Bijlage 3: jaarverslag 2025
Tekst van het document
en 100 r 20 maart2026 2 Jaarverslag,2O2S lnhoud Pagina Jaarverslag Programma - | Doelstelling en taken | 5 - | Bestuursverslag 2025 | 6 Paragrafen - | Onderhoudkapitaalgoederen | 18 - | Bedrijfsvoering | 18 - | Weerstandsvermogen | 18 - | Samenvattingvermogenspositie, resultaten en financiële kengetallen | 20 - | Verbonden partijen | 21. Jaarrekening Fina ncieel jaarverslag | 22 Balans per 31 december 2025 | 22 Overzicht baten en lasten 2025 | 23 Grondslagen voor waardering en resultaatbepaling | 24 Rechtmatigheid | 26 Toelichting op de balans per 31 december 2025 | 27 Toelichting op overzicht baten en lasten 2025 | 29 Overige gegevens - | Controleverklaring | 35 Bijlage 1: | Samenstelling bestuur/bureau | 39 Bijlage 2: | Samenstelling commissies | 4I Bijlage 3: | Overzichten prod uctiecijfers 2025 | 43 3 4 Doelstell¡ng en Taken Voor het opstellen van het jaarverslag 2025 wordt uitgegaan van de voor 2025 geldende Gemeenschappelijke regeling, Doelstelling: De Gemeenschappelijke Regeling'hûs en hiem', adviseurs omgevingskwaliteit, is opgericht 1 januari 1985 en voortgekomen uit: L925 Provinciale Friesche Adviescommissie ter wering van de inbreuk op de schoonheid van stad en land. Provinciale Friese Schoonheidscommissie. Friese Schoonheidscommissie 'HUS en HIEM'.
1947: 1980: De regeling heeft ten doel de gemeenschappelijke belangen van de deelnemende gemeenten te behartigen op het gebied van de bouwkunstige, stedenbouwkundige en landschappelijke schoonheid in de provincie Friesland. Taken: Het lichaam geeft met behulp van een hem ten dienste staand bureau uitvoering aan de bovengenoemde doelstelling en oefent daarbij de volgende taken uit: a. het beschikbaar stellen van onafhankelijk en deskundig personeel ten behoeve van de bemensing van de adviescommissie als bedoeld in artikel 17.9 Omgevingswet die door de raden is ingesteld; b. het voordragen van personen tot benoeming van leden van de adviescommissie ten behoeve van de voorstellen van de colleges daartoe aan de gemeenteraden; c. het verzorgen van het secretariaat van de adviescommissie; d. het faciliteren van de adviescommissie, zodat deze commissie haar taken kan uitvoeren overeenkomstig de door de raden vastgestelde Verordening op de gemeentelijke adviescommissie omgevingskwa liteit; e. het opstellen van het jaarverslag van de adviescommissie en toezending daarvan aan de gemeenteraden; f.
het geven van adviezen over algemene vraagstukken betreffende de omgevingskwaliteit aan gemeenten, andere openbare lichamen en aan particul¡eren, de laatsten voor zover het een tweede onafhankelijke beoordeling betreft van bouwplannen gelegen buiten de aan de Gemeenschappelijke regeling deelnemende gemeenten; g. het op verzoek van de colleges voorzien in advisering over gemeentelijke monumenten, in het bijzonder ten aanzien van beeldbepalende panden binnen ingeschreven beschermde stads en dorpsgezichten en in de advisering van objecten met door de gemeente toegekende cultuurhistorische waarden; h. alle overige feitelijke werkzaamheden die nodig zijn voor de advisering Met de inwerkingtreding van de Omgevingswet per l januari 2024 is de advisering vanuit hûs en hiem sterker gericht op een integrale benadering van het brede begrip omgevingskwal¡teit. De naam van de GR is per l januari 2024 veranderd in hûs en hiem advisering omgevingskwaliteit en het bureau draagt de naam hûs en hiem adviseurs omgevingskwaliteit. 5 Bestuursverslag 2025 2025 was op meerdere fronten een bijzonder jaar.
Niet alleen vierden we het 1oo-jarige jubileum van de adviescommissie, ook vond er een wisseling plaats van de secretaris-directeur en ligt er een mooi advies voor een nog bredere borging van de omgevingskwaliteit voor ons moaie Fryslân' Veel om op terug te kijken en een sterke basis voor de blik vooruit' ,r¡tNGS¡1 s"o' w4<. îtoo q¡ l ^"f"oÞ \ stNg9 Jubileumjaar ln 2O2lvierden we een bijzondere mijlpaal: L00 jaar advisering over de schoonheid van Fryslân' ln 1925 werd de'Provinciole Friesche Adviescommissie ter wering von inbreuk op de schoonheid von stad en land' opgericlrt. Nu, een eeuw later, is de commissie nog steeds van belang' lnmiddels in een meer uitgebreide adviestaak waarbij gemeenten niet alleen op gebouwniveau advies kunnen vragen, rrriop de bredere omgeving en steeds meer aan de voorkant van planvorming, zoals bij het vormen van kaders voor nieuwe ontwikkelingen. L00 jaar advisering over de schoonheid van Fryslân is een feest waard. En dat is precies waar we in 2a25 voor hebben gezorgd' Speciale zitting van de Adviescommissie Omgevingskwaliteit op o ot tou" r 2025,tljo"r,, "* feestelijke zitting in de statenzaal van het Provinciehuis in Leeuwarden, stonden we stil bij een eeuw onafhankelijk advies over de schoonheid van Fryslân' ln oktober 1925 vond ooit de eerste zitting plaats van de voorloper van de huidige Adviescommissie omgevingskwalite¡t.
De speciale zitting werd voorgezeten door commissaris van de koning Arno Brok. We zijn hem zeer erkentelijk voor het leiden van de vergadering en het beschikbaar stellen van de Statenzaal op deze historische dag' Naast de huidige leden van de Adviescommissie waren ook oud-commissieleden en de leden van het Algemeen Bestuur van hûs en hiem aanwezig' Commissievoorzitter Marc A. Visser riep in zijn toespraak op om het weer nadrukkelijker over schoonheid te hebben: 'Wy sille praete oer skjintme'' Frank Reitsma, Marloes Eskens en Gertjan Timmer gaven toelichting op de illustraties van omgevingskwaliteit, die waren ingediend door commissieleden en bestuurders. Vervolgens werd onder leiding van Arno Brok gestemd over de mooiste Friese projecten op het gebied van architectuur, monumenten en landschap' De vijftien geselecteerde projecten werden tijdens het jubileumsymposium op 30 oktober voor het eerste vertoond. ln 2026 gaan ze als reizende tentoonstelling langs de Friese gemeenten' Tijdens de bijeenkomst nam Meindert Schroor ons mee in een historische reflectie met zijn bijdrage 'Van object naar omgeving'.
Dit is ook de titel van de jubileumpublicatie waarvan Hein de Uåan ivoorz¡tter bestuur hûs ãn hiem) het eerste exemplaar overhandigde aan Arno Brok' Het was een historische middag vol ontmoetingen, verhalen en inspiratie op een unieke locatie' De speciale zitting werd afgesloten met een prachtige groepsfoto als herinnering aan een feestelijke bijeenkomst waarop ve-rleden, heden en toekomst samenkwamen in het culturele hart van Fryslân' 6 Svmposium in De Tiid Op 30 oktober 2025 vond in Cultuur Historisch Centrum De Tiid in Bolsward het symposium plaats ter viering van het 100-jarig jubileum van de Friese Adviescommissie Omgevingskwaliteit. Voorafgaand aan het symposium werden diverse rondleidingen gegeven door het gebouw en de nabij gelegen Broerekerk. Hoofdthema van de lezingen was hoe de schoonheid van Fryslân behouden en versterkt kan worden onder het stelsel van de omgevingswet. De gemeenschappelijke zorg voor een goede omgevingskwaliteit vereist nieuwe vormen van samenwerking tussen alle betrokken partijen. Mooie bijdragen van Rijksbouwmeester Francesco Veenstra, historicus Meindert Schroor en de door de Friese overheden benoemde verkenners lngrid van de Vegte en Bas Schout. Zij presenteerden toekomstscenario's en benadrukten de urgentie voor het ontwikkelen van een gezamenlijke visie en deden aanbevelingen voor meer en betere samenwerking.
Na deze inspirerende middag kunnen we op naar de volgende 100 jaar! Communicatie Om zowel voor gemeenten als voor inwoners van de provincie Fryslân beter zichtbaar te maken wat hûs en hiem kan betekenen ten aanzien van de omgevingskwalite¡t, is YFK in 2025 aangetrokken als marketing en communicatie adviseur. Aan het begin van het jaar is vooral ingezet op het heldervaststellen van de profileringvan hûs en hiem en een daarop aansluitend communicatieplan. De tweede helft van het jaar heeft met name in het teken gestaan van communicatie en evenementorganisatie rond de jubileumactiviteiten, Daaromheen zijn onder meer diverse nieuwsbrieven verspreid en is een blogreeks opgebouwd over'meesters in de ambacht'. 7 I Excursie Een keer per jaar organiseert hûs en hiem een excursie met de leden van de centrale Adviescommissie omgevingskwaliteit. ook enkele leden van het Dagelijks Bestuur namen deel' De eerste stop was bij het kunstwerk 'wachten op hoog water'van Jan Ketelaar bij Holwerd' Vervolgens bezochten we het werelderfgoedcentrum waddenzee (wEC)te Lauwersoog: een beleef- en onderzoekscentrum en het nieuwe thuis voor zeehondjes' We werden ook rondgeleid door de Waddenzee ExPerience.
Hoogtepunt van de excursie was de bezichtiging van de Suvelfabryk in Lioessens, een Project waarbij industrieel erfgoed is getransformeerd tot een recreatieverblijf met een uitzonderlijk hoge belevingswaarde. De deelnemers waren vol lof over de initiatiefnemers en over architect Marije Talsma van TWA. Zij nam als commissielid deel aan de excursie maar vertelde ook mooie verhalen over de totstandkoming van dit bijzondere project. 8 Fietstochten ln verschillende gemeenten is in 2025 een fietstocht met de raadsleden georganiseerd. Een goed gebruik van hûs en hiem om met elkaar van gedachten te wisselen over de omgevingskwaliteit in de betreffende gemeente en hoe we daar gezamenlijk zorg voor dragen. ln Smallingerland richtte de fietstocht zich dit jaar met name op het erfgoed binnen Drachten, waar de geschiedenis als industrieplaats nog altijd zichtbaar is in het straatbeeld. Met concrete voorbeelden in beeld komen waardevolle gesprekken op gang die de samenwerking aanscherpen tussen de gemeenteraad die beleid vaststelt en de adviescommissie die op basís van dat beleid adviseert. Ook op Ameland gaf de fietstocht aanleiding tot een sterke wisselwerking tussen raad en commissie. 9 Personeel Het jubileumjaar viel samen met het laatste jaar van Marc A. Visser als secretaris-directeur van hÛs en h¡em.
Op Z8 november namen collega's, bestuursleden, gemeente ambtenaren en andere relaties afscheid op hoogte, in de panoramazaalvan de iconische Achmeatoren' Naast mooie dankwoorden voor t4 iaar samenwerking, mocht Marc Visser ook de hûs en hiem prijs in ontvangst nemen uit handen van bestuursvoorzitter Hein de Haan. De hûs en hiem prijs is bestemd voor een persoon die zich op bijzondere wijze heeft ingezet voor het behoud en de verbetering van de ruimtelijke schoonheid in Fryslân. Het gaat daarbij niet om een éénmalig project, maar om het 'oeuvre' van een persoon gedurende een langere periode' Marc Visser verdient de hûs en hiem prijs omdat hij zich gedurende zijn hele loopbaan onvermoeibaar heeft ¡ngezet voor de architectuur, de laatste jaren in het bijzonder voor de schoonheid van Fryslân' Alles bij elkaar vormt zijn werk een indrukwett<end oeuvre dat blijvende invloed heeft op onze leefomgeving, precies waar de hûs en hiem prijs voor is bedoeld' per 1 novem ber 2025 is wiepkjen Kingma benoemd tot secretaris-directeur van hûs en hiem' adviseurs omgevingskwaliteit. Zij volgt Marc A. Visser op. Kingma neemt ook diens rol als voorzitter van de centrale Adviescommissil omgevingskwaliteit over. lr. wiepkjen Kingma is als architect afgestudeerd aan de TU Eindhoven en werkte daarna onder meer bij diverse architectenbureaus in Rotterdam.
Kingma heeft brede kennis en ervaring op het gebied van ontwerp en advisering' Zij werkte sinds januari 2019 al bij hûs en hiem als adviseur omgevingskwaliteit' Als aanvulling op het team vaste adviseurs bij hûs en hiem zijn Douwe Douma en Erik Vellinga aangesteld en benoemd als adviseurs omgevingskwaliteit. Daarnaast is er de reguliere wisseling geweest van leden van de Gemeentelijke Adviescommissie omgevingskwaliteit van hûs en hiem' Deze externe leden worden voor drie jaar benoemd en kunnen daarna gedurende voor een termijn van drie jaar worden herbenoemd en als reserve-commissielid optreden' De benoeming van de leden van de adviescommissie geschiedt door de gemeenteraden en colleges van B&W van alle 17 gemeenten, die deelnemen aan de gemeenschappelijke regeling hûs en hiem' Voor 2026 traden de volgende leden toe: Harm Tigchelaar (architect), Arnold venema (architect), Jan van der Grift (landschap), Joris van Loenhãut (stedenbouwkundige), Kurt Boomgaard (restauratiedeskundige) en Durkje van der Wal (architectuurhistorica)' 10 TRKN Het Team Ruimtelijke Kwaliteit Nederland (TRKN) is een samenwerkingsverband van 7 regionale advies organisaties en de Federatie Ruimtelijke Kwaliteit.
Naast de Federatie zijn aangesloten Líbau (Groningen), Oversticht (Overijssel), Gelders Genootschap, Mooi Noord-Holland, Mooisticht (Utrecht), Dorp Stad en Land (Zuid-Holland en Zeeland) en hûs en hiem (Fryslân). Het voorzitterschap en secretariaat van TRKN rouleert onder de leden. ln 2O24 vervulde hûs en hiem deze rol al en op verzoek van de andere organisaties is het voorzitterschap door hûs en hiem in 2025 voortgezet. ln 2O25 was hûs en hiem bovendien gastheer van de TRKN teamdag, waarop de medewerkers van alle aangesloten organisaties samenkomen. Niet alleen om een kijkje te nemen in elkaars werkomgeving, ook om op informele wijze ervaringen uit te wisselen over het werk. Wij nodigden de TRKN-collega's uit in Heeg. Samen stapten we op de fiets en aan boord van skûtsjes om het Friese landschap te beleven. "*ss 'ts?:.-É'r- ratÐ. Verder werd in 2025 in TRKN-verband doorgewerkt aan de ontwikkeling van de Bouwsteen Omgevingskwaliteit. De Bouwsteen is een model of format dat houvast moet bieden bij het opstellen van beleid voor omgevingskwaliteit onder de Omgevingswet. Daarbij gaat het niet alleen om het uiterlijk van bouwwerken, maar juist om het geheel van cultureel erfgoed, architectonische kwaliteit, landschapskwaliteit en de inrichting van de openbare ruimte.
De kracht van de Bouwsteen zit in de structuur: het model laat zien hoe je gebiedsgericht kunt werken, hoe je ambities kunt vertalen naar werkbare beoordelingskaders, en hoe je beleidsregels en planregels logisch met elkaar kunt verbinden. De Bouwsteen sluit aan bij het Digitaal Stelsel Omgevingswet (DSO) en is inzetbaar binnen het gehele instrumentarium van de wet. 1.L Advies'Een moaier Fryslân voor en van iedereen' Al 100 jaar advisering over Friese schoonheid, maar hoe zorgen we ook in de toekomst samen voor goede tmgevingskwaliteit? De Omgevingswet stimuleert ons anno 2025 om nog breder naar de iuimteti;ke kwaliteit te kijken, Samenwerking zal daarvoor de sleutel zijn. Een integrale aanpak waarbij alle partijen in een vroege fase van ontwikkelingen betrokken zijn' Provincie, gemeenten, experts en initiatiefnemers; samen zorgen we voor een moai Fryslân' Want omgevingskwaliteit is van en voor iedereen. ln een gezamenlijke opdracht van hûs en hiem met de Provincie Fryslân, de Vereniging Friese Gemeenten (VFG) en De Friese Aanpak (DFA) is onderzocht hoe een kwaliteitscultuur in Fryslân verder ontwikkeld kan worden en hoe omgevingskwaliteit sterker kan worden geborgd én gestimuleerd. Het onderzoek heeft geleid tot een duidelijk advies: zorg voor een breed kennis- en adviescentrum in de provincie Fryslân. Het volledig advies is via de website van hûs en hiem in te zien.
De aanbevelingen zijn een mooi startpunt voor een gezamenlijke visie en strategie voor de toekomst, waar de vier opdrachtgevers graag mee aan de slag gaan' lnmiddels zijn twee kwartiermakers aangesteld die samen met een kernteam verder gaan verkennen hoe dit er concreet uit kan komen te zien. Een goede aftrap voor de volgende 100 jaar advisering over omgevingskwaliteit van FrYslân' t2 Personele bezetting ln 2025 hebben zich een aantal mutaties voorgedaan in het personeelsbestand. Vooruitlopend op de pensionering met ingang van januari 2O26van de directeur Marc Visser is per L november 2025 Wiepkjen Kingma als directeur hûs en hiem benoemd. Daarnaast zal een medewerker vanaf L januari 2026 zijn resterende verlofdagen inzetten en uiteindelijk medio 2026 met pensioen gaan. Om te anticiperen op deze wijzigingen zijn per L oktober Douwe Douma en per L december Erik Vellinga aangenomen als adviseurs omgevingskwaliteit. De bezetting van hûs en hiem is in 2025 uitgekomen op een gemiddelde van 9,87 FTE. De lichte stijging ten opzichte van het gemiddelde van 9,85 in 2O24 is toe te schrijven aan de korte tijdelijk overlappingen eind 2025. Eind 2025 waren L3 medewerkers in dienst bij hûs en hiem (ten opzichte van L2 medewerkers ultimo 2024). Begin 2026 is de bezetting weer terug naar 12 medewerkers.
Het ziekteverzuim over 2025 bedroegO,56%o, berekend op basis van de totale gemiddelde ureninzet van de medewerkers. Productiecijfers 2025 ln 2025 zijn in totaal 3,272 (eerste) adviesaanvragen behandeld. ln 2024 zijn dat er 3.062 geweest Daarmee is het aantal (eerste) adviesaanvragen ten opzichte van2024 met6,9lotoegenomen. Omdat in veel gevallen na de (eerste) adviesaanvraag nog een vervolgaanvraag komt is het totale aantal planbehandelingen | een veelvoud van het aantal (eerste) adviesaanvragen. Het totaal aantal planbehandelingen | is gestegen: 6.567 in 2025 ten opzichte van 6.265 in 2024, hetgeen een stijging van 4,8o/o betekent. ln2025 zijn daarmee gemiddeld 2,01. behandelingen per aanvraag nodig geweest. ln de vergelijking met het gemiddelde van 2,05 in 2O24 betekent dit een lichte daling. ln 2O25 was van de eerste aanvragen 38,1%o vooroverleg (2024:37,3%). Van het totale aantal behandelingen in 2025 was 3t,9%o vooroverleg (2024:30,5o/o). Het voeren van vooroverleg alvorens over te gaan tot het aanvragen van een omgevingsvergunning | blijft een veel gehanteerd instrument bij de aangesloten gemeenten.
Productiecijfers Betreft: | 2025 | 2024 | Mutatie | Mutatie-% (eerste) adviesaanwagen | 3.272 | 3.062 | 210 | 6,9% waanän aantal worowrleg | 1.245 | 1.142 | 103 | 9,00/o worolerleg /(1 e) adviesaanwagen | 38,10/o | 37,3% | 0,8% | 2,0% aantal planbehandelingen | 6.567 | 6.265 | 302 | 4,8% waanân aantal worowrleg | 2.096 | 1.911 | 185 | 9,7% roororerleg /aantal planbehandelinqen | 31,9% | 30,5% | 1,40/o | 4,6Yo 13 Opbrengsten reguliere advisering per gemeente 2020 | 2021 | 2022 | 2023 | 2024 | 2025 Achtkarspelen | €47.199 | €49.578 | €4L.737 | € 52.708 | € 62.553 | € 41.079 €39.762 | €44.828 | €38.77L | €41.988 | €41.024 | € 50.699 Ameland | €7.277 | € 18.708 | €14.924 Dantumadiel | € 10.768 | €t0.726 | € 17.551 | c242.993 De Fryske Marren | € 55.416 | €78.975 | € 80.654 | € 85.814 | € 151.184 € 36.304 | €46.U4 | €38.947 | €45.657 | € ¡18.394 Harlingen | €27.tsl | €.74.381 Heerenveen | € 39.908 | € 39.596 | €4t.Mr | €48.160 | €40.390 €r94.7r4 | €2L8.4r6 | € 185.984 | € 142.553 | €250.170 | €.247.515 Leeuwarden | € 99.94s | €134.265 | €.124.205 Noardeast-Frysl ân | €L23.432 | €L26.244 | € 96.391 € 54.898 | €54.572 | €47.760 | €57.867 | € 79.836 ooststellingwe rf | €4L.445 | € 81.148 Opsterland | €67.W | € 65.236 | € 53.558 | €72.247 | € 93.406 €6.L14 | €.8.æ2 | € 8.894 | €9.702 | € 11.820 | € 10.105 Schiermonnikoog | €99.007 | €!æ.736 | € 130.875 Smallingerland | € 62.999 | €
105.975 | €L0ø.242 € 14s.880 | € 196.698 | €t70.552 | € 206.039 | €201.626 | € 183.069 Súdwest-Fryslân | €20.854 | €29.444 | €20.326 Terschelling | €20.394 | € 30.139 | € 16.735 | c 21.912 Vlieland | € 10.057 | €t5.257 | € 13.062 | €14.252 | € 10.451 €82.928 | €LO7.607 | €8s.152 | € 93.667 | €124.995 | € 112.490 Waadhoeke | € 81.997 Weststellingwerf | € 63.355 | € 68.149 | €52.768 | € 68.823 | € 90.983 7 | € 1.038.562 / | € 1.256.658 € 1.1fX¡'108 ' | €l'l4g'743'/ €'t'474'279' € 1's6s'978 lnkomsten regul¡ere advisering per kwartaal + totale jaarinkomsten 1.800.000 1.565.978 1.600.000 1.445.319 1.400.000 1-.252.740 1.200.000 | 7.L22.803 1.048.259 | t.o44.269 | 1.090.395 1.000.000 | 7.027 | 319 800.000 | 772.2r0801.941ar2.493 666.766 600.000 400.000 200.000 tln nn ilil tlll iln lllt llll illl lil lil ilu llll lll| fil 201220132074201520762017201820792o2o?:o2L20227c.2320242025 -\ | -2 | -3 | -4 | -tot t4 Ontwikkeling eigen vermogen hûs en hiem 2OOL-2O25 600.000 500.000 | 491.416 454,558 400.000 ,rr-rra | 382.955 338.222 300.000 | 256.743 200,000 100.000 16.407I 0 | ll, | I | tll | ,rrllll 2001 2002 2003 2004 2005 2006 2007 2008 2009 2070 20rt 2012 2073 20L4 2015 2016 20L7 2o1A 2019 2020 2o2r 2022 2023 2024 7025 ln 2O25 is de gemiddelde opbrengst per aanvraag (dossier) uitgekomen op € 478,6O.ln 2024 was dit nog € 472,02.
De stijging van de gemiddelde opbrengst ten opzichte van 2024 bedraagt L,4%o. De verklaring van de forse stijging vanaf het boekjaar 2024ligt in de doorgevoerde tariefsverhoging. Gemiddelde opbrengst per dossier per jaar vanaf 2O2Otlm2O25 600,00 500,00 | 472,02 | 478,60 400,00 294,99 ll32I,13 | 313,42 | 340,14 300,00 200,00 100,00 2020 | 2021. | 2022 | 2023 | 2024 | 2025 15 I n ko m ste n - u itgave n -res u lta al 2O1 5'2O25 1.800.000 1.600.000 1.400.000 1.200.000 1.000.000 800.000 600.000 400.000 200.000 200.000- 400.000- * sten -t- u¡tgav --á-aantal behandelingen --aantal dossiers 2017 20118 20Ls 2020 202L 2022 2023 2024 2025 Aantal dossiers/behandelingen 2015-2025 8000 7000 6000 5000 4000 3000 2000 1000 0 20L5 20L6 t6 17 ON DERHOU D KAPITAATGOE DEREN Metingangvan20lsisgestartmethetVormenVaneenbestemmingsreserve. De belangrijkste toepas;ing van deze bestemmingsreserve (onderhoudsreserve) is het te verwachten onderhoud ..n h"t pand. De te verwachten piek in bedoelde uitgaven kan aldus worden gespreid over een aantal jaren' FINANCIERING lnzake de realisatie van beleidsvoornemens ten aanzien van het risicobeheer van de financieringsportefeuille (art.
13 BBV), kan worden opgemerkt dat het 'Treasurystatuut Hûs en Hiem' dd 24-I1-2OO6van toepassing is, Hûs en hiem is tevens onderworpen aan de Wet Financiering Decentrale overheden (FlDo) en de regeling (verplicht) schatkistbankieren' BEDRIJFSVOERING Hûs en hiem heeft met de inwerkingtreding van de omgevingswet per l januari 2024 de advisering sterker gericht op een integrale benadering van het brede begrip omgevingskwaliteit voor de deelnemende gemeenten.-ook biedt hûs en hiem diensten aan de deelnemende gemeenten aan voor Nije pleats, neemt deel aan kwaliteitsteams en biedt ondersteuning op het gebied van (gemeentelijke) monumentenzorg en de actualisering van beeldkwaliteitsplannen' Daarnaast verricht hûs en hiem incidenteel opdrachten voor derden in het kader van second opinions en als secretariaat van architectuurprijsvragen' De dienstverlening wordt afgestemd op de adviesbehoefte van de deelnemende gemeenten' De tarifering voor de dienstverlening is gebaseerd op een kostendekkende exploitatie' immers' hûs en hiem is een non-profit organisatie. Gewoonlijk worden de tarieven (op basis van cBS- inflatie-indexen) eens per drie jaar herzien. De jongste herziening is sinds 1"L-2026 van kracht' om verantwoording af te leggen aan de deelnemende gemeenten inzake het functioneren van de lokale commissies worden voor elke gemeente inhoudelijke jaarverslagen gemaakt.
Tevens vinden jaarlijkse evaluatie-gesprekken plaats met de verantwoordelijke gemeentelijke portefeuillehouders' Het aantal fte's per 31 decembe r 2025 bij hûs en hiem bedraagt 1'1,38 (gemiddeld over 2025:9'87) Vanaf L januari 2026isde stand van het aantal fte: 10,52' Voor de bezetting van de Gemeentelijke Adviescommissie omgevingskwaliteit beschikt hûs en hiem over een poule van circa 25 externe deskundigen. WEERSTANDSVERMOGEN EN RISICOBEHEERSING Hierbij gaat het om het vermogen om substantiêle tegenvallers op te vangen, zonder dat beleid moet worden aangepast. Het gaat dus om de robuustheid van de begroting' Het vermogen om het beleid door te kunnen zetten is afhankelijk van de weerstandscapaciteit' De weerstandscapaciteit omvat de middelen en mogelijkheden van de organisatie om niet-begrote kosten te dekken' De weerstandscapaciteit vãn hûs en hiem bestaat naast het eigen vermogen uit het begrote resultaat uit de bedrijfsvoering. Tevens is het bezit van het kantoorpand (Johan willem Frisostraat L in Leeuwarden) als stil vermãgen een belangrijk onderdeel van de weerstands-capaciteit' Het pand is onbelast met hypotheek. 18 De WOZ-waarde is per t-L-2024 vastgesteld op een bedrag van € 436.000 (dit was € 423.000). De waarde voor de opstalverzekering (op basis van herbouwwaarde) is, na een taxatie in 2025, gesteld op € 1.210.000.
Voordat de verduurzamingsoperatie van het pand was uitgevoerd werd in 2022 door Hoekstra Taxaties de marktwaarde van het pand getaxeerd op € 650.000. Hoekstra Taxaties schatte daarbij de marktwaarde als woonhuis na de doorgevoerde verduurzaming op een bedrag van circa € 800.000. Het eigen vermogen (exclusief de waarde van het pand), inclusief bestemmingsreserves per 3t-12-2025 bedraagt voor de resultaatbestemming over het boekjaar 2025 € 382.955. Van het resultaat over 2025 ad € 108.462 wordt voorgesteld om € 4.000 toe te voegen aan de 'Bestemmingsreserve onderhoud pand' en vervolgens € 15.000 te onttrekken aan de 'Bestemmingsreserve onderhoud pand' en het saldo van € LL9.462 toe te voegen aan de algemene reserve. De onttrekking aan de bestemmingsreserve van € 15.000 is bedoeld om de uitgevoerde kelderrenovatie (kelderafdichting Koekoek, technische bergingsruimte en het aanbrengen van een ventilatiesysteem) te dekken. ln de jaarrekening 2024 is deze onttrekking reeds aangekondigd onder "Niet in balans opgenomen activa en verplichtingen". De weerstandscapaciteit is bij hûs en hiem dynamisch, dat wil zeggen dat het eigen vermogen beTnvloedbaar is. lmmers, ook de tarifering voor de dienstverlening kan bij een dreigend tekort in de dekking van de vaste lasten redelijk snel worden aangepast.
De bedrijfsvoering is er echter op gericht om een verhoging van de tarieven zoveel mogelijk te beperken. De meerjarenraming (2027 - 2029) is gebaseerd op een stabiel aantal adviesaanvragen, De verwachting is dat in elk geval in zowel 2O26 als in 2027 de rol van hûs en hiem binnen de in de GR deelnemende gemeenten niet anders zal zijn dan in 2025. Algemene reserve ln 2018 heeft het Algemeen Bestuur besloten dat, gelet op de risico's die zijn verbonden aan de aard van de werkzaamheden, gestreefd moet worden naar een algemene reserve van hûs en hiem van € 900.000. ln dit bedrag ligt besloten de waarde van het pand (stille reserve). Aanwezige stille reserve De waarde van het pand, Johan Willem Frisostraat L te Leeuwarden, is door de gemeente Leeuwarden voor de WOZ vastgesteld per L-1-2O24 op € 436.000. Deze waardepeildatum is de basis voor het belastingj aar 2025 geweest. Het pand is onbelast met hypotheek. Lening Voor het kunnen uitvoeren van de verduurzamingswerkzaamheden van het eigen pand heeft hûs en hiem in 2O22 een geldlening van € 330.000 afgesloten met BNG Bank B.V. De geldlening heeft een looptijd van L5 jaar vanaf 1 september 2022tot 1 september 2037 tegen een rentepercentage van 2,99Yo per jaar. Op deze lening wordt jaarlijks een bedrag van € 22.000, voor het eerst op 1 september 2023, afgelost en de verschuldigde rente betaald.
Het huidige saldo van deze lening bedraagt € 264.000. 19 samenvatt¡ng vermogenspositig resultaten en financiële kengetallen ?oi¿5 | 2422 Eigeir lermogèn (na resultaatbestêmming) | 491.417 | 38?.955 | 256:743 | æ8.2n | 454.558. 903.178 | so8io3 | 70,9.6S0 | 821.521 | 590.941 Balanstotaal (totaal \,Bmogen) | 104.à6e Resultaat wor besiemming | 108.462 | 126.212 | 81.479- | 116.33e 557.971 | 439.264 | 329.1i,70 | 473.419 | sæ.zol Vlottende act¡\a + Liquide middelen Vaste passi\tr (langtopende schubeì) | 2M.000 | 286.000 | 908.000 | 3ßO.OO0 147.761 | 14453i | rsa-zsg | 136:383 Vlottende passira (kortiopenugscirutiten¡. | ., | J3e.448 Aanwezige st¡lle reserìê (o.b.v. de Woz'waarde per i/l) | 436.000 | 423.000 | 4q3.g0o | 4q9.oog | 10!.oqQ 927.417 | €0!.e55 | 659.743 | 741.222 | 857.558 Weestandsrærmogen | (o.b.v' eigg-n wrmogen + slille-re.9enês) 2gi¿5 | m?l | 20ß 54To | 47otq | 36% | 41% s9!vab¡1¡te¡!: Eigên wnqû ¡ tdaat *1rryr' i oozt 259¿ | 39% | -27% | -290t¡ | 26% Renbritlte¡t:van | het elgenlvermogen: AæAæt w øætming / geñiddeld slgèn wrnogen ' 10æ/; | 3,8S Current ratio: | 3,78 | 3,15 | 2,21 | 3,09 (yl9¡têldP àÚiw I llqu¡de ni&êlü)! vto/fends pass¡ua | n.vt: 16% | 19% | 25% | 280/" Nètto schuldquote: îotaal gelmcle geldffi ! LÞ,l? ba¡?lr .
Voor een volledig inzicht in de vermogenspos¡tie en de resultaten wordt verw-ezen naar de c¡jfers van de jaarrekening van hûs en hiem' 20 VERBONDEN PARTIJEN Voor het jaarverslag 2025 wordt uitgegaan van de voor 2025 geldende Gemeenschappelijke regeling en onderstaande artikelen verwijzen hiernaar. ln deze Gemeenschappelijke Regeling hûs en hiem hebben in2025 alle gemeenten in Fryslân met uitzondering van Tytsjerksteradiel deelgenomen. Conform artikel 34 lid l van de GR hûs en hiem draagt elke deelnemende gemeente in de kosten van het lichaam bij naar rato van de dienstverlening op basis van tarieven die door het Algemeen Bestuur worden vastgesteld en meegedeeld aan de gemeenten. Conform artikel 34lid2 van de GR hûs en hiem kan een nadelig saldo van de vastgestelde rekening, na in achtneming van het door het Algemeen Bestuur vastgestelde reserveringsbeleid, door de gemeenten worden gedragen in verhouding tot het aantal ingezetenen op 1 januari van het betreffende kalenderjaar. Conform artikel 34 lid 3 van de GR hûs en hiem kan een batig saldo van de vastgestelde rekening, na in achtneming van het door het Algemeen Bestuur vastgestelde reserveringsbeleid, naar rato van de gemeentelijke bijdragen op basis van de tarieven in het betreffende kalenderjaar, aan de deelnemende gemeenten worden uitbetaald.
2t JAARREKEN¡NG UO25 GEMEENSCHAPPETIJKE REGETING hûg EN hiEM Balsric | lL,ra.ffiÆ | äJ:!.!El4 Activa vaste activa materiËle vaste activa | 345.207 | 369.139 lnvesteringen met een eænornirch nut vlottende activa Vorderingen oP oPenbare lichamen | 244.6L9 | r_16.564 Depot PostNL | 290 | 290 Over¡ge vorderingen | L.3L2 | 5.219 Overlopende activa | 2.130 | 5.835 7ß.342 | LZ7.gÌ8 !iquide middelen | 3q9.ø2:9 | 311.356 qt3.178 | 8f18.¡m3 Passiva eigen vermogen | 24t.V43 Algemene reserue | 364.9s5 Bestemm ingsre5erve onderhoud pand | 7.{X}O | le.ff]t Bestemmingsreserve enengielabe I C | o | 0 Resultaat loPend boekjaar | Ltg.462 | L23.2L2.
491.4L7 | 382-955 vaste passiva | 264.fi10 | 286.fi)o vlottende passiva | 0 Schulden aan kredietinstellingen | 0 Schulden aan openbaFe lidlamen | 34.856 | 4tÌ.844 Overige çchulden | 39.065 | 34.L¿V Overlopende Passiva | 73.W | @.477 t47.76L | 139.¿148 fotaal | qt3.178 | ffts.lm3 22 0mnfthtmn Hcnen l*ten Rekening | Begroling | Relæniry 20¿5 | 2g¿5 | 2024 Betên Adviesgeld | 1.565,978 | 1.408.mO | 1.478.1ü! Opbrengrten Nije P[eats, ABP | 13.136 | 95.üX] | 10.296 Overige projecten | 45.575 | o | 30.64! Bu itengewone baten/rente | 0 | o | 0 totaal baten | 1.624.68!t | 1503.frX} | 1.5tll.052 lasten Kapitaall asten | 45.O28 | s0.ülo | 55.382 Di recte personeelskosten | 1.171.443 | l.180.uot | 1.135.558 ln di re cte pe rson ee lskosten | 27.303 | 20.[m | 24-2Æ Extern e person eelskosten | 44.938 | 40.m0 | 4'^.974 Hu isvesting | 37.552 | 2¿$.mO | 18.429 Kantoorkosten | 58.798 | 63.mO | s3.655 Organ isatiekosten | 48.127 | 43.mù | 54.786 ln koop projecten ( N F, ABPI | 9.956 | 10.m0 | 2.6ffi Diverse Iasten (rente, Vpb| | 4.672 | 9,{n0 | 6.258 Comm un icatie | 41.196 | 35.mt | 0 Jubileum - lmrjêär hûs en hiem | 27.2t4 | ?5.trX} | o totaal lasten | t-.5t6.rÌ7 | 14!19.üXt | 1.392-8¡$ re$ltaat voor beste mmi ng | tß.462 | 4.txr | 726.272 n aar bestemm ingsreserve onderhoud | 4,0{x} | -4.ü10 | -3.0æ n aar bestemm | ¡ ngsreserve energi el abel C | 0 | o | o onttrekki n g bestem mingsreserue
onderhou d | 15.ff)Ot | 0 | 0 on ttre kki n g bestem mi n gsrese rve e ne rgiel abe I ( | û | o resilltaat na bestem rn ng | 77!Lt 62 | 123.212o 23 G RON DSLAG EN VOOR WAARDERI NG EN RESU TTAATB EPAL¡ NG lnleiding De jaarrekening is opgemaakt met inachtneming van de voorschriften die het Besluit begroting en verantwoording provincies en gemeenten daarvoor geeft' Algemene grondslagen voor het opstellen van de jaarrekening oe waardeiing van de activa en passiva en de bepaling van het resultaat vindt plaats op basis van historische kosten. Tenzij bij het desbetreffende balanshoofd anders is vermeld, worden de activa en passiva opgenomen tegen nominale waarden' De baten en lasten worden toegerekend aan het jaar waarop zij betrekking hebben' Baten en W¡nsten worden slechts opgenomen voor zover zij op balansdatum zijn gerealiseerd' Verliezen en risico,s die hun oorrprong vinden voor het einde van het begrotingsjaar, worden in acht genomen indien zij voor het opmaken van de jaarrekening bekend zijn geworden' Personeelslasten worden in principe toegerekend aan het jaar waarop ze betrekking hebben' Als gevolg van het formele verbod op het opnemen van voorzieningen c'q' schulden uit hoofde van jaarlijks terugkerende arbeidskostengerelateerde verplichtingen van vergelijkbaar volume' worden ,ott¡g" personele lasten echter toegerekend aan de periode waarop uitbetaling plaatsvindt' Balans
Vaste Activa Materiële vaste octiva met economisch nut Overige investeríngen met economisch nut Deze materitile vaste activa zijn gewaardeerd tegen verkrijgings- of vervaardigingsprijs' Slijtende investeringen worden vanaf het moment van ingebruikneming lineair afgeschreven in de verwachte gebruiksduur, waarbij rekening wordt gehouden met een eventuele restwaarde' De gehanteerde afschrijvingstermijnen bedragen in jaren: Gronden en terreinen n'v't' Bedrijfsgebouwen 15 Overige materiële vaste activa 3-10 Vorderingen en overlopende activø De vorderingen worden gewaardeerd tegen nominale waarde' Voor verwachte oninbaarheid kan een voorziening in mindering gebracht worden. De voorziening wordt statisch bepaald op basis van de geschatte inningskansen. Liquide middelen en overlopende posten Deze activa worden tegen nominale waarde opgenomen 24 Voorzieningen Voorzieningen worden gewaardeerd op het nomínale bedrag van de betrokken verplichtingen c.q. het voorzienbare verlies. De onderhoudsegalisatievoorzieningen stoelen op een meerjarenraming van het uit te voeren groot onderhoud aan (en deels van) de kapitaalgoederen, waarin rekening is gehouden met de kwaliteitseisen die ter zake geformuleerd zijn. ln de paragraaf onderhoud kapitaalgoederen die is opgenomen in het jaarverslag is het beleid terzake nader uiteengezet.
Langlapende schulden Langlopende schulden worden bij de eerste verwerking gewaardeerd tegen de nominale waarde Vlottende passiva De vlottende passiva worden gewaardeerd tegen de nominale waarde 25 Rechtmatigheid Deze verqntwoording honteert een grensbedrog omdat alleen de van belong ziinde ospecten in de verantwoording hoeven te worden betrokken. Deze grens bedraagt 2 % van de totole losten exclusief toevoegingen aan de reserves en is daormee vastgesteld op € 30'325' De grondslag voor deze vãrantwoording is de Kadernotq Rechtmatigheid 2025 van de Commissie BBV van oktober 2025. De baten en lasten alsmede de balansmutaties moeten getrouw in de jaarrekening worden opgenomen. Het Dagelijks Bestuur is van mening dat de in deze jaarrekening verantwoorde baten en lasten alsmede de balansmutaties rechtmatig tot stand zijn gekomen binnen de daarvoor gestelde grens. Tegenover het totaal van€17.227 aan hogere lasten staat een totaal aan hogere baten van €121..689.De geconstateerde (grotere) afwijkingen in de realisatie van 2025 ten opzichte van de begroting 2025 betreffen : a. Personeelskosten (overall) b. Huisvesting c. Organisatiekosten d. Communicatie en Jubileumkosten Ad d.zowelde post communicatie als het budget voor het 100-iarie iubileum van hûs en hiem vertonen een overschr,;A¡r,g.
O¡t ¡t Aeels te verklaren door de inzet van YFK' die naast de algemene profilering ook de communicatie rondom het jubileum verzorgde' De jubileumkosten kwamen uit op een bedrag van€27.214, waarbij de overschrijding van ruim € 2.200 met name werd veroorzaakt door extra videovastlegging"n van de Speciale zitting van de Adviescommissie in de Statenzaal van provincie Fryslân en van het Symposium in Bolsward' Ad a. Deper saldo licht hogere overall Personeelskosten is een combinatie van factoren maar kan voor een deel worden to"i"*"r"n aan de vervroegde pensionering van de directeur M'A' Visser per 1 januari 2026. Ad b. Deoverschrijding bij Huisvestine over 2)25wordt veroorzaakt door de renovatie van de kelder (o.a. ventilati. "n ,fdi.hting¡ t", w*rde van € 15.000. Voor deze kosten was geen budget gereserveerd. Er wordt voorgesteld dit bedrag te onttrekken aan de bestemmingsresente ánderhoud, in lijn met de eerdere aankondiging in het jaarverslag van 2024' Ad c. Depost orsanisatiekosten sluit 2025 af met een overschrijding van €5'L27 bovenop het budget van € 43.000. o" ¡"1-rngtijkste oorzaken zijn de kosten voor het organiseren van de tana-eti¡te TRKN-teamd.g "n .* ,lg"t"n" stijging van de vaste lasten door indexatie (accountant en contributies). Daarnaãst zijn de contributiekosten toegenomen door een nieuw abonnement bij WTA.
26 TOELICHTING OP DE BALANS Materiële vaste act¡va Het onderstaand overzicht geeft het verloop van de boekwaarde van de overige investeringen met economisch nut weer: | 2025 | 2024 Boekwaarde per l januari | € 369.139 € 389.510 lnvestering-21.096-35.011 Afschrijvingen-45.028-55.382 Desinvesteri ngen | 0 | 0 Boekwaarde 31 december | € 345.207 € | 369.139 Staat van acllva rêkening hûs en hiem miv 2025 (l¡nealre afschr¡¡vlng) 2025 jããr | gtb rek | looplljd | restêrênde | Þor@ntasslnvssterlns | lboskwaard€ latschrljvlns lboskwaårdê aanschef | râren l;:::::::r: | toet<laar luoerlaar lelnde boeklaar lomsúrrdry | lhsúrllùns | llesln 2017 | Remeha | 0001 | Hu¡sEst¡ng | l0 | 2 | 1 0,000/0 | € 3.750,00 | € 1.125,00 | € 375,00 | € 750,00 2017 | (mark¡ezen) | 0001 | Hu¡swsting | 10 | 2 | 10,00% | € 8.263,46 | €2.479,02 | € 826,35 | € r.652,67 2020 | V¡EBæk laptop | 0003 | ComputeEppaEtuur | 5 | 0 | 20,00% | € 915,70 | € 183,14 | €'183,14 | € 0,00 2021 | 27"(9x) | 0003 | ComputeGppaEtuur | 5 | 1 | 20,OAo/o | € 2.223,97 | € 889,59 | € 444,79 | € 444,79 2022 | Pixel T | 000t | TelæomappaEtuu¡ | 3 | 0 | 33,33% | € 400,00 | e 111,14 | c11t,t4 | € 0,00 2022 | Galaxy S20 | 0004 | Telæomapparatuur | 3 | 0 | 33,330/" | € 354,55 | € 98,51 | € 98,51 | € 0.00 2022 | pand | 000'1 | Hu¡sÞsting | l5 | 12 | 6,670/o | € 305.281,88 | c2u.577,63 | € 20.352,13 €.244.2.5,50 2023 | pand | 0001 | Hu¡sEst¡ng |
't5 | 12 | 6,67% | € 20.000,00 | € 17.333,33 | € 1.333,33 | € 16.000,00 2023 | pand | extÉ | 0001 | HuisEsting | 't5 | 12 | 6,67vô | € 1 1.598.77 c 10.052,27 | €.773,25 | ê.9.279,02 2023 | Habéé | 0002 | lnEntaris | l0 | 7 | r0,00% | € 4.194,00 | € 3.355,20 | € 4 t9,40 | € 2.935,80 2023 | + tafe¡s HatÉé | 0002 | lnwntaris | 10 | 7 | 10,00% | € 2.100,00 | € 1.680,00 | € 210,00 | € 1.470,00 2023 | 2e elage | 0002 | lnEntaris | 10 | 7,5 | 10,00% | c 2.457,35 | € 2.088.75 | € 245,74 | €'1.843,01 2023 | 0001 | Hu¡sEst¡ng | 15 | 12,5 | 6,670/o | € 2.670,00 | € 2.403,00 | € 178.00 | €.2.225,OO 2023 | 0002 | lnEntaris | 5 | 2,5 | 20,000/o | € 1.098,35 | € 768,85 | € 219,67 | € 549,18 2023 | telefoons (3x) | 0004 | Telecomappamtuur | 3 | 0.5 | 33,33% | €'1.062,34 | €53't,22 | € 354,08 | € 177,15 2023 | oooT | 20,ooo/.
| € 35.500,00 | € 24_a50,OO | € 7.100,oo | € 17.750.OO 2023 | Porlal - lnno€t¡e | 0007 | Soîwæ | 3 | 20,oooa | € 7.608,00 | € 6.086,40 | € 1.521,60 | € 4.564,80 2024 | Portal - ¡nstapfee-ll | 0007 | Software | 4 | 20,o0% | € 15.000,00 | € 12.000,00 | € 3.000,00 | € 9.000,00 2024 | - Em¡euwde hu¡sstijl | 0007 | SoñwaE | 5 | 4II | 20,00v6 | € 8.370,00 | € 7.533,00 | € 1.674,00 | € 5.859,00 2024 | 0001 | Hu¡sÞst¡ng | 10 | 1O,00o/o | € 8.100,00 | € 7.695,00 | € 810,00 | € 6.885,00 2024 | 0001 | Hu¡sEsting | t0 | 10,00% | € 2.601,18 | €2.471,12 | € 260J2 | €.2.21't,00 2024 | Mob¡ele | telefoons (2x) | 0004 | Telecomappa€tuur | 3 | 2 | 33,33% | € 565,21 | € 471,02 | € 188,38 | €282,63 2024 | lnEntaris (slæl adm) | 0002 | lnwntaris | 10 | 9 | 10,00% | € 2025 | Portal - ¡nstapfeeill | 0007 | Sofrware | 5 | 20,o00/o | € 15.000,00 | €0,00 € 3.000,00 | €'12.000,00 2025 | Portâl - lnnoEtie | 0007 | Sonware | 5 | 20,00ô/o | € 5.398.00 | €0,00 € 1.079,60 | € 4.318,40 2025 | teleloons (2x) | 0004 | TelecomappâÉtuur | 3 | 33,33% | € 21.095.E0 I | € 0.00 | €.1.312.14 | ê 16.7A3.A2 Vlottende activa Liquide middelen Het saldo van de rekening-courant bij de BNG Bank op 31 december bedraagt € 309.629. Het saldo van de schatkistbankíerenrekening | bedraagt op 3L december € 0.
De kredietfaciliteit die hûs en hiem bij de BNG Bank geniet, betreft een bedrag van € 500.000, Schotkistbankieren Berekening benuttinq drempebedrag schatkistbankieren Begrotingsbedrag rerslagjaar | € | 1.503.000 Drempelbedrag | 2Yo uan begroti ngs bedrag | € | 30.060 Minimaal | € | 1.000.000 Kuartaal 1 | Kunrtaal 2 | Kwartaal 3 | Kwartaal 4 Kwartaalcijfers op dagbasis buiten 's Rijks schatkist aangehouden | € | 335.573 | 349.503€ | €. 407.225 | 419.539€ Ruimte onder het drempelbedrag | € | 6æ.427 | 650.497€ | € | 592.775 | 580.461€ * De regeling Schotkistbankieren is per 1-7-2027 gewijzigd: per die datum is de drempel voor het verplicht schatkistbankieren verhoogd naar 2% van het begrotingstotaal | met een min¡mum van € 1. miljoen. Het drempelbedrag is nooit lager dan € 1 miljoen, wot betekent dat een decentrale overheid altijd gemiddetd € 1 miljaen buiten de schatkist mag houden.
27 Verloop eigen vermogen Algemene reserue | 2025 | 2024 saldo per 1 januari | € 24L.743 | € 326.222 resultaat voorgaand boekjaar | - | I23.2L2+ | - | 84.479- saldo per 31 december | € 364.955 € 241.743 Gerealiseerd resultaat | 2025 | 2024 saldo per 1 januari | € t23.212+ | € 84,479- resultaat huidig jaar | - | tO8.462+ | - 726.272+ resultaat voorgaand jaar | - | 123.212- | - | 84.479+ naar bestemmingsreserve | - | 4.000- | - | 3.000- onttrekking bestemm ingsreserve | - | 15.000+ | -0+ saldo per 31 december | € LL9.462+ € 84.479- Bestemmingsreserve | 2025 | 2024 saldo per 1 januari | € | 18.000 | € | L5.000 naar bestemmingsreserve | - | 4.000 | - | 3.000 onttrekki ng bestemm | i ngsreserve | - | 15.000+ | -0 saldo per 31 december | € | 7.000 | € | 18.OOO Resultaawerdeling | 2025 | 2024 resultaat voor bestemming | € 108.462+ | € I26.2L2+ naar bestemmingsreserve | - | 4.000- | - | 3.000- onttrekki ng bestemm | i ngsreserve | - | 15.000+ | -0 resultaat na bestemming | € tL9.462+ € t23.212+ Vaste passiva om het pand aan de J.w. Frisostraat per l januari 2023 minimaal aan label c te laten voldoen heeft hûs en hiem voor de benodigde verduurzaming van het pand een geldlening afgesloten met BNG Bank N.V. voor een bedrag van € 330'000' De geldlening heeft een looptijd van 15 jaar vanaf 1 september 2022tot 1 september 2037 tegen een rentepercentage van 2,,gg% per jaar.
Op deze lening wordt jaarlijks, voor het eerst op 1 september 2023, afgelost en de verschuldigde rente betaald' Langlopendedeelvandegeldleningzijnde>5jaarbedraagt:€154.000 Kortlopende deel van de geldlening zijnde < 5 jaar bedraagt: € 110'000 Niet in balans opgenomen activa en verplichtingen Bij het opstellen van de jaarrekening over 2025 is geen sprake van Nret in de bolons opgenomen activø en verPlichtingen' 28 TOETICHTING OP HET OVERZICHT VAN BATEN EN TASTEN Adviesgelden en overige inkomsten Aan inkomsten uit reguliere advisering aan gemeenten is in 2025 een bedrag van € 1.565.978 geboekt (hierin begrepen is een bedrag van € 200.411 uit vooroverlegadviserin gl.ln 2O24 was dit nog € 1.478.113 (waarvan € 77I.656 u¡t vooroverleg). De stijging van de adviesgelden kan, naast de stijging van het aantal plannen, voor een deel worden toegeschreven aan de per Lh/2025 doorgevoerde tariefsverhoging. Daarnaast is uit Overige projecten en de organisatie van de Abe Bonnema Prijs aan baten een bedrag van in totaal € 58.711- geboekt (tegenover € 40.939 in 20241. ln2O25 zijn aan (eerste) adviesaanvragen aangaande omgevingskwaliteit 2,929 (2024:2.759) behandeld en aan (eerste) monumentenadviesaanvragen 343 (2024:3031ontvangen. Dit is voor de eerste aanvragen ten opzichte van2024 een stijging van 6,2Yo bij de adviesaanvragen m.b.t.
omgevingskwaliteit en een stijging van 13,2Yo bij de monumentenadviesaanvragen. Het totale aantal behandelingen voor omgevingskwaliteit betrof 5,895 en voor monumenten 672. Voor omgevingskwaliteit gerelateerde adviezen is in 2025 het gemiddeld aantal behandelingen per aanvraag 2,01 geweest en daarmee in lijn met voorgaand jaar (in 2024:2.02). Voor monumenten was in 2025 het aantal behandelingen 1,96 per dossier, dit betreft een daling ten opzichte van 2024 (2,26). Voor 'second opinions' is in 2025 aan verkopen een bedrag van € 3,562 geboekt (2024: € 3.334). Second opinions worden veelal aangevraagd door rechtsbijstandsverzekeraars. Voor deelname aan Nije Pleats-sessies zijn in 2025 voor een bedrag van € 3.546 aan opbrengsten geboekt (2024: € O). Verder is in 2025 weer de Abe Bonnema Architectuurprijs uitgereikt. De organisatie hiervan lag deels bij hûs en hiem. Aan verkopen (uren en doorbelaste kosten) kon in het boekjaar 2025 een bedrag ad € 9.590 worden geboekt. Overige projecten Verder zijn in 2025 onder de noemer Overige projecten de opbrengsten voor de ondersteuning en advisering bij het opstellen van beeldkwaliteitsplannen, deelname aan Q-teams en deelname aan het Koepeloverleg Omgevingskwaliteit Afsluitdijk (KBO) geboekt voor een totaalbedrag van € 45.575 (2024: € 30.643).
De stijging ligt vooral bij de extra commissies inzake de aanwijzing van monumenten binnen de gemeente Leeuwarden en Opsterland (€ 20.002). Personeelslasten Voor 2025 is vooral de nieuwe cao ingaand op 1 april 2025 en eindigend op 31 maart 2027 dus met een looptijd van twee jaar van toepassing. De cao kende voor 2025 een tweetal verhogingen, de eerste van2% per l april en de tweede van L,85% per 1oktober2025. Het aantal FTE's bedraagt in 2025 gemiddeld 9,87 (waarvan 0,22 tijdelijk)ten opzichte van een gemiddelde van 9,85 in2024 (waarvan 0,22 tijdelijk). Deze hele lichte stijging is mede het gevolg van een tijdelijke overlapping in 2025 met het oog op de pensionering van de directeur per 1 januari 2026 en van een medewerker medio 2026. De post Netto salarissen komt met € 614.790 in 2025 hoger uit dan in 2024 (€ 588.235) De post Loonheffingen is met €373.L67 in 2025 ook hoger danin2024 (€ 354.522). De post Pensioenen is in 2025 met € 190.836 lager dan in 2024 (€ L92.75t). 29 De totale directe salarislast in 2025 is uitgekomen op € 1.1.71.443 en dat is € 35.885 hoger dan in 2024 (€1.135.558).
De hogere salarislasten kunnen grotendeels worden toegeschreven aan de cao- verhogingen en gedeeltelift aan een tijdelijke overlapping in de bezetting i'v'm' de naderende p"nrion"iing van de directeur en van één van de adviseurs binnen hÛs en hiem' De post lndirecte personeelskosten is in 2025 uitgekomen op € 27.303 en is daarmee licht hoger dan in 2024 (€24.2401. Onder deze noemer vallen o.a. cursuskosten en kosten voor het uitbesteden van de salarisadministratie. De stijging in 2025 betreft vooral een éénmalige last voor het afscheid van M.A. Visser, De post Externe personeelskosten (presentievergoeding commissieleden en invalkrachten) | is in 2025 uitgekomen op € 44'938 en is hoger dan vorig jaar (2o24:€ 4L.924). Rekening | Begroting | Rekening 2025 | 2025 | 2024 Di recte personeelskosten | 1.r7L.443 | 1.180.000 | 1.135.558 27.303 | 20.000 | 24.240 I ndirecte personeelskosten Externe personeelskosten | 44.938 | 40.000 | 4r.924 Totaal | L,243.684 | 1.240.000 L.20L.722 Wet WNT (Wet normering topinkomens) Het normenkader rondom de 'wet Normering bezoldiging Topfunctionarissen Publieke en semipublieke sector (hierna: wNT) is bekrachtigd in het Besluit van de Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties van 26 februari 2o:4, nr.2014-0000106049 en de Regeling van de Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties van 26 februari 2oI4, nr' 2014-0000 !04920.
De WNT is per l januari 2013 in werking getreden. Beloningen van bestuurders en overige topfunctionarissen in de (semi)publieke sector dienen wettelijk genormeerd, respectievelijk gemaximeerd te worden. Dit heeft geresulteerd in de wet normering bezoldiging iopfunctionarissen publieke en semipublieke sector (WNT). Hiermee wordt WOPT ingetrokken' De WNT voorziet in een democratisch gelegitimeerd instrument waarmee normen en verplichtingen kunnen worden opgelegd voor de bezoldiging van bestuurders en andere topfunctionarissen in de publieke en semipublieke sector. De gemeenschappelijke regeling is verplicht om jaarlijks in de jaarrekening de bezoldiging van iedere topfunctionaris en gewezen topfunctionaris op persoonsnaam op te nemen voor zover deze een drempelbedrag van € 2'100 overschrijden' ongeacht een eventuele overschrijding van het bezoldigingsmaximum. Ten aanzien van interim-functionarissen die geen topfunctie vervullen hebben wij gebruik gemaakt van de mogelijkheid die paragraaf 6 van de Beleidsregels toepassing wNT biedt inzake de volledige openbaarrñaking van deze functionarissen.
op basis van de Beleidsregels toepassing WNT (inclusief de wijziging van paragraaf 6 volgens besluit van de Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties van 12 maart 2O!4, nr.2014-0000142706 kunnen en hoeven wij niet volledig te voldoen aan de verplichting voor openbaarmaking van deze interim-functionarissen zoals voorgeschreven in artikel 4.2 lid 2c van de wNT (inclusief verwerking Aanpassingswet wNT)' VooiZOZS geldt als maximumbedrag € 246.OOO,- inclusief belaste onkostenvergoedingen | en pensioenbijdrage. 30 ln 2025 hebben geen bezoldigingen boven deze bezoldigíngsnorm plaatsgevonden. Zowel bij vast als bij tijdelijk personeel. De WNT geeft aan dat de gemeenschappelijke | regeling verplicht is om jaarlijks in het financieel jaarverslag de bezoldiging van iedere topfunctionaris en gewezen topfunctionaris op persoonsnaam op te nemen voor zover deze een drempelbedrag van € 2.100 overschrijden, ongeacht een eventuele overschrijding van het bezoldigingsmaximum. Dit houdt in dat de directeur mét financiële gegevens en de leden van het algemeen bestuur en het dagelijks bestuur van de gemeenschappelijke | regeling hûs en hiem zónder financiële gegevens opgenomen moeten worden in de jaarrekening. ln 2025 betreft dit alsdan de volgende personen: Marc A.
Visser Functiegegevens | directeu r/secretaris van - tot | I-t-2025 /3L-72-202s deeltijdfactor | 0,8 FTE dienstbetrekki ng? | Ja Bezoldiging Beloning plus belastbare onkostenvergoeding | € to7.792 Beloningen betaalbaar op termijn | € 18.548 Totale bezoldiging | € L26.340 lndividueel toepasselijk bezoldigingsmaximum | € 196.800 (80% van € 246.000) Per 1 november 2025 is Wiepkjen Kingma benoemd tot secretaris-directeur van hûs en hiem, adviseurs omgevingskwaliteit. Zij volgt Marc A. Visser op, die per L januari 2026 met pensioen gaat. Kingma neemt ook diens rol als voorzitter van de Centrale Adviescommissie Omgevingskwaliteit over. Wiepkjen Kingma Functiegegevens | d irecteur/secretaris van - tot | 1-1!-2025 /37-72-2025 deeltijdfactor | 0,94 FTE dienstbetrekking? | Ja Bezoldiging Beloning plus belastbare onkostenvergoeding | € 16.833 Beloningen betaalbaar op termijn | € 2.037 Totale bezoldiging | € L8.870 I ndividueel toepasselijk bezoldigingsmaximum | € 38.700 194/ovan € 246.000 voor 2 maanden) 31 Iln2024 betreft dit alsdan de volgende personen: Marc A.
Visser Functiegegevens | di recteur/secretaris van - tot | t-7-2024 /3t-72-2O24 deeltijdfactor | 0,8 FTE Beloning plus belastbare onkostenvergoeding | € 104.925 Beloningen betaalbaar oP termijn | € 18.403 Totale bezoldiging | € t23.328 Aan de hieronder vermelde functionarissen zijn in2o25 (evenals in2o24l geen vergoedingen betaald Leden van het DB: o | H. de Haan, E. de Groot (tot 25 september 20251, B. Dam, B. Koonstra (vanaf 27 juni2o25l, L. van der Tuin-Kuipers (tot 1 augustus 2025), M. van opzeeland (vanaf 28 november 20251, H. Zonderland, N. Linthorst en B. Zantman Leden van het AB: o | L. van der Tuin-Kuipers (tot 1 augustus 2025), E. van Esch ( vanaf 1 augustus 2025), Th' Faber, G. Wiersma (tot 28 april 2025), K. Wielstra (vanaf 28 april 2025), C' van Hes' E' de Groot (tot 25 septembe r 2o251, R. de Jong (vanaf 25 septembe r 2o251, R. Tromp, H. de Haan, B' Koonstra, J' Nijboer, M. van opzeeland, J. ùagen, M. le Roy, B. Dam, D. Ruige, T. van Mourik (vanaf 28 april 2025), K. Arendz, H' Zonderland 32 H u isvesti ngs-/Apparaatskoste n Het totaal van de huisvestings-, kantoor- en organisatiekosten is in 2025 hoger uitgevallen dan begroot. De verklaring voor deze overschrijding ligt vooral binnen de post Huisvesting (zie hieronder).
Huisvesting: De in 2025 onder Huisvestrng geboekte kosten zijn per saldo € 1.3.552 hoger dan de begrote kosten, dit is de resultante van € 37.552 aan gemaakte kosten ten opzichte van € 24.000 qua begroting, De kanttekening is dat in deze cijfers een -niet begroot- bedrag van € L5.000 is meegenomen voor de kelderrenovatie (kelderafdichting Koekoek, technische bergingsruimte en het aanbrengen van een ventilatiesysteem), Voorgesteld wordt om deze last te dekken vanuit de bestemmingsreserve onderhoud. ln de jaarrekening2024 is deze onttrekking reeds aangekondigd onder "Niet in balans opgenomen activa en verplichtingen". Kantoorkosten: De post Kantoorkosten komt in 2025 € 4.202lager uit dan de begroting (€ 58,793 ten opzichte van € 63.000). Binnen de Kantoorkosten zijn bij verschillende rubrieken onderschrijdingen waar te nemen, deels door het verder digitaliseren van kantoorprocessen in combinatie met kritisch blijven beoordelen van de uitgaven. Orga n isatiekosten: ln 2025 zijn de totale organisatiekosten uitgekomen op € 48.!27 ten opzichte van een begroting van € 43.000. De post Organisatiekosten kende daarmee in2O25 een overschrijding van €5.L27 van de begrote kosten.
Een deel van de verklaring ligt in de (hogere) kosten voor het organiseren van de landelijke TRKN-teamdag door hûs en hiem, Daarnaast zijn de hogere Contributiestoete schrijven aan het afsluiten van een abonnement bij WTA en vooral aan de indexatie van de contributiekosten. lndexatie is ook de verklaring voor de verhoogde accountantskosten. Diverse lasten lnkoop proiecten Aan inkoopkosten voor Nije Pleats-sessies en de extra commissies inzake de aanwijzingen van monumenten is in 2025 een bedrag van € 9.956 geboekt. Deze post bestaat uit kosten van ingehuurde externe projectmedewerkers. Communicatiekosten Voor de communicatie en het profileren van hûs en hiem als kenniscentrum, als adviesorgaan en sparringpartner bij het ontwikkelen van plannen bij verschillende gemeenten is YFK ingehuurd. Aangezien YFK ook een rol heeft gespeeld in de communicatie m.b.t. het 100-jarig jubileum van hûs en hiem zijn de communicatiekosten hoger uitgevallen dan begroot. Jubileum 100-iaar hûs en hiem Voor het jubileumjaar van hûs en hiem was een bedrag begroot van € 25.000, Uiteindelijk zijn de kosten voor het jubileum uitgekomen op een bedrag van € 27 .2L4. De overschrijding kan met name worden toegeschreven aan de niet-begrote video-vastleggingen van de Speciale zitting van de Adviescommissie in de Statenzaal van provincie Fryslân en van het Symposium in Bolsward.
33 De opstelling van de Huisvesting/Apparaatskosten Rekening | Begroting | Rekening 2025 | 2025 | 2024 Huisvestine | 2.000 | 618 Onderhoudskosten | gebouw | 1.408 Onderhoudskosten tuin | 976 | 1.150 | 1.r97 Schoonmaakkosten | 12.869 | 11.000 | tr.r97 Gas en elektrisch | 3.489 | 7,300 | 3.109 Water | to7 | 150 | 44 Huisvuilkosten | 613 | 400 | 579 Overige huisvestingskosten | 3.090 | 2.000 | !.697 Kelderrenovatie | 15.000 | 0 | 0 Totaal huisvesting | 37.552 | 24.000 | L8.428 Kantoorkosten | I.250 | 722 Kantoorartikelen | 635 Kantine | 592 | 500 | 294 Drukwerk | 280 | 1.s00 | 600 Kosten website/jubileum | 5.495 | 5.000 | 4.358 Kosten beheer lT | 5]-.703 | 52.7sO | 47.6L3 Overige kantoorkosten | 93 | 2,000 | 68 Totaal kantoorkosten | 58.798 | 63.000 | 53.65s OrEanisatiekosten | 3.250 | 2.829 Verzekeringen | 2.867 Contributies | L8.927 | 16.000 | L7.764 Abonnementen/boeken | 1.227 | 1.000 | r.297 Porti | 762 | 1.000 | 742 Telefonie | 2.266 | 2.000 | 2.045 Belastingen divers | 4.617 | 4.s00 | 4.353 Accou nta ntskosten | 10.050 | 9.000 | 9.325 Diverse organisatiekosten | 7.417 | 6.250 | 16.449 Totaal organisatiekosten | 48.127 | 43.000 | s4.786 Totaal | t4r''.477 | 130.000 | L26.870 Aldus vastgesteld in de vergadering van het Algemeen Bestuur als bedoeld in art. 33 van de Gemeenschappelijke Regeling'hûs en hiem'' d.d. 26 juni 2026 H. Zonderland, vervangend voorzitter W.
Kingma, secretaris 34 @) benfqcerq Acn: het olgemene bestuur von gemeenschoppelijke regeling hûs en hiem odviseurs omgevingskwoliteit CONTROTEVERKTARING VAN DE ONATHANKEIIJKE ACCOUNTANT A. Verkloring over de in joorslukken opgenomen joorrekening2O2S Ons oordeel Wij hebben de joorrekening 2025 von de gemeenschoppel'rjke regeling hûs en hiem odviseurs omgevingskwoliteit te Leeuworden gecontroleerd. Noor ons oordeel geeft de in de joorstukken opgenomen joorrekening een getrouw beeld von zowel de grootte en de somenstelling von de boten en losten over 2025 olsmede von het vermogen von hÛs en hiem odviseurs omgevingskwoliteit op 3l december 2025 in overeenstemming mel het Besluil begroting en verontwoording provincies en gemeenten (BBV) De joorrekening bestoot uit: L het ovezicht von boten en losten 2025; 2. de bolons per 31 december 2025; 3. de toelichting met een ovezicht von de gehonteerde grondslogen voor finonciële versloggeving en ondere toelichtingen, wooronder de rechtmotigheidsverontwoording von het dogelijks bestuur over de finonciële rechtmotigheid von boten, losten en bolonsmutoiies over 2025.
De bosis voor ons oordeel Wij hebben onze controle uítgevoerd volgens het Nederlonds recht, wooronder ook de Nederlondse controlestondoorden, het Besluit occountontscontrole decentrole overheden (BADO), de door het olgemeen bestuur op 29 november 2024 vostgestelde normenkoder en het Controleprotocol Wet Normering Topinkomens (WNT) 2025 vollen. Onze veronlwoordelijkheden op grond hiervon zijn beschreven in de sectie 'Onze verontwoordelijkheden voor de controle von de joorrekening'. Wijzijn onofhonkelijk von Hûs en hiem welstondsodvisering en monumentenzorg zools vereist in de Verordening inzoke de onofhonkelijkheid von occountonts bijossuronce-opdrochlen (ViO) en ondere voor de opdrocht relevonte onofhonkel'rjkheidsregels in Nederlond. Verder hebben wijvoldoon oon de Verordening gedrogs- en beroepsregels occountonts (VGBA). W'tj vinden dot de door ons verkregen controle-informotie voldoende en geschikt is ols bosis voor ons oordeel. lnformolie ter ondersleuning von ons oordeel Wij hebben onze controlewerkzoomheden bepoold in het koder von de controle von de joorrekening ols geheel en bij het vormen von ons oordeel hierover. Onderstoonde informotie ter ondersteuning von ons oordeel en onze bevindingen moeten in dot koder worden bezien en niet ols ofzonderlijke oordelen of conclusies.
Bentacera Registeraccountants B.V Postbus rz9 92oo AC Drachten KvK orroo53r bentacera.nl (c) Moterioliteil Op bosis von onze professionele oordeelsvorming hebben wij de moterioliteit voor de controle von de joorrekening ols geheel bepoold op € 30.000. De bij onze controle toegeposte goedkeuringstoleronties bedroogt 2Tovoor fouten en onzekerh eden 27o von de totole losten' exclusief toevoegingen oon reseryes, zools voorgeschreven in ortikel 2lid I Bodo' Doorbij zijn voor de controle von de in de joorrekening opgenomen wNT-informoiie de moterioliteitsvoorschriften gehonteerd zools vostgelegd in het controleprotocol wNT 2025' wij houden ook rekening mel ofwijkingen en/of mogelijke ofw'rjkingen die noor onze mening voor de gebruikers von de joorrekening om kwolitotieve redenen moterieel zi.in, zools ook bedoeld in ortikel3 Bodo. Wij zijn met het olgemeen bestuur overeengekomen dot wij oon hen tijdens onze controle geconstoteerde ofw'rjkingen boven € LOOO ropporteren olsmede kleinere ofwijkingen die noor onze mening om kwolitotieve of WNT-redenen relevont zijn' Noleving onlicumuloliebepoling WNT niet geconlroleerd ln overeenstemming met het controleprolocol wNT 2025 hebben wijde onticumulotiebepoling, bedoeld in ortikel Lóo WNT en ortikel 5, lid l, sub n en o Uitvoeringsregeling WNT' niet gecontroleerd.