Wat willen we bereiken? Willen we als bestuur in complexe omstandigheden stappen voorwaarts blijven zetten, dan helpt het om naast de gebruikelijke ‘wat?’ en ‘hoe?’ vraag ook vaker de ‘waarom?’ met elkaar - en betrokkenen - scherp te krijgen. Het is belangrijk gaandeweg te proberen het onderscheid te zien tussen enerzijds korte termijn crisissen, incidenten en problemen en anderzijds wat we voor ons eiland willen bereiken op de lange termijn. We hopen de opgebouwde open en constructieve houding tussen raad, college en organisatie voort te zetten. In ons handelen en ons beleid staat het belang van de Amelander gemeenschap centraal. We bekijken branche breed per vraagstuk of er een rol voor de gemeente is weggelegd en op welke manier de gemeente dit projectmatig met specialisme en capaciteit kan ondersteunen, conform raadsagendapunt 6.5. Daarnaast is de bestuurlijke zelfstandigheid van het eiland een cruciaal uitgangspunt. Samenwerking blijft belangrijk, zowel met andere Waddengemeenten als op nationaal en internationaal niveau. We zoeken samenwerking met andere gemeenten of regio’s wanneer dat effectief en/of efficiënt is. ➔ Raadsagendapunten in dit programma: 1.10 – 6.5 – 7.1 – 7.2 – 7.3

Wat zijn we aan het doen? Participatievisie In de raadsagenda staat bij punt 7.1 participatie vermeld. Naast gemeentelijke informatievoorziening en bestuurlijk communicatieadvies wordt in toenemende mate van de gemeente verwacht doelgroepen nog meer te betrekken bij (beleids-)ontwikkelingen. In het voorjaar van 2022 is een nieuwe medewerker communicatie aangenomen, die zich vooral richt op (burger)participatie. Met deze medewerker is een trainings- en coaching programma gestart dat moet leiden tot het opstellen van een participatievisie Ameland.

Eilander beleid Conform punt 7.2 van onze raadsagenda voeren we op dit moment het gesprek over het eilander beleid, waar de uitgangspunten simpel en doeltreffend een belangrijke rol spelen. Daar wordt kritisch gekeken naar onze beleidstrajecten.

Samenwerking in Waddenverband In 2019 is de samenwerking in het Waddenverband geëvalueerd, evenals het Waddenconvenant. De belangrijkste conclusie was dat er meer focus in de samenwerking moest worden gebracht. Daar is vorm aan gegeven door het verder ontwikkelen van de onderlinge afspraken (zoals gezamenlijke ondersteuning van bezwarencommissies, dienstverleningsovereenkomsten OOV, onderwijs en gezamenlijke deelname aan SSC Leeuwarden). Aansluitend op raadsagendapunt 7.3, wordt daarnaast gewerkt aan een Programma voor de Waddeneilanden, dat mede een voorstel is om te komen tot een Regiodeal. Dit programma heeft in 2021 vorm gekregen en is na het bespreken van zienswijzen van de raden door het AB van de GR de Waddeneilanden vastgesteld. Zowel in 2021 als in 2022 is met incidentele middelen bijgedragen aan de voorbereidende programmaorganisatie. Vanaf 2023 worden deze organisatiekosten meegenomen in de begroting van de GR Wadden en dus in de gemeentelijke bijdrage aan de GR. Kadernota 2023 gemeente Ameland 9

Samenwerking ICT en informatiebeveiliging Met een aantal Friese gemeenten wordt in de centrumregeling Shared Service Centrum (SSC) samengewerkt. Dat betekent dat de gemeente Leeuwarden voor ons de ICT-voorzieningen realiseert. Als gemeente nemen we via ambtelijke werkgroepen deel aan de beleidsvorming van het SSC en werken we gezamenlijk aan het uitvoeren van ICT-projecten. Zo wordt de digitale werkomgeving omgebouwd naar een plaats onafhankelijke (samen)werkplek en wordt in 2022 een nieuw social intranet en website voor alle eilanden en waddenkantoor gerealiseerd. Door aanschaf van een nieuw eHRM-pakket is een grote stap gemaakt in het digitaliseren van de processen op HRM-gebied. Nieuwe digitale eisen vanuit bijvoorbeeld de Wet Open Overheid en Wet Elektronische Publicaties worden gezamenlijk opgepakt. Door het investeren in deze nieuwe ICT-voorzieningen zien we dat de kosten de afgelopen jaren stijgen. Ook de strengere eisen van de overheid op gebied van informatiebeveiliging leiden tot hogere ICT-kosten. Voor 2023 is een basisbedrag van € 30.000 opgenomen voor de kosten van informatiebeveiliging. De stijging van de ICT-kosten is verwerkt in de begroting 2021 en 2022.

De kosten voor 2023 zijn vooralsnog op het niveau van 2022 geraamd omdat naar verwachting de kostenstijgingen van vaste diensten worden gecompenseerd door uitstel van geplande projecten en meevallende aanbestedingen. Het college blijft deze kosten langs de lat van nut en noodzaak leggen.

Personeel en organisatie De uitdaging voor de toekomst is om goed te blijven presteren in uitdagende tijden en te investeren in nieuwe manieren van werken en organiseren. Door de vele ambities, nieuwe en veranderende taken, zoals de omgevingswet en ontwikkelingen op het gebied van dienstverlening en digitalisering en door de veranderende samenleving, moet geïnvesteerd worden in de gemeentelijke organisatie om alle producten en diensten te kunnen leveren. Het gaat dan om extra taken door uitbreiding van areaal en ambities die vanuit de raadsagenda en nieuw beleid ontstaan. De verdere digitalisering, zaakgericht werken, thuiswerken e.d. vraagt om kennis en capaciteit. Ondanks dat we veel samen doen en/of hebben belegd bij de gemeente Leeuwarden blijft interne kennis en beheer altijd nodig. In de afgelopen jaren zijn we met de beschikbare middelen in staat geweest de benodigde kennis en vaardigheden in de organisatie te borgen, maar we hebben onze grenzen daarin bereikt en hebben extra formatie nodig voor het ontwikkelen en borgen van de kennis en vaardigheden. De gemeente Ameland wil een volwaardige en zelfstandige gemeente zijn. Nu en in de toekomst hebben we voldoende en goed gekwalificeerd personeel nodig. We willen ons profileren op de arbeidsmarkt en we willen het personeel goed toerusten door hen te stimuleren zich permanent te blijven ontwikkelen.

In dat kader is een talentenpool opgezet. Tijdens de corona pandemie is de pool ‘up to date gehouden’, en er wordt nagedacht over een vervolgtraject en een nieuwe ‘werving’. Daarnaast leggen we de verbinding met de Burgemeester Walda Scholengemeenschap, bij bijeenkomsten voor leerlingen in het kader van studiekeuze en oriëntatie op beroep. De gemeente wil zich daar nadrukkelijk presenteren als aantrekkelijke werkgever op het eiland, zodat studenten daar rekening mee kunnen houden bij hun studie- en beroepskeuze. In 2022 heeft dit geleid tot een bezoek van een aantal geïnteresseerde leerlingen aan het gemeentehuis. Opleiding en ontwikkeling is een belangrijk onderdeel van het beleid in het kader van Personeel & Organisatie. De leidinggevenden stimuleren en faciliteren opleiding en ontwikkeling in de meest brede zin van het woord. Zowel op organisatie-, team- als op individueel niveau worden ieder jaar diverse ontwikkelingsactiviteiten aangeboden en gevolgd. Gemiddeld investeren gemeenten 1,6% van de loonsom, €1.050 per fte. De gemeente Ameland heeft dit recent verhoogd naar 2%. Er is een bedrag van € 1.250 per fte beschikbaar en het opleidingsbudget is verhoogd met € 35.000 per jaar. Medio 2022 zien we dat ongeveer 60% van dit budget is benut. Kadernota 2023 gemeente Ameland 10

Op deze wijze blijven we investeren in de organisatie, zodat deze toegerust blijft op toekomstige uitdagingen. Daarmee zal onze organisatie ook in de toekomst een groot deel van het gemeentelijk takenpakket kunnen blijven uitvoeren. Daarnaast zullen wij, indien dat een duidelijke meerwaarde heeft en/of een gemeenschappelijk doel dient, de samenwerking met de andere eilanden blijven zoeken. Als deze twee benaderingen, bijvoorbeeld vanwege de beperkte schaal, niet voldoende perspectief bieden om een taakgebied adequaat uit te voeren, zullen wij de samenwerking met een grote gemeente aan de vaste wal zoeken (zoals nu al is geëffectueerd met de gemeente Leeuwarden op het gebied van ICT). De huidige formatie per 1 augustus 2022 is 83,5 fte exclusief de Sociale Werkvoorziening. Openstaande vacatures proberen we snel in te vullen, zo zijn er in 2022 reeds 6 vacatures vervuld. Als één van de weinige gemeenten kunnen we vaststellen dat er medio 2022 geen openstaande vacatures zijn. Wanneer het invullen van vacatures in eerste aanleg niet mogelijk blijkt, dan wordt hiervoor indien noodzakelijk tijdelijk personeel ingehuurd. Zo nodig huren wij bij langdurige ziekte eveneens tijdelijk personeel in om noodzakelijke werkzaamheden uit te kunnen blijven voeren. Ten slotte huren wij externe deskundigen in wanneer specialistische kennis in onze organisatie niet aanwezig is.

In 2021-2022 hebben we deelgenomen aan een regionaal aanbestedingsproces voor een nieuw E-Hrm pakket. Het aanbesteding- en implementatieproces is succesvol verlopen. We beschikken nu over een integraal systeem, waardoor een aantal andere applicaties (binnen afzienbare tijd) kunnen worden opgezegd. Hierdoor is de kwaliteit van de personeels- en de salarisadministratie verhoogd en leveren we een belangrijke bijdrage aan de noodzakelijke digitalisering. Tenslotte wordt de kwetsbaarheid verminderd omdat we nog maar één pakket gebruiken en wordt de continuïteit gewaarborgd. In de tweede helft van 2022 laten we door een externe organisatie een risico- inventarisatie en – evaluatie (RI en E) uitvoeren binnen de gemeentelijke organisatie. Met deze RI en E maken we inzichtelijk waar zich de knelpunten binnen onze organisatie bevinden als het gaat om de veiligheid en het welzijn van onze medewerkers. Naar aanleiding van deze RI en E wordt een plan van aanpak gemaakt om deze risico’s weg te nemen.

Camminghaslot Zoals bekend onderzoekt een stichting op dit moment de haalbaarheid van de herbouw van het voormalige Camminghaslot op de oorspronkelijke plek, namelijk de locatie van het huidig gemeentehuis. Voor dit haalbaarheidsonderzoek is via Iepen Mienskipsfûns (IMF) een subsidie beschikbaar gekomen, de gemeente cofinancierde deze eerste fase. Dit is aanleiding geweest om beoogde onderhouds-/duurzaamheidsmaatregelen voor het gemeentehuis beperkt op te pakken. De noodzakelijke werkzaamheden zijn inmiddels grotendeels uitgevoerd, daarvoor zijn kredieten beschikbaar gesteld tot € 570.000. Over de tweede fase zullen wij pas een voorstel doen op het moment dat er meer helderheid is over de haalbaarheid van het plan van de genoemde stichting. De stichting heeft aangeboden u binnenkort bij te praten over de stand van zaken van het initiatief. Het ziet er naar uit, dat het initiatief zonder de realisatie van verblijfsrecreatie financieel niet haalbaar is voor de Stichting. We hebben als college geconcludeerd dat verblijfsrecreatie op deze locatie en bij dit plan in het geheel niet gewenst is. Het college is van mening dat wanneer we als gemeenschap de droom hebben om op termijn het Camminghaslot te herbouwen we vanaf 2024 structureel en substantieel zouden moeten gaan sparen.

De meest voor de hand liggende functie is dan op termijn een combinatie van een gemeentehuis annex culturele/museale/sociale/maatschappelijke invulling. De vooronderzoeken van de Stichting zijn hierbij van waarde. Door structureel te sparen kunnen opvolgende gemeentebesturen hun commitment aan de herbouw van het Camminghaslot tot uitdrukking brengen en wordt de drempel voor besluitvorming op termijn zo laag mogelijk gemaakt.

Kadernota 2023 gemeente Ameland 11

Wat willen we aanvullend gaan doen? Stelpost voorziene uitgaven (€ 1.250.000 en € 1.500.000) Zoals in programma 4 wordt aangegeven zijn we onder andere bezig met een nieuw onderhoudsplan voor wegen en havens. Deze nieuwe onderhoudsplannen leiden tot nieuwe onderhoudsbudgetten, die naar alle waarschijnlijkheid een stuk hoger zullen zijn dan de ramingen die nu in de begroting zijn opgenomen. Daarnaast staat de gemeente voor verschillende grote opgaven, waaronder de energietransitie van het gemeenschappelijk vastgoed. Dit overwegend wordt in deze kadernota voorgesteld een stelpost op te nemen in de meerjarenbegroting. Hiermee wordt geanticipeerd op de voorziene noodzakelijke uitgaven waarmee de gemeente de komende jaren te maken zal krijgen. Omdat in 2023 meerdere (strategische) plannen hun verdere uitwerking nog moeten krijgen, wordt voorgesteld om voor 2024 een stelpost op te nemen van € 1.250.000 en voor 2025 en 2026 € 1.500.000. Zowel deze stelpost als de overige wensen voor nieuw beleid leggen een groot financieel beslag op de gemeentelijke begroting. In deze kadernota wordt dan ook een voorstel gedaan om meerdere belastingen en heffingen te verhogen. Zie hiervoor de paragraaf Dekkingsmiddelen.

Samenwerking in Waddenverband (€ 1.800.000 reserveren) De programmakosten (bijdragen aan concrete projecten) moeten ook gecofinancierd worden. Op basis van de inzet voor een programma van € 36 miljoen, met cofinanciering door het rijk, provincie en gemeenten, stellen we daarom voor in de jaren 2023 tot en met 2026 € 1.800.000 te oormerken in de Reserve projecten. In de praktijk moet blijken welke projecten op Ameland vorm krijgen en hoeveel cofinanciering die vragen. Inmiddels heeft het Rijk een toezegging gedaan van € 5.000.000 voor quick wins woningbouw, waarbij de gemeente Ameland de projecten GWA fase 2, Flexwonen pilot 1 en De Stelp heeft aangedragen.

Samenwerking ICT en informatiebeveiliging Onze organisatie wil aansluiten bij de wereld om ons heen. Dit betekent een voortzetting van de digitalisering binnen de organisatie en groei naar een papierloze organisatie. Hiervoor zal een plan van aanpak worden opgesteld. Vooralsnog worden hiervoor geen extra kosten begroot.

Personeel en organisatie 1fte medewerker technische uitvoering (€ 81.500) Op het cluster Beheer & Onderhoud komt veel af. Verschillende beheerplannen voor de ‘civiele ruimte’ zijn in ontwikkeling naast het lopende uitvoerende werk. Ook punt 7.6 van de raadsagenda (een strategisch plan voor de gemeentelijke gebouwen) en punt 3.2 (versnellen verduurzamen gemeentelijke gebouwen), vragen aandacht. Om aan de slag te gaan met de extra taken is extra formatie nodig en een andere werkaanpak en werkverdeling. Daarom wordt 1fte medewerker technische uitvoering gevraagd. De samenwerking binnen het team en met de buitendienst (opzichtersrol) wordt versterkt door daar vanuit management en bestuur extra aandacht aan te geven. 0,3fte medewerker buitendienst (€ 16.800) Afgelopen periode heeft areaalgroei plaatsgevonden door nieuwe huizen en wijken. Dit zorgt voor meer werk van de buitendienst. In combinatie met een klein beetje vacatureruimte en een generatiepact in de buitendienst wat nadert, kan met 0,3fte extra een nieuwe medewerker buitendienst worden geworven. 1fte opzichter buitendienst (€ 64.000) Naast een uitbreiding van het areaal is er op het gebied van management en organisatie bij de buitendienst ook meer werk bij gekomen. Hiervoor is 1fte opzichter buitendienst gevraagd.

Kadernota 2023 gemeente Ameland 12

Daarnaast is de bedoeling dat deze opzichter controles uit zal voeren bij lopende bouwprojecten. Hierdoor wordt de afdeling Beheer en Onderhoud gedeeltelijk ontlast. 0,5fte medewerker ICT (€ 36.250) De huidige medewerker ICT is middels een dienstverleningsovereenkomst voor 0,5fte aan het werk in het kader van informatiemanagement voor Samenwerkingsverband de Wadden. Hier tegenover staan ook bijdragen geraamd in de begroting. Voor het werk wat hierdoor blijft liggen wordt 0,5fte medewerker ICT gevraagd. 0,5fte formatie voor nieuwe vacatures gepensioneerden & vervanging gepensioneerden (€ 35.500 + € 75.000 incidenteel) De komende jaren zullen meerdere collega’s in de binnendienst achter elkaar de pensioengerechtigde leeftijd bereiken. Naar verwachting zijn niet alle vacatures gemakkelijk te vullen. Een gedeelte van deze collega’s werkt deeltijd. Om flexibel te kunnen inspelen op eventuele wensen van kandidaten met betrekking tot omvang van het dienstverband, vragen we een structurele uitbreiding van de formatie van in totaal 0,5fte. In aanloop naar deze pensioendatums is het tevens wenselijk alvast te kunnen starten met werven. Er wordt incidenteel een budget van € 75.000 gevraagd in 2023 voor de financiering van overlap tussen de vervanging en het vertrek van collega’s.

Evaluatie partnerschappen (€ 10.000) De gemeente heeft twee formele partnerschappen met andere gemeenten, namelijk met Kleve in Duitsland en Fanø in Denemarken. Deze partnerschappen zijn gebouwd op historische verbinding (Kleve) en vergelijkbare uitdagingen (Fanø). De afgelopen jaren is er minder aandacht besteed aan de partnerschappen door onder andere de pandemie. Voor de partnerschappen is voor nu € 10.000 nodig, omdat we in 2023 de samenwerkingen willen evalueren.

Kadernota 2023 gemeente Ameland 13

Openbare orde en veiligheid Wat willen we bereiken? Ameland is een gemeente waar iedereen zich prettig, veilig en beschermd voelt. Toezicht en handhaving is nodig voor een veilige en leefbare gemeente. In de raadsagenda is dit vertaald onder punt 1.9 en punt 1.10. Op een toeristisch eiland als Ameland komen regelmatig veel mensen bij elkaar. Er zijn dan ook afspraken nodig over onder meer het gebruik van de soms beperkte ruimtes, het houden van evenementen, openingstijden het gebruik van voorzieningen en het terugdringen van (geluids)overlast. Ook op het gebied van een aantal specifieke kwesties, bijvoorbeeld scheepvaart ten noorden van Ameland, ontwikkelingen rondom opvang vluchtelingen, de oorlog in Oekraïne, Covid-19 en de vogelgriep blijft aandacht noodzakelijk. Gelet op de eilandsituatie is het belangrijk dat de verschillende hulpdiensten in noodsituaties snel en gecoördineerd worden ingezet. Iedereen moet immers kunnen vertrouwen op adequate hulp bij ongelukken en calamiteiten. ➔ Raadsagendapunten binnen deze activiteitengroep: 1.9 – 1.10

Wat zijn we aan het doen? Openbare orde en veiligheid Het deelplan Bevolkingszorg van de Veiligheidsregio Fryslân wordt momenteel herzien. De gemeente Ameland is aangehaakt om de specifieke eilandsituaties en het Coördinatieteam Waddeneilanden te borgen in de geactualiseerde versie. De gemeentelijke inzetplannen worden geactualiseerd en er staat voor het najaar een training gepland voor het Team bevolkingszorg en het Gemeentelijke Beleidsteam. Er wordt momenteel uitvoering gegeven aan het uitvoeringsplan van het Ondermijningbeeld. Hierbij wordt onder andere gewerkt aan de invoering van het BIBOB-beleid, het inrichten van een Ondermijningstafel, worden er in de APVartikelen toegevoegd om beter te kunnen acteren op bepaalde situaties en zijn en is er Friesland breed een convenant Ondermijning afgesloten. Overige punten zoals bewustwording sessies en een voorlichtingscampagne staan nog op het programma. De gemeente is aangehaakt bij de actualisatie van het Samenwerkingsverband Bestrijding Kustverontreiniging door Rijkswaterstaat. In de vernieuwde versie wordt afval afkomstig vanaf een maritiem incident meegenomen in deze regeling. De verwachting is dat deze vernieuwde regeling dit jaar gereed is.

We hebben gezocht en zoeken nog altijd naar onderkomens voor Oekraïense vluchtelingen en er is een protocol opgesteld voor wanneer wij vanuit het verzamelpunt vluchtelingen krijgen toegewezen.

Handhaving In samenwerking met de veiligheidsregio en de FUMO geven we als gemeente uitvoering aan verschillende taken op het gebied van handhaving. Dit betreft taken zoals illegale bewoning, de alcoholwet, milieu, APV, verkeer en de ruimtelijke ordening. Voor de reguliere taken is sinds juni dit jaar extra menskracht ingezet om deze handhavingstaken te intensiveren. De taken worden nu meer op een projectmatige manier benaderd, zo wordt er nu meer aandacht aan illegale bewoning besteed. Dit is in overeenstemming met raadsagendapunt 1.10.

Kadernota 2023 gemeente Ameland 14

Buitengewoon Opsporingsambtenaren (BOA’s) Voor het toezicht op verkeersregels en de Alcoholwet wordt gebruik gemaakt van BOA’s. De capaciteit op dit gebied is dit jaar vergroot. Daarnaast is er een start gemaakt met project omgevingskwaliteit beschermde dorpsgezichten, waarbij handhaving een rol speelt. Verdere toelichting in programma 4. Ten slotte heeft er afstemming plaatsgevonden met andere overheidsorganisaties en de terrein beherende organisaties in een regulier overleg.

Beveiligers Een van de speerpunten uit het Integraal Veiligheidsbeleid is het terugdringen van (geluids)overlast. Het voornemen voor dit jaar was dan ook dat er beveiliging ingehuurd zou worden om de (geluids)overlast die met name in het hoogseizoen in het centrum van Nes ontstaat te reduceren. In samenspraak met de nachthoreca zijn afspraken gemaakt over de in te zetten periode. Afhankelijk van de ervaringen die nog gedeeld moeten worden aan het eind van dit jaar, zou de beveiliging al dan niet gecontinueerd worden. Eind juli kregen we echter de mededeling dat het gekozen beveiligingsbureau na 1 weekend de opdracht teruggaf omdat men geen personeel meer kon krijgen om het rooster te bezetten. Het is op korte termijn niet meer mogelijk gebleken om voor een vervangende partij te zorgen. We zullen nu naderhand evalueren, zowel objectief als subjectief, hoe de overlast dit zomerseizoen is geweest en of we eventueel nog vervolgstappen moeten nemen voor de zomer van 2023.

Kadernota 2023 gemeente Ameland 15

Kadernota 2023 gemeente Ameland 16

Programma 2 Sociaal Domein De volgende activiteitengroepen vallen onder het programma sociaal domein: • Algemene voorzieningen • Sportevenementen • Musea en culturele voorzieningen • Maatschappelijke ondersteuning (Wmo) • Jeugdwet • Participatiewet Binnen de activiteitengroep ‘Sportevenementen’ zijn in deze kadernota geen nieuwe noemenswaardige ontwikkelingen te melden, deze activiteitengroep krijgt daarom geen extra toelichting in de uitwerking hieronder.

Algemene voorzieningen Wat willen we bereiken? Met algemene voorzieningen wil de gemeente bereiken dat (groepen) inwoners vanuit de eigen vraag laagdrempelig kunnen deelnemen aan en gebruik maken van gemeenschappelijke voorzieningen die ondersteunen bij maatschappelijke deelname, zelfredzaamheid en participatie op Ameland. Het gaat om voorzieningen als bibliotheekwerk, peuteropvang, (jeugd)gezondheidszorg, activiteiten jeugdbeleid, sportvoorzieningen, maatschappelijk werk, welzijnswerk, dorpshuizen, museaal werk, subsidies ouderenhuisvesting met zorg, etc. De inzet van algemene voorzieningen kenmerkt zich door een combinatie van professionals en vrijwilligers en kan de inwoners ondersteuning bieden bij een hulpvraag en/of het meedoen in de samenleving. De inzet heeft een preventieve werking en is voorliggend aan de inzet van individuele, geïndiceerde, hulp/ondersteuning/zorg (in de tweede lijn). De inzet en het faciliteren van algemene voorzieningen heeft een koppeling met de onderwerpen: Nieuwbouw De Stelp, aanpak ‘jeugdproblematiek’, inclusieve samenleving, toekomstbestendige organisatie en uitvoering welzijnswerk, IKC-vorming, preventief armoedebeleid en beleid/strategie maatschappelijk vastgoed zoals opgenomen in de Raadsagenda 2022-2025. ➔ Raadsagendapunten in deze activiteitengroep: 4.1 – 4.2 – 4.4 – 4.5 – 7.6

Wat zijn we aan het doen? Beleidskader Sociaal Domein Samen met de gemeenten Noardeast Fryslân, Dantumadiel en Schiermonnikoog is het beleidskader Sociaal Domein in concept geactualiseerd. Het betreft een beleidskader waarbij op onderdelen enige nuance is per gemeente. Het beleidskader is overkoepelend voor alles wat we doen in het Sociaal Domein. De beleidsontwikkeling en-uitvoering van de diverse onderdelen (algemene voorzieningen, Wmo, Jeugdhulp, Participatie) dienen te passen binnen dit beleidskader. In dit kader kunnen we de uitwerking en uitvoering van de verschillende onderdelen, passend bij de eilandsituatie, voortzetten en/of vernieuwen. Het streven is het geactualiseerde beleidskader nog in 2022 door de raad te laten vaststellen.

Kadernota 2023 gemeente Ameland 17

Ouderenhuisvesting De Stelp Het proces van de nieuwbouw van De Stelp zit in de ontwerpfase. In overleg met alle betrokken organisaties en diverse deskundigen is het definitieve ontwerp van de nieuwbouw en omgeving, bijna gereed. In de komende periode wordt deze fase afgerond en zal in het bouwteam de prijs worden bepaald. Uiteindelijk resulteert dit in een investeringsopgave met een rendabel en onrendabel deel. Het streven is in de raadsvergadering van november 2022 de kredietaanvraag voor de nieuwbouw te behandelen. Door diverse ontwikkelingen is het heel lastig om richtinggevend een prijs te geven. Voor nu is het duidelijk dat de prijzen in de bouw enorm zijn gestegen en dat er sprake is van een stijging van de rente. Dit heeft consequenties voor de investeringsopgave en het projectresultaat. De verwachting is dat het beschikbare voorbereidingskrediet van € 875.000 voldoende is om de voorbereidingskosten tot de realisatiefase financieel te dekken. Voor wat betreft het behoud van het voorzieningenniveau in Hollum en de (proces)afspraken over de benodigde materiële wijzigingen ten aanzien van de sport- en omgevingsvoorzieningen hebben de gemeente, s.c. Amelandia en Dorpsbelang Hollum een intentieverklaring ondertekend.

Los van een passende, functionele verbinding tussen de nieuwbouw en bestaande bouw volgt het plan voor renovatie en herontwikkeling van Ons Hol na de realisatie van de nieuwbouw van De Stelp. Wat betreft de koop van de oude Stelp, inclusief grond, door de gemeente hebben de KwadrantGroep en de gemeente een koopovereenkomst opgesteld. Via een informatiebrief is uw raad hierover geïnformeerd. In augustus 2021 heeft de gemeente een eerste uitkering van circa € 464.000 ontvangen uit het faillissement van Stichting Vastgoed Pasana. Deze uitkering is toegevoegd aan de Reserve Stelp. De gemeente wacht nog op een uitkering in het faillissement van Pasana Care B.V. In dit faillissement zijn de lopende procedures inmiddels afgerond of ingetrokken en zijn zowel de boedel als de preferente vorderingen voldaan. De curatoren bereiden nu de uitdeling, inclusief de uitkering voor de gemeente, voor. De uitkering in dit faillissement wordt binnenkort verwacht.

Stimuleringslening Woningaanpassingen Via het Stimuleringsfonds Volkshuisvesting (SVn) is het, naast het bieden van een startersleningen en een stimuleringslening verduurzamen, mogelijk financieel aantrekkelijke leningen te bieden voor ouderen om woningaanpassingen en -verbeteringen door te voeren in huis zodat langer zelfstandig thuis kan worden gewoond. Het betreft een revolverend fonds. Vorig jaar heeft u bij de kadernota € 150.000 beschikbaar gesteld om dit fonds te kunnen creëren. Het streven is om aan het einde van 2022 een regeling voor uitvoering van deze aanpak gereed te hebben en aan de raad een voorstel te doen.

Professionalisering Welzijnswerk Voor de uitwerking van de nieuwe visie op het welzijnswerk is in 2021 door de samenwerkingspartners Sociaal Cultureel Werk Ameland, ’t Wantij en ’t Camminghahuus onderzocht of er één uitvoeringsorganisatie Welzijn Ameland kan worden opgezet. Deze opzet bleek niet haalbaar. Los hiervan heeft de Rekenkamercommissie Waddeneilanden onderzoek gedaan naar het reilen en zeilen van het Sociaal Cultureel Werk Ameland. Op basis van de aanbevelingen uit dit rapport en het resultaat van het onderzoek naar de opzet van één uitvoeringsorganisatie welzijn doet de gemeente aanvullend onderzoek naar een lokaal passende organisatorische opzet van het welzijnswerk. Hierbij wordt ook de verbinding met het gebiedsteam en de buurtsportcoaches bekeken. De verwachting is dat dit onderzoek in het derde kwartaal 2022 is afgerond waarna, mede in overleg met de samenwerkingspartners, een keuze kan worden gemaakt en een uitvoeringsplan kan worden opgesteld. Als dit lukt zal de uitrol van het uitvoeringsplan voor de nieuwe organisatorische opzet medio 2023 van start gaan. In 2022 is er voor professionalisering welzijnswerk

Kadernota 2023 gemeente Ameland 18

een bedrag van € 40.000 beschikbaar. In 2022 wordt daarvan circa € 20.000 ingezet voor inbreng van externe deskundigheid bij het onderzoek naar een lokaal passende organisatorische opzet.

Sportbehoefte en sportaccommodatie De gemeente Ameland heeft in de zomer van 2021 Sport Fryslân opdracht gegeven om te onderzoeken wat de Amelander sportverenigingen nodig hebben om vitaal en toekomstbestendig te worden en te blijven. Door verschillende maatschappelijke ontwikkelingen, de vergrijzing en de afname van jongeren (ontgroening) op Ameland is het voor de beweegaanbieders de vraag hoe ze toekomstbestendig kunnen blijven functioneren. De aanbevelingen en conclusies in het rapport geven de beweegaanbieders handvaten om acties in te zetten die hieraan bijdragen.

Wat willen we aanvullend gaan doen? Ameland toegankelijk voor iedereen Dit kopje is gewijd aan raadsagendapunt 4.4. Aan de Jeugdwet, Wmo en Participatiewet is planmatige uitvoering van het VN-verdrag, rechten voor mensen met een handicap, toegevoegd. In eerste instantie is het doel in overleg met de inwoners met lichamelijke, psychische en/of verstandelijke beperkingen en chronische zieken een lokale inclusie agenda op te stellen. In deze agenda staan haalbare speerpunten waarmee de komende jaren gericht kan worden gewerkt aan maatregelen om de toegankelijkheid van onderwijs, werk, wonen, omgeving, informatie, gebouwen, mobiliteit, passende zorg en ondersteuning goed te regelen. Hierbij zullen zaken die in dit kader al goed zijn georganiseerd worden gecontinueerd. Bij nieuw beleid dient rekening gehouden te worden met de positie van mensen met een beperking. We streven ernaar het opstellen van de lokale inclusie agenda in 2023 te realiseren. Dit vraagt inzet van reguliere formatie.

Actualiseren Sport- en beweegbeleid Het sport- en beweegbeleid draagt bij aan een gezonde leefstijl, sociale cohesie en meedoen in de eilandsamenleving. Het huidige sport- en beweegbeleid is verouderd. Het streven is in 2023 het sport- en beweegbeleid in overleg met de samenwerkingspartners te actualiseren. Naast de inzet van reguliere formatie is het nodig in dit proces externe deskundigen in te zetten. Hiervoor wordt gevraagd een budget van € 24.000 beschikbaar te stellen.

Woonvisie Voor het opstellen van een toekomstbestendige Woonvisie wordt verwezen naar Programma 7 van de kadernota. In de woonvisie zal ook ingegaan worden op zorg-woonvragen op Ameland.

Beleid Maatschappelijk Vastgoed De gemeente heeft relatief veel gebouwen in bezit. Kijkend naar raadsagendapunt 7.6 is het wenselijk om hiervoor maatschappelijk vastgoed beleid te maken. Voor de musea geldt vanaf 2021 een erfpachtconstructie. Voor scholen geldt een wettelijk verplicht integraal huisvestingsplan. Daar kunnen de kinder- en peuteropvang bij worden betrokken. Dit wordt verder toegelicht bij programma 3, onderwijs. De gemeente kent geen eenduidig beleid maatschappelijk vastgoed. Er moet gekeken worden naar het maatschappelijk nut en de noodzaak van de gebouwen voor nu en in de toekomst, mede in relatie tot de duurzaamheidseis. Er is geen heldere visie op de functie, rol en mogelijkheden van het maatschappelijk vastgoed. Het streven is in 2023 te starten het beleid maatschappelijk vastgoed op te stellen en een startnotitie voor het strategisch plan gemeenschappelijke gebouwen te maken. Dit vraagt inzet van reguliere formatie en inzet van externe deskundigheid. Voor het laatste punt wordt een bedrag van € 24.000 nodig geacht. Kadernota 2023 gemeente Ameland 19

Accommodatie voetbalcomplex Nes-Buren In het verlengde van het onderzoek naar sportbehoeftes en sportaccommodaties is in opdracht van de gemeente onderzoek uitgevoerd door sport Fryslân. Op basis van de demografische ontwikkeling, de verwachte deelname aan voetbal, de ontwikkeling van de ledenaantallen, de normen voor het voorzieningenniveau van voetbalaccommodatie, etc. is in het rapport de minimale omvang van eventuele nieuwbouw aangegeven. Er zijn een aantal ontwikkelingen in een bredere context die ook van invloed zijn op de toekomst van deze accommodatie: - Onderzoek verduurzamingsmogelijkheden gemeentelijke gebouwen. De accommodatie op voetbalcomplex Nes-Buren is in dit onderzoek opgenomen. - Mogelijke opzet van beleid maatschappelijk vastgoed (verwerven, vernieuwen, verduurzamen, aanpassen, verhuren, onderhouden, etc.). - Mogelijke actualisatie van het sportbeleid. Voorgesteld wordt voor 2023 een krediet van € 50.000 beschikbaar te stellen voor de inhuur van deskundigheid om een plan voor de accommodatie op voetbalcomplex Nes-Buren voor te bereiden.

Kadernota 2023 gemeente Ameland 20

Musea en culturele voorzieningen Wat willen we bereiken? Met de activiteitengroep musea en culturele voorzieningen streven we behoud en expositie van het specifieke eilander cultuurhistorisch erfgoed en natuurlijke waarden na. Stichting Amelander Musea (STAM) exploiteert een aantal musea in gebouwen die deels van gemeente Ameland zijn. De Musea vormen een belangrijk onderdeel van het toeristische aanbod op het eiland. Onder het cultuurhistorisch erfgoed vallen ook historische kerken, begraafplaatsen en dergelijke. Daarnaast is de STAM nadrukkelijk betrokken bij onderzoeken en het behoud van de flora, fauna en de natuur op Ameland.

Wat willen we aanvullend gaan doen? Subsidie STAM vanaf 2023 Om onderbouwd het reguliere subsidiebedrag voor de STAM te bepalen hebben we samen met de STAM nagedacht over de opzet en hoogte vanaf 2023. Er is nu onvoldoende sprake van een onderbouwing van de subsidie. Dit is door de jaren heen ‘zo gegroeid’. Met de subsidie wordt, beoogd de Amelander cultuur- historische en natuurwaarden te ontwikkelen en te borgen inclusief exposities en activiteiten, en eilanders met een afstand tot de arbeidsmarkt werk te bieden, te begeleiden en mee te laten doen in de samenleving. Inmiddels zijn die subsidielijnen benoemd: -

Collectiebeheer van Amelander Kunstschatten en exposities; Educatie met de focus op (eilander) scholen; Dagelijkse Begeleiding van medewerkers met een afstand tot de arbeidsmarkt.

Voor deze subsidielijnen zijn drie scenario’s opgesteld, met daaraan gekoppeld de benodigde fte’s. Hieruit volgt een lichte variant, gemiddelde variant en uitgebreide variant. Voorgesteld wordt om de gemiddelde variant in de begroting te verwerken. Deze impliceert de inzet van 0,8 fte voor collecties en exposities, 1,2 fte educatieve programma’s (inclusief excursies, lessen, etc.) en 0,5 fte (dagelijkse) begeleiding medewerkers/inwoners met een afstand tot de arbeidsmarkt. Deze subsidiabele activiteiten gekoppeld aan formatie komt, inclusief overhead, uit op een subsidie van circa € 150.000. Voorgesteld wordt deze subsidie, inclusief indexering salariskosten op basis van de museum-cao, vanaf 2023 beschikbaar te stellen. De huidige subsidie bedraagt circa € 135.000. In combinatie met de activiteiten die voor STAM eigen inkomsten genereren (entreegelden, bijdragen voor excursies/activiteiten, verkoop producten, andere subsidies) kan de STAM de exploitatie van het geheel en de ontwikkelingen hierin realiseren. De subsidie voor gebouwen is hier buiten beschouwing gelaten, omdat hiervoor via de erfpachtconstructie vanaf 2021 subsidieafspraken zijn gemaakt. Wat de subsidieverlening in het algemeen betreft is de gemeente bezig de subsidieverlening steeds meer resultaatgericht op te zetten en uit te voeren.

Kadernota 2023 gemeente Ameland 21

Maatschappelijke ondersteuning (Wmo) Wat willen we bereiken? Inwoners van Ameland, ook inwoners met beperkingen, kunnen zo lang mogelijk zelfstandig wonen en deelnemen aan de samenleving en sociale activiteiten. Wanneer inwoners in hun dagelijks functioneren problemen ervaren, biedt de gemeente via de Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo) hulp in de vorm van bijvoorbeeld woningaanpassingen, hulpmiddelen, vervoersvoorzieningen, begeleiding/dagopvang en huishoudelijk hulp. Een belangrijk uitgangspunt hierbij is zelfredzaamheid, de toepassing van het eigen netwerk en het gebruik van algemene voorzieningen. Op het moment dat dit onvoldoende is, kunnen aanvullend individuele voorzieningen worden ingezet. De inzet van maatschappelijke ondersteuning heeft een koppeling met het onderwerp begeleid wonen zoals opgenomen in de Raadsagenda 2022-2025. ➔ Raadsagendapunten in deze activiteitengroep: 4.2

Wat zijn we aan het doen? Individuele voorzieningen In situaties waarin inwoners, aanvullend op hulp/ondersteuning vanuit het eigen sociale netwerk en algemene voorzieningen, specifieke hulp/ondersteuning nodig hebben worden in overleg tussen inwoners en medewerkers van het gebiedsteam individuele voorzieningen Wmo (hulp bij het huishouden, hulpmiddelen, vervoersvoorziening, woningaanpassing, begeleiding/dagbesteding) georganiseerd en ingezet.

Wat gaan we aanvullend doen? Begeleid wonen Gelet op de eilandsituatie en de schaal van Ameland is het wenselijk duidelijk te krijgen wat nodig, mogelijk en haalbaar is om te komen tot een meer gestructureerde opzet van begeleiding bij wonen. Dit punt staat genoemd in de raadsagenda onder 4.2. Hierbij is het structureel en gericht kunnen bieden van verschillende vormen van professionele begeleiding in combinatie met mantelzorg vanuit het eigen sociaal netwerk en de inzet van algemene voorzieningen de belangrijkste randvoorwaarde. Dit is tevens een knelpunt in het huidige zorglandschap op ons eiland. De mogelijkheden en haalbaarheid van de inzet van verschillende vormen van begeleiding/zorg bij wonen dienen helder te zijn. Op basis van de resultaten hiervan kan voor wonen (beschikbaarheid van woningen/appartementen al dan niet in geclusterde vorm) sneller en relatief eenvoudig aangepaste oplossing gevonden/geboden worden. De huidige situaties waarbij sprake is van (ambulante) begeleiding bij wonen zullen hierbij worden meegenomen. Het idee is om in 2023 de inhoudelijke vraag en mogelijkheden nader te onderzoeken om de haalbaarheid van met name de begeleiding helder te krijgen. Indien nodig zal tijdelijk externe deskundigheid worden ingezet, hier is in de begroting budget voor beschikbaar.

Kadernota 2023 gemeente Ameland 22

Jeugdwet Wat willen we bereiken? Jongeren op Ameland groeien veilig en gezond op tot volwassenen. Voor het opgroeien en ontwikkelen van jongeren is een sterke samenleving nodig. De opvoeding vindt plaats binnen de gezinnen, het onderwijs en in de buurt. Wanneer door omstandigheden onvoldoende sprake is van een gezonde en veilige ontwikkeling, kan basishulp worden geboden via huisarts, jeugdgezondheidszorg, maatschappelijk werk, welzijnswerk, of het gebiedsteam. Wanneer deze lichte ondersteuning niet volstaat, wordt gespecialiseerde jeugdhulp ingezet. ➔ Raadsagendapunten in deze activiteitengroep: 4.3 – 4.6

Wat zijn we aan het doen? Plan preventie/toezicht en handhaving vermindering alcohol en drugsgebruik jongeren In het eerste halfjaar van 2022 is in samenspraak met focusgroepen (ouders/verzorgers en jongeren) en ‘sleutelfiguren’ van organisaties die op Ameland werken met jeugd een kwalitatieve nulmeting wat betreft het alcohol- en drugsgebruik onder jongeren gedaan door het Trimbosinstituut. De conclusies en aanbevelingen uit het rapport zijn, rekening houdend met een nuancering van één van de aanbevelingen, door het college overgenomen. De aanbevelingen worden in toekomstige acties uitgewerkt om concreet aan verbeteringen te werken.

Activiteitenplan jeugdbeleid Het streven is het activiteitenplan voor het jeugdbeleid in samenspraak met de samenwerkingspartners in het 3e/4e kwartaal van 2022 te actualiseren. Hiermee zetten we in op raadsagendapunt 4.3. Vanaf 2023 kunnen activiteiten met nieuwe accenten worden ingezet en kunnen andere activiteiten worden voortgezet of stopgezet.

Individuele voorzieningen In gevallen met een specialistische opvoed- en opgroeivraag wordt in overleg met de ouders/verzorgers van jeugdigen en de jeugdigen specialistische jeugdhulp ingezet. Dit is aanvullend op de inzet van meer preventieve activiteiten (algemene voorzieningen) zoals bijvoorbeeld de jeugdgezondheidszorg en het zorgaanbod in het onderwijs.

Kadernota 2023 gemeente Ameland 23

Participatiewet Wat willen we bereiken? Inwoners nemen naar hun mogelijkheden deel aan het arbeidsproces. Wanneer mensen niet zelfstandig in staat zijn om het wettelijk minimumloon te verdienen, biedt de gemeente via de Participatiewet ondersteuning. Bij voorkeur wordt getracht om mensen regulier werk te bieden. Wanneer dit niet lukt, worden extra instrumenten ingezet. Inwoners die moeten rondkomen van een laag inkomen en niet in eigen onderhoud kunnen voorzien, kunnen financiële steun ontvangen in de vorm van bijvoorbeeld bijzondere bijstand of kwijtschelding van gemeentelijke belastingen. Ter voorkoming van en begeleiding bij financiële problemen wordt financieel advies gegeven. ➔ Raadsagendapunten in deze activiteitengroep: 4.7

Wat zijn we aan het doen? Individuele voorzieningen In het algemeen wordt ingezet op het aan de voorkant organiseren van werk en inkomen en het voorkomen van schulden. Voor inwoners met een afstand tot de arbeidsmarkt wordt laagdrempelig de mogelijkheid geboden om met inzet van loonkostensubsidie en begeleiding het wettelijk minimumloon te verdienen en mee te doen in de samenleving. Als dit uiteindelijk niet haalbaar blijkt worden bijstandsuitkeringen ingezet. In bijzondere situaties kunnen inwoners met een laag inkomen (bijstand, of alleen AOW) voor noodzakelijk te maken kosten bijzondere bijstand ontvangen en/of kunnen gemeentelijke belastingen worden kwijtgescholden.

Wat willen we aanvullend gaan doen? Vroeg signalering schulden In het kader van preventie is het wenselijk en nodig inwoners met (dreigende) schulden vroegtijdig te ondersteunen bij het voorkomen of wegnemen ervan. Om dit nadrukkelijker te kunnen doen gaat de gemeente gebruik maken van een specifieke applicatie. Op basis van signalen van betalingsachterstanden door zorgverzekeraars, energiebedrijven, woningverhuurders en drinkwaterbedrijven kan de gemeente proactief inwoners met betalingsachterstanden benaderen en hulp aanbieden. Deze aanpak vraagt extra inzet van de reguliere formatie. De kosten van de applicatie (circa € 3.500 per jaar) worden via de reguliere ICT begroting financieel gedekt.

Kadernota 2023 gemeente Ameland 24

Programma 3 Onderwijs De volgende activiteitengroepen vallen onder het programma onderwijs: • Openbaar primair en voortgezet onderwijs • Lokaal onderwijs beleid

Openbaar primair en voortgezet onderwijs Wat willen we bereiken? We willen het openbaar primair - en het openbaar voortgezet onderwijs faciliteren door het bieden van administratieve en beleidsmatige ondersteuning. De kwaliteit van het onderwijs heeft grote invloed op de toekomst van onze jeugd. De verantwoordelijkheid daarvoor ligt op basis van de wettelijke taak bij de schoolbesturen, de ouders, de leerlingen, de onderwijsinspectie en de minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap. Dit sluit aan bij punt 4.6 uit de raadsagenda. ➔ Raadsagendapunt in deze activiteitengroep: 4.6

Wat zijn we aan het doen? Intern toezicht openbaar onderwijs De afgelopen periode zijn er na een herstelopdracht met betrekking tot de bestuurscommissie openbaar basisonderwijs een aantal verbeteringen aangebracht in het intern toezicht. Na de verkiezingen is er via een verordening een permanente commissie intern toezicht ingericht. Deze commissie gaat haar wettelijke taak uitvoeren door onder andere gesprekken te voeren met verschillende geledingen.

Bestuurlijk fusie proces basisonderwijs West Ameland De besturen en directies van de scholen voor basisonderwijs op West Ameland hebben zich voorgenomen bestuurlijk te gaan fuseren. Voor het openbaar basisonderwijs betekent dat een verzelfstandiging. Er zijn werkgroepen en een stuurgroep ingericht. De verwachting is dat voor het einde van 2022 een eindrapport aan de besturen zal worden gestuurd.

Ondersteuning directies en besturen openbaar onderwijs We voeren administraties (financiële-, personele- en salaris-) voor de beide besturen en drie scholen. Daarnaast voeren we taken uit op het gebied van onderhoudsbeheer en bieden wij beleidsmatige en administratieve ondersteuning.

Wat willen we aanvullend gaan doen? Accountant Op basis van een aanbestedingsprocedure is er een andere accountant aangewezen voor het openbaar onderwijs. We gaan in nauw overleg met de accountant het proces voor de totstandkoming van de jaarrekeningen van het openbaar onderwijs optimaliseren. Deze activiteiten starten in de loop van 2022 en moeten uiteindelijk leiden tot goedkeurende accountantsverklaringen en kwalitatief goede jaarrekeningen over het kalenderjaar 2022.

Bestuur en intern toezicht Zoals eerder voorgenomen, gaan we de komende periode de leden van de commissie intern toezicht begeleiden, trainen en een toezichtkader voor de Burgemeester Walda Scholengemeenschap (BWS) vaststellen. Daarnaast heeft de inspectie in mei en juni een vierjaarlijks onderzoek uitgevoerd bij het bestuur en de BWS. Onderzocht is of de sturing door het bestuur op de kwaliteit van het onderwijs op orde is, of er sprake is van deugdelijk financieel beheer en hoe dit bijdraagt aan de kernfunctie Kadernota 2023 gemeente Ameland 25

van het onderwijs. Binnenkort zal het rapport van de inspectie door de inspectie worden vastgesteld. Hierin wordt een bestuurlijke reactie van het college van burgemeester en wethouders opgenomen. Er komen conclusies uit die zullen leiden tot een herstelopdracht en noodzakelijke activiteiten. Het voornemen bestaat de gemeente hierbij door een externe deskundige te laten ondersteunen. De lasten die hiermee gepaard gaan, kunnen uit de exploitatie of de algemene reserve van de BWS worden betaald.

Kadernota 2023 gemeente Ameland 26

Lokaal onderwijs beleid Wat willen we bereiken? De eilander jeugd mogelijkheden bieden zich te ontplooien tot zelfstandige burgers, zodat ze in sociaal economisch en maatschappelijk opzicht op een goede wijze in de samenleving kunnen functioneren. ➔ Raadsagendapunt in deze activiteitengroep: 4.6

Wat zijn we aan het doen? Schoolbegeleiding In overleg en overeenstemming met de gemeenten van de andere Friese Waddeneilanden en de schoolbesturen voor Primair Onderwijs op de Friese Waddeneilanden is er een overeenkomst gesloten met Cedin voor de periode 2022-2026. Dit betekent dat het lokale aanvullende beleid met betrekking tot de verdubbeling van de middelen voor schoolbegeleiding door de gemeente, wordt gecontinueerd de komende vier jaren.

Verordeningen leerlingenvervoer en voorzieningen huisvesting onderwijs Voor alle Friese Waddeneilanden zijn deze verordeningen opgesteld, in procedure gebracht en vastgesteld. Dit is binnen de dienstverleningsovereenkomst lokaal onderwijs beleid de Friese Waddeneilanden, waar de gemeente Ameland de uitvoerende partij is, tot stand gekomen. Hiermee beschikken alle eilanden over actuele verordeningen.

Plus klassen Primair en Voorgezet onderwijs Zowel in het basis- als in het voortgezet onderwijs is een plus klas opgericht. De gemeente Ameland ondersteunt deze activiteiten door subsidie te verlenen. De subsidie in het basisonderwijs wordt gedeeltelijk betaald uit de middelen in het kader van het Nationaal Programma Onderwijs (NPO), de subsidie van het voortgezet onderwijs komt volledig uit deze middelen.

Nationaal Programma Onderwijs De gemeenten krijgen van het rijk over de periode van 1 augustus 2021 tot en met 31 juli 2023 financiële middelen. Het doel is onderwijsvertragingen in te lopen en het moet leerlingen ondersteuning bieden die het moeilijk hebben als gevolg van schoolsluiting en corona. De gemeente heeft in overleg en overeenstemming met de scholen een plan ontwikkeld, dat aansluit bij bestaande beleidsvoornemens in het onderwijs op Ameland. Het plan wordt nu geïmplementeerd.

Aanvullend dyslexiebeleid Op basis van een raadsbesluit is in het verleden onderzoek gedaan naar het voorkomen van dyslexie op Ameland. Er is voor gekozen extra financiële middelen beschikbaar te stellen voor leerlingen met dyslexie of ernstige taal- of leesproblemen die niet in aanmerking komen voor een indicatie- en behandeling op grond van de regeling voor ernstige dyslexie. Er is een kracht geworven die op Ameland woonachtig is en daarmee is de ondersteuning voor het basisonderwijs flexibeler en minder kwetsbaar geworden. Ondersteuning wordt zowel voor het basisonderwijs als het voortgezet onderwijs geboden, in de vorm van financiële middelen voor begeleiding, behandeling, scholing en aanvullend materiaal.

Kadernota 2023 gemeente Ameland 27

Wat willen we aanvullend gaan doen? Huisvesting onderwijs, peuterspeelzaalwerk – kinderopvang De komende periode komt er een wettelijke verplichting voor gemeenten een integraal huisvestingsplan onderwijs op te stellen, samen met de schoolbesturen. Los van deze verplichting zijn er diverse redenen een visie op huisvesting in het onderwijs en de opvang te ontwikkelen. Op rijksniveau speelt bovendien een discussie over de kwaliteit van onderwijshuisvesting, inclusief de hoogte van de bekostiging van gemeenten in het gemeentefonds voor onderwijshuisvesting. Verder komt de verplichting om gemeentelijk vastgoed, waaronder de schoolgebouwen, te verduurzamen met een daarbij behorende financiële opgaaf. Daarnaast zijn er op Ameland diverse oudere gebouwen, waarbij voor het binnenklimaat verbeteringen nodig zijn. Het is gewenst in overleg met partijen tot een visie en keuzes te komen, gebaseerd op de raadsagenda conform punt 7.6, en het voornemen om doorlopende leerlijnen (integrale kind centra) verder te besturen en voor Ameland uit te werken. Als onderdeel van deze integrale visie zal ook voor de Burgemeester Walda School (BWS) een visie op huisvesting worden ontwikkeld. Over enkele jaren verdwijnen de gemengde en theoretische leerweg om plaats te maken voor een praktijkgericht programma. Deze verandering heeft waarschijnlijk een gewenste aanpassing van de huisvesting tot gevolg.

Het is daarnaast noodzakelijk om na te denken over een mogelijke integratie van de Ameland Academy en/of de Waddencampus binnen de BWS.

Bestuurlijk fusie proces basisonderwijs West Ameland Als lokale overheid heeft de gemeente Ameland dit voorbereidingsproces financieel gesteund in de vorm van een subsidie voor externe inhuur. Na afloop van deze begeleiding kan het zijn dat er vervolgactiviteiten uitgevoerd gaan worden. Dit hangt af van de resultaten van het onderzoek en de besluiten van de besturen. Mogelijk wordt voor de kosten van het vervolg een beroep op de gemeente gedaan.

Kadernota 2023 gemeente Ameland 28

Programma 4 Fysieke leefomgeving Fysieke leefomgeving heef betrekking op het goed wonen, werken en recreëren op Ameland. In dit programma komen de volgende activiteitengroepen aan bod: • Infrastructuur • Openbare Ruimte • Afval en milieu • Ruimtelijke ordening Vervolgens komt het onderwerp grondexploitaties nog aan bod. Dit betreft geen activiteitengroep, maar heeft een nadelig effect op het begrotingssaldo van 2022. Dit wordt hier verder toegelicht.

Infrastructuur Wat willen we bereiken? Gemeente Ameland is als eigenaar of (mede)beheerder verantwoordelijk voor de kwaliteit en staat van onderhoud van de infrastructurele voorzieningen. Voor de gemeentelijke infrastructuur streven we naar een behoud van het hoge kwaliteitsniveau. Werkzaamheden zijn in principe gebaseerd op actuele beheer- en onderhoudsplannen. Het streven is begin 2023 een nieuw wegenonderhoudsplan voor te leggen aan de raad, conform punt 5.6 van de raadsagenda. Dit in combinatie met punt 1.2 van de raadsagenda om zo veel mogelijk koppelkansen te benutten met de revitalisatie en reconstructie 2.0 van dorpen en wijken. Hiervoor wordt een meerjarenaanpak/-planning gemaakt. Naast de werkzaamheden die voortvloeien uit deze plannen, zijn er incidentele ontwikkelingen die extra planvorming vragen. De vervoersvisie, raadsagendapunt 5.1, wordt nader uitgewerkt wanneer het toeristisch beleid is vastgesteld. Tevens wordt ingezet op goede oplossingen voor de veerverbinding, zowel op de korte als de lange termijn om een betrouwbare veerverbinding te blijven nastreven. Dit sluit aan bij punt 5.2 en punt 5.3 van de raadsagenda. Wij blijven in gesprek met het Rijk en de regio over een lange termijn oplossingsrichting gericht op 2029, het jaar waarin de nieuwe concessieperiode start. ➔ Raadsagendapunten binnen deze activiteitengroep: 1.2 – 5.1 – 5.2 – 5.3 – 5.4 – 5.5 – 5.6