CConstaterende datAmeland
Koppel je AI →
Document · PDF

A72 Aanbiedingsbrief ontwerpbegroting 2027

Raad 18 mei 2026, gemeente AmelandBij agendapunt: Voorstel inzake afhandelen lijst met ingekomen stukken tot en met 6 mei 2026 (zaaknummer 524628)22.310 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 1 van 3

PER EMAIL Aan de leden van: - de gemeenteraden van de Friese gemeenten; - Provinciale Staten van Fryslân; - het algemeen bestuur van het Wetterskip Fryslân. Grou, 15 april 2026 Kenmerk : 20260415AKN/001 Afdeling : Bedrijfsvoering Behandeld door : de heer K.P. Derks Geachte leden, Hierbij ontvangt u de ontwerpbegroting 2027 van de FUMO. Wij stellen u in de gelegenheid uw zienswijze over deze ontwerpbegroting naar voren te brengen. Graag ontvangen wij uw zienswijze uiterlijk 22 juni 2026, zodat het algemeen bestuur van de FUMO deze kan betrekken bij de besluitvorming over de FUMO-begroting. In deze aanbiedingsbrief geven wij u inzicht in waar de FUMO voor staat en lichten wij de hoofdpunten uit de ontwerpbegroting toe. In de volgende alinea’s leest u meer over: • wat de FUMO is en wat de FUMO doet voor de Friese gemeenten, de provincie Fryslân en Wetterskip Fryslân; • het ontwikkelperspectief van de FUMO; • het karakter van deze ontwerpbegroting met een toelichting op de belangrijkste uitzettingen; • de wijze waarop wij u als raad, Provinciale Staten en algemeen bestuur van Wetterskip Fryslân actief willen informeren. Over de FUMO De FUMO is de omgevingsdienst van en voor Fryslân. Alle gemeenten, de Provincie Fryslân en Wetterskip Fryslân nemen deel in de gemeenschappelijke regeling FUMO.

In opdracht van onze twintig deelnemers voert de FUMO taken uit op gebied van vergunningverleni ng, toezicht en handhaving. Daarnaast levert de FUMO advies over diverse specialistische onderwerpen. Wij verwijzen u graag naar de website van de FUMO. Daar vindt u meer informatie over de bijdrage die de FUMO levert voor een gezond, schoon en veilig Fryslân en met dit filmpje krijgt u een snelle impressie. (https://www.fumo.nl/over-de-fumo). Raden, staten en algemeen bestuur beter in positie De positie van volksvertegenwoordigende organen binnen een gemeenschappelijke regeling is complex, ook bij de FUMO. Uw invloed beperkt zich in de praktijk vaak tot het indienen van zienswijzen op de ontwerpbegroting, maar juist die rol is van groot belang. De begroting vormt het financiële kader waarbinnen de FUMO haar taken voor de deelnemers uitvoert. - 2 / 4 - Kenmerk : 20260415AKN/001 Als deelnemer bent u niet alleen opdrachtgever, maar ook mede-eigenaar van de FUMO. Het algemeen bestuur van de FUMO, feitelijk de ‘vereniging van eigenaren’, stelt jaarlijks de begroting vast. Naar een robuuste en toekomstbestendige FUMO Vorig jaar is een beleidsarme begroting voor het jaar 2026 vastgesteld en is rekening gehouden met de financiële positie van deelnemers en keuzes waar overheden voor staan. Daarmee werd in financiële zin een pas op de plaats gemaakt.

Deze pas op de plaats had niet alleen een financiële achtergrond. Onder de deelnemers werd steeds duidelijker dat de deelnemers niet op één lijn zaten en er verschillende beelden en verwachtingen van de FUMO bestonden. Dat maakt het voor de FUMO lastig om aan verschillende verwachtingen te voldoen. Het slagvaardig en effectief uitvoering geven aan de opdrachten van onze deelnemers kwam meer en meer onder druk te staan. Zo creëerden wij, deelnemers en de FUMO, onze eigen teleurstelling. In de zienswijzen op de ontwerpbegroting 2026 vroeg een aantal raden en provinciale staten hier aandacht voor. In het najaar van 2025 is dan ook een nieuw pad ingeslagen. Er is toegewerkt naar een gezamenlijk draagvlak voor de Friese omgevingsdienst. Dit mondde uit een bestuurlijke conferentie op 29 januari 2026 waarin het algemeen bestuur het fundament heeft gelegd voor een robuuste en toekomstbestendige FUMO. Tegelijkertijd ligt er de opdracht om de positie van omgevingsdiensten te versterken. Dit vloeit voort uit het rapport Om de leefomgeving van de Commissie Van Aartsen. Voor omgevingsdiensten, en dus ook voor de FUMO, betekent dit dat de FUMO aan robuustheidscriteria moet voldoen. Deze worden wettelijk verankerd. Het algemeen bestuur heeft zich uitgesproken voor een zelfstandige omgevingsdienst van en voor Fryslân en niet voor een fusie met één of meer andere omgevingsdiensten.

Eind 2025 heeft het dagelijks bestuur een interim secretaris/directeur aangetrokken. Op verzoek van het dagelijks bestuur heeft hij in beeld gebracht waar de kwetsbaarheden van de FUMO organisatie liggen. Daarnaast is zijn opdracht om uitwerking te geven aan de versterking en doorontwikkeling van de FUMO. Dit traject zal naar verwachting enkele jaren in beslag nemen. De koers is bepaald, aan het ontwikkelplan wordt nu hard gewerkt. Vanuit deze basis werkt de FUMO toe naar een organisatie die in 2030 integraal opereert en aantoonbare maatschappelijke meerwaarde levert, in nauwe samenwerking met het bevoegd gezag. Dit markeert een doorontwikkeling waarbij wordt verkend hoe het onderscheid tussen basis- en plustaken zich verhoudt tot een meer integrale uitvoering van taken. Dit vraagt gerichte investeringen en een gefaseerde transitie naar een efficiënte, effectieve en stevig gepositioneerde organisatie. Dit jaar staat in het teken van voorbereiding, 2027 vormt de investeringsbasis en in 2028 –2030 wordt de ambitie concreet uitgewerkt in inrichting en uitvoering. - 3 / 4 - Kenmerk : 20260415AKN/001 De ontwerpbegroting op hoofdpunten De weg naar een robuuste en toekomstbestendige FUMO is vertaald naar de ontwerpbegroting voor het jaar 2027. Deze kent een uitzetting van € 3.2 miljoen. Hieronder lichten wij onderwerpen toe waarvoor extra middelen gevraagd worden.

Dit betreft: • Een bedrag van € 1 miljoen is het gevolg van indexeringen van de kosten voor lonen en prijzen. De FUMO volgt daarbij dezelfde uitgangspunten als gemeenten en de provincie. • Onze deelnemers vragen ons realistisch te begroten. In afwachting van een onderzoek naar een realistische productiviteitsnorm is deze norm tijdelijk verlaagd op basis van de werkelijke cijfers van 2024 en 2025. Minder productieve uren per fte leiden in 2027 tot een uitzetting van € 300.000. • Uit de analyse van de interim secretaris/directeur volgt dat de FUMO in vergelijking tot andere omgevingsdiensten een aantal functies op gebied van bedrijfsvoering mist. Versterking is nodig met een omvang van 7 fte, een uitzetting van € 720.000. Werkzaamheden worden nu noodzakelijkerwijs belegd bij medewerkers die daar niet voor zijn toegerust. Dit is merkbaar in de kwaliteit en leidt tot overbelasting, uitval door ziekte en vertrek. De continuïteit onder management en andere functies binnen bedrijfsvoering staat onder druk. Dit maakt de FUMO kwetsbaar en onvoldoende in staat om gericht te werken aan versterking van de organisatie. Versterking van de bedrijfsvoering is een noodzakelijke investering om de doorontwikkeling van de FUMO mogelijk te maken. • Volgend jaar gaat de FUMO werken met omgevingsadviseurs. Dit betreft een nieuwe functie.

De rol van deze omgevingsadviseurs is belangrijk in het licht van de doorontwikkeling van de FUMO. Uit de bestuurlijke conferentie is namelijk naar voren gekomen dat onze deelnemers veel waarde hechten aan een FUMO die goed weet wat er speelt bij de individuele deelnemer en daar vervolgens adequaat op kan inspelen; regionaal maatwerk dus. De omgevingsadviseur is een belangrijke sparringpartner voor de deelnemer, heeft kennis van de milieuvraagstukken die spelen en weet deze te vertalen naar een gerichte inzet van expertise vanuit de FUMO. De omgevingsadviseurs kunnen daarnaast een belangrijke bijdrage leveren aan de milieuparagraaf in de omgevingsplannen van gemeenten. Het betreft een functie waar andere omgevingsdiensten al ervaring mee hebben. Wij ramen de behoefte op 4 fte wat een uitzetting van de begroting betekent van € 400.000. • Centraal voor de uitvoering van de VTH-taken is het zaaksysteem. Dit jaar wordt het zaaksysteem (verplicht) opnieuw aanbesteed. De keuze voor het nieuwe zaaksysteem wordt rond de zomer verwacht. In het najaar volgt de implementatie en de migratie van alle gegevens uit het huidige naar het nieuwe zaaksysteem. In 2027 houden wij rekening met een productieverlies van € 300.000 (incidenteel). Alle medewerkers in het primaire proces werken intensief met het zaaksysteem.

Zij zullen goed geïnstrueerd moeten worden om zorgvuldig te werken met dit nieuwe systeem. Deze zorgvuldigheid is belangrijk voor de betrouwbaarheid van het systeem. • Het algemeen bestuur van de FUMO heeft de Meerjarenagenda Zeer Zorgwekkende Stoffen (ZZS) vastgesteld. In 2026 worden de uren voor ZZS gedekt uit het regionale programma, waardoor deze inzet ten koste gaat van de reguliere controles bij bedrijven. Het voorstel is om hier in 2027 geoormerkte uren voor te begroten, zodat de FUMO controles kan uitvoeren overeenkomstig de streefwaarde die door de deelnemers in de Uitvoerings- en handhavingsstrategie is vastgelegd. Dit leidt tot een uitzetting van € 230.000. - 4 / 4 - Kenmerk : 20260415AKN/001 De totale omvang van de begroting 2027 komt op een bedrag van € 26.6 miljoen. De bijdrage van uw organisatie vindt u in bijlage 1 van de ontwerpbegroting. De bijdragen van deelnemers aan de FUMO verschillen, omdat de aard en omvang van de opdracht van deelnemers aan de FUMO verschilt. Naast een toename van de bijdrage als gevolg van bovenstaande onderdelen, kan bij uw organisatie sprake zijn van een toe- of afname van de bijdrage als gevolg van inbreng of afname van uren voor taken. Informeren van raden, staten en het algemeen bestuur van Wetterskip Fryslân De FUMO bevindt zich in een dynamische fase.

Een nieuwe koers, nieuwe uitdagingen en noodzakelijke versterking vormen een complex geheel. Wij zijn graag bereid een nadere toelichting te geven en uw vragen te beantwoorden. Bij uw griffie is dit aangeven. Een aantal gemeenten heeft inmiddels al aangegeven daar gebruik van te willen maken. Ook kunt u gebruik maken van twee algemene informatiebijeenkomsten. Deze vinden plaats op • dinsdag 19 mei 2026 van 19.30 – 21.00 uur • woensdag 27 mei 2026 van 19.30 – 21.00 uur U bent dan welkom bij de FUMO, J.W. de Visserwei 10, 9001 ZE Grou. Wij stellen het op prijs als u zich aanmeldt. Dit kan via bestuur@fumo.nl. Tot slot Wij nodigen u nogmaals uit uw zienswijze te geven op ontwerpbegroting FUMO 2027. U wordt verzocht een eventuele zienswijze uiterlijk op 22 juni 2026 per e-mail toe te zenden via bestuur@fumo.nl. De behandeling van de begroting 2027 vindt plaats in de vergadering van het algemeen bestuur van de FUMO op 10 september 2026. Met vriendelijke groet, het dagelijks bestuur van de FUMO Irona Groeneveld, Jan Willem Strebus, voorzitter secretaris/directeur

April 2026 (Ontwerp) Begroting 2027 2 Inhoudsopgave 1 Inleiding 2 In één oogopslag 3 Managementsamenvatting 4 De bestuurlijke behandeling 5 Algemene ontwikkelingen 5.1 Beleidsmatige ontwikkelingen 5.2 Organisatorische ontwikkelingen 5.3 Ontwikkelingen informatisering en automatisering 6 Programma's 6.1 Overzicht baten en lasten 6.2 Programma milieu 6.3 Programma bedrijfsvoering 7 Paragrafen 7.1 Paragraaf weerstandsvermogen 7.2 Paragraaf financiering 7.3 Paragraaf bedrijfsvoering 7.4 Paragraaf openbaarheid 8 De financiële begroting 2027 8.1 Uitgangspunten 8.2 Overzicht van baten en lasten 8.3 Collectieve taken 8.4 Integraal uurtarief en gedifferentieerde tarieven 8.5 Investeringen 8.6 Financieel meerjarenperspectief 8.7 Geprognosticeerde balans en toelichting 9 Bijlagen Bijdragen per deelnemer Bijlage 1: Specificatie bijdrage per deelnemer Bijlage 2: Specificatie plusuren per gemeenten & Provincie Fryslân Bijlage 3: Specificatie basistaakuren per deelnemer Bijlage 4: Overzicht taakvelden Bijlage 5: Risicoanalyse 2027 Bijlage 6: Verdeelsleutel overhead 1 Inleiding In 2027 zetten de deelnemers en de FUMO een gezamenlijke stap om de FUMO te laten uitgroeien tot een robuuste, toekomstbestendige kennisorganisatie voor de fysieke leefomgeving in Friesland.

Vertrekpunt is de bestuurlijke ambitie zoals besproken in de gezamenlijke bijeenkomst: de FUMO vervult een meer onafhankelijke, gezaghebbende rol richting het bevoegd gezag, met ruimte voor intensievere samenwerking en wederzijds begrip voor ieders rol en belang. Binnen Friesland is het uitgangspunt dat we toewerken naar meer uniformiteit en regionaal programmeren van de VTH opgave. Samen met de partners worden de gezamenlijke ambities vertaald naar de praktijk, zodat kennis en capaciteit beter worden gedeeld en ingezet. Doel is om de beschikbare middelen efficiënt en effectief in te zetten, door fragmentatie te verminderen en waar mogelijk regionaal samen op te trekken. Om dit te realiseren, zet de FUMO in 2027 in op drie versterkingslijnen: 1. Samenwerking en programmering in Friesland • Versterken van de samenwerking tussen deelnemers en FUMO, gericht op gezamenlijke programmering op gebied van de fysieke leefomgeving het realiseren. • Uniforme werkafspraken en het delen van specialistische kennis. 2. Digitalisering en datagedreven werken • Verdere digitalisering van processen, inclusief het optimaal benutten van VTH systemen en koppelingen, zodat informatie één keer wordt vastgelegd en Friese partners tijdig en betrouwbaar geïnformeerd zijn.

• Opbouwen van een stevige functie op het gebied van data en informatiebeheer , zodat sturing (door deelnemers én FUMO) meer gebaseerd is op actuele cijfers, trends en risico’s. • Ontwikkelen van dashboards en rapportages die uniform beschikbaar zijn voor alle deelnemers, als basis voor regionaal programmeren en verantwoording.

3. Cultuur- en organisatieontwikkeling FUMO • Doorontwikkeling van de FUMO naar een volwassen, lerende organisatie met helder leiderschap, rolvastheid en verantwoordelijkheid op de juiste plekken. • Gerichte investering in medewerkers en leidinggevenden, zodat de FUMO zichtbaar en herkenbaar is als onafhankelijk, deskundig partner met gezag en vertrouwen. • Versterken van de interne samenwerking, het eigenaarschap en de dienstverlenende houding, passend bij de rol van kennisorganisatie en partner in de Friese opgaven. Deze opgave vraagt in 2027 om gerichte investeringen in de organisatie (capaciteit, digitalisering, informatiebeheer en ontwikkeling van medewerkers en leiders). Dit is noodzakelijk om de FUMO in staat te stellen haar rol adequaat, rechtmatig en met gezag en vertrouwen te vervullen. De investering wordt daarmee gezien als een bijdrage aan de gezamenlijke opgaven van de Friese overheden in de fysieke leefomgeving en aan het voldoen aan de landelijke eisen voor een robuuste Omgevingsdienst. Voor de omslag naar een proactieve, zelfbewuste organisatiecultuur en VTH uitvoeringsorganisatie.

Is de strategie: • samenhang en richting (van output naar outcome); • informatiegestuurd werken en digitalisering; • professioneel leiderschap en consistente aansturing; • vertrouwen en samenwerking tussen FUMO, bevoegd gezag en ketenpartners.Met de investeringen die noodzakelijk zijn op een opwaartse lijn te creëren realiseren wij: • bouwen aan vertrouwen; • efficiëntie winst bij FUMO en partners; • innoverende processen; • versterking samenwerking; • de basis op orde; • korte lijnen en duidelijkheid; • voorspelbaarheid en continuïteit; • kwaliteit verbetering; • rechtmatigheid; • stabiliteit op gebied van P&O en organisatie.

3 Inhoudsopgave 1 Inleiding 2 In één oogopslag 3 Managementsamenvatting 4 De bestuurlijke behandeling 5 Algemene ontwikkelingen 5.1 Beleidsmatige ontwikkelingen 5.2 Organisatorische ontwikkelingen 5.3 Ontwikkelingen informatisering en automatisering 6 Programma's 6.1 Overzicht baten en lasten 6.2 Programma milieu 6.3 Programma bedrijfsvoering 7 Paragrafen 7.1 Paragraaf weerstandsvermogen 7.2 Paragraaf financiering 7.3 Paragraaf bedrijfsvoering 7.4 Paragraaf openbaarheid 8 De financiële begroting 2027 8.1 Uitgangspunten 8.2 Overzicht van baten en lasten 8.3 Collectieve taken 8.4 Integraal uurtarief en gedifferentieerde tarieven 8.5 Investeringen 8.6 Financieel meerjarenperspectief 8.7 Geprognosticeerde balans en toelichting 9 Bijlagen Bijdragen per deelnemer Bijlage 1: Specificatie bijdrage per deelnemer Bijlage 2: Specificatie plusuren per gemeenten & Provincie Fryslân Bijlage 3: Specificatie basistaakuren per deelnemer Bijlage 4: Overzicht taakvelden Bijlage 5: Risicoanalyse 2027 Bijlage 6: Verdeelsleutel overhead

4 Inhoudsopgave 1 Inleiding 2 In één oogopslag 3 Managementsamenvatting 4 De bestuurlijke behandeling 5 Algemene ontwikkelingen 5.1 Beleidsmatige ontwikkelingen 5.2 Organisatorische ontwikkelingen 5.3 Ontwikkelingen informatisering en automatisering 6 Programma's 6.1 Overzicht baten en lasten 6.2 Programma milieu 6.3 Programma bedrijfsvoering 7 Paragrafen 7.1 Paragraaf weerstandsvermogen 7.2 Paragraaf financiering 7.3 Paragraaf bedrijfsvoering 7.4 Paragraaf openbaarheid 8 De financiële begroting 2027 8.1 Uitgangspunten 8.2 Overzicht van baten en lasten 8.3 Collectieve taken 8.4 Integraal uurtarief en gedifferentieerde tarieven 8.5 Investeringen 8.6 Financieel meerjarenperspectief 8.7 Geprognosticeerde balans en toelichting 9 Bijlagen Bijdragen per deelnemer Bijlage 1: Specificatie bijdrage per deelnemer Bijlage 2: Specificatie plusuren per gemeenten & Provincie Fryslân Bijlage 3: Specificatie basistaakuren per deelnemer Bijlage 4: Overzicht taakvelden Bijlage 5: Risicoanalyse 2027 Bijlage 6: Verdeelsleutel overhead 2 In één oogopslag Deelnemersbijdrage SPUK baten Financiële baten Overige baten Personeelskosten Overige personeelskosten Kapitaallasten Bedrijfsvoeringskosten Onvoorzien Ontwikkelkosten Totale baten Totale lasten 24,9 mln Deelnemersbijdrage 26.65626.656 Primair proces Ondersteuning 48 147 Begrote formatie

5 Inhoudsopgave 1 Inleiding 2 In één oogopslag 3 Managementsamenvatting 4 De bestuurlijke behandeling 5 Algemene ontwikkelingen 5.1 Beleidsmatige ontwikkelingen 5.2 Organisatorische ontwikkelingen 5.3 Ontwikkelingen informatisering en automatisering 6 Programma's 6.1 Overzicht baten en lasten 6.2 Programma milieu 6.3 Programma bedrijfsvoering 7 Paragrafen 7.1 Paragraaf weerstandsvermogen 7.2 Paragraaf financiering 7.3 Paragraaf bedrijfsvoering 7.4 Paragraaf openbaarheid 8 De financiële begroting 2027 8.1 Uitgangspunten 8.2 Overzicht van baten en lasten 8.3 Collectieve taken 8.4 Integraal uurtarief en gedifferentieerde tarieven 8.5 Investeringen 8.6 Financieel meerjarenperspectief 8.7 Geprognosticeerde balans en toelichting 9 Bijlagen Bijdragen per deelnemer Bijlage 1: Specificatie bijdrage per deelnemer Bijlage 2: Specificatie plusuren per gemeenten & Provincie Fryslân Bijlage 3: Specificatie basistaakuren per deelnemer Bijlage 4: Overzicht taakvelden Bijlage 5: Risicoanalyse 2027 Bijlage 6: Verdeelsleutel overhead In deze begroting worden de belangrijkste beleidsmatige, operationele en organisatorische ontwikkelingen geschetst die in 2027 van invloed zijn op de uitvoering van de taken van de FUMO.

De omgeving waarin de FUMO opereert blijft sterk in beweging door nieuwe wet- en regelgeving, maatschappelijke opgaven en toenemende eisen aan kwaliteit, samenwerking en informatievoorziening. Tegelijkertijd groeit de behoefte aan een robuuste, professionele en toekomstbestendige omgevingsdienst. Beleidsmatige ontwikkelingen In 2027 bouwt de FUMO voort op het uitvoeringsprogramma VTH 2026 en de Uitvoerings- en handhavingsstrategie Fryslân 2025–2028. De uitvoering van vergunningverlening, toezicht en handhaving wordt verder versterkt en geprofessionaliseerd, in lijn met adviezen voortkomend uit het Interbestuurlijk Programma VTH (IBP-VTH). De focus ligt op uniforme, risicogerichte en kwalitatief hoogwaardige uitvoering, ondersteund door digitale informatievoorziening, kennisontwikkeling en samenwerking binnen het VTH-netwerk. Nieuwe en gewijzigde wet- en regelgeving hebben directe gevolgen voor de uitvoering. De Wet veilige jaarwisseling introduceert nieuwe gemeentelijke bevoegdheden en heeft impact op toezicht en handhaving op vuurwerkopslagen en -verkooppunten. Daarnaast leidt de verwachte wijziging van het asbeststelsel per 2027 tot een aanzienlijke toename van vergunningplichtige bedrijven en toezichtslasten, terwijl ook tijdige keuzes nodig zijn over capaciteit en systemen door de overgang naar het Digitaal Stelsel Omgevingswet.

Verder vraagt de toenemende aandacht voor risico’s rond staalslakken om versterking van kennis en toezicht. Strategische thema’s zoals circulaire economie, zeer zorgwekkende stoffen (ZZS) en de actualisatie van de kwaliteitscriteria 3.0 bepalen mede de koers. De FUMO investeert in kennisopbouw en samenwerking om deelnemers goed te kunnen ondersteunen bij hun beleidsambities. De aanpak van ZZS wordt in 2027 verder uitgebouwd en structureel ingebed, waarbij het belang van zichtbaarheid en continuïteit van toezicht wordt benadrukt. Door de actualisatie van de kwaliteitscriteria wordt de adviserende rol van de FUMO in het fysieke domein verder versterkt, onder meer via de inzet van omgevingsadviseurs. Door de actualisatie van de kwaliteitscriteria 3.0 wordt de adviserende rol van de FUMO in het fysieke domein versterkt. Voor een goede uitvoering worden in 2027 extra functies ingezet, waaronder omgevingsadviseurs, die nauw samenwerken met de deelnemers bij het opstellen van omgevingsplannen en thema’s als circulaire economie en energie. Deze versterking van capaciteit en deskundigheid draagt bij aan een uniforme, hoogwaardige uitvoering van VTH- taken en beleidsadvisering.

Operationele ontwikkelingen In 2027 zet de FUMO in op verdere professionalisering van het toezicht en de handhaving. Er wordt een audit gestart met daarin extra aandacht voor het preventief voorkomen van overtredingen. Bestaande toezichtvormen zoals ketentoezicht en dronetoezicht worden verder versterkt met investeringen in kennis en processen om de kwaliteit en robuustheid te waarborgen. Energietoezicht blijft een basistaak en wordt voortgezet met de extra gelden vanuit de SPUK-gelden tot en met 2027. Het nieuwe risicomodel I-GO wordt na een pilotfase structureel geïmplementeerd, zodat toezicht effectiever en meer risicogestuurd kan worden ingezet. Ook het actualisatieprogramma voor vergunningen wordt voortgezet, met nadruk op samenwerking tussen vergunningverlening, toezicht en handhaving. 3 Managementsamenvatting

6 Inhoudsopgave 1 Inleiding 2 In één oogopslag 3 Managementsamenvatting 4 De bestuurlijke behandeling 5 Algemene ontwikkelingen 5.1 Beleidsmatige ontwikkelingen 5.2 Organisatorische ontwikkelingen 5.3 Ontwikkelingen informatisering en automatisering 6 Programma's 6.1 Overzicht baten en lasten 6.2 Programma milieu 6.3 Programma bedrijfsvoering 7 Paragrafen 7.1 Paragraaf weerstandsvermogen 7.2 Paragraaf financiering 7.3 Paragraaf bedrijfsvoering 7.4 Paragraaf openbaarheid 8 De financiële begroting 2027 8.1 Uitgangspunten 8.2 Overzicht van baten en lasten 8.3 Collectieve taken 8.4 Integraal uurtarief en gedifferentieerde tarieven 8.5 Investeringen 8.6 Financieel meerjarenperspectief 8.7 Geprognosticeerde balans en toelichting 9 Bijlagen Bijdragen per deelnemer Bijlage 1: Specificatie bijdrage per deelnemer Bijlage 2: Specificatie plusuren per gemeenten & Provincie Fryslân Bijlage 3: Specificatie basistaakuren per deelnemer Bijlage 4: Overzicht taakvelden Bijlage 5: Risicoanalyse 2027 Bijlage 6: Verdeelsleutel overhead Organisatorische ontwikkelingen Om de groeiende en complexere opgaven duurzaam te kunnen blijven uitvoeren, werkt de FUMO toe naar een zelfstandige en robuuste organisatie.

De afgelopen jaren is gebleken dat de huidige slanke inrichting van de bedrijfsvoering kwetsbaar is. In 2027 wordt daarom ingezet op versterking van de afdeling bedrijfsvoering, zodat de primaire processen beter worden ondersteund en de organisatie blijvend kan voldoen aan externe eisen. Daarnaast staan belangrijke ontwikkelingen op het gebied van huisvesting, wagenpark en personeelsbeleid op de agenda. De voorgenomen nieuwbouw biedt een toekomstbestendige oplossing voor structurele knelpunten in de huidige huisvesting. Op het gebied van personeel en organisatie ligt de nadruk op het creëren van interne rust, duidelijke sturing en professioneel leiderschap. Door te investeren in medewerkers, cultuur en organisatieontwikkeling wordt gewerkt aan continuïteit, wendbaarheid en aantrekkelijkheid als werkgever. Informatisering en automatisering De verdere digitalisering en professionalisering van de informatievoorziening vormen een belangrijke randvoorwaarde voor de uitvoering van de taken. In 2027 werkt de FUMO op basis van de vastgestelde Informatievisie 2024–2028 aan uniformering, datagedreven werken en het borgen van wet- en regelgeving in het digitale domein.

De implementatie van een nieuw zaaksysteem, de doorontwikkeling van het datawarehouse en de inzet van AI dragen bij aan kwaliteit en efficiëntie, maar vragen ook om structurele aandacht voor beheer, informatiebeheer en deskundigheid.

Inhoudsopgave 1 Inleiding 2 | In één oogopslag | Financieel 3 Managementsamenvatting 4 | De bestuurlijke behandeling | OMSCHRIJVING (€ X1.000) | 2026 BEGROTING | 2027 BEGROTING | MUTATIE 5 | Algemene ontwikkelingen | Totale baten | 23.424 | 26.656 | 3.232 | 13,8% | De totale omvang van de begroting neemt toe met € 3,2 mln. (13.8%) 5.1 | Beleidsmatige ontwikkelingen | Deelnemersbijdragen | 21.541 | 24.927 | 3.386 | 15,7% 5.2 | Organisatorische ontwikkelingen | Hierin zijn de volgende ontwikkelingen meegenomen: 5.3 | Ontwikkelingen informatisering en | Gemeenten | 14.382 | 16.730 | 2.347 | 16,3% automatisering 6 Programma's | Provincie | 7.112 | 8.151 | 1.039 | 14,6% | • | Indexeringen op basis van CPB 6.1 | Overzicht baten en lasten | Wetterskip | 47 | 47 | 0 | 0,0% 6.2 | Programma milieu | • | 4 Omgevingsadviseurs 6.3 | Programma bedrijfsvoering | Specifieke uitkeringen | 614 | 614 | 0 | 0,0% 7 Paragrafen | • | Versterken Ketentoezicht Financiële baten | 150 | 100 | -50 | -33,3% 7.1 | Paragraaf weerstandsvermogen | • | Verlagen productiviteitsnorm (in afwachting van onderzoek) 7.2 | Paragraaf financiering | Overige baten | 1.119 | 1.015 | -104 | -9,3% 7.3 | Paragraaf bedrijfsvoering | • | Robuuste Bedrijfsvoering 7.4 | Paragraaf openbaarheid | Totale lasten | 23.424 | 26.656 | 3.232 | 13,8% 19.160 | 21.493 | 2.333 | 12,2% | • | Implementatie zaaksysteem 8

De financiële begroting 2027 | Personeelskosten 8.1 Uitgangspunten | Primair proces | 13.518 | 15.115 | 1.597 | 11,8% | • | Arbeidsmarktcampagne 8.2 | Overzicht van baten en lasten 8.3 | Collectieve taken | Overhead | 4.813 | 5.562 | 749 | 15,6% | • | Kosten Vakoverleg 8.4 | Integraal uurtarief en | • | Post onvoorzien naar 1% van de begroting gedifferentieerde tarieven | DVO's | 828 | 816 | -12 | -1,5% 8.5 Investeringen | • | Verlagen verwachte renteopbrengst 8.6 | Financieel meerjarenperspectief | Overige personeelskosten | 1.383 | 1.525 | 142 | 10,3% 8.7 | Geprognosticeerde balans en | Kapitaallasten | 240 | 274 | 34 | 14,2% | • | Bedrijfsvoeringskosten (wagenpark, huisvesting, ICT) toelichting 9 Bijlagen | Bedrijfsvoeringskosten | 2.189 | 2.448 | 259 | 11,8% Bijdragen per deelnemer | ICT-kosten | 824 | 927 | 103 | 12,5% Bijlage 1: Specificatie bijdrage per deelnemer | Huisvestingskosten | 732 | 834 | 102 | 14,0% Bijlage 2: Specificatie plusuren per gemeenten | Overige bedrijfsvoeringskosten | 633 | 687 | 54 | 8,5% | FTE & Provincie Fryslân | 25,5% Bijlage 3: Specificatie basistaakuren per | Onvoorzien | 105 | 258 | 152 | 144,7% deelnemer | Ontwikkelkosten | 272 | 658 | 386 | 141,7% | Afdeling | Begrote formatie Bijlage 4: Overzicht taakvelden | Implementatie omgevingswet | 75 | 0 | -75 | -100,0% | Primair proces | 146,9 Bijlage 5: Risicoanalyse 2027 | Ondersteuning | 48,5

Bijlage 6: Verdeelsleutel overhead | Tabel 1. exploitatiebegroting | Totaal FUMO | 195,4 74,5% Tabel 2. FTE 7 | ■ Primair proces ■ Ondersteuning 8 Inhoudsopgave 1 Inleiding 2 In één oogopslag 3 Managementsamenvatting 4 De bestuurlijke behandeling 5 Algemene ontwikkelingen 5.1 Beleidsmatige ontwikkelingen 5.2 Organisatorische ontwikkelingen 5.3 Ontwikkelingen informatisering en automatisering 6 Programma's 6.1 Overzicht baten en lasten 6.2 Programma milieu 6.3 Programma bedrijfsvoering 7 Paragrafen 7.1 Paragraaf weerstandsvermogen 7.2 Paragraaf financiering 7.3 Paragraaf bedrijfsvoering 7.4 Paragraaf openbaarheid 8 De financiële begroting 2027 8.1 Uitgangspunten 8.2 Overzicht van baten en lasten 8.3 Collectieve taken 8.4 Integraal uurtarief en gedifferentieerde tarieven 8.5 Investeringen 8.6 Financieel meerjarenperspectief 8.7 Geprognosticeerde balans en toelichting 9 Bijlagen Bijdragen per deelnemer Bijlage 1: Specificatie bijdrage per deelnemer Bijlage 2: Specificatie plusuren per gemeenten & Provincie Fryslân Bijlage 3: Specificatie basistaakuren per deelnemer Bijlage 4: Overzicht taakvelden Bijlage 5: Risicoanalyse 2027 Bijlage 6: Verdeelsleutel overhead 8 In onderstaand overzicht ziet u de afgesproken P&C cyclus 2026, waar de ontwerpbegroting 2027 deel van uitmaakt.

4 De bestuurlijke behandeling Juni 22 juni: Einde zienswijze Juli Augustus 27 augustus : DB ontwerpbegroting 2027 Reactienota zienswijze begroting AB September 10 september: AB vaststellen begroting 2027 Maart 19 maart: DB ontwerpbegroting 2027 Januari 29 januari: Bestuurdersconferentie April 9 april: AB ontwerpbegroting 2027 13 april: Verzending ontwerpbegroting 2027 voor zienswijze Februari 13 februari: Extra informele sessie AB, behandelen kaderbrief (contouren ontwerpbegroting 2027)

9 Inhoudsopgave 1 Inleiding 2 In één oogopslag 3 Managementsamenvatting 4 De bestuurlijke behandeling 5 Algemene ontwikkelingen 5.1 Beleidsmatige ontwikkelingen 5.2 Organisatorische ontwikkelingen 5.3 Ontwikkelingen informatisering en automatisering 6 Programma's 6.1 Overzicht baten en lasten 6.2 Programma milieu 6.3 Programma bedrijfsvoering 7 Paragrafen 7.1 Paragraaf weerstandsvermogen 7.2 Paragraaf financiering 7.3 Paragraaf bedrijfsvoering 7.4 Paragraaf openbaarheid 8 De financiële begroting 2027 8.1 Uitgangspunten 8.2 Overzicht van baten en lasten 8.3 Collectieve taken 8.4 Integraal uurtarief en gedifferentieerde tarieven 8.5 Investeringen 8.6 Financieel meerjarenperspectief 8.7 Geprognosticeerde balans en toelichting 9 Bijlagen Bijdragen per deelnemer Bijlage 1: Specificatie bijdrage per deelnemer Bijlage 2: Specificatie plusuren per gemeenten & Provincie Fryslân Bijlage 3: Specificatie basistaakuren per deelnemer Bijlage 4: Overzicht taakvelden Bijlage 5: Risicoanalyse 2027 Bijlage 6: Verdeelsleutel overhead 9 In dit hoofdstuk behandelen we een aantal ontwikkelingen die mogelijk van invloed zijn op onze taakuitvoering in 2027.

5.1 Beleidsmatige ontwikkelingen 5.1.1 Uitvoering en handhaving 2027 In 2027 gaat de FUMO verder bouwen op het uitvoeringsprogramma VTH 2026 en de Uitvoerings- en handhavingsstrategie Fryslân (2025–2028). De focus ligt op een efficiënte en robuuste uitvoering van vergunningverlening, toezicht en handhaving, in lijn met landelijke kaders uit het IBP -VTH. Digitale informatievoorziening, kennisontwikkeling en samenwerking binnen het VTH- netwerk worden verder versterkt, zodat processen uniform, risicogericht en kwaliteitsbewust verlopen. Hiermee waarborgt de FUMO dat de taken professioneel worden uitgevoerd en inspeelt op technologische en maatschappelijke ontwikkelingen. 5.1.2 Wet- en regelgeving en nieuwe bevoegdheden Wet veilige jaarwisseling Op 1 juli 2025 is de Wet veilige jaarwisseling aangenomen. Deze wet introduceert een landelijk vuurwerkverbod voor consumenten. Alleen gemeenten kunnen nog ontheffingen verlenen aan verenigingen en stichtingen voor het afsteken van vuurwerk tijdens de jaarwisseling. Dit betreft een nieuwe bevoegdheid, waardoor gemeenten hun processen moeten inrichten op het ontvangen en beoordelen van aanvragen én op toezicht en handhaving van de bijbehorende voorschriften. Ook verbiedt de nieuwe wet F2-vuurwerk voor consumenten. Dit heeft gevolgen voor het aantal vuurwerkopslagen en -verkooppunten.

Omdat vuurwerk nog uitsluitend aan verenigingen en stichtingen met een ontheffing mag worden 5 Algemene ontwikkelingen

verkocht, is de verwachting dat het aantal opslag- en verkooppunten sterk zal afnemen. In het Vuurwerkbesluit zijn hierover geen nadere regels opgesteld; de markt bepaalt waar de resterende verkooppunten zich zullen vestigen. Mogelijke rol FUMO (vanaf 2026) De FUMO beschikt over expertise die nauw aansluit bij het beoordelen van ontheffingsaanvragen, vergelijkbaar met aanvragen voor bedrijfsmatige vuurwerkontbranding. Vanuit deze deskundigheid kan de FUMO: • meedenken en adviseren over integraal, bij voorkeur Friesland-breed beleid (mogelijk in samenwerking met de Veiligheidsregio); • adviseren over het (onder voorwaarden) toestaan van ontheffingen en toezicht en handhaving bij vuurwerkontbrandingen. Indien gemeenten besluiten deze nieuwe bevoegdheden (gedeeltelijk) als plustaak bij de FUMO onder te brengen, leidt dit tot een aanzienlijke toename van de benodigde uren. Toezicht vuurwerkopslagen en -verkooppunten (basistaak) Naar verwachting daalt het aantal opslag- en verkooppunten van F2-vuurwerk door het landelijke verbod. Dit heeft gevolgen voor de benodigde toezichturen (voor- en verkoopcontroles). Wel blijven enkele verkooppunten noodzakelijk om verenigingen en stichtingen met een ontheffing te kunnen voorzien van vuurwerk. Asbest toezicht Het asbeststelsel in Nederland gaat veranderen.

Naar verwachting worden de Arbeidsomstandighedenwet en het Arbeidsomstandighedenbesluit per 1 januari 2027 aangepast vanwege een nieuwe Europese richtlijn. Dit heeft grote impact op de basistaak asbest voor omgevingsdiensten. Alle bedrijven die bij sloopwerkzaamheden aan asbest kunnen worden blootgesteld, moeten hiervoor een vergunning aanvragen. Dat betekent dat naast de huidige 260 gecertificeerde asbestsaneerders, mogelijk nog veel meer andere bedrijven een vergunning nodig hebben. Hierdoor neemt het aantal meldingen via het Digitaal Stelsel Omgevingswet (DSO) mogelijk sterk toe en is extra toezicht nodig. De Arbeidsinspectie benadrukt het belang van een goede gegevensuitwisseling tussen overheden, omdat toezichtsinformatie van omgevingsdiensten invloed heeft op de vergunningverlening. Met het verdwijnen van het Landelijk Asbestvolgsysteem en de volledige overstap naar het DSO zijn tijdige beleidskeuzes nodig over capaciteit, benodigde systemen en de herijking van het uitvoeringsprogramma.

10 Inhoudsopgave 1 Inleiding 2 In één oogopslag 3 Managementsamenvatting 4 De bestuurlijke behandeling 5 Algemene ontwikkelingen 5.1 Beleidsmatige ontwikkelingen 5.2 Organisatorische ontwikkelingen 5.3 Ontwikkelingen informatisering en automatisering 6 Programma's 6.1 Overzicht baten en lasten 6.2 Programma milieu 6.3 Programma bedrijfsvoering 7 Paragrafen 7.1 Paragraaf weerstandsvermogen 7.2 Paragraaf financiering 7.3 Paragraaf bedrijfsvoering 7.4 Paragraaf openbaarheid 8 De financiële begroting 2027 8.1 Uitgangspunten 8.2 Overzicht van baten en lasten 8.3 Collectieve taken 8.4 Integraal uurtarief en gedifferentieerde tarieven 8.5 Investeringen 8.6 Financieel meerjarenperspectief 8.7 Geprognosticeerde balans en toelichting 9 Bijlagen Bijdragen per deelnemer Bijlage 1: Specificatie bijdrage per deelnemer Bijlage 2: Specificatie plusuren per gemeenten & Provincie Fryslân Bijlage 3: Specificatie basistaakuren per deelnemer Bijlage 4: Overzicht taakvelden Bijlage 5: Risicoanalyse 2027 Bijlage 6: Verdeelsleutel overhead

Staalslakken Staalslakken zijn bijproducten van het productieproces van staal en bestaan uit mineralen en metaal resten. Het verantwoord verwerken en opslaan van staalslakken is belangrijk om milieuschade te voorkomen. Landelijk is er steeds meer aandacht voor de risico’s rondom het gebruik van staalslakken. Nieuwe landelijke regelgeving en tijdelijke verboden of vergunningplichten rondom de toepassing van staalslakken leiden naar verwachting tot een grotere toezichtsopgave voor omgevingsdiensten. Vanwege het verhoogde risico - waaronder uitloging van metalen, aantasting van bodemkwaliteit en het beperkte zicht op toepassingslocaties – wil de FUMO, in afstemming met de deelnemers, de komende jaren verkennen hoe toezicht op staalslakken kan worden versterkt door het opbouwen van kennis en specialistische vaardigheden. 5.1.3 Strategische thema’s en beleidskaders Circulaire economie Nederland streeft ernaar – in het kader van de Europese klimaatdoelstellingen in 2050 – volledig circulair te zijn en in 2035 het grondstoffengebruik met vijftig procent te verminderen. Om in dit actuele thema een rol te vervullen en van toegevoegde waarde te zijn voor de deelnemers, moet de FUMO haar kennis op dit gebied verder ontwikkelen. Provincie Fryslân heeft ambitieuze doelen voor de transitie naar een circulaire economie.

In dit kader stimuleert de provincie bedrijven om circulair te werken, waarbij ook gemeenten en lokale bedrijven worden betrokken. Er wordt nauw samengewerkt met de Vereniging Circulair Friesland (VCF) en Omgevingsdienst NL. Daarnaast wordt de verbinding met de overige Noordelijke Omgevingsdiensten opgezocht. Los van de provincie voeren de Friese gemeenten projecten uit om bedrijven te ondersteunen bij de overstap naar circulaire producten en diensten. Vroegtijdige betrokkenheid van de FUMO bij deze initiatieven vergroot de kans op succes. Het bedrijfsleven heeft het bestuur van de FUMO opgeroepen structureel te investeren in een sterke VTH-keten, die noodzakelijk is voor het realiseren van politiek-bestuurlijke ambities en het versnellen van circulaire initiatieven binnen het kader van VTH. Kwaliteitscriteria 3.0 In 2027 gaat de FUMO werken met omgevingsadviseurs. Dit betreft een nieuwe functie binnen de organisatie en vormt een belangrijke stap in de verdere doorontwikkeling van de FUMO. Uit de bestuurlijke conferentie is gebleken dat deelnemers veel waarde hechten aan een organisatie die goed zicht heeft op wat er lokaal speelt en hier adequaat op kan inspelen. Regionaal maatwerk staat daarbij centraal. De omgevingsadviseur vervult hierin een sleutelrol.

Als sparringpartner voor deelnemers beschikt deze over kennis van actuele milieuvraagstukken en weet deze te vertalen naar een gerichte inzet van expertise vanuit de FUMO. Daarnaast leveren de omgevingsadviseurs een belangrijke bijdrage aan de milieuparagraaf binnen de omgevingsplannen van gemeenten en aan bredere thema’s zoals circulaire economie en energie. Deze ontwikkeling sluit aan bij de actualisatie van de kwaliteitscriteria 3.0, die gelden voor de periode 2025-2026 en in 2027 worden herzien. De aanpassingen richten zich met name op deskundigheidsgebied 23: ‘Advisering fysieke leefomgeving’, waarbij de rol van advisering binnen het omgevingsbeleid wordt versterkt. Daarbij worden bepaalde taken verplicht belegd bij omgevingsdiensten, in plaats van facultatief. Dit vraagt om regionale afstemming over het niveau waarop taken worden uitgevoerd en om een passende inrichting van de organisatie per 2027. De inzet van omgevingsadviseurs past binnen deze ontwikkeling en sluit aan bij ervaringen van andere omgevingsdiensten. Met het structureel opnemen van deze functie komt het separate budget voor de implementatie van de Omgevingswet te vervallen, evenals de eerder benoemde functie van adviseur Omgevingswet.

11 Inhoudsopgave 1 Inleiding 2 In één oogopslag 3 Managementsamenvatting 4 De bestuurlijke behandeling 5 Algemene ontwikkelingen 5.1 Beleidsmatige ontwikkelingen 5.2 Organisatorische ontwikkelingen 5.3 Ontwikkelingen informatisering en automatisering 6 Programma's 6.1 Overzicht baten en lasten 6.2 Programma milieu 6.3 Programma bedrijfsvoering 7 Paragrafen 7.1 Paragraaf weerstandsvermogen 7.2 Paragraaf financiering 7.3 Paragraaf bedrijfsvoering 7.4 Paragraaf openbaarheid 8 De financiële begroting 2027 8.1 Uitgangspunten 8.2 Overzicht van baten en lasten 8.3 Collectieve taken 8.4 Integraal uurtarief en gedifferentieerde tarieven 8.5 Investeringen 8.6 Financieel meerjarenperspectief 8.7 Geprognosticeerde balans en toelichting 9 Bijlagen Bijdragen per deelnemer Bijlage 1: Specificatie bijdrage per deelnemer Bijlage 2: Specificatie plusuren per gemeenten & Provincie Fryslân Bijlage 3: Specificatie basistaakuren per deelnemer Bijlage 4: Overzicht taakvelden Bijlage 5: Risicoanalyse 2027 Bijlage 6: Verdeelsleutel overhead

ZZS-aanpak in meerjarenperspectief Zeer Zorgwekkende Stoffen (ZZS) vormen ernstige risico’s voor de gezondheid van mens en milieu. Om deze risico’s te beperken, zijn op Europees en nationaal niveau wettelijke kaders opgesteld die gericht zijn op het reduceren, minimaliseren en waar mogelijk elimineren van het gebruik en de uitstoot van ZZS. Een belangrijk aanvullend kader is de Kaderrichtlijn Water (KRW), die extra eisen stelt aan de chemische en ecologische kwaliteit van grond- en oppervlaktewater. Dit vraagt om aanvullende inspanningen van alle betrokken partijen. Bedrijven, bevoegde gezagen en omgevingsdiensten vervullen hierin een actieve en structurele rol. De aanpak van ZZS is dan ook een integraal onderdeel van het Uitvoerings- en Handhavingsbeleid van de Friese bevoegde gezagen, dat gericht is op het realiseren van een gezonde en veilige leefomgeving voor iedereen. In 2027 wordt de opgezette kennisinfrastructuur rond ZZS verder uitgebouwd.

De in 2026 uitgezette actielijnen worden daarbij gecontinueerd en doorontwikkeld, in nauwe samenwerking met partners zoals Wetterskip, RIVM, ILT en ODNL. Waar in 2026 is gestart met een risico- en branchegerichte inventarisatie en onderzoek naar de aanwezigheid, het gebruik en de uitstoot van ZZS, ligt in 2027 de nadruk op verdere investeringen in kennisopbouw, verbeterde data- en informatievoorziening en het behouden en versterken van capaciteit om de complexe regelgeving adequaat uit te voeren. Zo zetten we maximaal in op meer bewustwording en een betere naleving en handhaving van het voorzorgsbeginsel, de zorgplicht en de minimalisatieverplichting. In 2027 gaat de FUMO de uren voor ZZS dekken uit de collectieve uren. In 2026 is er in samenspraak met de deelnemers voor gekozen om de uren te dekken uit het regionale programma. Op incidentele basis vindt de FUMO dit een goede oplossing, op structurele basis echter niet. Binnen het toezicht- en handhavingsprogramma is namelijk een urenraamwerk opgesteld om de afgesproken controlefrequentie (streefwaarde) te behalen, gebaseerd op kengetallen per bedrijf en overeengekomen frequenties. Hoewel de inzet op ZZS inhoudelijk belangrijk is, is het onwenselijk om deze capaciteit structureel te dekken uit het regionale programma.

De onttrekking van 3.000 uur betekent dat 50% van het regionale urenbudget (3.000 van 6.000 uur) niet meer beschikbaar is voor regionale themacontroles en branchegerichte inzet. Minder bedrijfsbezoeken heeft ook invloed op de effectiviteit. Toezicht werkt niet uitsluitend doordat overtredingen worden vastgesteld, maar ook door de preventieve werking: de zichtbaarheid van toezicht en de reële kans op controle stimuleren naleving. 12 Inhoudsopgave 1 Inleiding 2 In één oogopslag 3 Managementsamenvatting 4 De bestuurlijke behandeling 5 Algemene ontwikkelingen 5.1 Beleidsmatige ontwikkelingen 5.2 Organisatorische ontwikkelingen 5.3 Ontwikkelingen informatisering en automatisering 6 Programma's 6.1 Overzicht baten en lasten 6.2 Programma milieu 6.3 Programma bedrijfsvoering 7 Paragrafen 7.1 Paragraaf weerstandsvermogen 7.2 Paragraaf financiering 7.3 Paragraaf bedrijfsvoering 7.4 Paragraaf openbaarheid 8 De financiële begroting 2027 8.1 Uitgangspunten 8.2 Overzicht van baten en lasten 8.3 Collectieve taken 8.4 Integraal uurtarief en gedifferentieerde tarieven 8.5 Investeringen 8.6 Financieel meerjarenperspectief 8.7 Geprognosticeerde balans en toelichting 9 Bijlagen Bijdragen per deelnemer Bijlage 1: Specificatie bijdrage per deelnemer Bijlage 2: Specificatie plusuren per gemeenten & Provincie Fryslân Bijlage 3: Specificatie basistaakuren per deelnemer Bijlage 4: Overzicht taakvelden

Bijlage 5: Risicoanalyse 2027 Bijlage 6: Verdeelsleutel overhead

Daarbij geldt voor toezicht in het algemeen dat meer inspecties leiden tot meer zicht op afwijkingen en risico’s; minder inspecties betekent dus niet automatisch minder overtredingen, maar vaak vooral minder waarneming en minder grip. Dit is extra relevant omdat opvolging na signalen (bijvoorbeeld hercontrole of waarschuwing) aantoonbaar bijdraagt aan het voorkomen van herhaling en het versterken van naleving. (bron: Handhaven in het duister, Algemene Rekenkamer, 2021) Daarom is het verstandig om ZZS als aanvullende opgave apart en herkenbaar te financieren, zodat het regionale toezichtprogramma in stand blijft voor thematische en branchegerichte inzet en de afgesproken controlefrequentie haalbaar blijft. 5.1.4 Operationele ontwikkelingen en toezichtprojecten Preventief toezicht (audit) In 2027 wordt een audittraject ‘preventief toezicht’ opgezet met de focus op het voorkomen van overtredingen. Deze aanpak wordt toegepast bij een select aantal bedrijven die werken met gevaarlijke stoffen en kan daarnaast worden ingezet bij ZZS-controles. Het betreft drie tot vier bedrijven die dicht tegen de Seveso-grens aanliggen, maar net niet onder de Seveso-richtlijn vallen. Voorheen vond bij deze bedrijven standaard extra toezicht plaats op de omgang met gevaarlijke stoffen en de monitoring van hoeveelheden.

Het nieuwe preventieve toezicht vormt een verdieping: het stimuleert bedrijven om actief aandacht te besteden aan veiligheid. Daarnaast lopen nieuwe toezichthouders mee met ervaren collega's, om inzicht te verwerven in de processen en werkwijzen van deze bedrijven. Bij elke audit wordt een vergunningverlener betrokken om kennis en ervaring uit te wisselen, de vergunningzijde te belichten en te beoordelen of aanvullende voorschriften wenselijk zijn. Indien nodig kunnen specialisten worden ingeschakeld voor specifieke kennisgebieden. Energietoezicht Energietoezicht is een basistaak. Daarnaast is het energietoezicht uitgebreid met extra taken die worden gefinancierd vanuit de zogenoemde SPUK-gelden. Deze middelen zijn toegekend tot en met 2027. Voor 2027 staat daarmee vast dat de gelden beschikbaar zijn en dat de FUMO hiervan gebruik kan maken. Over de wijze waarop de extra taken na 2027 worden voortgezet, bestaat op dit moment nog onzekerheid. ODNL heeft in de nieuwsbrief Energiebesparing 38 aangegeven dat het Ministerie van Klimaat en Groene Groei werkt aan een opvolger van de SPUK-THE. Vaststaat dat er een vervolg komt, maar de precieze vorm daarvan is nog niet bekend.

De FUMO heeft veel kennis opgebouwd binnen het thema energietoezicht en er zijn significante resultaten behaald bij gecontroleerde bedrijven. Om deze lijn door te kunnen trekken - en met de klimaatdoelstellingen in het achterhoofd - is verdere investering in kennis en kwaliteit essentieel. Ketentoezicht In de komende jaren ligt de focus binnen het ketentoezicht op het verder versterken van de kwaliteit en robuustheid. Om te voldoen aan de geldende kwaliteitscriteria is het noodzakelijk om te investeren in een structurele kennisontwikkeling, vaardigheden en capaciteit binnen het team. Dit vraagt om gerichte opleidingen, het blijven opdoen van ervaring en het borgen van voldoende personele inzet. We gaan graag met onze deelnemers in gesprek om een Meerjaren aanpak Ketentoezicht te ontwikkelen. Ook nemen we onze deelnemers in (tussentijdse) rapportagemomenten graag mee in de bijdrage die ketentoezicht levert aan het bereiken van onze gezamenlijke doelen.

13 Inhoudsopgave 1 Inleiding 2 In één oogopslag 3 Managementsamenvatting 4 De bestuurlijke behandeling 5 Algemene ontwikkelingen 5.1 Beleidsmatige ontwikkelingen 5.2 Organisatorische ontwikkelingen 5.3 Ontwikkelingen informatisering en automatisering 6 Programma's 6.1 Overzicht baten en lasten 6.2 Programma milieu 6.3 Programma bedrijfsvoering 7 Paragrafen 7.1 Paragraaf weerstandsvermogen 7.2 Paragraaf financiering 7.3 Paragraaf bedrijfsvoering 7.4 Paragraaf openbaarheid 8 De financiële begroting 2027 8.1 Uitgangspunten 8.2 Overzicht van baten en lasten 8.3 Collectieve taken 8.4 Integraal uurtarief en gedifferentieerde tarieven 8.5 Investeringen 8.6 Financieel meerjarenperspectief 8.7 Geprognosticeerde balans en toelichting 9 Bijlagen Bijdragen per deelnemer Bijlage 1: Specificatie bijdrage per deelnemer Bijlage 2: Specificatie plusuren per gemeenten & Provincie Fryslân Bijlage 3: Specificatie basistaakuren per deelnemer Bijlage 4: Overzicht taakvelden Bijlage 5: Risicoanalyse 2027 Bijlage 6: Verdeelsleutel overhead

Totdat de robuuste basis volledig is gerealiseerd, wordt, volgens de opgestelde intentieverklaring, samengewerkt met de Omgevingsdienst Groningen op het gebied van ketentoezicht. Deze samenwerking ondersteunt in het opvangen van knelpunten in capaciteit, het delen van expertise en het waarborgen van een uniforme en kwalitatief hoogwaardige aanpak binnen de noordelijke regio. Dronetoezicht De FUMO is al enkele jaren bezig met de ontwikkeling en implementatie van dronetoezicht. De behaalde resultaten zijn veelbelovend en vormen een waardevolle aanvulling op het toezichts- en handhavingsdomein. Het dronetoezicht breiden we verder uit, waarvoor investering in de ontwikkeling van processen en in de training van personeel noodzakelijk is. Boa domein II (grijze wetgeving): De komende jaren ligt de focus op het versterken van de kwaliteit en robuustheid van de strafrechtelijke handhaving. De huidige versnippering van BOA-taken die zijn belegd bij toezichthouders belemmert een slagvaardige inzet en effectieve samenwerking met ketenpartners. Daarom wordt gestreefd naar het bundelen van deze taken in een duidelijk gepositioneerde fulltime functie binnen HR21 en het functieboek. Dit waarborgt continuïteit, kennisontwikkeling en duidelijkheid richting partners en bevoegde gezagen.

Door te werken met fulltime Boa’s worden bovendien de opleidingskosten verlaagd, omdat minder medewerkers her- en bijscholing nodig hebben. Bij de ontwikkeling van de functie is aandacht voor onderwerpen als ondermijning, OSINT (Open Source Intelligence) en een toekomstgerichte bijdrage binnen de strafrechtketen. LVS-Tool De Landelijke VTH- en Signaleringssysteem-tool is een digitale ondersteuning voor toezicht, meldingen en oplevercontroles. Binnen deze tool is het onderdeel risicogericht beoordelen van meldingen gekoppeld aan de wijze en planning van toezicht en oplevercontrole. Voor meldingen is deze functionaliteit echter nog niet uitgewerkt voor de FUMO. De mogelijkheden voor risicogericht beoordelen van meldingen hangen één-op-één samen met het uitvoeren van oplevercontroles. Hiervoor wordt gezamenlijk een projectplan opgesteld, waarin de FUMO verschillende opties onderzoekt om inzicht te krijgen in zowel de mogelijkheden als de beperkingen van de tool. 5.1.5 Toezicht en implementatieprojecten Nieuw risicomodel (I-GO) In 2026 vindt de pilot van het nieuwe risicomodel I-GO plaats. De ervaringen en bevindingen uit deze pilot vormen de basis voor de implementatie van het model in 2027, zodat het structureel kan worden ingezet binnen het toezicht- en handhavingsproces. Voor de voorbereiding en succesvolle invoering zijn structurele uren benodigd.

Deze uren worden ingezet voor het inrichten van processen, het monitoren van de uitvoering en het borgen van kennis binnen de organisatie. Op deze manier kan het risicomodel vanaf 2027 effectief bijdragen aan een doelmatige en risico- gebaseerde uitvoering van het toezicht. Aanvullende toezichtstaken Omgevingswet De onderstaande taken betreffen toezichtactiviteiten die op grond van de Omgevingswet uitgevoerd moeten worden, maar momenteel nog niet (volledig) plaatsvinden. Voor de uitvoering hiervan is voldoende inzet van uren noodzakelijk. 14 Inhoudsopgave 1 Inleiding 2 In één oogopslag 3 Managementsamenvatting 4 De bestuurlijke behandeling 5 Algemene ontwikkelingen 5.1 Beleidsmatige ontwikkelingen 5.2 Organisatorische ontwikkelingen 5.3 Ontwikkelingen informatisering en automatisering 6 Programma's 6.1 Overzicht baten en lasten 6.2 Programma milieu 6.3 Programma bedrijfsvoering 7 Paragrafen 7.1 Paragraaf weerstandsvermogen 7.2 Paragraaf financiering 7.3 Paragraaf bedrijfsvoering 7.4 Paragraaf openbaarheid 8 De financiële begroting 2027 8.1 Uitgangspunten 8.2 Overzicht van baten en lasten 8.3 Collectieve taken 8.4 Integraal uurtarief en gedifferentieerde tarieven 8.5 Investeringen 8.6 Financieel meerjarenperspectief 8.7 Geprognosticeerde balans en toelichting 9 Bijlagen Bijdragen per deelnemer Bijlage 1: Specificatie bijdrage per deelnemer Bijlage 2:

Specificatie plusuren per gemeenten & Provincie Fryslân Bijlage 3: Specificatie basistaakuren per deelnemer Bijlage 4: Overzicht taakvelden Bijlage 5: Risicoanalyse 2027 Bijlage 6: Verdeelsleutel overhead

Inhoudsopgave 1 Inleiding rekening mee gehouden. Daarnaast bespreekt de FUMO dit onderwerp in het 2 | In één oogopslag Noordelijk Kennismakelaarsoverleg om afstemming en verdere uitvoering te 3 Managementsamenvatting waarborgen. 4 | De bestuurlijke behandeling 5 | Algemene ontwikkelingen | Snoeihout, rietsluik en paasvuren 5.1 | Beleidsmatige ontwikkelingen 5.2 | Organisatorische ontwikkelingen 5.3 | Ontwikkelingen informatisering en | De beleidsnotitie over de verbranding van snoeihout en rietsluik is verlengd automatisering 6 Programma's | tot 31 december 2026. Met de invoering van de Omgevingswet is de 6.1 | Overzicht baten en lasten | toezichttaak voor de naleving van deze notitie bij de FUMO komen te liggen. 6.2 | Programma milieu | Omdat sommige gemeenten de notitie hebben overgenomen en andere niet, 6.3 | Programma bedrijfsvoering 7 Paragrafen | verschilt de uitvoering per gemeente. Voor deze taak zijn in de begroting uren 7.1 | Paragraaf weerstandsvermogen | opgenomen, zodat administratieve controles en bijbehorende werkzaamheden 7.2 | Paragraaf financiering | structureel worden uitgevoerd.

Dit betekent hetzelfde voor snoeihout en 7.3 | Paragraaf bedrijfsvoering 7.4 | Paragraaf openbaarheid | paasvuren. Voor 2027 betekent dit dat FUMO de bestaande toezicht- en 8 De financiële begroting 2027 | administratieve werkzaamheden kan voortzetten binnen de huidige formatie, 8.1 Uitgangspunten | terwijl voorbereidingen worden getroffen voor eventuele nieuwe of aangepaste 8.2 | Overzicht van baten en lasten 8.3 | Collectieve taken | Gesloten bodemenergiesystemen | beleidskaders na afloop van de notitie. 8.4 | Integraal uurtarief en gedifferentieerde tarieven 8.5 Investeringen | Binnen de Omgevingswet is het beheren en controleren van Gesloten | Lithiumhoudende energiedragers en opslagsystemen 8.6 | Financieel meerjarenperspectief 8.7 | Geprognosticeerde balans en | Bodemenergie Systemen (GBES) een taak voor de FUMO. GBES-installaties toelichting | Voor 2027 wordt verwacht dat lithiumhoudende energiedragers en vallen niet onder het reguliere controleregime voor gangbare milieubelastende 9 Bijlagen | opslagsystemen aan het BAL worden toegevoegd. De taak voor toezicht en activiteiten. Na de oplevering van een installatie volstaat in de meeste gevallen Bijdragen per deelnemer | beheer gaat daarbij van de gemeenten over naar de FUMO.

De FUMO bereidt een administratieve controle, die periodiek (bijvoorbeeld eens per meerdere Bijlage 1: Specificatie bijdrage per deelnemer | jaren) wordt uitgevoerd. | zich hier inhoudelijk op voor en organiseert de voorbereiding en bijbehorende Bijlage 2: Specificatie plusuren per gemeenten | opleidingen organisatiebreed om efficiëntie te bevorderen en kosten te & Provincie Fryslân Bijlage 3: Specificatie basistaakuren per | Voor de uitvoering kijkt de FUMO naar de ervaringen van andere | besparen. deelnemer | Omgevingsdiensten: bij ongeveer 10% van de meldingen vindt een fysieke Bijlage 4: Overzicht taakvelden | controle plaats, wat in Friesland neerkomt op circa 21 controles, verdeeld | Daarnaast wordt verwacht dat het aantal locaties met deze energiedragers en Bijlage 5: Risicoanalyse 2027 | over de gemeenten. Voor deze controles is een kengetal van 12 uren per type | opslagsystemen de komende jaren zal toenemen. Dit betekent een groei in het Bijlage 6: Verdeelsleutel overhead | B-bedrijf gehanteerd, wat voor 2026 neerkomt op een totaal van 252 uren. | aantal toezicht locaties, meldingen en vergunningaanvragen, wat ook leidt tot een toename van de vraag naar specialistisch advies om de externe veiligheid Een controle vindt tijdens de aanleg van de installatie plaats, waarbij de FUMO | van de leefomgeving te waarborgen.

15 | zowel administratieve als fysieke aspecten beoordeelt. In 2027 stijgt naar verwachting het aantal GBES-installaties; bij het opstellen van beleid wordt hier Actualisatieprogramma De afdeling Vergunningverlening voert primair het actualisatieprogramma uit. Voor 2026 is het noodzakelijk om toezicht en handhaving meer te betrekken bij het programma en actief mee te laten denken over de inhoud. Voor 2027 ligt de nadruk op verdere versterking van de samenwerking tussen de afdelingen en het optimaal benutten van de gezamenlijke input binnen het programma. De FUMO controleert ook of de vergunningdossiers van bedrijven met milieubelastende activiteiten nog actueel zijn. Als een dossier niet meer actueel is, past de FUMO het dossier zelf aan. Soms gebeurt dit samen met een herziening, intrekking of maatwerk. Uit de evaluatie van het actualisatieprogramma blijkt dat de uitvoering voor 2027 binnen de eerder geraamde 6.116 uren kan plaatsvinden, inclusief een beperkte inzet voor actualisaties naar aanleiding van Vermijdings- en reductieprogramma’s. 5.2 Organisatorische ontwikkelingen 5.2.1 Robuuste afdeling bedrijfsvoering Sinds de start van de FUMO in 2014 is bewust gestuurd op een slanke en kostenefficiënte organisatie. Nieuwe ontwikkelingen en wettelijke eisen zijn de afgelopen jaren veelal binnen bestaande budgetten en met de huidige formatie opgevangen.

Inmiddels is er geconstateerd dat deze sobere en doelmatige benadering steeds vaker negatieve gevolgen heeft. Bij de afdeling bedrijfsvoering is bijvoorbeeld sinds 2023 een fors personeelsverloop en een sterk oplopend ziekteverzuim zichtbaar, met een piek van ruim twintig procent. Tegelijkertijd staat de FUMO voor grote opgaven in een dynamische omgeving, waarin uiteenlopende en soms tegenstrijdige belangen samenkomen: die van inwoners, ondernemers, belangenorganisaties en het Rijk. Ook kijken de opdrachtgevers onderling verschillend naar de organisatie en de geleverde dienstverlening. Om in te kunnen spelen op deze ontwikkelingen, werkt de FUMO toe naar een zelfstandige en robuuste omgevingsdienst. In de volgende ontwikkelingsfase zet de FUMO in op een koers die wordt gedreven door onafhankelijke deskundigheid, terwijl er kritisch wordt geluisterd naar de wensen van de opdrachtgevers. Om de primaire afdelingen beter te kunnen ondersteunen in de dagelijkse uitvoering en blijvend te voldoen aan externe eisen, is een structurele investering in de afdeling bedrijfsvoering noodzakelijk. Daarmee wordt de juiste uitvoering van het VTH-beleid een betere kwaliteit van werkprocessen verhoogd en de tevredenheid onder de deelnemers versterkt.

Concreet wordt beoogd de afdeling te versterken met enkele functies die momenteel ontbreken: • strategisch accountmanager; • medewerker facilitair en huisvesting; • bedrijfsjurist / WOO-coördinator; • directiesecretaris; • strategisch communicatieadviseur; • informatiebeheerder; • kwaliteitsmedewerker. Een aantal van deze functies stonden ook in de begroting van 2026, maar toen zijn ze uitgesteld omdat er eerst onderzoek moest komen naar een sterke en toekomstbestendige organisatie. Omdat de bestuurlijke conferentie (waarin het AB dit bespreekt) tegelijk loopt met de begroting, staan de functies alvast in de begroting van 2027. Het algemeen bestuur beslist bij vaststelling van de 16 Inhoudsopgave 1 Inleiding 2 In één oogopslag 3 Managementsamenvatting 4 De bestuurlijke behandeling 5 Algemene ontwikkelingen 5.1 Beleidsmatige ontwikkelingen 5.2 Organisatorische ontwikkelingen 5.3 Ontwikkelingen informatisering en automatisering 6 Programma's 6.1 Overzicht baten en lasten 6.2 Programma milieu 6.3 Programma bedrijfsvoering 7 Paragrafen 7.1 Paragraaf weerstandsvermogen 7.2 Paragraaf financiering 7.3 Paragraaf bedrijfsvoering 7.4 Paragraaf openbaarheid 8 De financiële begroting 2027 8.1 Uitgangspunten 8.2 Overzicht van baten en lasten 8.3 Collectieve taken 8.4 Integraal uurtarief en gedifferentieerde tarieven 8.5 Investeringen 8.6 Financieel meerjarenperspectief 8.7

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://ameland.bestuurlijkeinformatie.nl/Document/LoadAgendaItemDocument/78a03323-f51c-4c86-b6bc-322f44f1a014?agendaItemId=bfeb9ad0-44f6-4251-8287-aca2e6f525e6