A74 Frylan Bloeit
Tekst van het document
Stichting Duurzame Gemeenschappen · www.duurzamegemeenschappen.nl · info@duurzamegemeenschappen.nl Leeuwarden, 17 april 2026 Aan: De formateur van de gemeente CC: De leden van de gemeenteraad Betreft: Fryslân Bloeit als uitvoeringspartner voor duurzame en leefbare dorpen Geachte formateur, geachte raadsleden, Namens Stichting Duurzame Gemeenschappen en het samenwerkingsverband Fryslân Bloeit richten wij ons tot u met een dringende maar hoopvolle boodschap. In een periode waarin de nieuwe gemeentelijke coalitie wordt gevormd, willen wij u graag informeren over de waarde die Fryslân Bloeit kan bieden aan uw gemeente — en over onze uitdrukkelijke wens om hierin samen op te trekken. Afgelopen jaar namen 28 Friese dorpen en wijken deel aan de grootste editie van Fryslân Bloeit tot nu toe. Tijdens hun Bloeiweek vormt elk dorp een week lang het centrum van lokale verduurzaming en gemeenschapskracht. Inwoners organiseren samen activiteiten rond klimaat, gezondheid, mienskip en natuur, en maken zo duurzame ontwikkeling zichtbaar en concreet in hun eigen leefomgeving. Fryslân Bloeit ondersteunt gemeenten om beleidsdoelen te vertalen naar de praktijk. Waar beleid vaak van bovenaf komt, zorgen de Bloeiweken voor zichtbare en meetbare maatschappelijke impact van onderaf.
Inwoners worden actief betrokken, lokale netwerken worden versterkt en thema's als leefbaarheid, preventieve gezondheid en duurzaamheid krijgen een concrete invulling door de inwoners zelf. Als gezamenlijk initiatief van Freonen fan Fossylfrij Fryslân, Arcadia en Stichting Duurzame Gemeenschappen beschikt Fryslân Bloeit over een sterk netwerk, organisatorische slagkracht en brede maatschappelijke verankering. Ons team ondersteunt dorpen bij organisatie, samenwerking en monitoring, en versterkt daarmee de sociale basis en het organiserend vermogen van lokale gemeenschappen. Dit draagt direct bij aan uw beleidsdoelen op het gebied van leefbaarheid, participatie, preventie en een gezonde leefomgeving. Onze gezamenlijke ambitie reikt verder. Zoals beschreven in de bijgevoegde bijlage — het essay "Meer dan een lobbyverhaal: een toekomstbeeld voor Fryslân" van Arjen Droog (de Moanne, 2025) — groeit Fryslân Bloeit toe naar 100 Friese bloeiweken: honderd weken per jaar waarin dorpen, wijken, bedrijven, scholen en verenigingen samen grotere stappen zetten in bewegen, voeding, mentale gezondheid en onderlinge verbondenheid. Geen losse campagne, maar een gezamenlijke beweging. Gezonder worden doen we niet individueel, maar met elkaar. Dit sluit naadloos aan op de ambitie om Fryslân te laten groeien als regio die haar eigen toekomst vormgeeft — van binnenuit, gedragen door haar inwoners.
Fryslân Bloeit werkt aan een provincie waarin mensen gezond en gelukkig oud kunnen worden, in balans met hun eigen leefomgeving. Samen met inwoners bouwen we aan toekomstbestendige dorpen en een duurzame samenleving waarin gemeenschapskracht centraal staat. Wij roepen u op om Fryslân Bloeit in de komende beleidsperiode expliciet op te nemen in het gemeentelijk beleid. Door onze samenwerking structureel vast te leggen, kunnen we beleidsdoelen rond leefbaarheid, participatie, preventie en duurzaamheid samenbrengen in zichtbare resultaten in dorpen en wijken — op weg naar die 100 bloeiweken. Wij zijn ervan overtuigd dat duurzame burgerinitiatieven structurele ondersteuning verdienen. Niet als projectsubsidie voor een enkele editie, maar als een vaste partner in het gemeentelijk stelsel. Initiatieven zoals Fryslân Bloeit leveren een aantoonbare bijdrage aan onze gezamenlijke doelstellingen. Ze vullen aan waar de overheid alleen niet kan reiken — dichtbij mensen, geworteld in de gemeenschap. Stichting Duurzame Gemeenschappen · www.duurzamegemeenschappen.nl · info@duurzamegemeenschappen.nl Wij gaan hier graag over in gesprek met de gemeente. In de nieuwe coalitieperiode zien wij kansen om samen te bouwen aan een beleidsstructuur die ruimte biedt aan het organiserend vermogen van inwoners.
Wij nodigen u dan ook van harte uit voor een persoonlijk gesprek, waarin wij graag toelichten hoe Fryslân Bloeit concreet kan bijdragen aan de ambities van uw gemeente — en hoe een structurele samenwerking eruit kan zien. Met vriendelijke groet, Johannes Lankester Stichting Duurzame Gemeenschappen Namens Fryslân Bloeit ✉ johannes@duurzamegemeenschappen.nl Bijlage: Arjen Droog, "Meer dan een lobbyverhaal: een toekomstbeeld voor Fryslân", de Moanne, 2025 Bekijk de website van Fryslân Bloeit voor meer info over de bloeiweken www.bloeit.frl Bekijk de website www.duurzamegemeenschappen.nl Voor een overzicht van initiatieven, partners en projecten 36 37 Meer dan een lobbyverhaal: een toekomstbeeld voor Fryslân Arjen Droog Yn it foarige nûmer (de Moanne 4 – 2025) wie it stik ‘Gjin perifery, mar in provinsje mei potinsje’ te lêzen fan boargemaster Buma fan Ljouwert, dy’t it stokje oernommen hie fan Ingrid de Vegte (‘We z!n gelukkig, maar stemmen ontevreden...’, de Moanne 3 - 2025). Yn de rige Frysk Gelok dizze kear in pleit fan Arjen Droog foar in n! Frysk takomstbyld. Fryslân hee ! geen gebrek aan plannen, maar een gebrek aan een gedeeld toekomstbeeld. Te vaak schr "ven we lobbyverhalen: netjes geformuleerde documenten, die bedoeld z "n om Den Haag te overtuigen, maar zelden de verbeelding van inwoners zelf raken.
Wat ontbreekt is een verhaal dat van binnenuit ontstaat: een gezamenl"k perspectief, waarin duidel "k wordt hoe we willen leven, werken en zorgen voor elkaar in de komende decennia. Dit essay is een poging om zo’n toekomst zichtbaar te maken, een richting waarin gezondheid, leefbaarheid en economie elkaar versterken en waarb " Fryslân zichzelf opnieuw uitvindt als regio die niet wacht op verandering, maar haar zelf vormgee!. De toekomst van Fryslân begint niet b" wat we vragen van anderen, maar b" waar we samen vol voor durven te gaan. Laat ik beginnen met een belangr "ke kanttekening: wat hier volgt is geen politiek gekleurd manifest. Het is geen dichtgetimmerd programma waar maar één ideologische richting zich in kan herkennen. Integendeel: iedere politieke kleur kan hier z "n eigen draai aan geven, andere accenten leggen, andere instrumenten kiezen. Dat is ook precies de bedoeling. Dit is nadrukkel "k een eerste voorstel om het gesprek concreter te maken. Het is veel gemakkel "ker om ergens wat van te vinden, dan om naar een leeg vel te staren en zelf te moeten beginnen met schr "ven. Ik pretendeer niet dat ik het beter weet. Wel verlang ik er naar dat we in Fryslân concreter worden in het uitwerken van een perspectief op onze toekomst. Daarom doe ik deze eerste aanzet: schiet er op, maak het beter.
Ik probeer beleidsjargon te verm"den; de toekomst van Fryslân gaat ons namel"k allemaal aan. Yllustraasje: Marleen Stoelwinder Als we het toekomstbeeld concreet willen maken, moeten we kiezen waar we op sturen. Voor m" z"n dat drie samenhangende keuzes: gezondheid, leefbaarheid en een sterke economie. 1. Gezond Fryslân De dubbele vergr"zing en ontgroening maken dat we geen t"d hebben voor vr"bl"vendheid. Over v"!ien jaar moet de Friese arbeidsmarkt het met een vol Abe Lenstrastadion aan medewerkers minder doen, terw "l tienduizenden inwoners juist een lee!"d bereiken waarop z " intensiever zorg nodig hebben. Als we niets doen, loopt het zorgsysteem vast. Daarom begint het b " onszelf. Samen gezonder: 100 Friese bloeiweken Inwoners van Fryslân gaan er samen voor zorgen dat we een stuk gezonder worden. Dat levert levensgeluk op (en we z"n trots op dat Friese geluk!) maar het helpt ook om het zorgsysteem beheersbaar te houden. We groeien toe naar 100 Friese bloeiweken. Honderd weken waarin dorpen, w"ken, bedr"ven, scholen en verenigingen samen grotere stappen zetten in bewegen, voeding, mentale gezondheid en onderlinge verbondenheid. Geen losse campagne, maar een gezamenl"ke beweging. Gezonder worden doen we niet individueel, maar met elkaar. Gezonder eten en sterke korte ketens Gezond leven betekent ook gezonder eten.
Hoopvolle en geloofwaardige initiatieven rond Sûne Grûn en korte ketenprojecten maken we samen groot. Daarmee doen we twee dingen tegel"k: we verbeteren onze eigen gezondheid en we dragen b" aan sterke verdienmodellen voor boeren die hun bedr"fsvoering omgooien en duurzamer gaan produceren voor een lokale markt. Gezondheid, landbouwtransitie en economie versterken elkaar hier. Vooroplopen in zorginnovatie Maar preventie alleen is niet genoeg. Juist omdat de demografische druk in Fryslân echt scherper is dan elders, moeten we hier vooroplopen in zorginnovatie. Daarb" mogen de belangen van de zorgorganisaties niet centraal staan, maar juist het grotere belang: de gezondheid van inwoners van Fryslân. Zorgverzekeraars en zorgorganisaties zetten hier grote stappen b " het toepassen van technologie. Dat maakt werken in de zorg fysiek minder zwaar, verhoogt de productiviteit en verandert het zorgsysteem fundamenteel. We stoppen met verlammende ruzies over het al dan niet fuseren van ziekenhuizen. In plaats daarvan openen we 1,5-l "ns ziekenhuisjes op meerdere plekken in de provincie, dicht b" mensen. Hoogwaardige en complexe zorg concentreren we op één of hooguit enkele locaties. Innovatie met het bedr ijfsleven We hebben het bedr"fsleven nodig om de zorg efficiënter en slimmer te maken.
Daarom maken we ambitieuze innovatieafspraken, waarb " de huidige ontwikkeling rond Campus Drachten als een hoopvol voorbeeld kan worden gezien. Ook op andere plekken gaan we aan de slag met de toekomst van de zorg en Friese zorgorganisaties en bedr "ven sluiten volop aan. Zo vinden we oplossingen die passen b " Fryslân. En tegel"k stimuleren we onze economie. Twee vliegen in één klap. 36 37 Meer dan een lobbyverhaal: een toekomstbeeld voor Fryslân Arjen Droog Yn it foarige nûmer (de Moanne 4 – 2025) wie it stik ‘Gjin perifery, mar in provinsje mei potinsje’ te lêzen fan boargemaster Buma fan Ljouwert, dy’t it stokje oernommen hie fan Ingrid de Vegte (‘We z!n gelukkig, maar stemmen ontevreden...’, de Moanne 3 - 2025). Yn de rige Frysk Gelok dizze kear in pleit fan Arjen Droog foar in n! Frysk takomstbyld. Fryslân hee ! geen gebrek aan plannen, maar een gebrek aan een gedeeld toekomstbeeld. Te vaak schr "ven we lobbyverhalen: netjes geformuleerde documenten, die bedoeld z "n om Den Haag te overtuigen, maar zelden de verbeelding van inwoners zelf raken. Wat ontbreekt is een verhaal dat van binnenuit ontstaat: een gezamenl"k perspectief, waarin duidel "k wordt hoe we willen leven, werken en zorgen voor elkaar in de komende decennia.
Dit essay is een poging om zo’n toekomst zichtbaar te maken, een richting waarin gezondheid, leefbaarheid en economie elkaar versterken en waarb " Fryslân zichzelf opnieuw uitvindt als regio die niet wacht op verandering, maar haar zelf vormgee!. De toekomst van Fryslân begint niet b" wat we vragen van anderen, maar b" waar we samen vol voor durven te gaan. Laat ik beginnen met een belangr "ke kanttekening: wat hier volgt is geen politiek gekleurd manifest. Het is geen dichtgetimmerd programma waar maar één ideologische richting zich in kan herkennen. Integendeel: iedere politieke kleur kan hier z "n eigen draai aan geven, andere accenten leggen, andere instrumenten kiezen. Dat is ook precies de bedoeling. Dit is nadrukkel "k een eerste voorstel om het gesprek concreter te maken. Het is veel gemakkel "ker om ergens wat van te vinden, dan om naar een leeg vel te staren en zelf te moeten beginnen met schr "ven. Ik pretendeer niet dat ik het beter weet. Wel verlang ik er naar dat we in Fryslân concreter worden in het uitwerken van een perspectief op onze toekomst. Daarom doe ik deze eerste aanzet: schiet er op, maak het beter. Ik probeer beleidsjargon te verm"den; de toekomst van Fryslân gaat ons namel"k allemaal aan. Yllustraasje: Marleen Stoelwinder Als we het toekomstbeeld concreet willen maken, moeten we kiezen waar we op sturen.
Voor m" z"n dat drie samenhangende keuzes: gezondheid, leefbaarheid en een sterke economie. 1. Gezond Fryslân De dubbele vergr"zing en ontgroening maken dat we geen t"d hebben voor vr"bl"vendheid. Over v"!ien jaar moet de Friese arbeidsmarkt het met een vol Abe Lenstrastadion aan medewerkers minder doen, terw "l tienduizenden inwoners juist een lee!"d bereiken waarop z " intensiever zorg nodig hebben. Als we niets doen, loopt het zorgsysteem vast. Daarom begint het b " onszelf. Samen gezonder: 100 Friese bloeiweken Inwoners van Fryslân gaan er samen voor zorgen dat we een stuk gezonder worden. Dat levert levensgeluk op (en we z"n trots op dat Friese geluk!) maar het helpt ook om het zorgsysteem beheersbaar te houden. We groeien toe naar 100 Friese bloeiweken. Honderd weken waarin dorpen, w"ken, bedr"ven, scholen en verenigingen samen grotere stappen zetten in bewegen, voeding, mentale gezondheid en onderlinge verbondenheid. Geen losse campagne, maar een gezamenl"ke beweging. Gezonder worden doen we niet individueel, maar met elkaar. Gezonder eten en sterke korte ketens Gezond leven betekent ook gezonder eten. Hoopvolle en geloofwaardige initiatieven rond Sûne Grûn en korte ketenprojecten maken we samen groot.
Daarmee doen we twee dingen tegel"k: we verbeteren onze eigen gezondheid en we dragen b" aan sterke verdienmodellen voor boeren die hun bedr"fsvoering omgooien en duurzamer gaan produceren voor een lokale markt. Gezondheid, landbouwtransitie en economie versterken elkaar hier. Vooroplopen in zorginnovatie Maar preventie alleen is niet genoeg. Juist omdat de demografische druk in Fryslân echt scherper is dan elders, moeten we hier vooroplopen in zorginnovatie. Daarb" mogen de belangen van de zorgorganisaties niet centraal staan, maar juist het grotere belang: de gezondheid van inwoners van Fryslân. Zorgverzekeraars en zorgorganisaties zetten hier grote stappen b " het toepassen van technologie. Dat maakt werken in de zorg fysiek minder zwaar, verhoogt de productiviteit en verandert het zorgsysteem fundamenteel. We stoppen met verlammende ruzies over het al dan niet fuseren van ziekenhuizen. In plaats daarvan openen we 1,5-l "ns ziekenhuisjes op meerdere plekken in de provincie, dicht b" mensen. Hoogwaardige en complexe zorg concentreren we op één of hooguit enkele locaties. Innovatie met het bedr ijfsleven We hebben het bedr"fsleven nodig om de zorg efficiënter en slimmer te maken. Daarom maken we ambitieuze innovatieafspraken, waarb " de huidige ontwikkeling rond Campus Drachten als een hoopvol voorbeeld kan worden gezien.
Ook op andere plekken gaan we aan de slag met de toekomst van de zorg en Friese zorgorganisaties en bedr "ven sluiten volop aan. Zo vinden we oplossingen die passen b " Fryslân. En tegel"k stimuleren we onze economie. Twee vliegen in één klap. Inbreiding in plaats van uitbreiding | met publiek én privaat geld. Het moet | hebben ze de mouwen al opgestroopt. Dat En toch is er ruimte nodig voor de | aantrekkel!k worden om te investeren | verdient een belangr!ke plek aan tafel. In toekomstige economie. Die vinden we | in deze economische ontwikkeling. We | projecten. In besluitvorming. ‘ Ik pretendeer niet dat ik het beter weet. Wel | vooral door inbreiding: bedr!fslocaties | investeren nadrukkel!k in bedr!ven met worden toegevoegd binnen de | een hogere economische toegevoegde | Tegel!k laten we de toekomst niet alleen verlang ik er naar dat we in Fryslân concreter | bestaande bedr!venterreinen, zonder | waarde en in ondernemingen die b!dragen | over aan jongeren. Het intergenerationele dat het gebied wordt uitgebreid. | aan brede welvaart. | debat is minstens zo belangr!k. worden in het uitwerken van een perspectief | Door de lage grondpr!zen z!n Friese | Solidariteit tussen generaties past b! een bedr!venterreinen héél ruim opgezet. | De lange horizon: ruimte en ecologie | egalitaire samenleving als Fryslân. op onze toekomst.
Daarom doe ik deze eerste | Zeker vergeleken met andere delen van | Waar de drie bovenstaande thema’s zich aanzet: schiet er op, maak het beter. De | Nederland of Europa. | richten op een horizon van 10 tot 25 jaar, | Het belangr!kste is dat we durven k!ken we b! ruimte en ecologie ook naar | uitspreken waar we heen willen. Niet toekomst van Fryslân gaat ons allemaal aan.’ | Parkeerterreinen, rangeerterreinen | een horizon van 100 jaar. We z!n samen | omdat het eenvoudig is, maar omdat en ander inefficiënt of verrommeld | verantwoordel!k voor een prachtig deel | richting helpt om keuzes te maken. Zonder ruimtegebruik op bedr!venterreinen | van de wereld. Dat schept verwachtingen | richting bl!" alles mogel!k en gebeurt kunnen opnieuw worden gebruikt voor | én verplichtingen voor de lange term!n. | er weinig. Misschien bl!kt over een paar economische activiteit. Verouderde | jaar dat sommige ideeën niet werkten. bedr!venterreinen vernieuwen we en | Er z!n zorgel!ke ontwikkelingen rondom | Dat hoort erb!. Belangr!ker is dat we niet maken we klaar voor de economie van de | water: bodemdaling en CO₂-uitstoot in | bl!ven hangen in analyse, want die is al 2. Leefbaar Fryslân | Nieuwe mobiliteitsoplossingen | verder toeneemt. Groei kan daar vooral | toekomst. Dat is soms ingewikkeld, want | de veenweidegebieden, droogte op zand, | uitvoerig gemaakt.
Maar dat we nu de stap Leefbaarheid staat vooral in kleinere | Bereikbaarheid bl!" een belangr!k | plaatsvinden in rustige seizoenen: buiten | eigenaarschap is versnipperd. Maar op | verzilting op klei en de brede gevolgen | zetten naar uitvoering. Kleine én grote dorpen onder druk. Vroeger woonden | thema, zeker als we weten dat een | de zomer veel meer gebruik maken van het | andere plekken in Nederland z!n goede | van klimaatverandering. De oplossing | stappen, concreet en zichtbaar. er vier of v!f mensen in een woning. | groeiend aantal inwoners in de komende | bestaande toeristische aanbod. Dus: niet | voorbeelden van hoe je dit aanpakt. | van onze voorouders was het bouwen Nu vaak nog maar één of twee. Dat doet | v!"ien jaar een lee"!d bereikt waarop | méér in juli en augustus, maar juist beter | van terpen. Wat is onze oplossing | Arjen Droog (1977) is direkteur- ontzettend veel met de draagkracht | autor!den minder of niet meer kan. | gespreid over het jaar. | Een scherper economisch profiel | voor de komende eeuw? We moeten | bestjoerder fan it Planbureau Fryslân, van dorpen voor voorzieningen.
Huizen | Fryslân wordt het laboratorium waar | toekomstbeelden uitwerken van hoe | hat in e!ergrûn as direkteur by lokale bl!ven bewoond, maar het aantal | Alleen bl!ven inzetten op bus en trein | Tegel!k willen we in het noorden | Nederland leert omgaan met water, | Fryslân er over 100 jaar uitziet. Die geven | en regionale oerheden en studearre mensen per straat neemt af. Dat raakt de | is onvoldoende. Juist hier moeten we | van Fryslân, aan de vaste wal, meer | bodem en circulariteit. We versterken de | richting aan keuzes op kortere term!n. En | teology, bedriuwskundige ynformatika en supermarkt, de sportvereniging, het café, | openstaan voor nieuwe oplossingen. | ruimte bieden voor toerisme. Dat is een | economische profilering van Fryslân door | we helpen inwoners zich voor te bereiden | sjoernalistyk. Dêrneist is er belutsen by de het dorpshuis. En hier hebben we slimme | Schr!f wedstr!den uit. Kom met | schitterend deel van de provincie. Oude | te kiezen voor deze drie toekomstthema’s. | op veranderingen. Er is veel dat je als | Friese Preventie Aanpak en it Nationaal oplossingen nodig. | nieuwe concepten. Autonome systemen, | kerken van ongeëvenaarde schoonheid, | individu kunt doen. Er is nog meer dat je | Netwerk Brede Welvaart.
kabelbanen, andere vormen van collectief | kloosterroutes, prachtige historische | Fryslân doet het economisch al goed op | als groep samen kunt doen. Woningbouw en splitsing | vervoer, misschien klinkt het soms | stadjes, het Lauwersmeergebied. Maar | deze onderwerpen en bovendien: hier We moeten daarom durven ingr!pen in | futuristisch, maar angstvallig vasthouden | ook nieuwe iconen, zoals een D!k van | hee" Fryslân overtuigende oplossingen | De stem van generaties de woningvoorraad. Provincie Fryslân | aan kostbare oplossingen van het verleden | een W!f, de d!ktempel en de terp van | te bieden voor de rest van het land en de | Voor niemand is het belang b! de toekomst voorspelt dat er in de komende jaren | is niet alt!d de oplossing voor de toekomst. | de toekomst. | wereld. Hier willen we op excelleren. We | zo evident als voor de volgende generatie. 25.000 eenpersoonshuishoudens b! | maken daarb! goed inzichtel!k wat het | Initiatieven zoals Generatie Fryslân komen, terw!l Friese woningen gemiddeld | De verbinding met de rest van het land | Meer toerisme in dit deel van Fryslân | Friese bedr!fsleven daar aan hee". Voor | 2035, met meer dan 250 jonge werkende een stuk groter z!n dan het landel!ke | bl!" cruciaal. De Lelyl!n is van groot | voegt relatief veel brede welvaart toe. | bedr!ven die zich volledig herkennen in | mensen, laten zien dat er volop wordt gemiddelde.
Door veel van die grote | belang voor de toekomst van Fryslân en | Hier staan horeca, supermarkt, musea | deze thema’s is dat evident. Maar ook voor | nagedacht over hoe Fryslân écht verder woningen te splitsen dragen we b! | daar houden we aan vast. Tegel!k z!n we | en podia onder druk. Toerisme kan | bedr!ven waarvoor dat minder direct | kan. Overal in het land worstelt men om aan leefbaarheid en draagkracht voor | niet blind voor alternatieve manieren om | hier b!dragen aan het behoud van die | geldt, zitten er indirect grote kansen in | jonge mensen mee te laten denken. Hier voorzieningen in dorpen en w!ken. Zo | de verbinding met Groningen, Duitsland, | voorzieningen. Toerisme wordt zo geen | deze thematische keuze. st!gt het aantal inwoners daar weer, | Midden- en West-Nederland te verbeteren. | doel op zich, maar een instrument voor zonder dat overal nieuwbouww!ken | leefbaarheid. | Innovatie en investeringen hoeven worden gebouwd. | Toerisme: sturen in plaats van | We zetten scherp in op innovatie op laten gebeuren | 3. De economie van Fryslân | deze thema’s. Op campussen werken Grotere woningbouwprojecten | Toerisme draagt b! aan leefbaarheid, | We hebben in Fryslân veel te beschermen. | onderw!sinstellingen en bedr!ven samen.
concentreren we op plekken die logisch | maar kan leefbaarheid ook onder druk | De waardering van ons landschap, zowel | Ze maken gebruik van gezamenl!ke z!n vanuit drie invalshoeken: (1) | zetten. Rond de Friese meren en op de | door inwoners als bezoekers, is groot. Het | apparatuur en faciliteiten. ruimte en ecologie, (2) economie en (3) | Waddeneilanden is het toerisme groot, | maakt deel uit van onze identiteit. Daarom verbindingen en infrastructuur. Niet alles | soms zeer groot. Op die plekken moeten we | willen we zo weinig mogel!k nieuwe | We zorgen voor innovatieregelingen kan overal. Dat vraagt prioritering. | ervoor zorgen dat de toeristische druk niet | bedr!venterreinen aanleggen. | voor startende en groeiende bedr!ven, 38 | 39 Inbreiding in plaats van uitbreiding | met publiek én privaat geld. Het moet | hebben ze de mouwen al opgestroopt. Dat En toch is er ruimte nodig voor de | aantrekkel!k worden om te investeren | verdient een belangr!ke plek aan tafel. In toekomstige economie. Die vinden we | in deze economische ontwikkeling. We | projecten. In besluitvorming. ‘ Ik pretendeer niet dat ik het beter weet.
Wel | vooral door inbreiding: bedr!fslocaties | investeren nadrukkel!k in bedr!ven met worden toegevoegd binnen de | een hogere economische toegevoegde | Tegel!k laten we de toekomst niet alleen verlang ik er naar dat we in Fryslân concreter | bestaande bedr!venterreinen, zonder | waarde en in ondernemingen die b!dragen | over aan jongeren. Het intergenerationele dat het gebied wordt uitgebreid. | aan brede welvaart. | debat is minstens zo belangr!k. worden in het uitwerken van een perspectief | Door de lage grondpr!zen z!n Friese | Solidariteit tussen generaties past b! een bedr!venterreinen héél ruim opgezet. | De lange horizon: ruimte en ecologie | egalitaire samenleving als Fryslân. op onze toekomst. Daarom doe ik deze eerste | Zeker vergeleken met andere delen van | Waar de drie bovenstaande thema’s zich aanzet: schiet er op, maak het beter. De | Nederland of Europa. | richten op een horizon van 10 tot 25 jaar, | Het belangr!kste is dat we durven k!ken we b! ruimte en ecologie ook naar | uitspreken waar we heen willen. Niet toekomst van Fryslân gaat ons allemaal aan.’ | Parkeerterreinen, rangeerterreinen | een horizon van 100 jaar. We z!n samen | omdat het eenvoudig is, maar omdat en ander inefficiënt of verrommeld | verantwoordel!k voor een prachtig deel | richting helpt om keuzes te maken. Zonder ruimtegebruik op bedr!venterreinen | van de wereld.
Dat schept verwachtingen | richting bl!" alles mogel!k en gebeurt kunnen opnieuw worden gebruikt voor | én verplichtingen voor de lange term!n. | er weinig. Misschien bl!kt over een paar economische activiteit. Verouderde | jaar dat sommige ideeën niet werkten. bedr!venterreinen vernieuwen we en | Er z!n zorgel!ke ontwikkelingen rondom | Dat hoort erb!. Belangr!ker is dat we niet maken we klaar voor de economie van de | water: bodemdaling en CO₂-uitstoot in | bl!ven hangen in analyse, want die is al 2. Leefbaar Fryslân | Nieuwe mobiliteitsoplossingen | verder toeneemt. Groei kan daar vooral | toekomst. Dat is soms ingewikkeld, want | de veenweidegebieden, droogte op zand, | uitvoerig gemaakt. Maar dat we nu de stap Leefbaarheid staat vooral in kleinere | Bereikbaarheid bl!" een belangr!k | plaatsvinden in rustige seizoenen: buiten | eigenaarschap is versnipperd. Maar op | verzilting op klei en de brede gevolgen | zetten naar uitvoering. Kleine én grote dorpen onder druk. Vroeger woonden | thema, zeker als we weten dat een | de zomer veel meer gebruik maken van het | andere plekken in Nederland z!n goede | van klimaatverandering. De oplossing | stappen, concreet en zichtbaar. er vier of v!f mensen in een woning. | groeiend aantal inwoners in de komende | bestaande toeristische aanbod. Dus: niet | voorbeelden van hoe je dit aanpakt.
| van onze voorouders was het bouwen Nu vaak nog maar één of twee. Dat doet | v!"ien jaar een lee"!d bereikt waarop | méér in juli en augustus, maar juist beter | van terpen. Wat is onze oplossing | Arjen Droog (1977) is direkteur- ontzettend veel met de draagkracht | autor!den minder of niet meer kan. | gespreid over het jaar. | Een scherper economisch profiel | voor de komende eeuw? We moeten | bestjoerder fan it Planbureau Fryslân, van dorpen voor voorzieningen. Huizen | Fryslân wordt het laboratorium waar | toekomstbeelden uitwerken van hoe | hat in e!ergrûn as direkteur by lokale bl!ven bewoond, maar het aantal | Alleen bl!ven inzetten op bus en trein | Tegel!k willen we in het noorden | Nederland leert omgaan met water, | Fryslân er over 100 jaar uitziet. Die geven | en regionale oerheden en studearre mensen per straat neemt af. Dat raakt de | is onvoldoende. Juist hier moeten we | van Fryslân, aan de vaste wal, meer | bodem en circulariteit. We versterken de | richting aan keuzes op kortere term!n. En | teology, bedriuwskundige ynformatika en supermarkt, de sportvereniging, het café, | openstaan voor nieuwe oplossingen. | ruimte bieden voor toerisme. Dat is een | economische profilering van Fryslân door | we helpen inwoners zich voor te bereiden | sjoernalistyk. Dêrneist is er belutsen by de het dorpshuis. En hier hebben we slimme | Schr!f wedstr!den uit.
Kom met | schitterend deel van de provincie. Oude | te kiezen voor deze drie toekomstthema’s. | op veranderingen. Er is veel dat je als | Friese Preventie Aanpak en it Nationaal oplossingen nodig. | nieuwe concepten. Autonome systemen, | kerken van ongeëvenaarde schoonheid, | individu kunt doen. Er is nog meer dat je | Netwerk Brede Welvaart. kabelbanen, andere vormen van collectief | kloosterroutes, prachtige historische | Fryslân doet het economisch al goed op | als groep samen kunt doen. Woningbouw en splitsing | vervoer, misschien klinkt het soms | stadjes, het Lauwersmeergebied. Maar | deze onderwerpen en bovendien: hier We moeten daarom durven ingr!pen in | futuristisch, maar angstvallig vasthouden | ook nieuwe iconen, zoals een D!k van | hee" Fryslân overtuigende oplossingen | De stem van generaties de woningvoorraad. Provincie Fryslân | aan kostbare oplossingen van het verleden | een W!f, de d!ktempel en de terp van | te bieden voor de rest van het land en de | Voor niemand is het belang b! de toekomst voorspelt dat er in de komende jaren | is niet alt!d de oplossing voor de toekomst. | de toekomst. | wereld. Hier willen we op excelleren. We | zo evident als voor de volgende generatie.
25.000 eenpersoonshuishoudens b! | maken daarb! goed inzichtel!k wat het | Initiatieven zoals Generatie Fryslân komen, terw!l Friese woningen gemiddeld | De verbinding met de rest van het land | Meer toerisme in dit deel van Fryslân | Friese bedr!fsleven daar aan hee". Voor | 2035, met meer dan 250 jonge werkende een stuk groter z!n dan het landel!ke | bl!" cruciaal. De Lelyl!n is van groot | voegt relatief veel brede welvaart toe. | bedr!ven die zich volledig herkennen in | mensen, laten zien dat er volop wordt gemiddelde. Door veel van die grote | belang voor de toekomst van Fryslân en | Hier staan horeca, supermarkt, musea | deze thema’s is dat evident. Maar ook voor | nagedacht over hoe Fryslân écht verder woningen te splitsen dragen we b! | daar houden we aan vast. Tegel!k z!n we | en podia onder druk. Toerisme kan | bedr!ven waarvoor dat minder direct | kan. Overal in het land worstelt men om aan leefbaarheid en draagkracht voor | niet blind voor alternatieve manieren om | hier b!dragen aan het behoud van die | geldt, zitten er indirect grote kansen in | jonge mensen mee te laten denken. Hier voorzieningen in dorpen en w!ken. Zo | de verbinding met Groningen, Duitsland, | voorzieningen. Toerisme wordt zo geen | deze thematische keuze. st!gt het aantal inwoners daar weer, | Midden- en West-Nederland te verbeteren.
| doel op zich, maar een instrument voor zonder dat overal nieuwbouww!ken | leefbaarheid. | Innovatie en investeringen hoeven worden gebouwd. | Toerisme: sturen in plaats van | We zetten scherp in op innovatie op laten gebeuren | 3. De economie van Fryslân | deze thema’s. Op campussen werken Grotere woningbouwprojecten | Toerisme draagt b! aan leefbaarheid, | We hebben in Fryslân veel te beschermen. | onderw!sinstellingen en bedr!ven samen. concentreren we op plekken die logisch | maar kan leefbaarheid ook onder druk | De waardering van ons landschap, zowel | Ze maken gebruik van gezamenl!ke z!n vanuit drie invalshoeken: (1) | zetten. Rond de Friese meren en op de | door inwoners als bezoekers, is groot. Het | apparatuur en faciliteiten. ruimte en ecologie, (2) economie en (3) | Waddeneilanden is het toerisme groot, | maakt deel uit van onze identiteit. Daarom verbindingen en infrastructuur. Niet alles | soms zeer groot. Op die plekken moeten we | willen we zo weinig mogel!k nieuwe | We zorgen voor innovatieregelingen kan overal. Dat vraagt prioritering. | ervoor zorgen dat de toeristische druk niet | bedr!venterreinen aanleggen. | voor startende en groeiende bedr!ven, 38 | 39